Rezolucja Rady w sprawie drugiego cyklu strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji (2026-2030)
Rezolucja Rady w sprawie drugiego cyklu strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji (2026-2030)
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
PRZYPOMINAJĄC,
- rezolucję Rady w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021-2030), rezolucję Rady w sprawie struktury zarządzania strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021-2030) oraz rezolucję Rady w sprawie europejskiego obszaru edukacji: perspektywa na rok 2025 i dalsze lata, w których to dokumentach zapowiedziano, że Rada dokona przeglądu strategicznych ram - w tym celów unijnych, struktury zarządzania, metod pracy i obszarów priorytetowych - w 2025 r. i w razie potrzeby wprowadzi niezbędne dostosowania w drugim cyklu, tak by odzwierciedlić stan faktyczny i potrzeby europejskiego obszaru edukacji lub wszelkie istotne zmiany w Unii Europejskiej;
- tło polityczne przedstawione w załączniku I;
DOSTRZEGAJĄC
- istotny wkład europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia w odpowiednie elementy europejskiego semestru;
PONOWNIE ZAUWAŻAJĄC
- potrzebę koordynacji i spójności między wszystkimi inicjatywami UE w dziedzinie kształcenia i szkolenia, w szczególności inicjatywami dotyczącymi umiejętności i kompetencji, przy pełnym poszanowaniu określonej w Traktatach podstawy prawnej odnośnych obszarów polityki;
PRZYJMUJĄC Z ZADOWOLENIEM
- sprawozdanie Komisji dotyczące śródokresowej oceny strategicznych ram europejskiego obszaru edukacji 2021-2030 (1);
PODKREŚLA, że:
- W świetle zmieniającej się rzeczywistości geopolitycznej nadanie impulsu do osiągania równego i inkluzywnego dostępu wszystkich osób do wysokiej jakości kształcenia i szkolenia ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju poszczególnych osób, zrównoważonego rozwoju społecznego i gospodarczego, demokracji, odporności, spójności społecznej, konkurencyjności i gotowości.
- Utworzenie europejskiego obszaru edukacji pozostaje nadrzędnym celem europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia. W tym kontekście, aby jednostki i społeczeństwo mogły w pełni wykorzystać swój potencjał, kształcenie i szkolenie należy postrzegać całościowo.
UZNAJE, że:
- Od 2021 r. poczyniono znaczne postępy w tworzeniu europejskiego obszaru edukacji i uruchomiono wiele inicjatyw zgodnie z priorytetami strategicznymi. Konieczne jest jednak dalsze wdrażanie szeregu inicjatyw.
- Podstawą współpracy pozostają rezolucje Rady z 2021 r. dotyczące strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia. Niniejsza rezolucja Rady dokonuje przeglądu i aktualizacji tych rezolucji.
ODNOTOWUJE, że (jak wynika ze sprawozdania Komisji dotyczącego śródokresowej oceny strategicznych ram europejskiego obszaru edukacji 2021-2030):
- Strategiczne ramy przyniosły unijną wartość dodaną, skupiając państwa członkowskie wokół celów ilościowych i wspólnych priorytetów. Pomogły osiągnąć rezultaty i wprowadzić odpowiednie usprawnienia. Sposób realizacji i połączenie instrumentów służących wdrożeniu europejskiego obszaru edukacji są skuteczne i spójne ze sobą oraz - w wymiarze ogólnym - z priorytetami. Dowody wskazują, że dzięki europejskiemu obszarowi edukacji udało się zrealizować ważne nowe działania na szczeblu UE, inspirować i wspierać reformy krajowe oraz ustanowić strukturalne, systemowe i trwałe ścieżki pogłębionej europejskiej współpracy między instytucjami edukacyjnymi. W niektórych przypadkach współpraca na szczeblu UE przekroczyła oczekiwania i pierwotne ambicje: wykształciła skuteczne kanały komunikacji i przyczyniła się do skoordynowanego reagowania w ramach zarządzania kryzysowego, a tym samym zwiększyła odporność UE.
- Siła strategicznych ram tkwi w solidnych podstawach, którymi są dobrowolna współpraca i współtworzenie. Konsultacje przeprowadzone do celów oceny potwierdziły, że państwa członkowskie zdecydowanie chcą kontynuować współpracę na podstawie strategicznych ram.
- Główne wyzwania, usystematyzowane według priorytetów strategicznych określonych przez Radę w 2021 r. i zgodne z rezolucją Rady z 2023 r., wciąż pozostają aktualne.
- Można wskazać szereg obszarów, w których możliwa jest poprawa: priorytety strategiczne, koordynacja i spójność międzysektorowa, model zarządzania, a także dwie główne luki (brak celów unijnych w odniesieniu do niektórych długoletnich lub nowych priorytetów, a także brak systemowych dowodów na podejmowanie krajowych reform w ślad za inicjatywami UE).
- Struktury zarządzania europejskim obszarem edukacji, a konkretnie grupa wysokiego szczebla ds. kształcenia i szkolenia, wspierana przez jej komitet koordynacyjny, zapewniły silniejsze sterowanie polityczne i bardziej strategiczne ustalanie programu. Europejski obszar edukacji promuje prawdziwie europejski wymiar kształcenia i szkolenia.
