Zawiadomienie Komisji zawierające wytyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów przekształconej dyrektywy (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
ZAWIADOMIENIE KOMISJIzawierające wytyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów przekształconej dyrektywy (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków(Tekst mający znaczenie dla EOG)(C/2025/6438)
W przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ("przekształcona dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków") 1 określono ramy i ścieżkę modernizacji i pełnej dekarbonizacji zasobów budowlanych UE do 2050 r. Dyrektywa obejmuje szereg środków mających na celu pobudzenie inwestycji i strukturalną poprawę charakterystyki energetycznej budynków. Szczególny nacisk kładzie się na renowację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Przekształcona dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków weszła w życie 28 maja 2024 r., a termin transpozycji wszystkich nowych lub zmienionych przepisów upływa 29 maja 2026 r. (z wyjątkiem art. 17 ust. 15, w przypadku którego termin transpozycji upływa wcześniej, tj. 1 stycznia 2025 r., i w sprawie którego Komisja Europejska wydała już odrębne zawiadomienie 2 ). Art. 35 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie mają wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania nowych lub zmienionych przepisów do 29 maja 2026 r. oraz przekazać Komisji tekst tych przepisów i tabelę korelacji.
2. CEL ZAWIADOMIENIA
Niniejsze zawiadomienie zawiera wytyczne interpretacyjne i praktyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, które państwa członkowskie muszą transponować do swojego porządku prawnego.
W przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wyraźnie zobowiązano Komisję do przyjęcia wytycznych dotyczących konkretnych zagadnień, a mianowicie tego, co uznaje się za kocioł zasilany paliwami kopalnymi; rozwoju punktów kompleksowej obsługi; krajowych planów działania dotyczących wartości granicznych dotyczących całkowitego współczynnika globalnego ocieplenia (GWP) w przypadku nowych budynków; uwzględnienia ciepła otoczenia w obliczeniach charakterystyki energetycznej; charakterystyki energetycznej przezroczystych elementów budynku; oraz bezpieczeństwa przeciwpożarowego na parkingach dla samochodów. Niniejsze zawiadomienie obejmuje wszystkie te zagadnienia. Ponadto niniejsze zawiadomienie zawiera wytyczne dotyczące wszystkich innych nowych lub istotnie zmienionych przepisów.
Celem niniejszego zawiadomienia jest wsparcie i ułatwienie skutecznego i praktycznego wdrożenia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, z uwzględnieniem potrzeb w zakresie wytycznych wyrażonych przez państwa członkowskie oraz interpretacji przepisów przez Komisję. Jest ono skierowane głównie do państw członkowskich, ale ma również znaczenie dla wszystkich innych zainteresowanych stron zaangażowanych we wdrażanie przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Zawiadomienie zostało opracowane w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i uwzględniono w nim uwagi otrzymane od zainteresowanych stron.
Niniejsze zawiadomienie ma służyć wyłącznie jako wytyczne, a moc prawną ma jedynie tekst samego aktu UE. Wiążąca wykładnia przepisów UE leży w wyłącznej kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Opinie wyrażone w niniejszych wytycznych nie przesądzają o stanowisku, jakie Komisja może zająć przed Trybunałem Sprawiedliwości.
3. STRUKTURA ZAWIADOMIENIA
Niniejsze zawiadomienie zawiera 13 załączników. Każdy załącznik zawiera wytyczne dotyczące konkretnego tematu:
1. Minimalne normy charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych i trajektorie progresywnej renowacji budynków mieszkalnych (art. 9)
2. Zachęty finansowe, umiejętności i bariery rynkowe (art. 17) oraz punkty kompleksowej obsługi (art. 18)
3. Świadectwa charakterystyki energetycznej (art. 19-21, załącznik V) i niezależne systemy kontroli (załącznik VI)
4. Paszporty renowacji (art. 12, załącznik VIII)
5. Bazy danych dotyczące charakterystyki energetycznej budynków (art. 22)
6. Wymiana danych (art. 16)
7. Budynki bezemisyjne (art. 7 i 11)
8. Energia słoneczna w budynkach (art. 10)
9. Infrastruktura na potrzeby zrównoważonej mobilności (art. 14)
10. Systemy techniczne budynku, jakość środowiska wewnętrznego i przeglądy (art. 13, 23 i 24)
11. Kotły zasilane paliwami kopalnymi (art. 13 i załącznik II)
12. Wspólne ramy ogólne do obliczania charakterystyki energetycznej budynków (załącznik I)
13. Współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia nowych budynków (art. 7 ust. 2 i 5) 4. UWAGI KOŃCOWE
Poprawa charakterystyki energetycznej zasobu budowlanego UE ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zużycia energii. Przyczyni się do obniżenia rachunków za energię, zwiększenia odporności na wstrząsy związane z dostawami energii lub wahania cen, zmniejszenia zależności UE od importowanych paliw kopalnych oraz zwiększenia wydajności i konkurencyjności unijnego sektora budowlanego i przedsiębiorstw zajmujących się czystymi technologiami. Niniejsze zawiadomienie wraz z załącznikami ma pomóc państwom członkowskim w transpozycji i wdrożeniu przepisów uzgodnionych przez Parlament Europejski i Radę w ramach przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
ZAŁĄCZNIK 1
zawiadomienia Komisji zawierającego wytyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów wersji przekształconej dyrektywy (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Minimalne normy charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych i trajektorie progresywnej renowacji budynków mieszkalnych (art. 9)
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie
2. Minimalne normy charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych
2.1. Zakres wymagań
2.2. Istotne definicje
2.2.1. Definicja budynków niemieszkalnych objętych zakresem art. 9
2.2.2. Definicja budynków niemieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej
2.3. Wieloetapowe podejście do opracowania minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych
2.3.1. ETAP 1: określenie źródeł danych i scharakteryzowanie zasobów budynków niemieszkalnych ..
2.3.1.1. Wykorzystanie istniejących danych dotyczących zasobów budowlanych i uzupełniających źródeł danych
2.3.1.2. Próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc
2.3.2. ETAP 2: określenie wskaźnika(-ów), poziomu bazowego charakterystyki energetycznej oraz progów charakterystyki energetycznej
2.3.2.1. Wskaźnik wdrażania minimalnych norm charakterystyki energetycznej
2.3.2.2. Poziom bazowy dla systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej
2.3.2.3. Progi charakterystyki energetycznej w odniesieniu do minimalnych norm charakterystyki energetycznej
2.3.2.4. Progi charakterystyki energetycznej po 2033 r
2.3.2.5. Tymczasowe dostosowanie progu w przypadku poważnych zniszczeń spowodowanych klęską żywiołową
2.3.3. ETAP 3: ustalenie zarządzania minimalnymi normami charakterystyki energetycznej i zasad zgodności
2.3.3.1. Zarządzanie i obowiązki
2.3.3.2. Zgodność: identyfikacja budynków/właścicieli muszących spełniać minimalne normy charakterystyki energetycznej
2.3.3.3. Zgodność: ustanowienie mechanizmu zgodności
2.3.3.4. Opcjonalnie: dopuszczenie zwolnień dla poszczególnych budynków
2.3.4. ETAP 4: ustanowienie ram wspomagających
2.3.4.1. Cel ram wspomagających i kluczowe kwestie
2.3.4.2. Mechanizmy wsparcia
2.3.5. ETAP 5: ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar
2.3.5.1. Monitorowanie
2.3.5.2. System kar
3. Trajektoria progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych
3.1. Zakres wymagań
3.2. Definicje
3.2.1. Definicja budynków mieszkalnych objętych zakresem art. 9
3.3. Opracowanie trajektorii renowacji zasobów budynków mieszkalnych
3.3.1. ETAP 1: określenie źródeł danych i klasyfikacja zasobów budynków mieszkalnych
3.3.1.1. Źródła danych oraz wstępna klasyfikacja i kategorie budynków
3.3.1.2. Oszacowanie charakterystyki energetycznej budynków mieszkalnych na podstawie świadectw charakterystyki energetycznej i danych dotyczących właściwości fizycznych budynków
3.3.1.3. Próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc
3.3.2. ETAP 2: określenie trajektorii i celów pośrednich w celu osiągnięcia stopniowego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej
3.3.2.1. Średnie zużycie energii pierwotnej w 2020 r
3.3.2.2. Cele pośrednie i cele cząstkowe
3.3.2.3. Kwalifikujące się środki dotyczące zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej w przypadku zasobów budynków mieszkalnych
3.3.2.4. Wymogi w zakresie sprawozdawczości dotyczące trajektorii
3.3.2.5. Oszacowanie liczby lub powierzchni użytkowej budynków, które mają zostać poddane renowacji w celu osiągnięcia zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej
3.3.3. ETAP 3: ustalenie celu cząstkowego polegającego na osiągnięciu co najmniej 55 % zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej poprzez renowację 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
3.3.3.1. Ustalenie progu dla 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
3.3.3.2. Oszacowanie liczby lub powierzchni użytkowej budynków w celu osiągnięcia poszczególnych celów cząstkowych
3.3.4. ETAP 4: przyjęcie środków z dziedziny polityki mających na celu zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej
3.3.4.1. Minimalne normy charakterystyki energetycznej dla budynków mieszkalnych
3.3.4.2. Wsparcie finansowe
3.3.4.3. Wsparcie finansowe na renowację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
3.3.4.4. Wsparcie finansowe na renowację budynków dla grup szczególnie wrażliwych
3.3.4.5. Systemy wsparcia oparte na wynikach
3.3.4.6. Pomoc techniczna
3.3.4.7. Monitorowanie wpływu
1.
WPROWADZENIE
W art. 9 przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ("przekształcona dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków") 3 wprowadzono nowe wymogi dla państw członkowskich w celu poprawy charakterystyki energetycznej ich istniejących zasobów budowlanych. Niniejszy tekst zawiera wytyczne dla państw członkowskich dotyczące sposobu włączenia do prawa krajowego wymogów dotyczących ustanowienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych oraz określenia trajektorii progresywnej renowacji dla zasobów budynków mieszkalnych (art. 9).
Niniejszy załącznik nie zmienia skutków prawnych dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i nie ma wpływu na wiążącą wykładnię przepisów dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości.
2. MINIMALNE NORMY CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ DLA BUDYNKÓW
NIEMIESZKALNYCH
2.1. Zakres wymagań
Minimalne normy charakterystyki energetycznej stanowią narzędzie regulacyjne pobudzające renowację istniejących budynków na dużą skalę. Eliminują one główne bariery dla renowacji - takie jak rozdział zachęt oraz struktury współwłasności - których nie można przezwyciężyć za pomocą zachęt gospodarczych, jak wskazano również w motywie 25. W motywie tym stwierdzono ponadto, że ogólnym celem minimalnych norm charakterystyki energetycznej jest stopniowe wycofywanie budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, a tym samym poprawa charakterystyki energetycznej zasobów budowlanych.
W przypadku budynków niemieszkalnych w art. 9 ust. 1 zobowiązano państwa członkowskie do ustanowienia krajowego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej opartego na ustanowieniu minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych. Normy te zapewniają, aby budynki nie przekraczały określonego maksymalnego progu charakterystyki energetycznej. Przedmiotowy system ma na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynków niemieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej w określonych terminach wprowadzenia w życie.
2.2. Istotne definicje
2.2.1. Definicja budynków niemieszkalnych objętych zakresem art. 9
Nie istnieje jednoznaczna definicja budynku niemieszkalnego. Budynek niemieszkalny oznacza budynek używany do celów innych niż mieszkalne, np. budynki biurowe, budynki służby zdrowia, budynki handlu hurtowego i detalicznego, budynki oświatowe, obiekty sportowe, hotele i restauracje. Jest to niewyczerpujący wykaz budynków niemieszkalnych w zależności od ich wykorzystania, zgodnie z załącznikiem I pkt 6.
Jeżeli chodzi o budynki o różnych funkcjach użytkowych, tj. budynki obejmujące zarówno lokale mieszkalne, jak i niemieszkalne (np. budynek mieszkalny obejmujący sklepy na parterze), państwa członkowskie mogą określić najwłaściwsze podejście i, zgodnie z motywem 34, mogą nadal decydować, czy traktować je jako budynki mieszkalne czy niemieszkalne, czy też jako połączenie tych dwóch rodzajów budynków.
W przypadku renowacji budynku o różnych funkcjach użytkowych należy unikać podwójnego liczenia poprawy charakterystyki energetycznej. Poprawa musi być zatem wyraźnie przypisana do mieszkalnej lub niemieszkalnej części zasobów.
Wszystkie budynki niemieszkalne są objęte zakresem art. 9 ust. 1, niezależnie od tego, czy właściciel lub użytkownik jest podmiotem publicznym lub prywatnym, czy nie. Renowacje energetyczne budynków użyteczności publicznej o przeznaczeniu niemieszkalnym mogłyby zatem przyczynić się do osiągnięcia zarówno progów minimalnych norm charakterystyki energetycznej, jak i rocznego celu w zakresie renowacji ustanowionego na podstawie art. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (dyrektywa (UE) 2023/1791) 4 , pod warunkiem że takie renowacje spełniają wymogi określone w obu aktach prawnych.
2.2.2. Definicja budynków niemieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej
Art. 9 ust. 1 stanowi, że budynki niemieszkalne o najgorszej charakterystyce energetycznej definiuje się na podstawie krajowych progów odpowiadających poziomowi charakterystyki energetycznej najgorszych 16 % i najgorszych 26 % zasobów budynków niemieszkalnych w 2020 r. pod względem powierzchni użytkowej lub liczby budynków. Państwa członkowskie ustalają dodatkowe progi na lata 2040 i 2050 z niższymi maksymalnymi progami charakterystyki energetycznej, aby zapewnić stopniowe wycofywanie budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej z upływem czasu. Progi można ustalić dla ogółu zasobów budynków niemieszkalnych lub według rodzaju budynku lub kategorii budynku - na przykład na podstawie kategorii budynków wymienionych w załączniku I. Kategorie budynków można ustalić również według ich bardziej konkretnego przeznaczenia, ale także według ich wielkości, typologii, strefy klimatycznej i kombinacji tych lub innych cech.
2.3. Wieloetapowe podejście do opracowania minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla
budynków niemieszkalnych
Opracowanie systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, w tym wybór wskaźnika, określenie progów i sposobów spełnienia wymagań, należy przeprowadzić w kilku etapach. Aby zapewnić uwzględnienie wszystkich elementów opracowywanego systemu i ustanowienie odpowiednich ram wspomagających, proponuje się następujące pięć etapów w celu opracowania i wdrożenia krajowych systemów minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych:
– określenie źródeł danych i scharakteryzowanie zasobów budynków niemieszkalnych;
– określenie wskaźnika(-ów), poziomu bazowego charakterystyki energetycznej oraz progów charakterystyki energetycznej;
– ustalenie zarządzania minimalnymi normami charakterystyki energetycznej i zasad zgodności;
– ustanowienie ram wspomagających;
– ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar.
Rysunek 1. Zalecane etapy opracowywania systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych
W poniższych sekcjach przedstawiono przykłady i możliwe warianty poszczególnych elementów opracowywanego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 9 w oparciu o pięć etapów zaprezentowanych na rys. 1. Elementy każdego z etapów, takie jak specyfika istniejących zasobów budowlanych, powszechność występowania niektórych barier i zdolności do ich usunięcia, można połączyć w taki sposób, aby odpowiadały sytuacji poszczególnych państw członkowskich.
2.3.1. ETAP 1: określenie źródeł danych i scharakteryzowanie zasobów budynków niemieszkalnych
Aby ustanowić poziom bazowy dla budynków niemieszkalnych, państwa członkowskie muszą mieć jasną wiedzę na temat charakterystyki energetycznej swoich zasobów budynków niemieszkalnych na dzień 1 stycznia 2020 r. Państwa członkowskie muszą zatem określić charakterystykę swoich zasobów budowlanych, tj. zgromadzić i przetworzyć odpowiednie informacje, aby opisać zasoby budowlane zgodnie z ich głównymi cechami w celu określenia ich charakterystyki energetycznej. Taka charakterystyka zasobów budynków niemieszkalnych powinna umożliwić państwom członkowskim uszeregowanie wszystkich budynków niemieszkalnych według zużycia energii, aby następnie określić maksymalne progi charakterystyki energetycznej, w tym 16 % zasobów budynków niemieszkalnych na rok 2030 i 26 % na rok 2033, oraz kolejne progi na lata 2040 i 2050. Budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej, w których zużycie energii przekracza maksymalne progi określone dla każdego roku, będą wówczas musiały spełniać minimalne normy charakterystyki energetycznej.
Istnieją co najmniej dwa ogólne podejścia do scharakteryzowania zasobów niemieszkalnych, które można wdrożyć pojedynczo lub łącznie z wykorzystaniem a) istniejących danych dotyczących zasobów budowlanych i uzupełniających źródeł danych; lub b) próbkowania statystycznego i gromadzenia danych ad hoc. Opisano je w poniższych podsekcjach.
W odniesieniu do każdego podejścia wybranego przez państwa członkowskie zaleca się ustanowienie jasnego planu pod względem czasu i zasobów.
Określenie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych odnosi się również do rozwoju bazy danych opisanej w art. 22. W przypadku budynków użyteczności publicznej państwa członkowskie mogą użyć danych zgromadzonych do celów wykazu budynków użyteczności publicznej wymaganego na mocy art. 6 ust. 5 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, które to dane można wykorzystać do określenia charakterystyki zasobów niemieszkalnych budynków użyteczności publicznej. Przy wstępnym określaniu charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych konieczne będzie wskazanie i wykorzystanie różnych istniejących baz danych. Niektóre z tych baz danych, takie jak bazy danych świadectw charakterystyki energetycznej, modele miejskie 3D oraz kadastry lub rejestry gruntów, można by potencjalnie przekształcić w stałe źródła danych na potrzeby uzupełnienia krajowej bazy danych dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków zdefiniowanej w art. 22.
Przed określeniem charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych zaleca się wybranie wskaźnika wdrożenia systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Art. 9 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie mogą zdecydować się na ustanowienie krajowych progów zużycia energii końcowej lub zużycia energii pierwotnej. Wybór preferowanego wskaźnika ma wpływ na rodzaj i zakres środków, które można wdrożyć w celu poprawy charakterystyki energetycznej, a tym samym w celu wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej (zob. sekcja 2.3.2.1). W związku z tym zaleca się określenie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych za pomocą wskaźnika, który będzie stosowany w ramach systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Jeżeli bazy danych, takie jak repozytoria świadectw charakterystyki energetycznej lub rejestry katastralne, już istnieją, ich aktualizacja i udoskonalenie może umożliwić szybsze i bardziej opłacalne określenie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych w porównaniu z wdrożeniem podejścia obejmującego gromadzenie danych od zera. Wybierając źródła danych na potrzeby określenia charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych, państwa członkowskie uwzględniają kluczowe aspekty danych, takie jak własność, prawa do dostępności, prywatności i bezpieczeństwa, aby zapewnić ochronę praw właścicieli budynków, najemców i wszelkich innych odpowiednich zainteresowanych stron. Aspekty te mają również znaczenie dla innych etapów opracowywania systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, co omówiono w innych sekcjach.
2.3.1.1. Wykorzystanie istniejących danych dotyczących zasobów budowlanych i uzupełniających źródeł danych
2.3.1.1.1. Źródła danych
Państwa członkowskie mogą wykorzystywać szeroki zakres istniejących źródeł danych do określenia charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych. Jeżeli są dostępne, informacje dotyczące charakterystyki energetycznej podzbioru lub segmentów zasobów budynków niemieszkalnych można uzyskać ze źródeł takich jak świadectwa charakterystyki energetycznej, wyniki badań, spisy powszechne, audyty energetyczne lub zagregowane i zmierzone dane dotyczące energii. Można oszacować charakterystykę energetyczną budynku poprzez porównanie danego budynku z budynkami o podobnych cechach - takich jak użytkowanie, data budowy, typologia i lokalizacja - dla których to budynków dostępne są dane dotyczące charakterystyki energetycznej.
Dane dotyczące właściwości fizycznych i innych cech zasobów budynków niemieszkalnych, takich jak użytkowanie, data budowy, typologia, lokalizacja, charakterystyka geometryczna lub dane dotyczące systemów technicznych budynku, można gromadzić ze źródeł takich jak modele miejskie 3D, obrazy satelitarne, cyfrowe dzienniki budynków, dane katastralne, rejestry pozwoleń na budowę i zagospodarowanie terenu, rozmowy z architektami lub deweloperami i inne.
Zaleca się, aby państwa członkowskie oceniły jakość, kompletność i reprezentatywność poszczególnych zbiorów danych. Zaleca się również dalszą automatyczną aktualizację tych zbiorów danych oraz zapewnienie interoperacyjności między bazami danych.
2.3.1.1.2. Wstępne określenie charakterystyki i kategorie budynków
W celu określenia charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych zaleca się rozpoczęcie od wstępnego oszacowania ogólnej wielkości zasobów budowlanych i udziału budynków w poszczególnych kategoriach użytkowania, takich jak budynki biurowe, budynki służby zdrowia, budynki handlu hurtowego i detalicznego, budynki oświatowe, obiekty sportowe, hotele i restauracje, jak określono w załączniku I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Zachęca się państwa członkowskie do stosowania ustalonych kategorii użytkowania pochodzących z już istniejących polityk, które mogą być bardziej szczegółowe. Umożliwi to identyfikację tych segmentów, w których gromadzenie danych może wymagać większych wysiłków.