- Jeśli chodzi o cele unijne, tendencje w ich realizacji są niejednolite. W przypadku kilku celów odnotowano pozytywne zmiany (np. mniejsza liczba osób wcześnie kończących naukę), jednak w odniesieniu do kilku innych widać ograniczone postępy, a nawet pogorszenie sytuacji (np. w zakresie umiejętności podstawowych).
PONADTO ODNOTOWUJE:
- Komunikat Komisji pt. "Unia umiejętności" (2), w którym podkreśla się, że europejska konkurencyjność wymaga umiejętności - od umiejętności podstawowych po umiejętności nabywane w drodze podnoszenia i zmiany kwalifikacji przez całe życie. Komisja zapowiada nowe podejście, obejmujące zalecenie w sprawie kapitału ludzkiego dla wszystkich 27 państw członkowskich w ramach europejskiego semestru, które będzie łączyć politykę kształcenia, szkolenia i zatrudnienia razem wokół wspólnej wizji konkurencyjności.
- Komunikat Komisji w sprawie planu działania na rzecz umiejętności podstawowych (3), który jest odpowiedzią na obniżające się poziomy podstawowych umiejętności w zakresie rozumienia i tworzenia informacji (4), matematyki i nauk przyrodniczych, a także odnosi się do pogarszających się podstawowych umiejętności cyfrowych i wiedzy obywatelskiej (5).
- Komunikat Komisji pt. "Strategiczny plan w dziedzinie kształcenia STEM (6): umiejętności na rzecz konkurencyjności i innowacji" (7) wskazujący wyzwania w zakresie STEM na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia, takie jak spadek zainteresowania, uczestnictwa i osiągnięć, niedobory nauczycieli STEM oraz luki dotyczące płci i różnorodności, a wszystkie te kwestie Rada powinna uwzględnić.
- Zamiar Komisji dotyczący ustanowienia europejskiego obserwatorium gromadzącego informacje na temat umiejętności i Europejskiej Rady Wysokiego Szczebla ds. Umiejętności, co zapowiedziała w komunikacie pt. "Unia umiejętności".
ZGADZA SIĘ, że:
1. Aby funkcjonować z sukcesem w dzisiejszym świecie i radzić sobie z przyszłymi przemianami w społeczeństwie, gospodarce i na rynku pracy, wszystkie osoby muszą posiadać kompetencje kluczowe w procesie uczenia się przez całe życie (8), a ważną rolę w tym kontekście mają do odegrania wielojęzyczność, kompetencje interdyscyplinarne i umiejętności przekrojowe. W tym celu konieczne jest wskazanie środków politycznych, które mogłyby zwiększyć sukces edukacyjny wszystkich osób uczących się, w tym możliwości kształcenia i szkolenia na różnych etapach życia.
2. UE stoi w obliczu wyzwania dotyczącego konkurencyjności. Oczekuje się, że systemy kształcenia i szkolenia będą musiały sprostać wyzwaniom demograficznym, a przy tym będą musiały wyposażać poszczególne osoby w umiejętności niezbędne do tego, by zwiększyć europejską konkurencyjność i autonomię strategiczną w nadchodzących latach oraz wesprzeć transformację ekologiczną i cyfrową. Rozwijanie zdolności w zakresie odporności oraz zdolności do przetrwania i wychodzenia z kryzysów pomoże budować w całej UE dostosowane do przyszłych wyzwań systemy kształcenia i szkolenia, z wykorzystaniem zdobytych doświadczeń oraz w odpowiedzi na skutki rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie i jej konsekwencji dla bezpieczeństwa europejskiego.
3. Strategiczne ramy europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia będą głównym narzędziem wspierania i wdrażania europejskiego obszaru edukacji, z pełnym uwzględnieniem zastosowanego w nim podejścia całościowego oraz, odpowiedni, w synergii z unią umiejętności.
4. Chociaż poczyniono znaczne postępy na drodze do utworzenia europejskiego obszaru edukacji, to aby osiągnąć ten cel do 2030 r., pozostaje jeszcze wiele do zrobienia.
5. W świetle rozwoju sytuacji w pierwszym cyklu strategicznych ram konieczne jest dokonanie przeglądu i dostosowania priorytetów strategicznych, obszarów priorytetowych i celów unijnych określonych w 2021 r., a także wzmocnienie edukacji na rzecz transformacji ekologicznej i cyfrowej w obrębie wszystkich poszczególnych priorytetów strategicznych.
6. Promowanie jakości, sprawiedliwości, włączenia i sukcesu dla wszystkich pozostaje centralnym elementem europejskiego obszaru edukacji i przenika wszystkie związane z tą inicjatywą priorytety strategiczne. W drugim cyklu (2026-2030) strategiczne ramy będą poświęcone następującym sześciu priorytetom strategicznym, przy wykorzystaniu dostępnych środków finansowych:
Priorytet strategiczny 1: Rozumienie i tworzenie informacji, matematyka i nauki przyrodnicze dla wszystkich
Wysokiej jakości kształcenie i szkolenie pomaga wszystkim osobom uczącym się rozwijać kompetencje obejmujące wiedzę, umiejętności i postawy, które mają kluczowe znaczenie dla jakości życia danej osoby i jej możliwości zatrudnienia, dla spójności społecznej i konkurencyjności oraz dla odporności i gotowości UE. W tym celu systemy kształcenia i szkolenia powinny zapewniać sprawiedliwy dostęp, uczestnictwo i efekty poprzez promowanie uczenia się wysokiej jakości, włączenia i dobrostanu. Chociaż w pierwszym cyklu strategicznych ram poczyniono postępy, nadal ważne jest dalsze doskonalenie kształcenia, szkolenia i umiejętności z myślą o rozwoju osobistym, aktywności obywatelskiej i rozwoju zawodowym osób uczących się niezależnie od wieku.
Zapewnienie wszystkim wystarczającego poziomu biegłości w zakresie rozumienia i tworzenia informacji (czytanie, pisanie i prawidłowe rozumienie informacji pisemnych i ustnych), matematyki i nauk przyrodniczych jest podstawą wszelkiego rodzaju dalszego uczenia się. Dzięki tej podstawie osoby uczące się rozwijają zarówno szersze, jak i bardziej specjalistyczne kompetencje, np. w dziedzinie STEM (9), a także osiągają sukces w edukacji i w kształceniu ustawicznym oraz na rynku pracy i - szerzej - w społeczeństwie. Kluczem do zapewnienia umiejętności w zakresie rozumienia i tworzenia informacji, matematyki i nauk przyrodniczych są poprawa jakości nauczania oraz zwiększenie sprawiedliwości i włączenia. Pomoże to zapewnić wszystkim sukces w kształceniu i szkoleniu, który obecnie jest ważniejszy niż kiedykolwiek.
Europa stoi przed kluczowym wyzwaniem: ostatnie międzynarodowe oceny, w tym PISA, pokazują niepokojące pogorszenie sytuacji w rozumieniu i tworzeniu informacji, matematyce i naukach przyrodniczych - coraz większy odsetek uczniów nie osiąga minimalnych poziomów biegłości. Należy dołożyć większych starań, aby zająć się tą kwestią, w tym ograniczyć zjawisko wczesnego kończenia kształcenia i szkolenia oraz poprawić dostęp do wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, w szczególności dla osób uczących się z grup szczególnie wrażliwych. Zapewnienie wszystkim osobom umiejętności w zakresie rozumienia i tworzenia informacji, matematyki i nauk przyrodniczych oraz promowanie - w wymiarze ogólnym - kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie jest kluczowe dla ich rozwoju osobistego i zawodowego oraz pomaga zająć się problemem nierówności społeczno-gospodarczych i niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej. Jednocześnie poprawa jakości kształcenia i szkolenia powinna sprawić, że wzrośnie liczba osób osiągających najlepsze wyniki, co może m.in. prowadzić do wzmocnienia potencjału innowacyjnego i konkurencyjności Europy.
W całej Europie wśród osób osiągających słabe wyniki nadreprezentowane są osoby uczące się pochodzące ze środowisk defaworyzowanych. Aby zapewnić prawdziwie włączające systemy kształcenia i szkolenia na wszystkich poziomach i we wszystkich rodzajach kształcenia i szkolenia, poziom wykształcenia i zakres osiągnięć w nauce nie powinny być determinowane uwarunkowaniami osobistymi i czynnikami społeczno-gospodarczymi. Włączające kształcenie i szkolenie obejmuje również rozwijanie wrażliwości w procesach uczenia się, aby uwzględniać różnorodność, włączenie i niedyskryminację. Równie ważne jest w tym kontekście kwestionowanie wszystkich stereotypów oraz zapewnianie niezbędnego wsparcia osobom uczącym się z niepełnosprawnościami i osobom o specjalnych potrzebach edukacyjnych.
Priorytet strategiczny 2: Rozwijanie umiejętności cyfrowych i edukacji obywatelskiej
W obecnym kontekście globalnym, charakteryzującym się kryzysami, zmianą klimatu, szybkimi zmianami technologicznymi, cyfryzacją (obejmującą sztuczną inteligencję), rosnącą polaryzacją, rozpowszechnianiem dezinformacji i coraz większymi wyzwaniami dla demokratycznych norm i wartości, a także niskim poziomem demokratycznego uczestnictwa, istnieje pilna potrzeba wzmocnienia w Unii Europejskiej demokracji i odporności. Zarówno edukacja cyfrowa, jak i edukacja obywatelska odgrywają w tym względzie pierwszorzędną rolę.
Umiejętności cyfrowe mają zasadnicze znaczenie we współczesnym życiu i stały się niezbędne w prawie wszystkich obszarach społeczeństwa i gospodarki. Są one kluczowe dla aktywności obywatelskiej, szans na zatrudnienie, włączenia społecznego i dobrostanu, a jednocześnie odgrywają istotną rolę w poprawie europejskiej konkurencyjności poprzez rozwój bardziej zaawansowanych umiejętności w zakresie STEM. Edukacja cyfrowa powinna obejmować umiejętności korzystania z mediów, umiejętności cyfrowe i umiejętności w zakresie danych, myślenie krytyczne, dobrostan cyfrowy, zwalczanie wprowadzania w błąd i dezinformacji, cyberprzemocy, treści szkodliwych i nawołujących do nienawiści, a także wiedzę o sztucznej inteligencji, jej etycznym i odpowiedzialnym wykorzystywaniu oraz innych powstających technologiach.