Zasoby budynków niemieszkalnych różnią się nie tylko pod względem użytkowania, ale również pod względem wielkości, typologii, materiałów elewacji i systemów technicznych budynku. W celu uzyskania lepszej charakterystyki zasobów zaleca się zatem podzielenie zasobów na części, którymi można łatwiej zarządzać, w oparciu nie tylko o ich użytkowanie, ale również o niektóre z tych dodatkowych cech. Wyniki badań takich jak EPISCOPE 5 i TABULA lub istniejące kategoryzacje krajowe mogą wesprzeć ten proces. Jako kryterium definiujące kategorie można wykorzystać również wzorce wspólnych lokalnych lub regionalnych praktyk budowlanych. Przykłady innych kryteriów obejmują datę budowy, strefę klimatyczną i technologię systemu ogrzewania. Umożliwia to podział zasobów niemieszkalnych na segmenty budynków o bardziej podobnych cechach (np. duże szpitale (o powierzchni użytkowej > x m2), zlokalizowane w określonej strefie klimatycznej). Może to ułatwić opracowanie założeń dla każdego segmentu, gdy zajdzie taka potrzeba, i poprawić wyniki przy szacowaniu charakterystyki energetycznej budynków, dla których dane nie są dostępne. Takie kategorie można również wykorzystać do opracowania różnych progów dla poszczególnych kategorii budynków, które państwa członkowskie mogą określić.
Klasyfikację budynków według okresu budowy, lokalizacji lub strefy klimatycznej można połączyć z powszechnymi praktykami budowlanymi. Na przykład wdrożenie wcześniejszych kodeksów budowlanych lub norm charakterystyki energetycznej, w tym wymogów dotyczących charakterystyki cieplnej materiałów, może umożliwić przyjęcie założeń dotyczących materiałów, charakterystyki cieplnej i systemów budynków niemieszkalnych. Kodeks energetyczny budynku wdrożony w latach 80. XX w., w tym minimalne wymagania dotyczące współczynnika U okien lub minimalny poziom izolacji, można następnie wykorzystać na potrzeby przyjęcia pewnych wartości dla materiałów i innych właściwości budynków wybudowanych w tym okresie, dla których nie są dostępne indywidualne informacje. Państwa członkowskie mogą również opierać się na klasyfikacjach stosowanych do innych celów, na przykład na typologiach budynków wykorzystywanych do celów obliczania optymalizacji kosztów.
Rozmowy z architektami, konstruktorami i deweloperami mogą pomóc w udoskonaleniu założeń dotyczących praktyk budowlanych na przestrzeni lat. Mogą one również pomóc w określeniu typologii budynków, ich właściwości fizycznych i rozmieszczenia w czasie (np. typowa budowa szkoły w latach 1960-1970).
W przypadku różnych stref klimatycznych lokalne warunki klimatyczne mogą nakładać pewne wymogi na praktyki budowlane, np. w regionach o chłodnym klimacie oczekuje się wyższego poziomu izolacji w porównaniu z cieplejszymi regionami. Tego rodzaju analizy mogą również wzmocnić założenia dotyczące budynków nieposiadających indywidualnych danych.
2.3.1.1.3. Korzystanie z danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej
Ważne jest zapewnienie, aby dostępne świadectwa charakterystyki energetycznej były wystarczająco reprezentatywne dla zasobów budynków niemieszkalnych. Reprezentatywny zbiór danych odzwierciedla charakterystykę całości zasobów budynków niemieszkalnych, odzwierciedlając na przykład względny udział różnych kategorii budynków w zależności od wieku, wielkości, regionu klimatycznego itp. Zakres świadectw charakterystyki energetycznej na przykład budynków użyteczności publicznej może być nadmiernie reprezentowany ze względu na istniejący obowiązek włączenia informacji dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej budynków użyteczności publicznej do istniejących baz danych dotyczących charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 10 ust. 6a dyrektywy 2010/31/UE. Regiony o dużym zagęszczeniu budynków niemieszkalnych (np. stolice lub miasta z dużymi sektorami usługi) również mogą być nadmiernie reprezentowane. Ważne jest, aby ocenić, czy przypadki te występują w konkretnych regionach klimatycznych, które nie odzwierciedlają okoliczności pozostałych zasobów budynków niemieszkalnych. Podobnie należy ocenić inne cechy, takie jak wielkość i typologie. Luki stwierdzone w dostępnych danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej można wyeliminować, gromadząc dodatkowe informacje z kategorii budynków, regionów lub stref klimatycznych, które są niedostatecznie reprezentowane.
Przy korzystaniu z danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej oprócz zakresu w podziale na użytkowanie, wielkość, typologię, strefę klimatyczną i inne cechy istotny jest również czas wydania tych świadectw. Świadectwa charakterystyki energetycznej są ważne przez 10 lat, a świadectwo charakterystyki energetycznej może nie zostać wydane ponownie po renowacji budynku. Ponadto wymogi dotyczące wydawania świadectw charakterystyki energetycznej wprowadzają również stronniczość w bazie danych. Świadectwa charakterystyki energetycznej są zazwyczaj wydawane w odniesieniu do nowych budynków lub budynków, które znajdują się na rynku sprzedaży lub wynajmu. Budynki te mogą mieć inną charakterystykę niż budynki, które od dłuższego czasu pozostawały poza rynkiem. Ponadto wiele programów dotacji wymaga, aby świadectwo charakterystyki energetycznej wykazywało poprawę charakterystyki budynków. Może to obejmować świadectwa charakterystyki energetycznej wydane zarówno przed, jak i po, tuż przed lub tuż po.
Aby udoskonalić dane dotyczące obecnego stanu budynku, dane dotyczące świadectw charakterystyki energetycznej można połączyć z dodatkowymi informacjami z rejestrów pozwoleń na budowę i zagospodarowanie terenu oraz z cyfrowych dzienników budynków (jeżeli są dostępne). Mogą one dostarczyć informacji na temat daty i zakresu wcześniejszych działań renowacyjnych przeprowadzonych w odniesieniu do budynków.
2.3.1.1.4. Szacowanie charakterystyki energetycznej budynków niemieszkalnych
Po uzyskaniu pewności, że dane dotyczące świadectw charakterystyki energetycznej lub inne dane dotyczące charakterystyki energetycznej podzbioru budynków są reprezentatywne dla całości (lub części) zasobów budynków niemieszkalnych i są dostępne, państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o połączeniu tych informacji z informacjami na temat właściwości fizycznych i innych cech tych samych budynków w celu stworzenia zbioru referencyjnego. Połączenie danych, takich jak użytkowanie, data budowy, lokalizacja i wielkość budynków, dla których informacje dotyczące charakterystyki energetycznej nie są dostępne, można uwzględnić w modelach statystycznych, takich jak wielomianowa regresja logistyczna (na podstawie budynków w zbiorze referencyjnym), w celu oszacowania ich charakterystyki energetycznej. Pozwala to na przypisanie wartości charakterystyki energetycznej do każdego budynku, dla którego dane te nie są dostępne, a tym samym na uzupełnienie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych.
W przypadku gdy informacje na temat charakterystyki energetycznej z podzbiorów lub segmentów sektora niemieszkalnego nie są reprezentatywne lub nie są dostępne, informacje dla każdego pojedynczego budynku na temat jego użytkowania, daty budowy, typologii, lokalizacji, charakterystyki geometrycznej lub systemów technicznych budynku można wprowadzić do modeli energetycznych w celu symulacji funkcjonowania budynków i oszacowania ich charakterystyki energetycznej. Podobnie jak w przypadku opisanym powyżej, pozwala to na przypisanie wartości charakterystyki energetycznej do budynków, dla których dane te nie są dostępne, a tym samym na uzupełnienie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych.
Łączenie danych oddolnych (właściwości fizyczne budynków, lokalizacja, charakterystyka energetyczna itp.) z danymi odgórnymi (zagregowane dane dotyczące zużycia różnych nośników energii, zużycia energii końcowej, krajowych statystyk dotyczących praktyk budowlanych itp.) może wzmocnić charakterystykę zasobów budynków niemieszkalnych. Szacunki oparte na danych oddolnych można sprawdzić krzyżowo z dostępnymi danymi odgórnymi w celu kalibracji przyjętych założeń i szacunków.
Zaleca się, aby państwa członkowskie opisały źródła danych i podejście, które stosują do określenia charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych w swoich krajowych planach renowacji budynków.
2.3.1.2. Próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc
W przypadkach, w których nie ma reprezentatywnych danych dotyczących charakterystyki energetycznej zasobów budynków niemieszkalnych lub nie ma żadnych danych, próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc może pomóc w określeniu charakterystyki segmentów budynków. Gromadzenie danych można wykorzystać do uzupełnienia istniejących danych i wypełnienia konkretnych luk, np. związanych z rodzajami budynków, obszarami geograficznymi lub strefami klimatycznymi. Podejście to można stosować samodzielnie lub wraz z istniejącymi danymi w celu weryfikacji ustaleń i oceny ich wiarygodności.
Przy stosowaniu próbkowania statystycznego zaleca się uzyskanie wstępnego przeglądu zasobów budynków niemieszkalnych, z podziałem na różne kategorie budynków o podobnych cechach pod względem użytkowania, typologii, lokalizacji, daty budowy lub innych. Poszczególne kategorie budynków powinny być reprezentowane w ostatecznej próbie statystycznej.
Wymagana jest jasna procedura pobierania próbek, np. poprzez przeprowadzenie wieloetapowego badania łączącego takie metody, jak kontrola ogólnych informacji dostępnych w budynkach objętych próbą, po której powinno się przeprowadzić rozmowy z właścicielami budynków, a następnie inspekcje na miejscu 6 . Informacje, które należy gromadzić, obejmują szczegółowe informacje na temat funkcjonowania budynku, zapotrzebowania na energię, dostawców energii, materiałów budowlanych, szczegółowe informacje na temat poprzednich renowacji oraz wszelkie inne istotne dane.
Zgromadzone informacje można umieścić w modelu symulacyjnym w celu oszacowania charakterystyki energetycznej budynków objętych próbą. Wyniki można rozszerzyć na pozostałe zasoby budowlane, z uwzględnieniem wstępnej kategoryzacji. Wyniki można następnie sprawdzić krzyżowo z dostępnymi zagregowanymi danymi dotyczącymi charakterystyki energetycznej zasobów budowlanych, jak w poprzednim podejściu.
Tabela 1
Podejścia do określenia charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych
| Podejście | Kluczowe wymogi i etapy | Zalety/wyzwania |
| Dane dotyczące zasobów budowlanych i uzupełniające źródła danych | - Wystarczająco reprezentatywne dane w różnych wymiarach, takich jak kategorie użytkowania, zasięg geograficzny i klimatyczny, lata budowy, wielkość, typologie, inne. - Ocena jakości zbiorów danych i identyfikacja luk. - Integracja różnych dostępnych zbiorów danych/źródeł i wypełnienie luk. - Określenie charakterystyki budynków, dla których dane dotyczące charakterystyki energetycznej są dostępne pod względem użytkowania, typologii itp. Określenie w ten sam sposób charakterystyki budynków bez danych dotyczących charakterystyki energetycznej. - Zdefiniowanie modelu szacowania charakterystyki energetycznej budynków, dla których dane te nie są dostępne, w oparciu o ich charakterystykę i zbiór referencyjny budynków. | Zalety Wykorzystanie istniejących zasobów danych. Jeżeli dane opierają się na świadectwach charakterystyki energetycznej, ułatwia to korzystanie z tych świadectw jako mechanizmu zgodności. Przydatność w identyfikacji luk, które należy wyeliminować w ramach specjalnego gromadzenia danych. Wyzwania Dane z różnych baz danych zazwyczaj nie są spójne. Jeżeli triangulacja danych nie jest możliwa, uproszczone oszacowanie charakterystyki energetycznej może prowadzić do błędnych obliczeń. Barierą może być własność i dostępność danych z różnych źródeł. |
| Próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc | - Określenie charakterystyki próby budynków reprezentatywnych dla krajowych zasobów budynków niemieszkalnych. - Przeprowadzenie badania w celu zebrania danych z reprezentatywnej próby zasobów budynków niemieszkalnych. - Wykorzystanie modelu budynku do oszacowania charakterystyki energetycznej zasobów budynków niemieszkalnych. | Zalety Aktualne i szczególne wymogi polityczne dotyczące ustanowienia i monitorowania systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Dane te można by wykorzystywać do innych celów polityki. Wyzwania Okres pobierania próbek może być długi. Koszty i wskaźnik reagowania. Niezawodność modelu budynku. |
2.3.2. ETAP 2: określenie wskaźnika(-ów), poziomu bazowego charakterystyki energetycznej oraz progów charakterystyki energetycznej.
Przepisy art. 9 umożliwiają państwom członkowskim podejmowanie różnych decyzji w sprawie niektórych cech systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej w odniesieniu do budynków niemieszkalnych, takich jak wybór wskaźnika do wdrożenia systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej (zużycie energii końcowej lub pierwotnej), czy należy wyłączyć niektóre kategorie budynków z poziomu bazowego oraz czy określić próg dla ogółu zasobów budynków niemieszkalnych, czy według kategorii (zob. rys. 2). W niniejszej sekcji przedstawiono różne kwestie, które państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę przy określaniu tych cech w odniesieniu do swojego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Rysunek 2. Określenie kluczowych cech systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla budynków niemieszkalnych
2.3.2.1. Wskaźnik wdrażania minimalnych norm charakterystyki energetycznej
Art. 9 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie mogą wybrać wskaźnik dla maksymalnych progów charakterystyki energetycznej jako zużycie energii końcowej lub zużycie energii pierwotnej. Wybór preferowanego wskaźnika ma wpływ na rodzaj i zakres środków mających na celu wypełnienie obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej (zob. tabela 2).
Zużycie energii końcowej to ilość energii, którą należy dostarczyć do budynku na ogrzewanie pomieszczeń, chłodzenie pomieszczeń, zaopatrzenie w ciepłą wodę użytkową, wentylację, wbudowane oświetlenie oraz inne systemy techniczne budynku, aby zapewnić znormalizowane funkcjonowanie budynku przez cały rok. Zużycie energii końcowej opisuje teoretyczne zapotrzebowanie na energię w oparciu o właściwości fizyczne przegród zewnętrznych budynku i technologii systemów. Zużycie energii pierwotnej oznacza energię pochodzącą z odnawialnych i nieodnawialnych źródeł, która nie została poddana żadnemu procesowi przemiany lub transformacji (zob. art. 2 ust. 9). Stosowanie zużycia energii końcowej jako głównego wskaźnika zachęca do wprowadzania środków mających na celu poprawę efektywnego wykorzystania energii w budynkach, takich jak renowacja przegród zewnętrznych budynku i instalacja bardziej wydajnych systemów ogrzewania, a tym samym do obniżenia emisyjności poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na energię. Ma to jednak ograniczenia, jeśli chodzi o porównywanie źródeł energii, wprowadzanie odnawialnych źródeł energii w budynkach lub uwzględnianie ulepszeń w sieci energetycznej. Stosowanie zużycia energii pierwotnej obejmowałoby zarówno opisane powyżej środki w zakresie efektywności energetycznej, jak i wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w budynkach, promując tym samym również dekarbonizację dostaw energii w budynkach. Ułatwia to również porównywanie wielu nośników energii.
Jeżeli dostosowanie współczynników energii pierwotnej lub współczynników ważenia według nośnika energii prowadzi do lepszego wyniku obliczonej charakterystyki energetycznej, państwa członkowskie muszą uzasadnić dostosowania Komisji i wykazać, że odzwierciedlają one rzeczywistą zmianę w koszyku źródeł energii. Dokonane wybory i źródła danych należy zgłaszać zgodnie z normą EN 17423 lub wszelkimi dokumentami ją zastępującymi (zob. załącznik I.2).
Komisja zaleca stosowanie energii pierwotnej, biorąc pod uwagę jej wykorzystanie jako głównego wskaźnika w metodologii stosowanej do obliczania charakterystyki energetycznej (załącznik I) i świadectw charakterystyki energetycznej.
Zgodnie z art. 9 ust. 3 państwa członkowskie mogą stosować uzupełniające wskaźniki zużycia energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz wytwarzanych operacyjnych emisji gazów cieplarnianych wyrażonych w kg ekwiwalentu CO2/(m2.rok). Wskaźniki te należy traktować jako wskaźniki dodatkowe, tj. można je wykorzystać do ustanowienia drugiego wymogu dla budynków niemieszkalnych, które przekraczają progi określone za pomocą głównego wskaźnika (zużycie energii końcowej lub pierwotnej). Ten drugi wymóg mógłby pomóc w osiągnięciu wyższych poziomów zużycia energii ze źródeł odnawialnych w budynkach lub w dalszej redukcji emisji gazów cieplarnianych. Dodatkowe wskaźniki nie mogą zatem zastąpić zużycia energii końcowej lub pierwotnej jako głównego wskaźnika służącego do ustalenia progu charakterystyki energetycznej systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Do ustalenia poziomu bazowego i progów zgodnie z art. 9 ust. 1 kwalifikuje się również podejście oparte na budynku referencyjnym, które prowadzi do wypracowania wskaźnika i które jest przedstawiane jako wartość progowa wyrażona w zużyciu energii końcowej lub pierwotnej w kWh/(m2 na rok).
Tabela 2
Warianty wskaźnika progowego
| Zalety | Wady | |
| Zużycie energii końcowej | Zachęca do stosowania środków mających na celu ograniczenie potrzeb energetycznych, w tym renowacji przegród zewnętrznych budynku, efektywnych systemów ogrzewania, działań o niskim koszcie mających na celu ograniczenie strat ciepła w systemach dystrybucji ciepła w budynku. Przekazywanie informacji może być łatwiejsze, ponieważ wskaźnik ten odnosi się bezpośrednio do rachunków za energię, a zatem jest bezpośrednio związany z podejmowaniem decyzji przez konsumentów. | Wskaźnik nie odzwierciedla środków związanych z dekarbonizacją dostaw energii w budynkach i wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii na miejscu. Porównanie nośników energii jest bardziej złożone. |
| Zużycie energii pierwotnej | Zachęca do wprowadzenia szerszego zestawu środków, w tym zarówno środków ograniczających potrzeby energetyczne, jak i środków związanych z dekarbonizacją dostaw energii w budynkach i wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii na miejscu. Umożliwia bezpośrednie porównanie różnych nośników energii. Opiera się na tym samym wskaźniku, który stosuje się do określenia klas efektywności energetycznej w świadectwach charakterystyki energetycznej. Wariant ten może ułatwić monitorowanie i kontrole zgodności. Ugruntowany wskaźnik zawarty w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków służący do wyrażania charakterystyki energetycznej budynków w ramach kilku przepisów (np. budynki bezemisyjne, minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej). | Zużycie energii pierwotnej może ulec zmianie ze względu na zmiany w koszyku energetycznym i czynnikach pierwotnych, co utrudnia monitorowanie. Należy uwzględnić ograniczenie energii pierwotnej za pomocą środków po stronie podaży. Trudniejsze przekazywanie informacji dla osób niebędących specjalistami. |
2.3.2.2. Poziom bazowy dla systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej
Art. 9 ust. 1 stanowi, że charakterystyka energetyczna budynków niemieszkalnych musi zostać poprawiona w celu zapewnienia, aby ich zużycie energii było niższe od maksymalnych progów charakterystyki energetycznej, w tym 16 % zasobów budynków niemieszkalnych w roku 2030 i 26 % w roku 2033, oraz kolejnych progów w latach 2040 i 2050. Aby określić te progi, państwa członkowskie muszą ustanowić poziom bazowy odzwierciedlający ich zasoby budynków niemieszkalnych na dzień 1 stycznia 2020 r. Państwa członkowskie mogą wykorzystać dane z późniejszego roku niż 2020 r. wraz z odpowiednimi założeniami (takimi jak nowe wskaźniki budownictwa i rejestry renowacji lub rozbiórek) do interpolacji i osiągnięcia realistycznej charakterystyki zasobów budowlanych w 2020 r. Państwa członkowskie powinny zgłaszać dane z 2020 r. w swoich krajowych planach renowacji budynków, a także bardziej aktualne dane (dane z 2023 r. na potrzeby przedłożenia pierwszego planu w 2025 r.). Znajduje to odzwierciedlenie we wzorze krajowego planu renowacji budynków.
Określenie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych, jak opisano w ETAPIE 1, stanowi główny wkład w ustalenie poziomu bazowego i zdefiniowanie progów charakterystyki energetycznej.
Przedmiotowa dyrektywa zezwala państwom członkowskim na zwolnienie niektórych kategorii budynków z minimalnych norm charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 9 ust. 6 oraz na zwolnienie poszczególnych budynków zgodnie z art. 9 ust. 1. Oba przepisy są nieobowiązkowe i mają różny wpływ na stosowanie minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Zwolnienia oparte na niektórych kategoriach budynków opisanych w art. 9 ust. 6 prowadzą do wyłączenia wybranych budynków z poziomu bazowego. Kwestie związane z tymi zwolnieniami wyjaśniono w następnej podsekcji.