Zważywszy na aktualny kontekst, równie ważna jest edukacja obywatelska. W obecnej sytuacji globalnej potrzebni są świadomi i zaangażowani obywatele, którzy rozumieją i szanują demokratyczne instytucje, zasady i procesy na szczeblu lokalnym, krajowym, europejskim i międzynarodowym. Edukacja obywatelska pomaga wszystkim osobom zdobyć wiedzę, umiejętności i postawy niezbędne do aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu demokratycznym i konstruktywnego zaangażowania obywatelskiego.
Europejski wymiar nauczania (10) może przyczynić się do promowania wspólnych wartości europejskich (11) w celu wzmocnienia poczucia tożsamości i solidarności europejskiej. Powinien promować poszanowanie różnorodności kulturowej i pomagać osobom uczącym się w poruszaniu się między ich tożsamością lokalną, krajową, europejską i globalną. Edukacja obywatelska idzie w parze ze zrozumieniem wyzwań związanych z transformacją cyfrową i ekologiczną.
Jednym z kluczowych aspektów edukacji obywatelskiej jest nauczanie i uczenie się poprzez demokrację, o demokracji i na rzecz demokracji. Kształcenie i szkolenie, we wszystkich dziedzinach i na wszystkich poziomach, powinno promować wartości demokratyczne, zachęcać do otwartego dialogu i do myślenia krytycznego oraz zwalczać zarówno wprowadzanie w błąd, jak i dezinformację (także online). Szkoły i wszystkie inne instytucje kształcenia i szkolenia powinny funkcjonować jako społeczności demokratyczne, w których osoby uczące się bezpośrednio uczestniczą, prowadzą dialog i o których współdecydują. Nauczyciele, edukatorzy, trenerzy i członkowie kadry kierowniczej na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia powinni być dobrze przygotowani do odgrywania kluczowej roli w tworzeniu włączających i partycypacyjnych środowisk edukacyjnych, które odzwierciedlają wartości demokratyczne w praktyce. W tym względzie edukacja cyfrowa i edukacja obywatelska mają szczególne znaczenie, gdyż pomagają osobom uczącym się myśleć krytycznie oraz w sposób bezpieczny i odpowiedzialny brać udział w aktywnościach online. Aby zapewnić dobrostan i bezpieczeństwo dzieci, konieczne jest kształtowanie etycznego podejścia do korzystania z ekranów.
Należy skupić się na promowaniu aktywności obywatelskiej, wyposażaniu jednostek w kompetencje i pewność siebie umożliwiające im angażowanie się w swoje społeczności i w proces demokratyczny na wszystkich szczeblach.
Uczenie się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju (12) oraz edukacja obywatelska są ze sobą ściśle powiązane i mają również znaczenie dla konkurencyjności Europy. Przygotowanie osób uczących się na wszystkich poziomach i we wszystkich rodzajach kształcenia i szkolenia do reagowania na wyzwania społeczne i środowiskowe to jeden z kluczowych aspektów aktywnego i odpowiedzialnego obywatelstwa. Chodzi o wyposażenie poszczególnych osób w wiedzę, umiejętności i postawy niezbędne do konstruktywnego angażowania się w transformację ekologiczną i cyfrową, a także do wnoszenia wkładu w tworzenie sprawiedliwego oraz zrównoważonego pod względem społecznym i środowiskowym społeczeństwa.
Priorytet strategiczny 3: Zapewnienie wszystkim rzeczywistych możliwości uczenia się przez całe życie i mobilności
Wyzwania społeczne, technologiczne, środowiskowe i gospodarcze w coraz większym stopniu wpływają na sposób życia i pracy. W szczególności rozwój technologiczny sprawia, że niezbędne są podnoszenie i zmiany kwalifikacji. Uczenie się przez całe życie ma zasadnicze znaczenie w kontekście kryzysu klimatycznego i rozwoju technologii, ponieważ pomaga ludziom budować odporność i przygotować się na zmiany zachodzące w środowisku i społeczeństwie. Wspiera rozwój umiejętności ekologicznych i cyfrowych oraz zapewnia ludziom możliwość dostosowania się do nowych i nowo pojawiających się potrzeb rynku pracy, ułatwiając tym samym bardziej zrównoważone sposoby życia i pracy. W stale zmieniających się społeczeństwach uczenie się przez całe życie jest niezbędne do rozwoju osobistego, obywatelskiego i zawodowego. Konieczne są jeszcze dalsze postępy, aby zapewnić wszystkim elastyczne i wysokiej jakości możliwości uczenia się przez całe życie.
Średni wskaźnik uczestnictwa dorosłych w uczeniu się w UE pozostaje niski. Systemy kształcenia i szkolenia powinny stać się elastyczniejsze, odporniejsze, lepiej dostosowane do przyszłych wyzwań i atrakcyjniejsze, i powinny docierać do bardziej zróżnicowanej grupy osób uczących się, w tym do osób o niskich poziomach umiejętności. Systemy te muszą zapewniać uznawanie kwalifikacji i walidację wcześniejszego uczenia się oraz oferować możliwości szkolenia służące podnoszeniu i zmianie kwalifikacji, także na wyższym poziomach kwalifikacji i w ciągu całego życia zawodowego, np. za pomocą mikropoświadczeń. Ponadto innowacje w zakresie ścieżek uczenia się, nowe podejścia edukacyjne i poradnictwo zawodowe przez całe życie mogą przyczynić się do lepszego zaspokojenia potrzeb szerszego kręgu osób uczących się, w miarę jak coraz większa liczba dorosłych będzie potrzebowała zmiany lub podniesienia kwalifikacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na wspieranie osób uczących się pochodzących ze środowisk zmarginalizowanych oraz osób z niepełnosprawnościami i osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych.
Mobilność osób uczących się, nauczycieli, edukatorów, trenerów nauczycieli oraz członków kadry powinna być nadal rozszerzana, w szczególności za pośrednictwem obecnego programu Erasmus+, jako jeden z kluczowych elementów unijnej współpracy i narzędzie służące podnoszeniu jakości i zwiększaniu włączenia w kształceniu i szkoleniu oraz promowaniu wielojęzyczności, kompetencji międzykulturowych, tożsamości europejskiej i aktywności obywatelskiej w UE i poza nią. W związku z tym należy podjąć dalsze wysiłki na rzecz usunięcia istniejących barier w mobilności w zakresie uczenia się i nauczania, w tym dotyczących okresów nauki za granicą, zapewniania jakości oraz automatycznego wzajemnego uznawania kwalifikacji i efektów uczenia się osiągniętych w okresach nauki za granicą (13). Ważne jest dążenie do zrównoważonej mobilności w celu zapewnienia wyważonego przepływu i alokacji umiejętności oraz monitorowanie tych procesów.
Priorytet strategiczny 4: Podnoszenie atrakcyjności, kompetencji i motywacji w zawodach związanych z kształceniem i szkoleniem
Nauczyciele, edukatorzy, trenerzy, kadra kierownicza kształcenia i szkolenia i inni członkowie kadry edukacyjnej i pedagogicznej, na wszystkich poziomach i we wszystkich rodzajach kształcenia i szkolenia, stanowią trzon tego sektora.
Państwa UE borykają się z coraz większymi wyzwaniami związanymi z niedoborem nauczycieli, zwłaszcza jeśli chodzi o niektóre przedmioty i niektóre obszary geograficzne. Istotną rolę w jakości kształcenia i szkolenia odgrywa motywacja nauczycieli, edukatorów, trenerów i innych członków kadry edukacyjnej i pedagogicznej. Dlatego należy zwiększyć atrakcyjność zawodu nauczyciela i społeczne uznanie dla niego oraz opracować lepsze i elastyczniejsze strategie rekrutacji. Jakość kształcenia nauczycieli, edukatorów i trenerów oraz ich rozwój zawodowy, możliwości w zakresie mobilności, warunki pracy i dobrostan to kluczowe czynniki zwiększające atrakcyjność zawodu. Aby wspierać innowacje, włączający charakter, jakość i osiągnięcia w kształceniu i szkoleniu, edukatorzy muszą być kompetentni i zmotywowani, a do tego potrzebne są wysokiej jakości kształcenie prowadzące do zdobycia zawodu nauczyciela i ciągłe doskonalenie zawodowe. Powinni oni cieszyć się uznaniem i mieć możliwości rozwoju kariery zawodowej.
Priorytet strategiczny 5: Wspieranie doskonałego i atrakcyjnego europejskiego kształcenia i szkolenia zawodowego (VET)
Kształcenie i szkolenie zawodowe (w tym ustawiczne) odgrywa kluczową rolę w przygotowaniu europejskich pracowników na przyszłość. W całej UE państwa borykają się z rosnącym niedoborem siły roboczej w kluczowych sektorach. Aby zapewnić konkurencyjność Europy i stymulować innowacje, zasadnicze znaczenie ma zwiększenie atrakcyjności, doskonałości i włączającego charakteru kształcenia i szkolenia zawodowego. Należy podejmować starania, by kształcenie i szkolenie zawodowe cieszyło się społecznym uznaniem, oraz podnosić świadomość wśród osób uczących się, rodziców i pracodawców na temat jego jakości i oferowanych przez nie możliwości zawodowych. Proces kopenhaski wzmacnia wspólne europejskie wysiłki na rzecz rozwijania wysokiej jakości innowacyjnych systemów kształcenia i szkolenia zawodowego i przyczynia się do zwiększenia krajowej i europejskiej konkurencyjności i odporności.