Z kolei poszczególnych budynków, które można zwolnić zgodnie z art. 9 ust. 1, nie można wyłączyć z poziomu bazowego. Budynki te omówiono w sekcji 2.3.3.4.
2.3.2.2.1. Zwolnienia zgodnie z art. 9 ust. 6
Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zwolnieniu niektórych kategorii budynków wymienionych w art. 9 ust. 6 z wymogów określonych w art. 9 ust. 1, takich jak:
a) Urzędowo chronione budynki, np. z powodu ich szczególnych wartości architektonicznych lub historycznych, lub inne budynki zabytkowe. Ma to zastosowanie tylko wtedy, gdy zgodność z normą doprowadziłaby do niedopuszczalnej zmiany charakteru lub wyglądu budynku, lub gdy renowacja nie jest wykonalna pod względem technicznym lub ekonomicznym.
– O możliwości realizacji z technicznego punktu widzenia mówimy wówczas, gdy charakterystyka techniczna systemów technicznych budynków i budynku (lub modułu budynku) umożliwia zastosowanie środków renowacji w celu spełnienia wymogu dotyczącego minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Nie można mówić o takiej możliwości realizacji, jeżeli niemożliwe jest stosowanie środków renowacji w celu poprawy charakterystyki energetycznej budynku znajdującego się poniżej progu minimalnych norm charakterystyki energetycznej ze względu na ograniczenia techniczne, takie jak elementy konstrukcyjne budynku, materiały, estetyka, ograniczenia przestrzenne i inne.
– Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia odnosi się do kosztów stosowania wymogów dotyczących minimalnych norm charakterystyki energetycznej oraz tego, czy: (i) koszty te są proporcjonalne do ogólnego celu planowanej interwencji (np. modernizacji systemu technicznego budynku); (ii) oczekiwane korzyści przewyższają koszty, z uwzględnieniem, w stosownych przypadkach, przewidywanego okresu eksploatacji systemu lub budynku.
b) Budynki używane jako miejsca kultu i do działalności religijnej.
c) Budynki tymczasowe (o okresie użytkowania dwóch lat lub krótszym), obiekty przemysłowe, warsztaty i rolnicze budynki niemieszkalne o niskim zapotrzebowaniu na energię oraz rolnicze budynki niemieszkalne używane przez sektor objęty krajowym porozumieniem sektorowym w sprawie charakterystyki energetycznej.
d) Budynki mieszkalne użytkowane lub przeznaczone do użytkowania przez mniej niż cztery miesiące w roku albo, alternatywnie, w ograniczonym czasie w trakcie roku przy spodziewanym zużyciu energii poniżej 25 % prognozowanego rocznego zużycia.
e) Budynki wolnostojące o całkowitej powierzchni użytkowej mniejszej niż 50 m2.
f) Budynki będące własnością sił zbrojnych lub instytucji rządowych oraz służące celom obrony narodowej, z wyłączeniem kwater jednoosobowych i budynków biurowych sił zbrojnych i innego personelu zatrudnionego przez organy krajowych sił zbrojnych.
Jeżeli państwa członkowskie postanowią nie włączać budynków powiązanych z niektórymi lub kilkoma z tych kategorii do swojego krajowego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, budynki te należy wyłączyć z poziomu bazowego, tj. przy określaniu progów nie będą one zaliczane do zasobów budynków niemieszkalnych. Wyłączenie to nie jest zatem automatyczne, właściwe organy krajowe muszą zdecydować, czy zastosować zwolnienia, i zgłosić takie decyzje w swoich krajowych planach renowacji budynków. Państwa członkowskie przedstawiają również szacunkowy udział budynków wyłączonych z poziomu bazowego w swoich krajowych planach renowacji budynków (zob. załącznik II do przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków). Wyłączenie (na przykład budynków historycznych o przeznaczeniu niemieszkalnym) ma tę wadę, że uniemożliwia takim budynkom i ich właścicielom dostęp do dostosowanej pomocy finansowej i specjalistycznych wytycznych, które należy zapewnić na podstawie art. 9 ust. 4 lit. a), b) i d) przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
Jeżeli państwa członkowskie podejmą decyzję o zwolnieniu co najmniej jednej z wyżej wymienionych kategorii, muszą opracować jasne i publiczne/przejrzyste kryteria w celu określenia, które budynki będą objęte zwolnieniem. Jest to ważne przy informowaniu właścicieli budynków o systemie. Na przykład, jeżeli państwo członkowskie podejmie decyzję o wyłączeniu budynków historycznych lub zabytkowych, system minimalnych norm charakterystyki energetycznej musi zawierać jasną definicję tego, co uznaje się za budynek historyczny oraz jakie rodzaje budynków historycznych są objęte zwolnieniem (np. poprzez odniesienie do katalogu budynków historycznych).
2.3.2.2.2. Rozróżnienie według kategorii budynków
Poziom bazowy i progi dla systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej można ustalić dla ogółu zasobów budynków niemieszkalnych lub według rodzaju budynku lub kategorii budynku. Kategorie budynków można zdefiniować według ich użytkowania (przykłady w załączniku I do przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków: biura, budynki oświatowe, szpitale, hotele i restauracje, obiekty sportowe, budynki handlu hurtowego i detalicznego lub inne 7 ), ale także według ich wielkości, typologii, strefy klimatycznej i kombinacji tych lub innych cech.
Wstępnie określone kategorie w istniejących źródłach danych, takich jak rejestry katastralne lub spisy powszechne, mogą wspierać proces kategoryzacji. Jeżeli progi są określone według kategorii, należy zdefiniować je oddzielnie dla każdej kategorii.
Wprowadzenie jednego progu dla ogółu zasobów budynków niemieszkalnych może uprościć proces określania charakterystyki i monitorowania. Zaleca się jednak klasyfikację budynków według kategorii, aby uniknąć niesprawiedliwego traktowania niektórych segmentów budynków.
Na przykład jeżeli poziom bazowy jest określony w odniesieniu do ogółu zasobów budynków niemieszkalnych, ten sam próg będzie miał zastosowanie do szpitali, budynków biurowych i hoteli. W praktyce tego rodzaju budynki mają różne schematy zużycia energii i różny potencjał w zakresie ograniczenia zużycia energii. Określenie jednego progu dla ogółu zasobów budynków niemieszkalnych byłoby niekorzystne dla budynków o z natury wyższym zużyciu energii na metr kwadratowy ze względu na ich szczególne funkcje. Na przykład szpitale zużywają więcej energii ze względu na zwiększone wymogi dotyczące wentylacji. Postawi to ich w niekorzystnej sytuacji pod względem zgodności z tym samym progiem w porównaniu z budynkami biurowymi, które zazwyczaj zużywają mniej energii w podobnych warunkach i w związku z tym osiągną ten sam próg znacznie łatwiej.
Innym przykładem mogą być budynki w różnych strefach klimatycznych. Ze względu na strefę klimatyczną, w której się znajdują, mogą istnieć znaczne różnice w charakterystyce energetycznej budynków należących do tej samej kategorii użytkowania (np. hotele) i o podobnych wymiarach. Charakterystyka różnych stref klimatycznych (temperatura, wilgotność, promieniowanie słoneczne itp.) może wymagać różnych praktyk budowlanych, jeśli chodzi o materiały, systemy techniczne budynków itp. Na przykład hotel zlokalizowany w ciepłym klimacie nadmorskim może wymagać zastosowania systemów zacienienia i kompleksowego chłodzenia. Natomiast podobny hotel w zimnym mieście niebędącym miastem przybrzeżnym może nie potrzebować systemów zacienienia, ale może mieć wysokie wymogi w zakresie ogrzewania.
W związku z tym zaleca się ustanowienie różnych kategorii, aby uwzględnić specyfikę różnych segmentów budynków zgodnie z sytuacją poszczególnych państw członkowskich, z uwzględnieniem różnego użytkowania, wielkości, typologii, stref klimatycznych itp. Klasyfikacja będzie zależała od aspektów takich jak obecne klasyfikacje, które mogą istnieć w bazach danych budynków, takich jak rejestry katastralne, jeżeli występują wcześniej ustanowione regiony klimatyczne zidentyfikowane w obrębie kraju, oraz od tego, czy istnieją jasno określone okresy związane z poprzednimi kodeksami efektywności energetycznej budynków ze szczególnymi wymogami dotyczącymi materiałów, systemów budynków itp.
Zastosowanie tego samego progu do wszystkich budynków niemieszkalnych bez uwzględnienia ich specyfiki mogłoby doprowadzić do nieoptymalnych i nieopłacalnych renowacji. Określenie poziomów bazowych w podziale na kategorie ułatwia również opracowanie lepiej ukierunkowanego wsparcia renowacji i strategii wdrażania minimalnych norm charakterystyki energetycznej, z uwzględnieniem różnic w zakresie własności/praktyk wynajmu, szacowanego czasu renowacji, wspólnych cech i typologii itp. Może to również spowodować rozwój innowacji, na przykład w zakresie urządzeń i systemów budynków wyspecjalizowanych dla poszczególnych kategorii (np. szpitali i budynków biurowych).
2.3.2.2.3. Ostateczny poziom bazowy
Na podstawie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych określonej w ETAPIE 1 dane zgromadzone i oszacowane na potrzeby charakterystyki energetycznej budynków niemieszkalnych wykorzystuje się do uszeregowania budynków według wybranego wskaźnika, zużycia energii końcowej lub zużycia energii pierwotnej.
Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się na wyłączenie niektórych kategorii budynków wymienionych w art. 9 ust. 6, ich dane są usuwane z charakterystyki i w związku z tym zostają wyłączone z poziomu bazowego, tak aby nie pojawiały się już w klasyfikacji.
Na podstawie danych zgromadzonych i oszacowanych podczas określania charakterystyki zasobów budowlanych budynki można uszeregować, tworząc rozkład liczebności budynków lub wykorzystując dane dla każdego pojedynczego budynku. Aby stworzyć rozkład liczebności, zakres danych (różnica między minimalną i maksymalną wartością zużycia energii, np. 0-500 kWh/(m2 na rok)) dzieli się na liczbę pożądanych klas. Zakres dla każdej klasy określa się odpowiednio, np. klasa 1 odpowiada 0-19 kWh/m2/rok, klasa 2 odpowiada 20-39 kWh/m2/rok, klasa 3 odpowiada 40-59 kWh/m2/rok itd. W celu określenia liczebności liczy się punkty danych w poszczególnych klasach. Można tego dokonać według liczby budynków lub powierzchni użytkowej. Rys. 3 przedstawia przykład rozkładu liczebności. Każdy pasek przedstawia liczbę budynków lub powierzchnię użytkową budynków w poszczególnych klasach. Budynki należące do klas na górze wykresu osiągają gorsze wyniki niż budynki w klasach na dole.
Rysunek 3. Zasoby budynków niemieszkalnych pogrupowane według zużycia energii w rozkładzie liczebności
Aby stworzyć poziom bazowy z wykorzystaniem danych dla każdego pojedynczego budynku, budynki są zorganizowane zgodnie z ich zużyciem energii, jak pokazano na rys. 4. Każdy pasek przedstawia jeden budynek. Rys. 4 ma przedstawiać całkowicie fikcyjne zasoby budynków niemieszkalnych. Przyjmuje się, że zasoby budowlane składają się z 25 budynków, w związku z czym przedstawiono jedynie 25 pasków w celu ułatwienia wizualizacji. To samo podejście do tworzenia rozkładu liczebności można odtworzyć w odniesieniu do zasobów budowlanych składających się z tysięcy budynków. To podejście i podobne dane liczbowe wykorzystano do zilustrowania innych pojęć i przepisów w kolejnych sekcjach.
Rysunek 4. Przedstawienie poziomu bazowego dla zasobów budynków niemieszkalnych
Poziom bazowy powinien obejmować co najmniej liczbę budynków (lub powierzchnię użytkową), rodzaj budynków (tj. budynki biurowe, budynki służby zdrowia, budynki handlu hurtowego i detalicznego, budynki oświatowe, obiekty sportowe, hotele i restauracje itp.), inne kategorie budynków (jeżeli zostały określone przez państwo członkowskie) oraz ich charakterystykę energetyczną. Poziom bazowy powinien umożliwiać identyfikację podzbiorów budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej (np. 16 %, 26 %), tak aby można było określić maksymalne progi charakterystyki energetycznej, jak wyjaśniono w następnej podsekcji. Niezależnie od liczby kategorii lub podkategorii całkowita część zasobów budowlanych, które muszą zostać poddane renowacji, pozostaje taka sama (wyrażona w liczbie budynków lub w powierzchni).
Rysunek 5. Przedstawienie poziomów bazowych dla różnych kategorii zasobów budynków niemieszkalnych
Jeżeli wdrożono progi dla kilku kategorii budynków, dla każdej z tych kategorii ustanawia się specjalny poziom bazowy. Budynki w poszczególnych kategoriach są zorganizowane w zależności od ich zużycia energii. Rys. 5 przedstawia przypadek dla dwóch kategorii, przy czym każdy pasek reprezentuje jeden budynek 8 . Należy zauważyć, że każda kategoria może mieć różną liczbę budynków o różnym zakresie charakterystyki energetycznej.
2.3.2.3. Progi charakterystyki energetycznej w odniesieniu do minimalnych norm charakterystyki energetycznej
Zgodnie z art. 9 budynki niemieszkalne muszą spełniać określone progi charakterystyki energetycznej, których nie można przekroczyć w określonych terminach. Progi charakterystyki energetycznej muszą być ustalone w taki sposób, aby co najmniej 16 % i 26 % krajowych zasobów budynków niemieszkalnych znajdowało się powyżej tych progów. Progi te są wyrażone w kWh/(m2 na rok) i powinny one odzwierciedlać zużycie energii końcowej lub pierwotnej. Należy ustanowić kolejne progi na 2040 r. i 2050 r., zgodnie ze ścieżką transformacji krajowych zasobów budowlanych w bezemisyjne zasoby budowlane.
Państwa członkowskie zapewniają, aby do 2030 r. wszystkie budynki niemieszkalne znajdowały się poniżej progu 16 %, a do 2033 r. - poniżej progu 26 %, chyba że budynki te są wyłączone z tego przepisu zgodnie z art. 9 ust. 1 lub 6.
W celu ustalenia progów można wykorzystać liczbę budynków lub powierzchnię użytkową, jak wyjaśniono poniżej.
2.3.2.3.1. Określenie progów na podstawie liczby budynków
Rysunek 6. Ustanowienie progu 16 %:
a) określenie 16 % budynków,
b) określenie progu
Jeżeli progi ustala się na podstawie liczby budynków, liczbę budynków w scenariuszu bazowym liczy się, zaczynając od budynku o najgorszej charakterystyce energetycznej do osiągnięcia odsetka budynków wskazanego dla poszczególnych celów pośrednich. Na przykład próg na 2030 r. należy ustalić, uwzględniając 16 % całkowitej liczby budynków, jak przedstawiono na rys. 6 lit. a). Zużycie energii (w kategoriach zużycia energii końcowej lub pierwotnej) w następnym budynku po osiągnięciu 16 % budynków odpowiada maksymalnemu progowi charakterystyki energetycznej na 2030 r., jak przedstawiono na rys. 6 lit. b). Na przykład do 2030 r. wszystkie budynki należące do grupy 16 % muszą zostać poddane renowacji w celu poprawy ich charakterystyki energetycznej poniżej progu wyrażonego w kWh/(m2 na rok), który przedstawia pozioma pomarańczowa linia.
Próg 26 % na 2033 r. można określić zgodnie z tym samym podejściem, jak przedstawiono na rys. 7. Kolejne progi na lata 2040 i 2050 można określić zgodnie z tym samym podejściem, zob. również rys. 9.
Rysunek 7. Przedstawienie progów charakterystyki energetycznej w odniesieniu do minimalnych norm charakterystyki energetycznej na lata 2030 i 2033
Rysunek 8. Przedstawienie progów charakterystyki energetycznej w odniesieniu do minimalnych norm charakterystyki energetycznej na lata 2030 i 2033 w przypadku stosowania wielu kategorii
W przypadku określania progów dla różnych kategorii budynków wcześniej opisaną procedurę stosuje się do każdego z poziomów bazowych kategorii, jak przedstawiono na rys. 8. Progi 16 % i 26 % będą przedstawiać różną liczbę budynków w poszczególnych kategoriach oraz będą stanowić różne wartości wyrażone w kWh/(m2 na rok) w zależności od zużycia energii przez budynki w danej kategorii.
2.3.2.3.2. Określenie progu na podstawie powierzchni użytkowej
Jeżeli próg ustala się na podstawie powierzchni użytkowej budynków, podejście jest podobne do metody opartej na liczbie budynków. Powierzchnię użytkową budynków w scenariuszu bazowym liczy się, zaczynając od budynku o najgorszej charakterystyce energetycznej do osiągnięcia odsetka powierzchni użytkowej wskazanego dla poszczególnych celów pośrednich. W 2030 r. wartość ta odpowiada 16 % całkowitej powierzchni użytkowej budynków uwzględnionych w scenariuszu bazowym. Zużycie energii w następnym budynku po osiągnięciu 16 % powierzchni użytkowej odpowiada maksymalnemu progowi charakterystyki energetycznej na 2030 r.
W takim przypadku należy zauważyć, że nawet jeśli próg ustala się na podstawie powierzchni użytkowej, należy również ustalić liczbę budynków powyżej tego progu.
Próg 26 % na 2033 r. i kolejne progi na lata 2040 i 2050 można określić zgodnie z tym samym podejściem.
W przypadku określania progów dla różnych kategorii budynków wcześniej opisaną procedurę stosuje się do każdego z poziomów bazowych kategorii.
2.3.2.3.3. Określenie progu na podstawie klasy charakterystyki energetycznej
Ustalenie progów charakterystyki energetycznej odpowiadających klasie charakterystyki energetycznej jest dla państw członkowskich opcjonalne. Zaletą tego jest poprawa widoczności systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej oraz ułatwienie komunikacji i monitorowania.
W przypadku ustalenia progu odpowiadającego konkretnej klasie charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 19 ust. 2 ustalanie powinno być nadal zgodne z art. 9 ust. 1 akapit trzeci. Budynki powyżej progu muszą zatem obejmować co najmniej wskazaną część budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, tj. 16 % w 2030 r., 26 % w 2033 r. itp.
Można tego dokonać poprzez określenie klas charakterystyki energetycznej G i F świadectw charakterystyki energetycznej z wykorzystaniem zakresu określonego w art. 9 ust. 1 akapit trzeci, tj. odpowiednio progu 16 % w przypadku klasy G i progu 26 % w przypadku klasy F. Alternatywnie państwa członkowskie mogą również określić klasę G jako próg 26 % dla zasobów budowlanych. Chociaż zapewniłoby to więcej miejsca dla wyższych klas, zmniejszyłoby to widoczność rozróżnienia między progiem 16 % a 26 %. Budynki powinny zostać poddane renowacji w celu poprawy ich charakterystyki energetycznej i osiągnięcia lepszej klasy charakterystyki energetycznej niż klasa określona w progu. Podobnie do przedstawienia progów na lata 2040 i 2050 można wykorzystać dodatkowe klasy (np. D i E).
2.3.2.4. Progi charakterystyki energetycznej po 2033 r.
Oprócz dwóch pierwszych progów państwa członkowskie ustanawiają dodatkowe progi na lata 2040 i 2050, przy czym wartości te odzwierciedlają stopniowo niższe poziomy zużycia energii. Progi te zgłasza się w krajowych planach renowacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. b).
Maksymalne progi charakterystyki energetycznej na lata 2040 i 2050 muszą być zgodne ze ścieżką transformacji krajowych zasobów budowlanych w bezemisyjne zasoby budowlane. Próg na 2040 r. można ustalić jako próg środkowy między progiem 26 % w 2033 r. a progiem w 2050 r. (zob. rys. 10). Przydział progu na 2040 r. bliżej 26 % (próg na 2033 r.) lub bliżej ostatecznego progu na 2050 r. będzie określać liczbę budynków lub powierzchnię użytkową, które mają zostać poddane renowacji w latach 2033-2040 i 2040-2050. Próg na 2040 r. zbliżony do ostatecznego progu na 2050 r. będzie wymagał większości działań renowacyjnych w latach 2033-2040. Próg na 2040 r. bliższy 26 % może jednak zachęcić budynki niemieszkalne objęte obowiązkiem spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej na potrzeby osiągnięcia progu na 2033 r. do wdrożenia odpowiednich działań renowacyjnych, aby już osiągnąć zbliżający się próg na 2040 r. Pozwoli to uniknąć podwójnej interwencji w budynku w celu osiągnięcia zgodności z progiem na 2033 r., a następnie z progiem na 2040 r. Zaleca się uwzględnienie tych korzyści skali przy określaniu progów na lata 2040 i 2050.
Rysunek 9. Przedstawienie progów na lata 2040 i 2050 w odniesieniu do minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla zasobów budynków niemieszkalnych
Zaleca się, aby jak najszybciej i w jasny sposób podać do wiadomości publicznej wszystkie progi i harmonogram dla wszystkich odpowiednich podmiotów.