Trwająca transformacja ekologiczna i cyfrowa, w szczególności w świetle pojawienia się sztucznej inteligencji i innych innowacyjnych technologii, wymaga nowych umiejętności i zdolności dostosowawczych, a kształcenie i szkolenie zawodowe odgrywa ważną rolę w zapewnianiu odpowiednich i skutecznych reakcji. Wsparcie na rzecz podnoszenia kwalifikacji nauczycieli i trenerów w sektorze kształcenia i szkolenia zawodowego oraz modernizacji infrastruktury kształcenia i szkolenia zawodowego ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego włączenia umiejętności ekologicznych i cyfrowych do praktyki nauczania. Dzięki dostosowaniu szkoleń do potrzeb rynku pracy kształcenie i szkolenie zawodowe gwarantuje, że osoby uczące się są nie tylko przygotowane do bieżącej pracy, ale również są w stanie dostosowywać się do przyszłych zmian. Zapewnienie dopasowania kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy jest nadal kwestią kluczową. Równie ważne jest rozwijanie odpowiedniego poziomu innych umiejętności i kompetencji przekrojowych umożliwiających dostosowanie się w ciągu całego życia do zmieniających się potrzeb rynku pracy oraz rozwój osobisty, poprzez aktywność obywatelską, przedsiębiorczość, edukację cyfrową i edukację na rzecz zrównoważonego rozwoju.
Istnieje pilna potrzeba wzmocnienia kształcenia i szkolenia zawodowego w dziedzinach STEM, aby zapewnić innowacje i postęp technologiczny w Europie. Zachęcanie młodych ludzi - zwłaszcza dziewcząt i grup niedostatecznie reprezentowanych - do uczestnictwa w programach kształcenia i szkolenia zawodowego związanych z naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką będzie miało zasadnicze znaczenie dla sprostania przyszłym wyzwaniom społeczno- gospodarczym. Kształcenie i szkolenie zawodowe odgrywa również ważną rolę w badaniach stosowanych, innowacjach i przedsiębiorczości, na przykład poprzez centra doskonałości zawodowej.
Jednym z istotnych wyzwań jest nadal kwestia zwiększania różnorodności w ramach programów kształcenia i szkolenia zawodowego. Szczególną uwagę należy zwracać na wspieranie osób uczących się pochodzących ze środowisk zmarginalizowanych i osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Uczynienie - dzięki poradnictwu zawodowemu na wczesnym etapie - kształcenia i szkolenia zawodowego atrakcyjną, elastyczną i włączającą ścieżką dla wszystkich osób uczących się ma zasadnicze znaczenie nie tylko dla równości, ale również dla rozwiązania problemu pełnego spektrum niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej w całej Europie. Ponadto kształcenie i szkolenie zawodowe powinno być uznawane i promowane jako oferujące możliwości rozwoju osobistego, akademickiego i zawodowego, które są równie wartościowe jak te oferowane przez ścieżki kształcenia ogólnego.
Aby jeszcze bardziej zwiększyć atrakcyjność kształcenia i szkolenia zawodowego, ważne jest poszerzenie możliwości w zakresie mobilności edukacyjnej. Zachęcanie do wymian transgranicznych i poprawa uznawania kwalifikacji i okresów szkolenia za granicą może sprawić, że kształcenie i szkolenie zawodowe stanie się bardziej dynamiczną i atrakcyjną ścieżką dla wszystkich osób uczących się. Takie wysiłki sprzyjają również konkurencyjności, poczuciu tożsamości europejskiej i współpracy.
Uczenie się w miejscu pracy pozostaje jednym z podstawowych elementów skutecznych systemów kształcenia i szkolenia zawodowego. Wzmocnienie partnerstw między instytucjami szkoleniowymi a pracodawcami oraz poszerzenie możliwości przygotowania zawodowego i uczenia się w miejscu pracy może zwiększyć atrakcyjność i adekwatność programów kształcenia i szkolenia zawodowego.
Promując przenikalność między kształceniem i szkoleniem zawodowym a ścieżkami w ramach kształcenia ogólnego lub szkolnictwa wyższego, kształcenie i szkolenie zawodowe powinno zapewniać opcje dalszego uczenia się - oferować osobom uczącym się możliwości kontynuowania nauki. Powinna istnieć możliwość płynnego przejścia od ścieżek kształcenia i szkolenia zawodowego do dalszej edukacji, w tym do szkolnictwa wyższego, dzięki czemu osoby uczące się mogłyby nadal rozwijać swoje umiejętności przez całe życie i dostosowywać się do zmieniających się ścieżek kariery.
Priorytet strategiczny 6: Promowanie konkurencyjnego europejskiego szkolnictwa wyższego
Szkolnictwo wyższe, badania naukowe i innowacje nadal odgrywają zasadniczą rolę w zapewnianiu przyszłej konkurencyjności Unii Europejskiej, jej zdolności innowacyjnych, atrakcyjności i odporności jej społeczeństwa.