2.3.2.5. Tymczasowe dostosowanie progu w przypadku poważnych zniszczeń spowodowanych klęską żywiołową
Art. 9 ust. 1 akapit ostatni stanowi, że w przypadku poważnego zniszczenia części zasobów budynków niemieszkalnych w wyniku klęski żywiołowej państwo członkowskie może tymczasowo dostosować maksymalny próg charakterystyki energetycznej. W ten sposób działania renowacyjne mogą koncentrować się na renowacji budynków zniszczonych. Dostosowanie progu powinno odpowiadać proporcjonalnemu udziałowi budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, równoważnemu budynkom zniszczonym. Poprzez dostosowanie progu budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej tymczasowo nie muszą osiągać danego progu. W przypadku zastosowania tego przepisu państwa członkowskie będą musiały przedstawić informacje na temat dostosowań i ich szacowanego czasu trwania w swoich krajowych planach renowacji budynków (art. 3).
Przykład: jeżeli na krótko przed osiągnięciem pierwszego progu w 2030 r. (odpowiadającego 16 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej) 1 % zasobów budynków niemieszkalnych zostanie poważnie zniszczonych w wyniku klęski żywiołowej, a państwo członkowskie zamierza traktować renowację energetyczną zniszczonych budynków priorytetowo, maksymalny próg można dostosować w taki sposób, aby 15 % (16 % -1 %) zasobów budynków niemieszkalnych znajdowało się powyżej nowego progu. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby renowacji energetycznej poddano podobną liczbę budynków. W tym przykładzie należy poddać renowacji 1 % zniszczonych zasobów budowlanych. Próg ten należy dostosować po zakończeniu priorytetowego traktowania renowacji zniszczonych budynków. Aby móc skorzystać z tej możliwości, powinien być ogłoszony stan klęski.
2.3.3. ETAP 3: ustalenie zarządzania minimalnymi normami charakterystyki energetycznej i zasad zgodności
Po dokonaniu obliczeń i określeniu wartości progów należy określić ramy prawne i zasady zgodności. Obejmuje to wyznaczenie odpowiednich organów, określenie sposobów wykazania zgodności, procedurę zgodności, kryteria zwolnień, procedurę ubiegania się udzielenie zwolnienia itp. Rys. 10 przedstawia zalecane ogólne etapy opracowania struktury prawnej systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Etapy te nie są wyczerpujące i mogą być potrzebne dodatkowe elementy w zależności od szczególnych cech i specyfiki poszczególnych państw członkowskich. Chociaż etapy są przedstawiane w formie liniowej, proces ten będzie obejmował iteracje, informacje zwrotne i korekty w odniesieniu do poszczególnych elementów określonych w każdym etapie. W poniższych sekcjach przedstawiono zalecenia dla każdego z przedstawionych etapów, z wyjątkiem ostatniego etapu dotyczącego monitorowania i kar. Szczegółowe informacje na temat tego etapu można znaleźć w ETAPIE 5: ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar.
Rysunek 10. Etapy opracowania struktury prawnej systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej
Wszystkie te wybory należy uwzględnić w jasnym planie i harmonogramie zgodności na poszczególnych etapach (tj. przed 2030 r., w latach 2030-2033, 2033-2040 i 2040-2050). Umożliwi to właścicielom i najemcom budynków lepsze przygotowanie się i terminowe reagowanie na wymogi dotyczące minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Zaleca się opracowanie struktury prawnej systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej i mechanizmu zgodności na wczesnym etapie oraz jasne poinformowanie o nich właścicieli budynków, organów, stowarzyszeń budowlanych i wszelkich innych kluczowych podmiotów, aby ograniczyć niepewność, dezinformację i niekompletne założenia różnych grup kluczowych zainteresowanych stron.
2.3.3.1. Zarządzanie i obowiązki
Państwa członkowskie muszą włączyć art. 9 ust. 1 i wynikające z niego progi do prawa krajowego oraz wprowadzić system minimalnych norm charakterystyki energetycznej, który można egzekwować na poziomie właściciela budynku. Wyznaczenie odpowiednich organów, określenie ich obowiązków i ustanowienie systemu zgodności stanowią kluczowe elementy struktury systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Struktura systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej musi zapewniać, aby właściciele budynków niemieszkalnych znajdujących się powyżej progu byli odpowiednio wcześnie informowani o kluczowych aspektach systemu, w tym o dostępnym wsparciu technicznym i finansowym (zgodnie z wymogami art. 9 ust. 4) oraz o tym, jak wykazać zgodność.
2.3.3.1.1. Wyznaczenie właściwych organów
Państwa członkowskie mogą opracować centralnie zorganizowany system minimalnych norm charakterystyki energetycznej, np. poprzez utworzenie centralnego rejestru właścicieli wszystkich budynków niemieszkalnych zarządzanego przez centralny organ administracji publicznej, który byłby również odpowiedzialny za kontrole zgodności.
Alternatywnie państwa członkowskie mogą zdecydować się na zorganizowanie zdecentralizowanego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, przydzielając obowiązki np. władzom lokalnym lub gminom lub publicznym punktom kompleksowej obsługi, lub mogą zlecić działania wdrożeniowe agencjom energetycznym w celu wdrożenia systemu na skalę regionalną lub lokalną. W obu przypadkach państwa członkowskie muszą jasno określić mandat dla odpowiedniego organu wykonawczego i zapewnić wystarczające zasoby, aby zapewnić sprawne wdrożenie. Dochody z systemu kar można wykorzystać do (częściowego) finansowania kosztów administracyjnych systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej (zob. ETAP5: ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar).
Należy określić role i obowiązki w odniesieniu do działań takich jak powiadamianie i kontaktowanie się z właścicielami budynków, którzy muszą wypełnić obowiązek spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, zarządzanie dowodami zgodności i sprawdzanie ich jakości, zarządzanie monitorowaniem i systemem kar, opracowywanie narzędzi wsparcia technicznego i finansowego itp. Podmioty, które już pozostają w regularnym kontakcie z właścicielami budynków, takie jak przedsiębiorstwa zajmujące się zarządzaniem infrastrukturą lub energią w budynkach lub podmioty przeprowadzające inspekcje, mogą być również odpowiednie do przejęcia roli w zarządzaniu minimalnymi normami charakterystyki energetycznej.
Szczególnie ważne jest jasne wyznaczenie organów wykonawczych, ról i obowiązków oraz poinformowanie o tym właścicieli budynków. Umożliwia to właścicielom budynków lepsze zrozumienie systemu oraz, co istotne, kierowanie zapytań do odpowiednich organów lub przedkładanie niezbędnej dokumentacji odpowiednim organom.
Ważnym zadaniem organu wykonawczego jest zidentyfikowanie właścicieli budynków, w których zużycie energii przekracza różne mające zastosowanie progi. Struktura systemu musi wyjaśniać, w jaki sposób uzyskać dostęp do budynków, które prawdopodobnie będą objęte obowiązkiem spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Wdrożenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej na szczeblu regionalnym/lokalnym może być korzystne, ponieważ podmioty lokalne, w szczególności gminy, mogą wykorzystywać dostępne lokalnie dane i informacje, takie jak rejestry właścicieli nieruchomości, lokalne stowarzyszenia właścicieli nieruchomości mieszkalnych, rejestry działalności gospodarczej i inne.
System zarządzany centralnie może jednak umożliwić bardziej spójne egzekwowanie systemu.
2.3.3.1.2. Współpraca z właścicielami budynków
Zaleca się, aby jak najszybciej i w jasny sposób udostępnić wszystkim odpowiednim podmiotom wszystkie progi, harmonogram, mechanizm zgodności, systemy kar i inne elementy procedury egzekwowania.
Przy informowaniu właścicieli/najemców budynków o wymogach w zakresie zgodności zaleca się podkreślenie kolejnych progów i harmonogramu, które mogą mieć zastosowanie do ich budynków. W ten sposób właściciele 16 % i 26 % budynków niemieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej mogą zaplanować renowację, biorąc pod uwagę progi charakterystyki energetycznej na lata 2030, 2033, 2040 i 2050. Pozwoli to zmaksymalizować korzyści, zminimalizować koszty, uniknąć efektów blokady technologicznej i zachęcić właścicieli budynków do dostosowania poziomu ambicji renowacji i planowania poszczególnych projektów renowacji zgodnie z krajowym planem renowacji budynków (art. 3).
Działaniom informacyjnym skierowanym do konkretnych właścicieli budynków powinny towarzyszyć informacje przekazywane właścicielom budynków na temat szczegółowych wymogów, kolejnych progów, harmonogramu, ogólnych korzyści płynących z renowacji, dostępnych punktów kompleksowej obsługi i innej dostępnej pomocy technicznej, instrumentów finansowych i mechanizmu zgodności po renowacji oraz wszelkie inne istotne informacje (zob. również ETAP 4: ustanowienie ram wspomagających).
Współpraca z właścicielami budynków może mieć miejsce na różnych etapach mechanizmu zgodności opracowanego przez właściwe organy. Przykłady obejmują:
– Nieformalne wsparcie na rzecz zrozumienia systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, np. poprzez warsztaty, informacje przekazywane za pośrednictwem stowarzyszeń właścicieli, stowarzyszeń zainteresowanych stron, komunikację w mediach, ulotki itp.
– Wsparcie techniczne, np. ze strony punktów kompleksowej obsługi, aby pomóc w określeniu najodpowiedniejszych środków renowacji w celu poprawy charakterystyki energetycznej.
– Formalne działania odpowiednich organów w zakresie zgodności, takie jak wezwanie do usunięcia uchybienia.
– Harmonogram (procedura i terminy) oraz środki mające na celu przedstawienie dowodów na zgodność, jeżeli właściciele budynków uznają, że zużycie energii w ich budynku nie przekracza mającego zastosowanie progu. Jeżeli na przykład właściciel budynku zarejestruje ważne świadectwo charakterystyki energetycznej potwierdzające, że budynek ma lepszą charakterystykę energetyczną niż próg, może on zwolnić się z wymogu renowacji budynku.
– Harmonogram (procedura i terminy) oraz środki mające na celu przedstawienie dowodów w przypadku, gdy budynek jest objęty zwolnieniem kategorii budynków lub zwolnieniem indywidualnym (przypadek trudności).
– Harmonogram (procedura i terminy) oraz środki mające na celu dostarczenie dowodów na zgodność po renowacji budynku ze względu na minimalne normy charakterystyki energetycznej.
– W przypadku niezgodności kolejnym etapem może być formalne działanie zgodnie z art. 9 ust. 7 podjęte przez właściwe organy i, w razie potrzeby, przez sądy.
2.3.3.2. Zgodność: identyfikacja budynków/właścicieli muszących spełniać minimalne normy charakterystyki energetycznej
Właściwe organy muszą opracować metodę identyfikacji budynków, które muszą osiągnąć progi określone w systemie minimalnych norm charakterystyki energetycznej. W przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie określono, w jaki sposób należy to zrobić, co daje państwom członkowskim elastyczność w tym zakresie.
Punktem wyjścia może być określenie charakterystyki zasobów budynków niemieszkalnych, jak wyjaśniono w ETAPIE 1: określenie źródeł danych i scharakteryzowanie zasobów budynków niemieszkalnych. Szacunki dotyczące zużycia energii końcowej lub pierwotnej oparte na określonych właściwościach technicznych budynków można wykorzystać do identyfikacji budynków, w przypadku których istnieje prawdopodobieństwo, że zużycie energii przekroczy mający zastosowanie próg. Sama ta metoda może jednak nie być wystarczająca i zaleca się jej połączenie z innymi strategiami w celu identyfikacji budynków i ich właścicieli, którzy muszą zapewnić zgodność z systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
W przypadku budynków posiadających świadectwo charakterystyki energetycznej organy mogą wykorzystać dane z bazy danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej do oceny, czy budynek osiąga próg. Właściciele tych budynków mogą zostać następnie z wyprzedzeniem poinformowani o konieczności wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Dostosowanie do wartości ujętych w świadectwie charakterystyki energetycznej może być konieczne, jeżeli zmieniły się założenia dotyczące obliczania charakterystyki energetycznej, takie jak zmiany w energii pierwotnej lub we współczynnikach ważenia. Ponadto dane ujęte w świadectwach charakterystyki energetycznej mogą być nieaktualne, jeżeli renowacja miała miejsce po wydaniu świadectwa charakterystyki energetycznej.
Inną możliwością jest korzystanie z rejestrów właścicieli budynków lub systemów licencjonowania właścicieli 9 . Można ją wprowadzić na szczeblu lokalnym lub krajowym w celu promowania samodzielnej rejestracji właścicieli budynków i dostarczania informacji na temat charakterystyki energetycznej ich budynków. Systemy licencjonowania właścicieli, które wymagają minimalnych informacji na temat nieruchomości i właścicieli, mogą również ułatwić identyfikację budynków przekraczających maksymalny próg charakterystyki energetycznej na rynku wynajmu.
Koordynacja między instytucjami publicznymi i urzędami, które wydają różne licencje lub pozwolenia, może umożliwić identyfikację docelowych budynków. Jeżeli np. właściciel budynku ubiega się o zezwolenie na wynajem lub o inne pozwolenia (np. pozwolenie na prowadzenie hotelu), może to stanowić okazję do sprawdzenia/zażądania dowodów dotyczących charakterystyki energetycznej danej nieruchomości. Każdy przypadek wydania nowego świadectwa charakterystyki energetycznej ze względu na sprzedaż budynku, wynajmowanie go nowemu najemcy lub przedłużenie umowy najmu stanowi okazję do określenia również charakterystyki energetycznej budynku. Właściwy organ odpowiedzialny za zgodność z systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej może zostać automatycznie powiadomiony, gdy nowe świadectwo charakterystyki energetycznej przekraczające obecnie mający zastosowanie próg jest rejestrowane w krajowej bazie danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej. Podobnie w celu wyłączenia danego budynku z kategorii budynków niespełniających norm można by wykorzystać aktualizację świadectwa charakterystyki energetycznej, która obniża charakterystykę energetyczną poniżej progu.
2.3.3.3. Zgodność: ustanowienie mechanizmu zgodności
W celu wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej budynki, w których zużycie energii przekracza progi, poddaje się renowacji w celu poprawy ich charakterystyki do poziomów poniżej odpowiednich progów. Działania renowacyjne w sposób bezpośredni poprawiają charakterystykę budynku pod względem zużycia energii i należy je uwzględnić przy określaniu charakterystyki energetycznej budynków zgodnie z załącznikiem I pkt 1. Kwalifikujące się środki mające na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynku i wypełnienie obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej obejmują zatem renowację energetyczną przegrody zewnętrznej budynku i wymianę systemów technicznych budynku, w tym urządzeń technicznych do ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia pomieszczeń, wentylacji, ciepłej wody użytkowej, wbudowanego oświetlenia, automatyki i sterowania budynku, wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych na miejscu lub kombinacji takich systemów.
Dowody na osiągnięcie progu należy wyprowadzić ze spójnego podejścia, z jasną metodologią i harmonogramem, aby uniknąć niejasności. Mechanizm zgodności powinien składać się z trzech kluczowych elementów, takich jak:
– ustanowiony mechanizm uznany na szczeblu krajowym;
– dowody, które należy dostarczyć;
– podleganie kontroli zapewnienia jakości.
Przykłady mechanizmu zgodności obejmują świadectwa charakterystyki energetycznej, listę kontrolną zawierającą wcześniej określone środki, istniejące krajowe systemy analizy porównawczej (np. BREEAM, DGNB) i inne. Jeżeli takie systemy analizy porównawczej nie istnieją lub wymagają modyfikacji, konieczne jest ich opracowanie na wczesnym etapie przed upływem okresu egzekwowania.
Dowód może wydać dostawca zewnętrzny (np. zarejestrowany niezależny ekspert ds. świadectwa charakterystyki energetycznej). Ma to na celu zarówno wykluczenie konfliktów interesów, jak i zapewnienie, aby ocena została przeprowadzona zgodnie z uznaną metodologią.
Dowody muszą zostać poddane procedurze oceny jakości przeprowadzonej przez niezależną stronę. Zaleca się zaangażowanie właściwych organów w celu walidacji jakości.
System świadectw charakterystyki energetycznej, dostępny we wszystkich państwach członkowskich, jest uznanym narzędziem oceny i spełnia wszystkie powyższe kryteria. Zaleca się zatem wykorzystanie świadectw charakterystyki energetycznej jako podstawy mechanizmu zgodności.
W dalszych podsekcjach przedstawiono więcej informacji na temat harmonogramu zapewnienia zgodności wraz z dwoma przykładami mechanizmów zgodności: świadectwami charakterystyki energetycznej i wykazem działań renowacyjnych.
2.3.3.3.1. Harmonogram zapewnienia zgodności
Należy jasno określić, który mechanizm zgodności będzie miał zastosowanie, i zdefiniować zasady dotyczące wydawania, jakości i cech charakterystycznych każdego z mechanizmów zgodności. Zaleca się ustalenie tych elementów na tyle wcześnie, aby można było o nich wyraźnie i na czas poinformować właścicieli budynków, którzy muszą wypełnić obowiązek spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Harmonogram należy dostosować do przepisów określonych w art. 9 ust. 1, tj. do pierwszego mającego zastosowanie progu do 2030 r., do drugiego mającego zastosowanie progu do 2033 r. itp. Zaleca się, aby regularnie przypominać o obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej i terminach zapewnienia zgodności. Należy również poinformować właścicieli budynków niespełniających norm o konsekwencjach i karach (zob. ETAP 5: ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar).
Kontrole zgodności są istotne w dwóch momentach:
a) w przypadkach, w których właściciele budynków uznają, że ich nieruchomość spełnia już normy w momencie powiadomienia o obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, a zatem na długo przed datami dotyczącymi progów określonymi w art. 9 ust. 1;
b) w regularnych przypadkach, w których właściciele budynków prowadzą działania renowacyjne po powiadomieniu o obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej w celu poprawy charakterystyki energetycznej budynku znajdującego się poniżej obowiązującego progu. W obu przypadkach należy stosować wymogi dotyczące jakości i kontroli mechanizmu zgodności (jasna metodologia wydana przez stronę trzecią, podlegająca kontroli jakości).
Ponieważ identyfikacja budynków i właścicieli budynków, którzy muszą wypełnić obowiązek spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, może w niektórych przypadkach opierać się na danych zgromadzonych przed wdrożeniem systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej i na szacunkach, mogą wystąpić przypadki, w których budynki zidentyfikowane jako budynki o zużyciu energii powyżej maksymalnego progu w rzeczywistości wypełniają już obowiązek spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, ponieważ ich zużycie energii jest rzeczywiście niższe od progu.
W przypadku gdy charakterystyka energetyczna zidentyfikowanych budynków przekracza mający zastosowanie próg, harmonogram zapewnienia zgodności można dostosować do harmonogramu opisanego w art. 9 ust. 1, tj. 2030 r. dla pierwszego progu, 2033 r. dla drugiego progu itp. W takich przypadkach właściciele budynków muszą przeprowadzić działania renowacyjne w celu obniżenia charakterystyki energetycznej budynku poniżej mającego zastosowanie progu w określonych terminach. Państwa członkowskie mogą również wyznaczyć wcześniejsze terminy, w których właściciele budynków będą musieli wykazać zgodność.
2.3.3.3.2. Potwierdzanie zgodności na podstawie świadectw charakterystyki energetycznej
Wykazanie zgodności na podstawie świadectwa charakterystyki energetycznej wymaga od właścicieli budynków przedstawienia ważnego świadectwa charakterystyki energetycznej ich nieruchomości w celu wykazania, że charakterystyka energetyczna budynku została obliczona zgodnie z załącznikiem I pkt 1.
Aby świadectwo charakterystyki energetycznej było ważne jako mechanizm zgodności, musi zawierać informacje na temat wskaźnika wybranego dla systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, tj. informacje na temat zużycia energii końcowej lub zużycia energii pierwotnej. Jeżeli świadectwo charakterystyki energetycznej nie zawiera danych dotyczących głównego wskaźnika (np. zużycia energii końcowej) lub nie jest aktualne (np. budynek został poddany renowacji po uzyskaniu świadectwa charakterystyki energetycznej), stosuje się inne mechanizmy zgodności.
Jeżeli renowacja, której bodźcem były minimalne normy charakterystyki energetycznej, jest ważniejszą renowacją, świadectwo charakterystyki energetycznej musi być wydane zgodnie z art. 20. Państwa członkowskie powinny wykorzystać ten bodziec i zastosować świadectwo charakterystyki energetycznej jako mechanizm zgodności. Właściwy organ odpowiedzialny za zgodność z systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej może zostać automatycznie powiadomiony, gdy nowe świadectwo charakterystyki energetycznej dla budynków objętych systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej jest rejestrowane w krajowej bazie danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej. Można to połączyć z mechanizmem monitorowania i krajową bazą danych dotyczącą charakterystyki energetycznej budynków, którą należy utworzyć zgodnie z art. 22.