Poczyniono już znaczne postępy w zacieśnianiu współpracy między europejskimi instytucjami szkolnictwa wyższego (14), w szczególności poprzez wdrażanie kluczowych zobowiązań w ramach procesu bolońskiego i realizację inicjatyw, takich jak sojusze Uniwersytetów Europejskich oraz zatwierdzona w maju 2025 r. rezolucja Rady w sprawie znaku jakości "Wspólny Dyplom Europejski" i kolejnych kroków w kierunku ewentualnego wspólnego dyplomu europejskiego: zwiększanie konkurencyjności Europy i atrakcyjności europejskiego szkolnictwa wyższego (15). Wysiłki te stworzyły podstawy głębszej integracji i mobilności, a dalszy rozwój będzie kontynuowany w nadchodzących latach. Nieprzerwana współpraca transgraniczna nie tylko poprawia jakość edukacji i badań naukowych, ale także wzmacnia demokrację i pielęgnuje wspólną europejską tożsamość i wspólne europejskie wartości.
Należy kontynuować prace nad usuwaniem barier we współpracy transnarodowej poprzez dalsze wdrażanie inicjatyw takich jak sojusze Uniwersytetów Europejskich oraz kontynuowanie trzyetapowego procesu uzgodnionego w maju 2025 r. "mającego na celu wprowadzenie znaku jakości »Wspólny Dyplom Europejski« i utorowanie drogi ku wspólnemu dyplomowi europejskiemu" (16). Konieczne są dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia automatycznego wzajemnego uznawania kwalifikacji do celów dalszych studiów (17), co również przyczyni się do poprawy mobilności studentów i osób uczących się.
Proces boloński jest nadal ważnym fundamentem europejskiego szkolnictwa wyższego. Zapewnienie synergii między strategicznymi ramami a procesem bolońskim ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia powielania i nieefektywności oraz dla wspierania spójniejszego europejskiego obszaru edukacji. Nadal ważne jest również wzmacnianie powiązań z europejską przestrzenią badawczą.
Aby skutecznie zaradzić pogłębiającym się niedoborom umiejętności i lukom w umiejętnościach wśród absolwentów szkół wyższych na rynku pracy, należy zwiększyć dostępność szkolnictwa wyższego poprzez tworzenie możliwości dla osób uczących się w każdym wieku i ze wszystkich środowisk oraz poprzez projektowanie elastycznych ścieżek uczenia się, które promują uczenie się przez całe życie i uznawanie wcześniejszego uczenia się oraz wspierają dobrostan studentów i kadry. Aby w pełni wykorzystać swój potencjał, studenci muszą mieć dostęp do wysokiej jakości włączającego szkolnictwa wyższego oraz możliwość korzystania z odpowiedniego poradnictwa i wsparcia.
Równie istotne będzie zapewnienie ochrony podstawowych wartości akademickich (w tym wolności akademickiej) i uznanie roli instytucji szkolnictwa wyższego we wspieraniu przyszłego rozwoju społeczeństw demokratycznych.
Niezbędnym elementem sprawnie działających europejskich instytucji szkolnictwa wyższego i pogłębionej współpracy transnarodowej jest kadra akademicka. Aby jej członkowie mogli sprostać stojącym przed nimi wyzwaniom, należy wspierać inicjatywy, które uznają i doceniają wartość ich różnorodnych ról oraz wagę atrakcyjnych i trwałych karier w szkolnictwie wyższym.
Badania naukowe i innowacje mają kluczowe znaczenie dla roli, jaką szkolnictwo wyższe odgrywa w stawianiu czoła złożonym wyzwaniom społeczno-gospodarczym. Aby lepiej dostosować oferty edukacyjne do zmieniających się potrzeb rynku pracy, niezbędna jest ściślejsza współpraca między instytucjami szkolnictwa wyższego a sektorami gospodarki.
Szkolnictwo wyższe w dziedzinach STEM ma kluczowe znaczenie dla zaspokojenia zapotrzebowania na wykwalifikowanych specjalistów w kluczowych sektorach, m.in. poprzez stosowanie mikropoświadczeń. Zainteresowanie większej liczby dziewcząt i kobiet, już od najmłodszych lat, studiami na kierunkach STEM ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia liczby osób zajmujących się naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką. Ponadto rozwijanie umiejętności ekologicznych i cyfrowych jest kluczowe dla wspierania dwojakiej - czyli ekologicznej i cyfrowej - transformacji i strategicznej autonomii Europy. Należy również położyć większy nacisk na rozwój szkolnictwa wyższego w kontekście sztucznej inteligencji oraz pod kątem etycznego i odpowiedzialnego korzystania z niej. Sztuczna inteligencja będzie mieć głęboki wpływ na sektor: od nauczania, uczenia się i oceny studentów po badania naukowe, innowacje i wewnętrzne procesy instytucji szkolnictwa wyższego.
PODKREŚLA, że:
- Wzmocnienie zarządzania europejskim obszarem edukacji można osiągnąć w ramach obecnych struktur (18). Zasady i metody pracy na szczeblu europejskim dowiodły swojej skuteczności i elastyczności.
- Grupa wysokiego szczebla ds. kształcenia i szkolenia, wspierana przez jej komitet koordynacyjny, odgrywa ważną rolę w określaniu, omawianiu i ukierunkowywaniu strategicznych i przekrojowych kwestii w ramach europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia w sposób perspektywiczny, w tym kluczowych tematów strategicznych związanych z cyfrowym kształceniem i szkoleniem oraz umiejętnościami i kompetencjami cyfrowymi (19). Skuteczne wypełnianie tej roli jest kwestią zasadniczą.