2.3.3.3.3. Potwierdzanie zgodności na podstawie wykazu działań renowacyjnych
Inny mechanizm zgodności może wymagać od właścicieli budynków przedstawienia dowodów na realizację działań renowacyjnych z wykazu środków związanych z minimalnymi wymaganiami technicznymi i wynikającymi z nich szacunkami poprawy charakterystyki energetycznej.
Ten mechanizm zgodności można wdrożyć na dwa sposoby:
a) w oparciu o wcześniej określony wykaz minimalnych środków wraz z wymaganiami dotyczącymi elementów budynku;
b) w oparciu o wykaz działań renowacyjnych zalecanych w świadectwie charakterystyki energetycznej lub w paszporcie renowacji danego budynku (jeżeli jest dostępny). W obu przypadkach państwa członkowskie ustanawiają jasną metodologię, w tym określają dowody, które należy przedstawić, wskazują, kto musi je przedstawić (samodzielne ujawnienie, osoba trzecia), oraz określają metodologię oceny, czy charakterystyka energetyczna budynku została poprawiona do poziomów poniżej maksymalnego mającego zastosowanie progu charakterystyki energetycznej. Podejście to musi w każdym przypadku zapewniać, aby charakterystyka energetyczna budynku była dobrze ugruntowana, a próg charakterystyki energetycznej ustalony na szczeblu krajowym został osiągnięty.
W przypadku pierwszego podejścia państwa członkowskie określają wykaz minimalnych działań, które poprawiłyby charakterystykę energetyczną budynku, tak aby był on zgodny z obowiązkiem spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Wykaz zawierałby na przykład wartość domyślną wymiany okien o maksymalnym współczynniku U (niższym niż w przypadku poprzednich okien) lub zwiększenie izolacji ścian o kilka centymetrów. Wartości te można oszacować na podstawie obecnych praktyk renowacji i rozwoju technologicznego, wspólnych środków wdrażanych w różnych segmentach budynków niemieszkalnych lub modelowania energetycznego wielu reprezentatywnych budynków.
Działania te poprawiają charakterystykę budynku pod względem zużycia energii do zapewnienia ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia pomieszczeń, ciepłej wody użytkowej, wentylacji, wbudowanego oświetlenia oraz innych systemów technicznych budynku, ponieważ są to elementy, które mają wpływ na obliczanie charakterystyki energetycznej budynków zgodnie z załącznikiem I pkt 1. Przykłady działań obejmują:
a) poprawę izolacji ścian zewnętrznych, dachów i innych elementów przegród zewnętrznych, takich jak okna i drzwi;
b) wymianę systemu ogrzewania na bardziej energooszczędny system;
c) montaż systemów automatyki i sterowania budynków służących do monitorowania, kontrolowania i optymalizowania charakterystyki energetycznej;
d) montaż systemu energii odnawialnej na miejscu.
Właściciele budynków lub wyznaczona osoba trzecia (np. wykonawca, zewnętrzna osoba oceniająca) przedstawiają dowody (np. dowód płatności) na realizację działań renowacyjnych z uprzednio sporządzonego wykazu minimalnych działań wdrożonych w budynku. Charakterystyka energetyczna budynku po zastosowaniu szacowanych usprawnień dotyczących energii musi być niższa od maksymalnego mającego zastosowanie progu charakterystyki energetycznej. Osiągnięte usprawnienia dotyczące energii można oszacować, sumując potencjał wdrożonych działań renowacyjnych w zakresie usprawnień dotyczących energii 10 . Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie odpowiedniej metodologii. Wybór wskaźnika może mieć wpływ na wybór działań renowacyjnych (zob. tabela 2).
Drugie podejście do zgodności oparte na wykazie działań renowacyjnych jest powiązane z budynkami posiadającymi ważne świadectwo charakterystyki energetycznej (zawierające zalecenia dotyczące renowacji) lub paszport renowacji. W takim przypadku właściciele budynków lub wyznaczona osoba trzecia przedstawiają dowody na realizację działań renowacyjnych zalecanych w świadectwie charakterystyki energetycznej lub paszporcie renowacji budynku.
Podobnie jak w przypadku poprzedniego podejścia, charakterystyka energetyczna budynku po zastosowaniu ogólnych usprawnień dotyczących energii osiągniętych dzięki wdrożonym działaniom renowacyjnym musi być niższa niż maksymalny mający zastosowanie próg charakterystyki energetycznej. Ogólne usprawnienia dotyczące energii można oszacować na podstawie oszczędności energii przewidzianych w świadectwie charakterystyki energetycznej lub paszporcie renowacji (jeżeli zostały one ujęte). Alternatywnie można je oprzeć na wcześniej określonych wartościach domyślnych w zakresie usprawnień dotyczących energii związanych z poszczególnymi działaniami, jak omówiono w ramach poprzedniego podejścia.
2.3.3.3.4. Inne kwestie dotyczące zgodności
Państwa członkowskie zapewniają jakość dowodów na zapewnienie zgodności. Jeżeli zgodność opiera się na świadectwach charakterystyki energetycznej, świadectwa charakterystyki energetycznej wydane po transpozycji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków muszą być zgodne z odpowiednimi przepisami wprowadzonymi w art. 19 i 20 oraz w załącznikach I i V.
Jeżeli państwa członkowskie wdrożą którekolwiek z dwóch podejść opartych na wykazie działań renowacyjnych, można ustalić, że przedstawione dowody i szacunki dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej podlegają kontrolom jakości przeprowadzanym przez stronę trzecią. Właściwy organ potwierdza również jakość przynajmniej na podstawie losowego doboru próby.
Jeżeli właściciele budynków sami przedstawią dowody, kontrole i procedury sprawdzania są bardziej rygorystyczne, aby zapewnić odpowiednią jakość przedstawionych dowodów i równe traktowanie.
Dopuszczenie różnych sposobów udowodnienia zgodności może zapewnić właścicielom budynków większą elastyczność w spełnianiu wymogu i zachęcać właścicieli budynków do składania sprawozdań.
Państwa członkowskie mogą stosować różne mechanizmy zgodności w odniesieniu do różnych kategorii budynków.
Mechanizmy zgodności mogą być powiązane z dodatkowymi korzyściami lub zachętami, takimi jak uzyskanie certyfikacji osiągniętej poprawy lub zarejestrowanie nieruchomości w publicznym wykazie budynków spełniających normy, który to wykaz właściciele/najemcy budynków mogą wykorzystywać do promowania swoich nieruchomości.
Instytucje finansowe mogą odegrać kluczową rolę nie tylko w dostarczaniu informacji na temat korzyści i możliwości związanych z renowacją, ale również w ułatwianiu udzielania pożyczek na pokrycie inwestycji w renowację niezbędnych do zapewnienia zgodności z minimalnymi normami charakterystyki energetycznej.
2.3.3.4. Opcjonalnie: dopuszczenie zwolnień dla poszczególnych budynków
Przekształcona dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków umożliwia państwom członkowskim zwolnienie niektórych kategorii budynków na podstawie art. 9 ust. 6 oraz zwolnienie poszczególnych budynków na podstawie art. 9 ust. 1. Oba przepisy są nieobowiązkowe i mają różny wpływ na stosowanie minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Informacje na temat zwolnienia kategorii budynków na podstawie art. 9 ust. 6 znajdują się w sekcji 2.3.2.2.1. Niniejsza sekcja dotyczy zwolnień indywidualnie zidentyfikowanych budynków na podstawie art. 9 ust. 1 akapit ósmy.
Budynków zwolnionych na zasadzie indywidualnej na podstawie kryteriów ustanowionych przez państwa członkowskie nie usuwa się z poziomu bazowego dla systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Zamiast tego suma niezrealizowanych ulepszeń charakterystyki energetycznej musi zostać zrekompensowana przez osiągnięcie równoważnej poprawy charakterystyki energetycznej w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych (zob. sekcja 2.3.3.4.3.2 "Ilościowe określenie równoważnych usprawnień dotyczących energii").
Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się na wdrożenie możliwości zwolnienia poszczególnych budynków, ustanawiają one zestaw kryteriów, które są jasne, precyzyjne i rygorystyczne. Kryteria te należy zgłosić w krajowych planach renowacji budynków zgodnie z art. 3 przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Kryteria udzielania zwolnień dla poszczególnych budynków mogą wynikać z trzech powodów:
a) przewidywanego przyszłego wykorzystania budynku;
b) poważnych trudności;
c) niekorzystnego wyniku oceny relacji kosztów do korzyści (aby uzyskać więcej informacji zob. "Kryteria udzielania zwolnień").
Kryteria te należy tak dobrać, aby zwolnienia były dozwolone jedynie w wyjątkowych sytuacjach i pod warunkiem, że dowody będą wskazywać, że w przypadku danego budynku zapewnienie zgodności jest niemożliwe. Takie decyzje zawsze należy podejmować wyłącznie w odniesieniu do danego przypadku, a państwa członkowskie nie powinny wprowadzać wyjątków o charakterze systematycznym dla żadnej kategorii budynków. Właściciele budynków muszą udowodnić, że do ubiegania się o indywidualne zwolnienie stosuje się określone kryterium.
Warunki, zgodnie z którymi przeprowadzana będzie ocena stosowania kryteriów zwolnienia, powinny zostać ustalone na szczeblu państwa członkowskiego lub - w przypadku ustanowienia warunków regionalnych wywierających wpływ wyłącznie na część terytorium państwa członkowskiego - na szczeblu regionalnym. W tym drugim przypadku stosowne warunki regionalne powinny jednak zostać opisane w krajowych planach renowacji budynków. Warunki te powinny być każdorazowo dokumentowane (np. w ramach wytycznych technicznych) i stosowane spójnie na terytorium całego kraju lub - w stosownych przypadkach - na terytorium danego regionu. Właściciele budynków powinni być wyraźnie informowani o kryteriach zwolnienia w ramach ogólnego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Przypadki niestosowania wymagań powinny być ocenianie zgodnie z przejrzystymi procedurami przyjętymi przez organy publiczne, nad których prawidłowym przebiegiem organy te sprawują nadzór.
Zaleca się wczesne opublikowanie kryteriów oraz ustanowienie jasnego harmonogramu i procedury zgłaszania zwolnień przez właścicieli budynków. Mające zastosowanie dowody (np. zaświadczenie o rozbiórce, niekorzystny wynik oceny relacji kosztów do korzyści przeprowadzonej przez osobę trzecią) muszą być jednoznaczne i jasne dla każdej z trzech kategorii zwolnienia.
2.3.3.4.1. Sprawozdanie ex ante dotyczące szacunkowych indywidualnych zwolnień
Jeżeli państwa członkowskie dopuszczają indywidualne zwolnienia na podstawie kryteriów zgodnie z art. 9 ust. 1 akapit ósmy, muszą przeprowadzić ocenę ex ante potencjalnego udziału budynków objętych tymi zwolnieniami. Ocenę tę należy zgłosić w krajowych planach renowacji budynków, o których mowa w art. 3. Państwa członkowskie muszą zapewnić, że nie będą zwalniać nieproporcjonalnej liczby budynków niemieszkalnych. Czynniki wpływające na to, czy liczba budynków objętych zwolnieniem jest nieproporcjonalna, obejmują dodatkowe wysiłki administracyjne związane z monitorowaniem zwolnień i planowaniem środków alternatywnych.
Istnieją różne sposoby przeprowadzenia oceny ex ante potencjalnego udziału budynków objętych indywidualnym zwolnieniem. Państwa członkowskie mogą dokonywać szacunków w oparciu o typowe użytkowanie i charakterystykę zasobów budowlanych i ich użytkowników. Alternatywnie mogą one wymagać od właścicieli budynków ubiegania się o zwolnienie z wyprzedzeniem poprzez zarejestrowanie budynków w centralnym rejestrze w określonym terminie i udowodnienie, że spełniają one kryteria ustanowione przez państwa członkowskie. Drugie podejście jest bardziej precyzyjne i może zwiększyć świadomość właścicieli budynków na temat charakterystyki energetycznej ich budynków. Umożliwia ono również lepsze planowanie działań renowacyjnych, które mają być wdrażane w innych miejscach. Państwa członkowskie mogą również łączyć te podejścia.
Zaleca się, aby państwa członkowskie sprawdzały ex post liczbę i powierzchnię użytkową budynków objętych zwolnieniem w celu zweryfikowania, czy liczba ta jest zgodna z szacunkami ex ante.
2.3.3.4.2. Kryteria udzielania zwolnień
Zgodnie z art. 9 ust. 1 kryteria zwolnienia poszczególnych budynków mogą wynikać z trzech powodów:
a) przewidywanego przyszłego wykorzystania budynku;
b) poważnych trudności; oraz
c) niekorzystnego wyniku oceny relacji kosztów do korzyści.
Kryteria te należy określić w miarę możliwości konkretnie i jasno oraz oprzeć wskaźnikami potwierdzającymi kwalifikowalność. Zaleca się, aby właściciel budynku złożył wniosek o zwolnienie przed datą egzekwowania i przedstawił dowód kwalifikowalności, który może zweryfikować osoba trzecia lub odpowiedni organ. Dowody na potrzeby wniosku o zwolnienie określa się zgodnie z mającymi zastosowanie kryteriami. Przykłady kryteriów przedstawiono w poniższych podsekcjach.
2.3.3.4.2.1. Przewidywane przyszłe wykorzystanie budynku
Kryterium związane z przewidywanym przyszłym wykorzystaniem budynku odnosi się do sytuacji, w których ze względu na zmianę modelu użytkowania renowacja budynku nie byłaby korzystna lub budynek nie byłby już objęty zakresem wymogu. Przykłady są następujące:
Plany przekształcenia budynku w budynek mieszkalny: jeżeli właściciel budynku planuje przekształcenie istniejącego budynku niemieszkalnego w budynek mieszkalny, budynek może zostać zwolniony z obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. W takim przypadku budynek będzie objęty zakresem art. 9 ust. 2. Należy przedstawić odpowiednie dowody, np. ważne pozwolenie na budowę, umowy potwierdzające zlecenie robót budowlanych itp.
Plany przekształcenia budynku w inną kategorię budynku niemieszkalnego wchodzącego w zakres art. 9 ust. 1: przekształcenie budynku niemieszkalnego z jednej kategorii do drugiej (np. z hotelu na budynek biurowy) nie kwalifikuje się do zwolnienia w celu wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. W tym przypadku zastosowanie miałby próg dla przyszłej kategorii użytkowania budynku.
Plany przekształcenia budynku niemieszkalnego w inną kategorię budynku niemieszkalnego, który wchodziłby w zakres art. 9 ust. 6: przekształcenie budynku niemieszkalnego na podstawie art. 9 ust. 1 w budynek, który kwalifikowałby się do wyłączenia z systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej na podstawie art. 9 ust. 6, np. budynki wykorzystywane do modlitw, przekształcenie w rolniczy budynek niemieszkalny lub budynek służący celom obrony narodowej może być zwolnione z obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Innym przykładem mogą być budynki, które są w trakcie uzyskiwania oficjalnej ochrony jako część wyznaczonego środowiska lub ze względu na ich szczególne walory architektoniczne i historyczne. W przypadku zwolnienia budynek musi zostać usunięty z poziomu bazowego lub konieczne jest osiągnięcie poprawy charakterystyki energetycznej w innych częściach zasobów budowlanych. Należy przedstawić odpowiednie dowody, np. ważne pozwolenie na budowę, umowy potwierdzające zlecenie robót budowlanych lub zaświadczenie potwierdzające status budynku chronionego.
Plany rozbiórki budynku: planowane rozbiórki są wyraźnie wymienione jako szczególna sytuacja, która kwalifikuje się do indywidualnych zwolnień na podstawie motywu 26 przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W przypadku gdy poszczególne budynki do rozbiórki są zwolnione z obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, art. 9 stanowi, że należy osiągnąć porównywalne oszczędności w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych. Pozwolenie na rozbiórkę może służyć jako dowód planowanego przyszłego wykorzystania budynku.
Jeżeli przyszłe wykorzystanie budynku kwalifikuje się do zwolnienia z obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, właściciel budynku musi przedstawić odpowiednie dowody. Zaleca się ustanowienie jasnego harmonogramu procesu składania wniosków, dostosowanego do procedury egzekwowania systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Zaleca się również ustanowienie jasnego harmonogramu realizacji zmiany sposobu użytkowania. Na przykład jeżeli właściciel budynku planuje zmianę sposobu użytkowania budynku, ale nie dokona tego w określonym terminie, wówczas powinien mieć zastosowanie obowiązek renowacji.
2.3.3.4.2.2. Poważne trudności
Kryterium poważnych trudności ma odzwierciedlać poważną, ale tymczasową sytuację i musi być uzasadnione indywidualną sytuacją właściciela lub najemcy budynku. Jak wskazano w motywie 26, "przypadki dotyczące poważnych trudności uzasadniają zwolnienie do momentu ustąpienia tych trudności". Poważne trudności występują na przykład w sytuacji, gdy właściciel lub najemca budynku boryka się z problemami z płynnością, jest zagrożony upadłością lub zwolnił określony odsetek pracowników w ciągu ostatniego roku.
Problemy z płynnością: można je udowodnić np. za pomocą sprawozdań finansowych, wyciągów bankowych, deklaracji podatkowych, raportów kredytowych, sprawozdań z kontroli itp. Należy określić jasne warunki i zasady, aby zapewnić sprawiedliwe stosowanie zwolnień opartych na tym kryterium.
Zagrożenie upadłością: w przypadku zagrożenia upadłością właściciel budynku musi przedstawić podobne dowody, jak w przypadku problemów z płynnością. Ponadto właściciel musi wskazać przyszłe prognozy zysku na nadchodzący rok, które powinny opierać się na poprzednich latach i być porównane z kosztami inwestycji lub wzrostem czynszu w związku z pracami renowacyjnymi. Koszty te muszą być uzasadnione np. ofertami trzech niezależnych doradców. Ponadto należy co roku przedstawiać rzeczywiste zyski, aby wykazać, że założenia były rozsądne. Jeżeli zyski są wyższe niż przewidywano, kryterium to nie ma zastosowania, a zwolnienie może zostać zniesione; wówczas zastosowanie będzie miał obowiązek spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Choroba: poważne sytuacje indywidualne (takie jak choroba) można uznać za poważne trudności, jeżeli właściciel budynku jest małym lub średnim przedsiębiorstwem lub prywatnym właścicielem budynku. W takim przypadku właściciel budynku musi przedstawić zaświadczenie lekarskie i wykazać, że nie ma innej osoby, która mogłaby być odpowiedzialna za wypełnienie obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Zostanie niedawno właścicielem budynku: istnieją okoliczności, w których osoba nagle stała się właścicielem budynku (np. poprzez odziedziczenie dzierżawionego budynku), co bardzo utrudniłoby natychmiastowe przeprowadzenie wymaganych prac renowacyjnych. Taki przypadek może kwalifikować się do krótkoterminowego zwolnienia z wymogu wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
2.3.3.4.2.3. Niekorzystny wynik oceny relacji kosztów do korzyści
W przypadku kryterium opartego na lit. c) (niekorzystny wynik oceny relacji kosztów do korzyści) kryteria stosowane przez państwa członkowskie muszą pozwolić ocenić, czy koszty przeprowadzenia działań renowacyjnych w celu wypełnienia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej są proporcjonalne oraz czy oczekiwane korzyści przewyższają koszty, umożliwiając porównanie alternatywnych rozwiązań. W tym celu przeprowadzana jest ocena relacji kosztów do korzyści w odniesieniu do planowanych działań renowacyjnych na poziomie poszczególnych budynków.
Ocena relacji kosztów do korzyści jest narzędziem wykorzystywanym do oceny kosztów i korzyści różnych działań związanych z renowacją budynku. Ocena ta jest przeprowadzana w ujęciu pieniężnym i uwzględnia takie czynniki, jak koszty budowy, oszczędność energii, zwiększona wartość nieruchomości i oszczędności związane z utrzymaniem. W obliczeniach należy również uwzględnić koszty i korzyści skutków środowiskowych i zdrowotnych, zgodnie z celem przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, jakim jest uwzględnianie w większym stopniu skutków środowiskowych i zdrowotnych (zob. np. art. 2 pkt 32 ppkt (iv) i art. 13). W dogłębnej ocenie relacji kosztów do korzyści należy wziąć pod uwagę okres eksploatacji budynku i każdego elementu poddanego renowacji, ponieważ skuteczność różnych elementów i związane z nimi koszty będą z czasem się zmieniać.
Jeżeli państwa członkowskie dopuszczają indywidualne zwolnienia ze względu na niekorzystne wyniki oceny relacji kosztów do korzyści, muszą zapewnić jasne i publicznie dostępne ramy do przeprowadzenia oceny. Obejmuje to określenie etapów obliczeń i parametrów, które należy uwzględnić w ocenie, w tym średnich wartości dla okresu eksploatacji elementów budynku, stóp dyskontowych w celu określenia wartości bieżącej netto, wartości odniesienia kosztów związanych z niektórymi działaniami itp. Państwa członkowskie powinny ustanowić system weryfikacji obliczeń, np. listy kontrolne do weryfikacji przez właściwy organ lub zobowiązanie niezależnych ekspertów do przedstawienia obliczeń w celu zatwierdzenia ustaleń. Państwa członkowskie mogą odrzucić wnioski, jeżeli ocena relacji kosztów do korzyści nie została przeprowadzona zgodnie z wcześniej ustalonymi ramami.