- Prerogatywy Rady i rotacyjnej prezydencji pozostają kluczowe dla kierowania zarządzaniem, w tym dla organizacji posiedzeń grupy wysokiego szczebla i posiedzeń dyrektorów generalnych.
- Grupy robocze strategicznych ram, działające w oparciu o otwartą metodę koordynacji, mają zasadnicze znaczenie dla przygotowania polityki UE i łączenia ekspertów z państw członkowskich. Mandaty tych grup powinny odzwierciedlać zaktualizowane priorytety strategiczne określone w niniejszej rezolucji. W celu wzmocnienia podejścia międzysektorowego i zapewnienia spójniejszej współpracy można dalej rozwijać współpracę w formie organizowanych równolegle spotkań grup roboczych.
- Ważne jest, aby zwiększyć wykorzystanie działań w zakresie wzajemnego uczenia się, w tym wzajemnego doradztwa.
- Kluczowe znaczenie ma rozpowszechnianie informacji i wyników na wszystkich szczeblach (grupa wysokiego szczebla, posiedzenia dyrektorów generalnych i grupy robocze strategicznych ram), dlatego należy wzmóc wysiłki w tym kierunku.
ZWRACA SIĘ DO PAŃSTW CZŁONKOWSKICH, by:
1. Pracowały razem - przy wsparciu ze strony Komisji i posługując się otwartą metodą koordynacji - nad zacieśnianiem europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia w okresie do roku 2030, przyjmując za podstawę zmienione priorytety strategiczne, zasady i metody pracy oraz konkretne kwestie i działania uzgodnione dla każdego priorytetu strategicznego w cyklu 2026-2030 (zapisane w załączniku III).
2. Rozważyły - w świetle krajowych priorytetów i z należytym poszanowaniem krajowych kompetencji w obszarze kształcenia i szkolenia - środki na szczeblu krajowym i regionalnym, by czynić postępy w realizacji priorytetów strategicznych nakreślonych w strategicznych ramach oraz wnieść wspólnie wkład w pełne utworzenie europejskiego obszaru edukacji i w cele unijne wskazane w załączniku II.
3. Przyjmując odpowiedzialność za przedmiotowy proces, wspierały strukturę zarządzania i wybrane metody pracy.
4. Skutecznie wykorzystywały unijne polityki i obecne instrumenty finansowania, aby wspierać wdrażanie krajowych i regionalnych środków i działań służących postępom w realizacji priorytetów strategicznych i osiągnięciu powiązanych celów unijnych i krajowych.
ZWRACA SIĘ DO KOMISJI, BY PRZY PEŁNYM POSZANOWANIU ZASADY POMOCNICZOŚCI:
1. Wspierała państwa członkowskie i pracowała z nimi w ramach współpracy prowadzonej w oparciu o niniejsze ramy na zasadzie współtworzenia, na podstawie opisanych powyżej priorytetów strategicznych, zasad i metod pracy oraz określonych w załączniku II celów unijnych i wskaźnika, a także konkretnych kwestii i działań uzgodnionych dla każdego priorytetu strategicznego w cyklu 2026-2030 zapisanych w załączniku III.
2. Współpracowała z państwami członkowskimi i zapewniała konkretne wsparcie z myślą o ułatwianiu wzajemnego uczenia się, analiz, wzajemnego doradztwa i wymiany dobrych praktyk w odniesieniu do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, szkół, kształcenia i szkolenia zawodowego, szkolnictwa wyższego, uczenia się dorosłych i kwestii przekrojowych. Aby zapewnić uwzględnienie wszystkich sektorów kształcenia i szkolenia, należy aktywnie zbadać możliwości organizowania wzajemnych i wspólnych posiedzeń grup roboczych ram strategicznych.
3. Analizowała, w szczególności na podstawie sporządzanych w oparciu o informacje przekazane przez państwa członkowskie sprawozdań z postępów, stopień, w jakim priorytety strategiczne przewidziane w niniejszych ramach zostały uwzględnione w kontekście tworzenia europejskiego obszaru edukacji, a także - z wykorzystaniem Monitora Kształcenia i Szkolenia - w odniesieniu do europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na szczeblu krajowym. Utrzymanie sprawozdawczości w ramach istniejących struktur, z należytym uwzględnieniem obciążeń administracyjnych, jest dla państw członkowskich sprawą kluczową.
4. Współpracowała z państwami członkowskimi za pośrednictwem stałej grupy ds. wskaźników i benchmarków w celu poprawy analizy i gromadzenia danych oraz regularnie składała Radzie sprawozdania z tych prac.
5. Kontynuowała prace nad metodologią w oparciu o wskaźnik w dziedzinie wiedzy obywatelskiej, aby umożliwić opracowanie celu związanego z aktywnością obywatelską.
6. Opublikowała w 2030 r. sprawozdanie końcowe w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021-2030) oraz przedstawiła wniosek dotyczący ram współpracy na kolejną dekadę.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3720 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Rady w sprawie drugiego cyklu strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji (2026-2030) |
| Data aktu: | 2026-07-10 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-10 |