Wynik oceny relacji kosztów do korzyści uznaje się za niekorzystny, jeżeli uzyskana wartość bieżąca netto, w tym jej skutki, jest ujemna przez cały pozostały okres eksploatacji budynku. Alternatywnie można obliczyć zwrot z inwestycji, tj. korzyści netto (tj. całkowitą wartość bieżącą korzyści pomniejszoną o całkowitą wartość bieżącą kosztów) podzielone przez koszty całkowite, i wykorzystać go jako wskaźnik.
Obliczenia muszą zawierać szczegółowe informacje na temat kosztów i korzyści związanych z pojedynczymi działaniami, aby móc ocenić, które działania w dalszym ciągu doprowadziłyby do korzystnego wyniku oceny relacji kosztów do korzyści. Art. 9 ust. 1 akapit dziesiąty stanowi, że w przypadku negatywnego wyniku oceny relacji kosztów do korzyści państwa członkowskie muszą wymagać, aby zrealizowano co najmniej te indywidualne działania renowacyjne, w przypadku których wynik oceny relacji kosztów do korzyści jest korzystny. Obliczenia powinny zatem umożliwiać porównanie alternatywnych rozwiązań. Na przykład w przypadku wymiany starego i zamortyzowanego kotła w ocenie kosztów ekonomicznych należy na przykład rozważyć alternatywne rozwiązania, takie jak kocioł gazowy i pompa ciepła, oraz porównać koszty kotła gazowego z kosztami pompy ciepła, biorąc pod uwagę niższe koszty operacyjne i korzyści dla środowiska płynące z wyboru pompy ciepła.
Paszport renowacji (art. 19, załącznik XIII) mógłby być przydatnym narzędziem umożliwiającym państwom członkowskim i właścicielom budynków przeprowadzanie analizy kosztów i korzyści, jeżeli paszport jest dostępny. Zawiera on szczegółowe informacje na temat poszczególnych etapów renowacji i kosztów związanych z działaniami renowacyjnym, a także uwzględnia w miarę upływu czasu indywidualny plan renowacji budynków.
2.3.3.4.3. Równoważna poprawa w innych częściach zasobów budowlanych wynikająca ze zwolnień 2.3.3.4.3.1. Ilościowe określenie niezrealizowanych usprawnień dotyczących energii
Suma niezrealizowanych usprawnień dotyczących energii w wyniku zezwolenia udzielonego dla poszczególnych budynków musi zostać zrekompensowana przez osiągnięcie równoważnej poprawy w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych. Państwa członkowskie monitorują działania renowacyjne pod kątem tej równoważnej poprawy. Oszacowanie równoważnej poprawy charakterystyki energetycznej zgłasza się w krajowych planach renowacji budynków, o których mowa w art. 3.
Wszystkie niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii odpowiadają sumie niezrealizowanych usprawnień wszystkich budynków objętych zwolnieniem. Niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii dla pojedynczego budynku objętego zwolnieniem można oszacować na podstawie różnicy między bieżącą charakterystyką energetyczną a progiem, który należy osiągnąć zgodnie z opisem w poniższym równaniu. Na przykład, jeżeli oczekuje się, że budynek objęty zwolnieniem o powierzchni użytkowej 500 m2 i charakterystyce energetycznej 350 kWh/(m2 na rok) będzie zgodny z obowiązkiem spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, a mianowicie progu wynoszącego 280 kWh/(m2 na rok), niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii wyniosłyby 35 000 kWh/rok. Powierzchnia użytkowa musi być równa powierzchni użytkowej, którą wykorzystano do określenia charakterystyki energetycznej budynku, aby zapewnić spójność obliczeń.
– Unrealised improvementsj: niezrealizowane usprawnienia budynku j, w kWh/rok
– EPerformancej: bieżąca charakterystyka energetyczna budynku j, w kWh/(m2 na rok)
– Aj: powierzchnia użytkowa budynku j
Niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii oblicza się dla każdego budynku objętego zwolnieniem. Całkowite niezrealizowane usprawnienia oblicza się następnie, sumując niezrealizowane usprawnienia wszystkich budynków objętych zwolnieniem:
Niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii można również oszacować na podstawie skutku wykazu minimalnych działań, które byłyby niezbędne do poprawy charakterystyki energetycznej budynku, tak aby była ona niższa od wartości progowej. Przypisanie standardowych oszczędności energii do tych działań umożliwi oszacowanie ich wpływu na ogólną charakterystykę energetyczną. Wdrożenie działań wymienionych w wykazie powinno poprawić charakterystykę energetyczną budynku pod względem zużycia energii do zapewnienia ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia pomieszczeń, ciepłej wody użytkowej, wentylacji, wbudowanego oświetlenia lub innych systemów technicznych budynku, jak określono we wspólnych ogólnych ramach obliczania charakterystyki energetycznej budynków w załączniku I pkt 1. Przykłady obejmują montaż systemu energii odnawialnej na miejscu, poprawę izolacji ścian zewnętrznych, dachów i innych elementów przegrody zewnętrznej, takich jak okna i drzwi, wymianę systemu ogrzewania na bardziej energooszczędny system, montaż systemów automatyki i sterowania budynków służących do monitorowania, kontrolowania i optymalizowania charakterystyki energetycznej.
W przypadku tego podejścia domyślną oszczędność energii przypisuje się do każdego działania na podstawie wspólnych praktyk, statystyk renowacji, badań technicznych itp. Następnie szacuje się wpływ na poprawę charakterystyki energetycznej budynku objętego zwolnieniem, tj. porównuje się charakterystykę energetyczną budynku przed hipotetycznym wdrożeniem i po nim oraz oblicza się niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii. Powierzchnia użytkowa musi być równa powierzchni użytkowej, którą wykorzystano do określenia charakterystyki energetycznej budynku, aby zapewnić spójność obliczeń.
– Unrealised improvementsj: niezrealizowane usprawnienia budynku j, w kWh/rok
– EPerformancej: bieżąca charakterystyka energetyczna budynku j, w kWh/(m2 na rok)
– Aj: powierzchnia użytkowa budynku j
– Measure energy savingsi: oszczędności energii związane z realizacją działania renowacyjnego I, w % - i: zestaw działań renowacyjnych ujętych we wcześniej określonym wykazie
Podobnie jak poprzednio, niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii oblicza się dla każdego budynku objętego zwolnieniem. Całkowite niezrealizowane usprawnienia oblicza się następnie, sumując niezrealizowane usprawnienia wszystkich budynków objętych zwolnieniem:
2.3.3.4.3.2. Ilościowe określenie równoważnych usprawnień dotyczących energii
Całkowite niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii muszą zostać zrekompensowane przez osiągnięcie równoważnej poprawy charakterystyki energetycznej w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych. Na przykładzie z poprzedniej sekcji: niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii budynku objętego zwolnieniem wynoszące 35 000 kWh/rok można osiągnąć poprzez renowację budynku o powierzchni użytkowej 700 m2 i charakterystyce energetycznej wynoszącej 250 kWh/m2 rok, jeżeli jego charakterystyka energetyczna zostanie zmniejszona do 200 kWh/(m2 na rok) (obliczona jako 250 kWh/(m2 na rok) - (35 000 kWh/rok/700 m2)). Usprawnienia dotyczące energii można obliczyć za pomocą następującego równania:
– Energy improvementk: usprawnienia dotyczące energii osiągnięte w danym budynku w innej części zasobów budynków niemieszkalnych, w kWh/rok
– EPerformance: charakterystyka energetyczna w kWh/(m2 na rok)
– Ak: powierzchnia użytkowa budynku k
Niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii mogą być wdrażane osobno. Wymaga to monitorowania, czy niezrealizowane usprawnienia dotyczące energii budynku j objętego zwolnieniem są równe usprawnieniom dotyczących energii budynku k w innych częściach zasobów budowlanych. Można jednak również zagregować całkowite równoważne usprawnienia dotyczące energii wszystkich budynków poddanych renowacji w innych częściach zasobów budowlanych, a następnie porównać je z całkowitymi niezrealizowanymi usprawnieniami dotyczącymi energii obliczonymi w poprzedniej sekcji. Całkowite równoważne usprawnienia dotyczące energii można obliczyć, sumując usprawnienia poszczególnych budynków k:
Całkowite równoważne usprawnienia dotyczące energii osiągnięte we wszystkich budynkach w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych są równe całkowitym niezrealizowanym usprawnieniom dotyczącym energii obliczonym w poprzedniej sekcji lub od nich wyższe.
2.3.3.4.3.3. Sposoby osiągnięcia równoważnych usprawnień dotyczących energii
Istnieją różne sposoby osiągnięcia równoważnej poprawy charakterystyki energetycznej. Jednym z podejść jest osiągnięcie niezrealizowanych usprawnień poprzez renowację poszczególnych budynków w części zasobów niemieszkalnych o lepszej charakterystyce energetycznej, jak pokazano na rys. 11. W podanym przykładzie w przypadku budynku czerwonego (zob. rys. 11 lit. a)) złożono wniosek o zwolnienie 11 . Rys. 11 lit. b) ilustruje sposób ilościowego określenia niezrealizowanych usprawnień. Równoważne usprawnienia równe niezrealizowanym usprawnieniom lub od nich większe należy osiągnąć poprzez renowację innych budynków poza systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej (budynki zielone). Może to wymagać dodatkowych programów renowacji ukierunkowanych na te budynki. Podejście to zapewnia elastyczność w odniesieniu do różnych budynków, ale może wymagać znacznych wysiłków w zakresie monitorowania celem śledzenia, gdzie osiągane są równoważne usprawnienia.
Rysunek 11. Zwolnienia:
a) budynek objęty zwolnieniem;
b) osiągnięcie równoważnych usprawnień w innych częściach zasobów budynków niemieszkalnych
Drugie podejście ma na celu osiągnięcie dodatkowych usprawnień dotyczących energii podczas renowacji budynków, które przekraczają kolejny próg (zob. rys. 12). Podejście to ułatwia proces monitorowania, ponieważ budynki objęte równoważnymi usprawnieniami odpowiadają jedynie następnemu zestawowi budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, a nie całości budynków poza systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Podejście to przyspiesza również renowację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, ale może wymagać dodatkowych mechanizmów wsparcia, aby zachęcić właścicieli budynków do renowacji budynków przed upływem wcześniej określonego terminu.
Rysunek 12. Zwolnienia:
a) budynek objęty zwolnieniem;
b) osiągnięcie równoważnych usprawnień w kolejnych budynkach niemieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej
2.3.4.
ETAP 4: ustanowienie ram wspomagających
2.3.4.1. Cel ram wspomagających i kluczowe kwestie
Aby wspierać zgodność, państwa członkowskie muszą ustanowić wspomagające ramy polityki zgodnie z art. 9 ust. 4 oraz art. 17 i 18. Chociaż ramy polityki zgodnie z art. 9 ust. 4 muszą być w pełni dostępne, nie wszystkie środki muszą być dostępne dla wszystkich rodzajów budynków lub właścicieli budynków. Wybór środków wspomagających zależy częściowo od kontekstu krajowego lub lokalnego, a także od konkretnych wyborów związanych z opracowywaniem minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Z analizy istniejących praktyk wynika, że istnieją kluczowe ogólne środki wspierające, w tym:
a) Systemy wsparcia finansowego mające na celu zmniejszenie obciążeń finansowych nakładanych na niektóre grupy.
b) Pomoc techniczna na kilku poziomach:
a) Udzielanie (bezpłatnych) porad właścicielom budynków przez cały okres renowacji, od wstępnego doradztwa, dogłębnej analizy, wsparcia w zapewnianiu zachęt finansowych i znalezienia wykonawców po kontrolę jakości, np. za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi.
b) Umiejętności w łańcuchu wartości w budownictwie: potrzebna jest wykwalifikowana siła robocza, aby zrealizować impuls do renowacji, który wywołają minimalne normy charakterystyki energetycznej. Zgodnie z art. 17 ust. 12 potrzebne są inwestycje w szkolenia i budowanie zdolności, rozwój personelu i struktur, aby zapewnić wystarczającą liczbę wykwalifikowanych pracowników na potrzeby realizacji fali renowacji po jej przybyciu.
c) Wspieranie właściwych organów, np. podmiotów lokalnych, w celu wdrożenia systemu.
c) Zachęcanie inwestorów i właścicieli nieruchomości, którzy rozważają gruntowne renowacje za pomocą instrumentów takich jak dotacje, zachęty podatkowe i zielone obligacje, do wykraczania poza minimalne wymogi zgodnie z przepisem art. 9 ust. 4 lit. c) dotyczącym "opracowywani[a] zintegrowanych planów finansowania, które udzielają zachęt do przeprowadzania gruntownych renowacji oraz stopniowych gruntownych renowacji" oraz zgodnie z art. 17 i art. 17 ust. 16.
d) Ustanowienie lub dostosowanie systemów finansowania, tak aby obejmowały one zachęty finansowe do wydawania paszportów renowacji oraz ewentualne dodatkowe zachęty inwestycyjne dotyczące środków zalecanych w paszporcie renowacji.
e) Działania mające na celu zwiększenie świadomości społecznej i akceptacji dla skutecznego wdrażania minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Wsparcie można przeznaczyć na prowadzenie dostosowanych do potrzeb kampanii komunikacyjnych oraz na tworzenie sieci zintegrowanych usług renowacji, takich jak punkty kompleksowej obsługi wymagane na podstawie art. 18, aby usprawnić przeprowadzanie renowacji.
f) Szczególną uwagę należy zwrócić na usuwanie barier pozagospodarczych, takich jak rozdział zachęt (art. 9 ust. 4 lit. d)), poprzez połączenie środków, np. zwiększania świadomości wzrostu wartości budynku w następstwie renowacji energetycznej, wsparcia technicznego i prawodawstwa, na przykład w odniesieniu do zasad współwłasności, lub poprzez umożliwienie podwyższenia podstawowego czynszu w celu odzyskania kosztów renowacji odpowiednio do oszczędności kosztów energii dla najemców.
2.3.4.1.1. Rozdział zachęt
Chociaż minimalne normy charakterystyki energetycznej pośrednio przyczyniają się do zaradzenia brakowi inwestycji wynikającemu z rozdziału zachęt, rozdział zachęt w dalszym ciągu wpływa na koszty. W wytycznych dotyczących art. 17 w załączniku 2 przedstawiono warianty i przykłady istniejących systemów, które dotyczą rozdziału zachęt.
2.3.4.1.2. Zachęcanie do renowacji budynków kwalifikujących się do indywidualnych zwolnień
Aby kwalifikować się do (tymczasowych) zwolnień z wymogów na mocy art. 9 ust. 1, właściciele budynków będą musieli indywidualnie udowodnić zgodność z kryteriami ustanowionymi na szczeblu państw członkowskich. Proces ten można by wykorzystać jako bodziec do renowacji poprzez automatyczne powiązanie zwolnień z (częściowym) finansowaniem paszportu renowacji lub automatyczne zaproszenie do punktu kompleksowej obsługi, podobnie jak w art. 19 ust. 13, w przypadku gdy właściciel budynku otrzymuje zaproszenie do punktu kompleksowej obsługi, jeżeli wydano świadectwo charakterystyki energetycznej klasy niższej niż C.
2.3.4.1.3. Zachęcanie do renowacji kategorii budynków, które państwa członkowskie mogą zwolnić z wymogów dotyczących minimalnych norm charakterystyki energetycznej
Niektóre kategorie budynków niemieszkalnych mogą być zwolnione z wymogów art. 9 ust. 1 - na podstawie art. 9 ust. 6 - i mogą zostać pominięte w krajowych strategiach renowacji. Stworzenie ram wspomagających, które kierują specjalne wsparcie dla tych kategorii budynków, może prowadzić do znacznej dodatkowej poprawy charakterystyki energetycznej tych części zasobów budowlanych.
2.3.4.2. Mechanizmy wsparcia
W art. 9 ust. 4 zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia środków finansowych i zintegrowanych systemów finansowania, a także pomocy technicznej jako części ram wspomagających.
2.3.4.2.1. Wsparcie finansowe, aby zachęcić do gruntownych renowacji (art. 9 ust. 4 lit. c))
Należy zachęcać właścicieli budynków i inwestorów do przekraczania maksymalnych progów charakterystyki energetycznej określonych w art. 9 ust. 1. Można to osiągnąć za pomocą premii za jednoetapowe gruntowne renowacje, które bezpośrednio spełniają wymogi długoterminowe. W związku z tym zdecydowanie zaleca się wczesne określenie celów na lata 2040 i 2050 dla budynków niemieszkalnych na szczeblu państw członkowskich. Wsparcie finansowe można następnie zróżnicować w zależności od osiągniętego poziomu efektywności. Jeżeli właściciele budynków zdecydują się na stopniową renowację, kolejnym sposobem na zaprojektowanie wsparcia finansowego jest finansowanie paszportu renowacji, a także wspieranie realizacji proponowanych etapów przed terminem wdrożenia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Dodatkowe wyjaśnienia i przykłady przedstawiono w wytycznych dotyczących art. 17 w załączniku 2.
2.3.4.2.2. Pomoc techniczna
Właściciele budynków, których dotyczą minimalne normy charakterystyki energetycznej, powinni być dobrze poinformowani, zanim normy te wejdą w życie. Ukierunkowane kampanie informacyjne, rozpowszechniane na przykład za pośrednictwem stowarzyszeń nieruchomości lub gmin, muszą w łatwy sposób wyjaśniać powody wprowadzenia wymogów, a także informować o terminach i sposobach ich spełnienia, w tym przekazywać linki do ekspertów w dziedzinie energii, punktów kompleksowej obsługi lub programów wsparcia finansowego.
Punkty kompleksowej obsługi są szczególnie dobrze przygotowane do rozpowszechniania informacji na temat wymogów dla właścicieli budynków, ale również do przeprowadzania ich przez proces renowacji, łącznie z finansowaniem (zob. art. 18 przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, art. 22 ust. 3 lit. a) dyrektywy (UE) 2023/1791 oraz odpowiednie wytyczne).
Dochody z handlu uprawnieniami do emisji lub z grzywien pobieranych za pośrednictwem mechanizmu sankcji w celu egzekwowania minimalnych norm charakterystyki energetycznej można częściowo wykorzystać na sfinansowanie niezbędnych struktur instytucjonalnych i pomocy technicznej, a częściowo na sfinansowanie ukierunkowanego wsparcia dla właścicieli budynków doświadczających poważnych trudności (zob. "Kryteria udzielania zwolnień").
2.3.5. ETAP 5: ustanowienie mechanizmu monitorowania i systemu kar
Art. 9 ust. 7 stanowi, że państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do wprowadzenia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, w tym odpowiednie mechanizmy monitorowania i kary zgodnie z art. 34. W tym sensie art. 9 ust. 7 można uznać za przypomnienie o ogólnym obowiązku monitorowania i egzekwowania dyrektyw UE, który spoczywa na państwach członkowskich
2.3.5.1.
Monitorowanie
Pierwszym zadaniem jest zatem określenie mechanizmu identyfikacji (nie)zgodności przed datami odniesienia 2030, 2033 i później. Jednym ze sposobów, aby tego dokonać, jest ustanowienie rejestru budynków niemieszkalnych przekraczających maksymalne progi charakterystyki energetycznej określone w art. 9 ust. 1. Rejestr ten można by utworzyć przy identyfikacji tych budynków do celów zgodności (zob. "Zgodność: identyfikacja budynków/właścicieli muszących spełniać minimalne normy charakterystyki energetycznej") i można go połączyć z krajową bazą danych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków, którą należy utworzyć zgodnie z art. 22. Rejestr ten byłby aktualizowany, gdy właściciel budynku przedstawi dowody na konieczność poprawy charakterystyki energetycznej budynku znajdującego się poniżej maksymalnego progu, a tym samym spełnienia wymogów systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Aby wspierać zgodność, odpowiednie organy mogłyby regularnie przypominać właścicielom budynków, np. raz w roku przed datą odniesienia, o zbliżającym się obowiązku zapewnienia zgodności (np. 2030 r.). Przy tej okazji właściciele budynków powinni być informowani o potencjalnych karach w przypadku niezgodności, a także o dostępnych środkach wspierających wdrażanie. Niezwłocznie po dacie odniesienia (np. po 2030 r.) pozostałe niezgodności zostałyby pobrane z bazy danych oraz można by wysłać kolejne - ostatnie - przypomnienie z ostatnim terminem kilku miesięcy na potwierdzenie zgodności. Po upływie tego terminu należałoby wszcząć postępowanie egzekucyjne.
2.3.5.2. System kar
Państwa członkowskie wprowadzają przepisy i sankcje za naruszenia obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, jak określono w art. 34 przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Art. 9 ust. 7 stanowi, że ustanawiając przepisy dotyczące kar, państwa członkowskie biorą pod uwagę sytuację finansową właścicieli nieruchomości mieszkalnych i ich dostęp do odpowiedniego wsparcia finansowego, w szczególności w przypadku gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.
Kary można określić dla różnych etapów postępowania egzekucyjnego. Na przykład jeżeli państwo członkowskie wdroży rejestr właścicieli budynków lub system zezwoleń dla wynajmujących oraz termin samodzielnej rejestracji właścicieli budynków i nieruchomości, można zastosować karę za niezarejestrowanie odpowiednich danych w terminie. Na innym etapie można ustanowić system kar dla właścicieli budynków, którzy stwierdzili, że ich budynek był już zgodny w momencie powiadomienia o obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, i nie przedstawili dowodów wymaganych w ramach mechanizmu zgodności w wyznaczonym terminie. Ponadto można wdrożyć system kar dla właścicieli budynków, którzy w odpowiednim terminie nie wywiązują się z mającego zastosowanie obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.
Przykłady mechanizmów kar obejmują publiczne ujawnianie niezgodnych budynków, grzywny, ograniczenia dotyczące podwyższenia czynszu lub sprzedaży/wynajmu nieruchomości oraz inne. Ważne jest, aby uznać, że zastosowanie kary nie powinno znosić obowiązku zapewnienia zgodności. W odniesieniu do każdego ustanowionego mechanizmu kar zaleca się określenie harmonogramu, sankcji za niezapewnienie zgodności (po raz pierwszy) oraz kary za powtarzające się niezapewnianie zgodności.
Jednym z przykładów mechanizmu kar byłoby ujawnienie niezgodnych budynków w bazie danych dotyczących niezgodnych nieruchomości. Jeżeli właściciele budynków nie wywiązują się z obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, nieruchomość zostaje ujęta w bazie danych, do której mogą mieć dostęp potencjalni najemcy/nabywcy, organy publiczne, kluczowe zainteresowane strony, a nawet ogół społeczeństwa. Taką karę można połączyć z innymi środkami mającymi na celu zwiększenie skuteczności.
Grzywny jako mechanizm kar można zdefiniować na podstawie:
– stałej kwoty, która jest taką samą wartość w euro dla wszystkich właścicieli niezgodnych budynków;
– w zależności od wielkości nieruchomości - określonej kwoty w euro na m2;
– różnicy między bieżącą charakterystyką energetyczną budynku wyrażoną w kWh/(m2 na rok) a progiem, którego nie
osiągnięto. Na przykład, jeżeli bieżąca charakterystyka energetyczna wynosi 350 kWh/(m2 na rok), a mający zastosowanie próg wynosi 250 kWh/(m2 na rok), grzywnę określa się na podstawie różnicy (100 kWh/(m2 na rok)) i określonej kwoty euro na kWh/(m2 na rok);
– okresu niezgodności, np. określona kwota w euro miesięcznie po upływie terminu, gdy nie wypełniono obowiązku spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej;
– połączenia poprzednich wariantów, np. stała kwota powiększona o dodatkową kwotę w zależności od wielkości nieruchomości.
Jeżeli grzywny są stosowane jako mechanizm kar, szczególnie istotny jest wymóg uwzględnienia sytuacji finansowej właścicieli budynków. System grzywien powinien uwzględniać zasadę proporcjonalności, aby nie nakładać nadmiernych obciążeń na poszczególnych właścicieli budynków w porównaniu z celem systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej. Uwzględnia się szczególne okoliczności, takie jak właściciele budynków, którzy ogłosili upadłość lub mają inny wyjątkowy status finansowy.
3. TRAJEKTORIA PROGRESYWNEJ RENOWACJI ZASOBÓW BUDYNKÓW MIESZKALNYCH
3.1. Zakres wymagań
Celem art. 9 ust. 2 jest progresywna renowacja zasobów budynków mieszkalnych w celu zapewnienia, aby segment mieszkaniowy przyczyniał się do transformacji krajowych zasobów budowlanych w zasoby bezemisyjne do 2050 r. Zobowiązano w nim państwa członkowskie do określenia trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych. Trajektorię tę wyraża się jako zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej w kWh/(m2 na rok) ogółu zasobów mieszkaniowych, z wiążącymi celami pośrednimi na lata 2030, 2035, 2040, 2045 i 2050.
Trajektoria ta musi być zgodna z krajowym planem działania i celami zawartymi w krajowym planie renowacji budynków państwa członkowskiego oraz musi być ukierunkowana na transformację krajowych zasobów budowlanych w zasoby bezemisyjne do 2050 r.
Trajektoria ta ma na celu poprawę ogólnej charakterystyki energetycznej zasobów budynków mieszkalnych, ze szczególnym uwzględnieniem budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Trajektoria ta musi zapewniać, aby co najmniej 55 % zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej dla wymienionych lat zostało osiągnięte poprzez renowację budynków, które należą do 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej. Oznacza to, że opracowując trajektorię dla zasobów budynków mieszkalnych, państwa członkowskie określą liczbę budynków mieszkalnych i mieszkalnych modułów budynków lub powierzchnię użytkową w budynkach mieszkalnych i mieszkalnych modułach budynków, które mają być poddane renowacji w poszczególnych latach, w tym liczbę budynków mieszkalnych i mieszkalnych modułów budynków lub powierzchnię użytkową w budynkach mieszkalnych i mieszkalnych modułach budynków stanowiących 43 % takich budynków i modułów o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Aby osiągnąć cele określone w swojej trajektorii krajowej, państwa członkowskie będą stosować środki takie jak minimalne normy charakterystyki energetycznej, pomoc techniczna i wsparcie finansowe w celu zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej ogółu zasobów budynków mieszkalnych. Czyniąc to, państwa członkowskie nie będą w nieproporcjonalny sposób udzielać zwolnień ze środków z dziedziny polityki w przypadku budynków mieszkalnych lub mieszkalnych modułów budynku przeznaczonych na wynajem. Państwa członkowskie mają swobodę decydowania, czy ustanowić minimalne normy charakterystyki energetycznej na szczeblu krajowym i dostosować je do warunków krajowych.
3.2. Definicje
3.2.1. Definicja budynków mieszkalnych objętych zakresem art. 9
Budynek mieszkalny lub mieszkalny moduł budynku jest zdefiniowany w art. 2 ust. 18 jako "pomieszczenie lub zestaw pomieszczeń w stałym budynku lub w jego architektonicznie wydzielonej części, przeznaczone do całorocznego zamieszkania przez jedno prywatne gospodarstwo domowe".
W przypadku budynków o różnych funkcjach użytkowych, tj. budynków, które obejmują zarówno mieszkalne, jak i niemieszkalne moduły budynków (np. budynek mieszkalny z sklepami na parterze), państwa członkowskie mogą określić najwłaściwsze podejście i, zgodnie z motywem 34, mogą nadal decydować, czy traktować je jako budynki mieszkalne czy niemieszkalne, czy też jako kombinację tych dwóch rodzajów budynków.
W przypadku renowacji budynku o różnych funkcjach użytkowych należy unikać podwójnego liczenia poprawy charakterystyki energetycznej, w związku z czym usprawnienia należy wyraźnie sklasyfikować jako mieszkalne lub niemieszkalne. Wszystkie budynki mieszkalne są objęte zakresem art. 9 ust. 2, niezależnie od tego, czy właściciel lub użytkownik jest podmiotem sektora publicznego czy prywatnego. Budynki mieszkalne, w tym lokale socjalne, są objęte zakresem art. 9 ust. 2.
3.3. Opracowanie trajektorii renowacji zasobów budynków mieszkalnych
Opracowanie trajektorii obejmuje kilka etapów oraz środki niezbędne do progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych.
Rysunek 13. Zalecane etapy opracowania trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych
Aby zapewnić uwzględnienie wszystkich elementów opracowywanego systemu i ustanowienie odpowiednich ram, proponuje się następujące cztery etapy:
– określenie źródeł danych i klasyfikacja zasobów budynków mieszkalnych;
– określenie trajektorii i celów pośrednich w celu osiągnięcia stopniowego zmniejszania średniego zużycia energii pierwotnej;
– wyznaczenie celu cząstkowego polegającego na osiągnięciu co najmniej 55 % zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej poprzez renowację 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej;
– przyjęcie środków z dziedziny polityki mających na celu zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej.
W poniższych sekcjach przedstawiono przykłady i warianty poszczególnych cech trajektorii przewidzianej w art. 9 zgodnie z czterema etapami określonymi na rys. 13.
3.3.1.
ETAP 1: określenie źródeł danych i klasyfikacja zasobów budynków mieszkalnych
Zgodnie z art. 9 ust. 2 państwa członkowskie muszą wyrazić swoją trajektorię krajową jako zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej ogółu zasobów budynków mieszkalnych w okresie od 2020 r. do 2050 r. Rokiem odniesienia, z którym porównuje się wszelkie postępy w zakresie średniego zużycia energii pierwotnej, jest zatem rok 2020 (od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.). Państwa członkowskie muszą określić swoje zasoby budynków mieszkalnych i ich charakterystykę, tj. muszą gromadzić i przetwarzać informacje opisujące zasoby budowlane zgodnie z ich głównymi cechami i na tej podstawie muszą określić ich charakterystykę energetyczną.
Celem tego procesu jest ustalenie wartości referencyjnej dla średniego zużycia energii pierwotnej w przypadku zasobów budynków mieszkalnych w 2020 r. na podstawie reprezentatywnych danych. Proces ten powinien również umożliwić państwom członkowskim ustalenie progu charakterystyki energetycznej, który rozróżnia 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej w oparciu o liczbę budynków lub ich całkowitą powierzchnię użytkową. Państwa członkowskie mogą wykorzystać dane za rok późniejszy niż 2020 r. wraz z odpowiednimi założeniami (takimi jak nowe wskaźniki budownictwa i rejestry renowacji lub rozbiórek) w celu uzupełnienia danych i uzyskania realistycznej charakterystyki zasobów budowlanych w 2020 r.
Zalecenia dotyczące planowania zasobów i czasu potrzebnego na sklasyfikowanie zasobów, wykorzystania danych ze świadectw charakterystyki energetycznej, linku do bazy danych opisanej w art. 22, ponownego wykorzystania i rozszerzenia istniejących baz danych oraz ochrony danych, które mają zastosowanie do zasobów budynków mieszkalnych, są podobne do zaleceń dotyczących zasobów budynków niemieszkalnych.
Jeżeli chodzi o zasoby niemieszkalne, można zastosować co najmniej dwa podejścia ogólne w celu sklasyfikowania zasobów mieszkaniowych i określenia ich cech - indywidualnie lub łącznie. Pierwsze podejście polega na wykorzystaniu a) danych ze świadectw charakterystyki energetycznej wraz z uzupełniającymi źródłami danych, a drugie na b) próbkowaniu statystycznym i gromadzeniu danych ad hoc. Podejścia te opisano w poniższych podsekcjach.
3.3.1.1. Źródła danych oraz wstępna klasyfikacja i kategorie budynków
Do klasyfikacji zasobów budynków mieszkalnych państwa członkowskie mogą wykorzystywać dane ze świadectw charakterystyki energetycznej w połączeniu z innymi źródłami danych, takimi jak wyniki badań, spisy powszechne, wyniki audytów energetycznych lub dane z pomiarów zużycia energii. Dane dotyczące właściwości fizycznych i innych cech zasobów budynków mieszkalnych, takich jak użytkowanie, data budowy, typologia, lokalizacja, charakterystyka geometryczna lub dane dotyczące systemów technicznych budynku, można gromadzić ze źródeł takich jak modele miejskie 3D, obrazy satelitarne, cyfrowe dzienniki budynków, dane katastralne, rejestry pozwoleń na budowę i rozmowy z architektami lub deweloperami. Zaleca się, aby państwa członkowskie oceniły jakość, kompletność i reprezentatywność zbiorów danych w celu zapewnienia właściwej reprezentacji różnych segmentów zasobów mieszkaniowych.
W odniesieniu do budynków niemieszkalnych zaleca się dokonanie wstępnego przeglądu zasobów w celu sklasyfikowania budynków mieszkalnych. Warto zacząć od ogólnej wielkości zasobów budynków mieszkalnych, a następnie oszacować na przykład udział domów jednorodzinnych, budynków mieszkalnych wielorodzinnych i innych rodzajów budynków mieszkalnych.
Aby sklasyfikować zasoby budynków mieszkalnych, zaleca się ich podział na możliwe do zarządzania segmenty według wielkości, rodzaju, materiału elewacji i systemu budynku. Wzorce wspólnych lokalnych lub regionalnych praktyk budowlanych można również wykorzystać jako kryteria definiowania kategorii. Przykłady innych kryteriów obejmują datę budowy, strefę klimatyczną i technologię systemu ogrzewania. Można również wykorzystać kategorie budynków referencyjnych do celów ram metodologii porównawczej w celu określenia optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Pomaga to podzielić zasoby mieszkaniowe na segmenty budynków o podobnej charakterystyce, co ułatwia opracowanie założeń w odniesieniu do każdego segmentu w razie potrzeby oraz poprawę wyników przy szacowaniu charakterystyki energetycznej budynków, w przypadku których brakuje danych.
3.3.1.2. Oszacowanie charakterystyki energetycznej budynków mieszkalnych na podstawie świadectw charakterystyki energetycznej i danych dotyczących właściwości fizycznych budynków
Ważne jest zapewnienie, aby świadectwa charakterystyki energetycznej były wystarczająco reprezentatywne 12 dla zasobów budynków mieszkalnych. W związku z tym należy szczegółowo ocenić zakres objęcia świadectwami charakterystyki energetycznej zasobów budynków mieszkalnych, w tym zakres, w jakim obejmują one różne rodzaje budynków, datę wydania i inne istotne czynniki.
Dostępne dane ze świadectw charakterystyki energetycznej można połączyć z informacjami na temat właściwości fizycznych i innych cech tych samych budynków w celu stworzenia zestawu referencyjnych budynków mieszkalnych dla poszczególnych kategorii. Dane ze świadectw charakterystyki energetycznej można również wykorzystywać do przybliżenia charakterystyki energetycznej budynków należących do tej samej kategorii i budynków o bardzo podobnych właściwościach fizycznych na tym samym obszarze.
Jeżeli informacje na temat charakterystyki energetycznej podgrup lub segmentów sektora mieszkaniowego nie są reprezentatywne, informacje na temat użytkowania, daty budowy, typologii, lokalizacji, charakterystyki geometrycznej lub systemów technicznych budynku dla każdego pojedynczego budynku można wykorzystywać jako dane wejściowe do modeli energetycznych w celu symulacji funkcjonowania budynków i oszacowania ich charakterystyki energetycznej. Po wybraniu zestawu budynków referencyjnych z zasobów budynków mieszkalnych można zastosować uproszczone podejście do oszacowania charakterystyki energetycznej budynków referencyjnych.
Łączenie danych oddolnych (właściwości fizyczne budynków, lokalizacja, charakterystyka energetyczna itp.) z danymi odgórnymi (zagregowane dane dotyczące zużycia różnych nośników energii, zużycia energii końcowej, krajowych statystyk dotyczących praktyk budowlanych itp.) może udoskonalić klasyfikację zasobów budynków mieszkalnych. Szacunki dokonane z wykorzystaniem danych oddolnych można porównać z dostępnymi danymi odgórnymi w celu kalibracji przyjętych założeń i szacunków.
Do celów art. 9 ust. 2 państwa członkowskie muszą opisać źródła danych i metodologię, które stosują do określenia charakterystyki zasobów budynków mieszkalnych i ich charakterystyki energetycznej w swoich krajowych planach renowacji budynków.
3.3.1.3. Próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc
W przypadku gdy dane dotyczące charakterystyki energetycznej zasobów budynków mieszkalnych pochodzące z świadectw charakterystyki energetycznej lub innych źródeł danych nie są wystarczająco reprezentatywne, do celów klasyfikowania różnych segmentów budynków można wykorzystać próbkowanie statystyczne i gromadzenie danych ad hoc. Można gromadzić nowe dane, aby uzupełnić istniejące dane i wypełnić określone luki, np. dotyczące typologii budynków, obszarów geograficznych lub stref klimatycznych. Techniki ekstrapolacji wstecznej mogą pomóc dzięki wykorzystaniu nowszych danych wraz z danymi dotyczącymi nowych budynków i tendencji w zakresie rozbiórki do obliczenia zużycia energii pierwotnej w danym segmencie budynków w poprzednim okresie. Podejście to można stosować samodzielnie lub wraz z istniejącymi danymi w celu weryfikacji ustaleń i oceny ich wiarygodności.
Przy stosowaniu próbkowania statystycznego zaleca się uzyskanie wstępnego przeglądu zasobów budynków mieszkalnych, z podziałem na różne kategorie budynków o podobnych cechach pod względem rodzaju, typologii, lokalizacji, daty budowy itd. Poszczególne kategorie budynków powinny być reprezentowane w ostatecznej próbie statystycznej.
Zgromadzone informacje można umieścić w modelu symulacyjnym w celu oszacowania charakterystyki energetycznej budynków. Wyniki można następnie ekstrapolować na ogół zasobów budowlanych w oparciu o początkową klasyfikację. Wyniki można również sprawdzić krzyżowo z dostępnymi zagregowanymi danymi dotyczącymi charakterystyki energetycznej zasobów budowlanych. W tym przypadku ważne jest zapewnienie, aby stosowane wskaźniki odzwierciedlały zużycie energii objęte załącznikiem I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (np. z wyłączeniem gotowania).
3.3.2. ETAP 2: określenie trajektorii i celów pośrednich w celu osiągnięcia stopniowego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej
Trajektorię wyraża się jako zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 2050 r. Rys. 14 przedstawia tę koncepcję. Średnie zużycie energii pierwotnej w przypadku zasobów budynków mieszkalnych w 2020 r. służy jako punkt odniesienia dla celów pośrednich w latach: 2030, 2035, 2040, 2045 i 2050. W art. 9 ust. 2 określono cele pośrednie, które należy osiągnąć do 2030 r. i 2035 r., ukierunkowane na zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej odpowiednio o 16 % i 20-22 %. Zgodnie z art. 9 ust. 2 państwa członkowskie muszą określić cele pośrednie na lata 2040, 2045 i 2050 zgodnie ze stopniowym zmniejszaniem średniego zużycia energii pierwotnej w celu transformacji zasobów budynków mieszkalnych w bezemisyjne zasoby budowlane do 2050 r.
Rysunek 14. Przegląd trajektorii i celów pośrednich progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych
Oprócz średniego zużycia energii pierwotnej państwa członkowskie mogą opracować dodatkowe wskaźniki zużycia energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz operacyjnych emisji gazów cieplarnianych wyrażonych w kg ekwiwalentu CO2/(m2 na rok) zgodnie z art. 9 ust. 3. Wykorzystanie tych dodatkowych wskaźników może poprawić sposób monitorowania dekarbonizacji dostaw energii dla budynków i emisji gazów cieplarnianych z zasobów budynków mieszkalnych, dostosowując trajektorię do krajowych celów w zakresie emisji i istniejących planów w zakresie ogrzewania i chłodzenia. Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się uwzględnić te uzupełniające wskaźniki w swoim podejściu, cele pośrednie dla tych wskaźników należy ustalić na te same lata co główna trajektoria (lata 2030, 2035, 2040 itp.), jak przedstawiono na rys. 15.
Rysunek 15. Przedstawienie uzupełniającego wskaźnika emisji gazów cieplarnianych w odniesieniu do zasobów budynków mieszkalnych
3.3.2.1. Średnie zużycie energii pierwotnej w 2020 r.
Zgodnie z art. 9 ust. 2 średnie zużycie energii pierwotnej ogółu zasobów budynków mieszkalnych jest wskaźnikiem stosowanym do ustalenia trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych. Średnie zużycie energii pierwotnej zasobów mieszkaniowych odnosi się do energii pierwotnej zużywanej przez zasoby budowlane wyrażonej w (kWh/rok) i ich powierzchni użytkowej (m2), jak opisano w poniższym równaniu. Należy przypomnieć, że wyłączenie i zwolnienie z poziomu bazowego określone w art. 9 ust. 6 w odniesieniu do budynków niemieszkalnych nie ma w tym przypadku zastosowania. Poziom bazowy powinien zatem obejmować wszystkie budynki mieszkalne.
– Total primary energy: zużycie energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych w kWh/(rok)
– Total A: całkowita powierzchnia użytkowa zasobów budynków mieszkalnych, m2
Dane wymagane do obliczenia średniego zużycia energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych można uzyskać za pomocą różnych podejść. Jak opisano w ETAPIE 1 dotyczącym klasyfikacji zasobów budowlanych, państwa członkowskie mogą wykorzystywać łącznie dane dotyczące poszczególnych budynków, na przykład świadectwa charakterystyki energetycznej, spisy powszechne, wyniki audytów energetycznych, dane z pomiarów zużycia energii, dane z badań i dane zgromadzone ad hoc oraz dane zagregowane pochodzące ze statystyk energii lub zbierania danych. Wybór podejścia zależy w dużej mierze od dostępności danych.
Zaleca się łączenie różnych źródeł danych, aby zapewnić reprezentację wszystkich segmentów budynków i uwzględnienie wszystkich zastosowań końcowych. Zaleca się, aby metoda stosowana przez państwa członkowskie do obliczania średniego zużycia energii pierwotnej była zgodna z charakterystyką energetyczną budynków opisaną w załączniku I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W tym celu, gdy wykorzystywane są dane zmierzone, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby były one korygowane pod kątem klimatu i zachowania oraz dostosowane do charakterystyki energetycznej opisanej w załączniku I (np. należy wykluczyć energię zużywaną do gotowania).
Jeżeli charakterystyka zasobów budowlanych umożliwia określenie indywidualnego zużycia energii pierwotnej i powierzchni użytkowej każdego budynku mieszkalnego, całkowite zużycie energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych można obliczyć zgodnie z poniższym równaniem.
– PEU: zużycie energii pierwotnej w kWh/(m2 na rok)
– A: powierzchnia użytkowa budynków, m2
– i: od 1 do N (całkowita liczba budynków mieszkalnych).
Innym możliwym podejściem do obliczania całkowitego zużycia energii pierwotnej jest wykorzystanie zagregowanych danych dotyczących zużycia energii końcowej przez zasoby budynków mieszkalnych (np. z Eurostatu) w połączeniu z krajowymi współczynnikami energii pierwotnej w celu uzyskania całkowitej energii pierwotnej zasobów budynków mieszkalnych w (kWh/rok), jak przedstawiono poniżej.
E: energia końcowa według nośnika energii w (kWh/rok) - PEF: współczynnik energii pierwotnej według nośnika energii
Po obliczeniu całkowitego zużycia energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych średnie zużycie energii pierwotnej można uzyskać, dzieląc całkowite zużycie energii pierwotnej przez całkowitą powierzchnię użytkową zasobów budynków mieszkalnych lub przez liczbę budynków.
Państwa członkowskie muszą opisać źródła danych i metodologię, które stosują w swoich krajowych planach renowacji budynków. Metodologia ta powinna być spójna przez cały okres wdrażania i okres sprawozdawczy, aby zapewnić spójność trajektorii i sprawozdawczości w zakresie wyników. Wszelkie dostosowania wykorzystywanej metodologii wprowadzane w miarę upływu czasu należy szczegółowo opisać w planach.
3.3.2.2. Cele pośrednie i cele cząstkowe
Przepisy art. 9 ust. 2 dotyczące krajowej trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych można podzielić na dwa wymogi:
1) osiągnięcie ogólnych celów pośrednich polegających na zmniejszeniu średniego zużycia energii pierwotnej w określonych terminach (np. 16 % do 2030 r.); oraz
2) osiągnięcie celu cząstkowego polegającego na osiągnięciu co najmniej 55 % tego zmniejszenia (np. 55 % zmniejszenia o 16 % do 2030 r.) poprzez renowację 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, z określeniem liczby budynków lub powierzchni użytkowej, które mają zostać poddane renowacji.
Chociaż zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej odnosi się do ogółu zasobów budynków mieszkalnych, cel cząstkowy, który ma zostać osiągnięty poprzez renowację 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, należy osiągnąć w szczególności poprzez prace renowacyjne.
Rysunek 16. Trajektoria osiągnięcia progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych
Całkowita powierzchnia użytkowa zasobów budynków mieszkalnych ulegnie zmianie ze względu na rozbiórki i nowe budynki wybudowane po roku odniesienia, tj. 2020 r. Rozbiórki po 2020 r. spowodują wyłączenie powierzchni użytkowej z zasobów budowlanych, a nowe budynki spowodują dodanie nowej powierzchni użytkowej. Wyłączona i dodana powierzchnia użytkowa budynków spowoduje zmniejszenie i zwiększenie zużycia energii pierwotnej w różnych proporcjach. Te zmiany powierzchni użytkowej i zużycia energii pierwotnej będą miały wpływ na średnie zużycie energii pierwotnej przez ogół zasobów budynków mieszkalnych.
Rozbiórki budynków i wybudowania nowych budynków nie można jednak uznać za działania renowacyjne, natomiast cel cząstkowy wynoszący 55 % musi zostać wyraźnie osiągnięty "poprzez renowację" 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej. W związku z tym wpływu rozbiórki budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej na średnie zużycie energii pierwotnej nie można rozpatrywać w kontekście celu cząstkowego wynoszącego 55 %.
Rysunek 17. Bezemisyjne zasoby budowlane do 2050 r.
Główne cele pośrednie na drodze do osiągnięcia bezemisyjnych zasobów budowlanych do 2050 r. mają zastosowanie do zasobów budowlanych jako całości; nie każdy budynek musi stać się budynkiem bezemisyjnym zdefiniowanym w art. 11. Do osiągnięcia bezemisyjnych zasobów budowlanych w perspektywie długoterminowej przyczyni się kilka czynników: progresywna renowacja budynków w celu poprawy ich charakterystyki energetycznej będzie kluczowym czynnikiem, ale pewną rolę odegra również ogólna dekarbonizacja energii dostarczanej do budynków, w szczególności dekarbonizacja systemów ogrzewania, wraz z dalszą transformacją systemów energetycznych i dynamiką społeczno-demograficzną. Państwa członkowskie powinny uwzględnić wszystkie te czynniki przy ustalaniu celu pośredniego na 2050 r.
Przy ustalaniu długoterminowych celów pośrednich państwa członkowskie mogłyby z pożytkiem korzystać z prognoz krajowych lub scenariuszy opracowanych na potrzeby swoich krajowych strategii dekarbonizacji, krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK), aby osiągnąć cele w zakresie energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej, a także wkłady ustalone na szczeblu krajowym. Założenia dotyczące trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych powinny być spójne z założeniami leżącymi u podstaw scenariuszy KPEiK, w szczególności z założeniami dotyczącymi koszyka energetycznego (np. współczynników energii pierwotnej). Zapewniłoby to spójność strategii krajowych.
Zgodnie z art. 9 ust. 2 akapit ostatni państwa członkowskie mogą dostosować cele pośrednie na lata 2030 i 2035, jeżeli średni udział paliw kopalnych w zużyciu energii w budynkach mieszkalnych wynosi mniej niż 15 %, w celu zapewnienia, aby średnie zużycie energii pierwotnej ogółu zasobów budynków mieszkalnych do 2030 r., a następnie co pięć lat, było równe lub niższe od wartości ustalonej na poziomie krajowym, uzyskanej z liniowego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej w latach od 2020 do 2050, zgodnie z transformacją zasobów budynków mieszkalnych w budynki bezemisyjne.
3.3.2.3. Kwalifikujące się środki dotyczące zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej w przypadku zasobów budynków mieszkalnych
Jak wyjaśniono powyżej, kwalifikujące się środki będą różne w przypadku dwóch celów cząstkowych przyczyniających się do osiągnięcia poszczególnych celów pośrednich. Cel cząstkowy wynoszący 45 % można osiągnąć za pomocą środków w zakresie renowacji budynków i zmian w charakterystyce energetycznej zasobów budowlanych w związku z nowymi budynkami i rozbiórką. Cel cząstkowy wynoszący 55 % można osiągnąć jedynie dzięki pracom renowacyjnym zmniejszającym średnie zużycie energii pierwotnej w 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Środków związanych z zachowaniami nie zalicza się do żadnego z celów cząstkowych.
Zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w produkcji energii elektrycznej będzie miało wpływ na zużycie energii pierwotnej w budynku i w związku z tym należy je uznać za poprawę charakterystyki energetycznej zasobów budowlanych w odniesieniu do ogólnych celów zgodnie z art. 9 ust. 2. Jeżeli korekty współczynników energii pierwotnej lub współczynników ważenia dla nośników energii prowadzą do poprawy obliczonej charakterystyki energetycznej, państwa członkowskie muszą wyjaśnić te zmiany Komisji i wykazać, że dokładnie odzwierciedlają one rzeczywiste zmiany w koszyku energetycznym. Dokonane wybory i źródła danych należy zgłaszać przy użyciu formatu EN 17423 lub wszelkich dokumentów go zastępujących. Oczekuje się również, że udokumentowane współczynniki energii pierwotnej na 2030 r. zostaną dostosowane do współczynników stosowanych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu.
Środki służące osiągnięciu celu cząstkowego wynoszącego 55 % (zmniejszenie o co najmniej 55 % średniego zużycia energii pierwotnej musi wynikać z renowacji 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej) powinny zatem koncentrować się na renowacjach poprawiających charakterystykę energetyczną zgodnie z obliczeniami charakterystyki energetycznej określonymi w załączniku I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (zob. ETAP 3). Obejmuje to renowację przegród zewnętrznych budynku i zmiany w systemach technicznych budynku, w tym w urządzeniach technicznych do ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody użytkowej, wbudowanego oświetlenia, systemów automatyki i sterowania budynku, wytwarzania energii elektrycznej na miejscu lub w kombinacji takich systemów.
Zgodnie z art. 9 ust. 2 akapit piąty w swoich działaniach renowacyjnych mających na celu osiągnięcie celów cząstkowych państwa członkowskie nie mogą w sposób nieproporcjonalny udzielać zwolnień w przypadku budynków mieszkalnych lub mieszkalnych modułów budynku przeznaczonych na wynajem.
Jeżeli zmniejszenie zużycia energii pierwotnej zostanie osiągnięte poprzez renowację budynków dotkniętych klęskami żywiołowymi, oszczędności te można zaliczyć na poczet celów dotyczących 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Zaleca się, aby państwa członkowskie monitorowały liczbę budynków lub powierzchnię użytkową budynków poddanych renowacji, które zostały dotknięte klęską żywiołową, oraz zmniejszenie zużycia energii pierwotnej w wyniku ich renowacji, a także aby zgłaszały to w swoich krajowych planach renowacji budynków (art. 3).
Dwie poprzednie sekcje stanowią punkt wyjścia do ustalenia docelowej ścieżki i celów pośrednich, które należy osiągnąć w celu zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych w określonych latach. Zgodnie z art. 9 ust. 2 i w ramach oceny krajowych planów renowacji budynków Komisja musi monitorować zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej, w tym liczbę budynków i modułów budynków lub powierzchnię użytkową 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej, oraz w razie potrzeby wydawać zalecenia. W związku z tym zaleca się, aby państwa członkowskie zgłaszały w swoich krajowych planach renowacji budynków skutki różnych środków wdrożonych w celu zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych.
3.3.2.4. Wymogi w zakresie sprawozdawczości dotyczące trajektorii
Zgodnie z art. 3 i art. 9 ust. 2 krajowe plany renowacji budynków państw członkowskich muszą zawierać metodologię, a także dane wykorzystywane do ustalenia trajektorii, oszacowania wartości celów pośrednich i wskazania 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej, a także liczbę budynków i modułów budynków lub powierzchnię użytkową, które mają być poddane renowacji w poszczególnych latach.
Na rys. 18 przedstawiono główne pozycje, które należy zgłosić w ramach trajektorii krajowych.
Rysunek 18. Zgłaszanie trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych
3.3.2.5. Oszacowanie liczby lub powierzchni użytkowej budynków, które mają zostać poddane renowacji w celu osiągnięcia zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej
Oszacowanie liczby (lub powierzchni użytkowej) budynków, które mają zostać poddane renowacji, zależy od szeregu zmiennych, takich jak właściwości fizyczne części zasobów budowlanych objętych renowacją, ich cechy (użytkowanie, własność, obłożenie itp.) oraz obowiązujące lub planowane strategie renowacji tych budynków.
Wiele kwestii dotyczy liczby (lub powierzchni użytkowej) budynków, które mają zostać poddane renowacji, z 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, aby osiągnąć cel cząstkowy, jak opisano w ETAPIE 3.
Jeżeli chodzi o liczbę (lub powierzchnię użytkową) innych budynków, które mają zostać poddane renowacji, aby przyczynić się do osiągnięcia ogólnego celu, państwa członkowskie powinny rozważyć, jakie prace renowacyjne przyczyniają się do osiągnięcia pozostałej części celu. Jest to ściśle związane z założeniami przyjętymi dla trajektorii pod względem innych czynników, takich jak dekarbonizacja dostaw energii w budynkach oraz zmiany w charakterystyce energetycznej zasobów budowlanych wynikające z wybudowania nowych budynków i rozbiórki itp. (zob. sekcja 2.3.2.2). W związku z tym państwa członkowskie muszą oszacować liczbę (lub powierzchnię użytkową) budynków, które mają zostać poddane renowacji, w odniesieniu do pozostałej części ogólnych celów pośrednich zgodnie z założeniami i szacunkami dokonanymi w ich analizach dotyczących transformacji zasobów budowlanych w budynki bezemisyjne do 2050 r.
3.3.3. ETAP 3: ustalenie celu cząstkowego polegającego na osiągnięciu co najmniej 55 % zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej poprzez renowację 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
3.3.3.1. Ustalenie progu dla 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
Aby zidentyfikować 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, zaleca się uszeregowanie budynków mieszkalnych w zasobach na 2020 r. na podstawie ich charakterystyki energetycznej mierzonej zużyciem energii pierwotnej (kWh/(m2 na rok)). Następnie można ustalić próg w celu zidentyfikowania zasobów o najgorszej charakterystyce energetycznej spośród 43 % zasobów budynków mieszkalnych. Próg ten można obliczyć na podstawie liczby budynków lub całkowitej powierzchni użytkowej. Budynki można uszeregować, tworząc rozkład liczebności lub analizując poszczególne punkty danych. W przypadku rozkładu liczebności zakres zużycia energii pierwotnej (np. 0-500 kWh/(m2 na rok)) dzieli się na określone przedziały lub klasy. Każda klasa reprezentuje określony zakres (np. klasa 1 - zakres 0-19 kWh/(m2 na rok), klasa 2 - zakres 20-39 kWh/(m2 na rok) itp.). Następnie budynki przypisuje się do tych klas na podstawie ich zużycia energii pierwotnej oraz oblicza się liczebność budynków lub powierzchnię użytkową w poszczególnych klasach.
Jeżeli próg oblicza się na podstawie liczby budynków, oblicza się budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej, zaczynając od budynku o najgorszej charakterystyce energetycznej aż do osiągnięcia 43 % całkowitej liczby budynków, jak pokazano na rys. 19 (fikcyjne zasoby budynków mieszkalnych z 25 budynkami). Charakterystyka energetyczna wyrażona w zużyciu energii pierwotnej (kWh/(m2 na rok)) budynku bezpośrednio po osiągnięciu wskaźnika 43 % wyznacza próg 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Wszystkie budynki mieszkalne, których charakterystyka energetyczna jest gorsza niż ten próg, będą należeć do 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Rysunek 19. 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej w zasobach budynków mieszkalnych
Jeżeli próg ustala się na podstawie powierzchni użytkowej budynków, podejście to odzwierciedla metodę zastosowaną w odniesieniu do liczby budynków. Powierzchnię użytkową szereguje się aż do osiągnięcia 43 % całkowitej powierzchni użytkowej, zaczynając od budynku o najgorszej charakterystyce energetycznej. Zużycie energii pierwotnej w następnym budynku po przekroczeniu 43 % powierzchni użytkowej określa próg wyrażony w (kWh/(m2 na rok)) dla 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Wybór liczby budynków lub powierzchni użytkowej może skutkować określeniem różnych części zasobów budynków mieszkalnych, mniejszych lub większych. Przy zastosowaniu powierzchni użytkowej do zidentyfikowania 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej uwzględnia się wielkość budynków, ale zastosowanie liczby budynków może prowadzić do nadreprezentacji małych budynków (które mogą mieć ograniczony potencjał renowacji). Państwom członkowskim zaleca się ocenę dostępności danych i charakterystyki ich zasobów budynków mieszkalnych, takich jak podział na budynki jednorodzinne i wielorodzinne (według liczby lub powierzchni użytkowej) oraz średnia wielkość budynków w poszczególnych grupach. Informacje te należy wykorzystać do określenia odpowiedniego podejścia do zidentyfikowania grupy 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej (na podstawie liczby budynków lub powierzchni użytkowej), które mają największy potencjał w zakresie oszczędności energii i renowacji.
Przy opracowywaniu nowego krajowego planu renowacji budynków (po pierwszym planie, który ma zostać przedstawiony jako projekt do 31 grudnia 2025 r., a w wersji ostatecznej do 31 grudnia 2026 r.) skład budynków należących do kategorii 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej może ulec zmianie ze względu na ulepszenia zasobów budowlanych wynikające z renowacji zainicjowanych na mocy art. 9 ust. 2. Zaleca się zatem, aby państwa członkowskie dostosowały uszeregowanie w celu odzwierciedlenia zaktualizowanego składu 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Do oszacowania wkładu w realizację poszczególnych celów pośrednich wymaganych w związku z renowacją 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej można wykorzystać następujące obliczenia:
– WPB Sub-target: zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej, które ma zostać osiągnięte dzięki renowacji 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej, w kWh/rok.
– PEU2020: zużycie energii pierwotnej w kWh/(m2 na rok) w 2020 r.
– A: powierzchnia użytkowa budynków w m2.
– i: od 1 do N (całkowita liczba budynków mieszkalnych).
3.3.3.2. Oszacowanie liczby lub powierzchni użytkowej budynków w celu osiągnięcia poszczególnych celów cząstkowych
Zgodnie z art. 9 ust. 2 państwa członkowskie muszą określić liczbę lub powierzchnię użytkową budynków mieszkalnych i modułów budynków mieszkalnych, które mają być poddane renowacji w poszczególnych latach, w tym z grupy 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Na oszacowanie tej wartości może mieć znaczący wpływ szereg różnych zmiennych. Na przykład założenia dotyczące charakterystyki energetycznej budynków przed renowacją (np. 150 kWh/(m2 na rok) w porównaniu z 500 kWh/(m2 na rok)), a także zakres (lub stopień gruntowności) renowacji mogą skutkować bardzo różniącymi się szacunkami liczby lub powierzchni użytkowej budynków, które musiałyby zostać poddane renowacji, aby osiągnąć cel cząstkowy. W ramach uproszczonego podejścia zmiana planowanego stopnia gruntowności renowacji z 30 % na 60 % zmniejszy o połowę szacunkową liczbę budynków, które wymagają renowacji.
W związku z tym zaleca się, aby państwa członkowskie uwzględniły wiele czynników związanych z właściwościami fizycznymi budynków, innymi szczególnymi cechami (np. obłożeniem i strukturami własności) oraz oczekiwanym wpływem środków z dziedziny polityki (i wymaganych zasobów) przewidzianych w celu stymulowania renowacji budynków mieszkalnych.
Na kategoryzację budynków mogą mieć również wpływ dodatkowe cele, takie jak nieproporcjonalne wyłączenie budynków mieszkalnych lub mieszkalnych modułów budynku przeznaczonych na wynajem z planu renowacji na podstawie art. 9 ust. 2 lub ochrona gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. W celu lepszego ukierunkowania środków z dziedziny polityki przydatne może być zróżnicowanie gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji w ramach grupy budynków zamieszkanych przez właścicieli. Odzwierciedla to cel przepisów art. 17 ust. 18, które wymagają, aby zachęty finansowe tworzone przez państwa członkowskie były skierowane w pierwszej kolejności do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, osób dotkniętych ubóstwem energetycznym oraz osób mieszkających w lokalach socjalnych, zgodnie z art. 24 dyrektywy (UE) 2023/1791.
Zaleca się, aby państwa członkowskie przeprowadziły szczegółowe badanie charakterystyki 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej wraz z dodatkowymi czynnikami szczególnymi, a jednocześnie opracowały polityki i środki zachęcające do planowanych renowacji. Analiza tych aspektów i ich powiązań może doprowadzić do bardziej kompleksowego i dokładnego oszacowania liczby lub powierzchni użytkowej budynków, które należy poddać renowacji, aby osiągnąć cel cząstkowy.
3.3.4. ETAP 4: przyjęcie środków z dziedziny polityki mających na celu zmniejszenie średniego zużycia energii pierwotnej
Państwa członkowskie mają swobodę wyboru instrumentów polityki w celu spełnienia wymogów określonych w art. 9 ust. 2 oraz wdrożenia działań renowacyjnych w celu osiągnięcia wymaganego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej. W art. 9 ust. 2 wyraźnie wymieniono minimalne normy charakterystyki energetycznej, pomoc techniczną i środki wsparcia finansowego jako przykłady możliwych instrumentów i środków z dziedziny polityki. Rys. 20 przedstawia przegląd tych środków.
Rysunek 20. Środki z dziedziny polityki mające na celu osiągnięcie wymaganego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej
Zgodnie z art. 9 ust. 2 państwa członkowskie nie mogą w sposób nieproporcjonalny udzielać zwolnień z prac renowacyjnych w przypadku budynków mieszkalnych lub mieszkalnych modułów budynku przeznaczonych na wynajem. Powinny one zatem zapewnić sprawiedliwy podział prac renowacyjnych i korzyści między budynkami przeznaczonymi na wynajem a budynkami zamieszkanymi przez właścicieli. Kombinację środków z różnych dziedzin polityki, w tym środków takich jak minimalne normy charakterystyki energetycznej, wsparcie finansowe i pomoc techniczna, należy opracować w taki sposób, aby odpowiadała ona szczególnym potrzebom obu segmentów i oferowała mechanizmy zapewniające sprawiedliwy podział korzyści. Jeżeli główny środek z dziedziny polityki nie rozwiąże wyraźnie problemu rozdziału zachęt, należy wdrożyć dodatkowe środki w celu usunięcia wszelkich pozostałych barier.
W poniższych sekcjach przedstawiono przykłady środków z dziedziny polityki, które państwa członkowskie mogą wdrożyć w celu osiągnięcia wymaganego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej przez zasoby budynków mieszkalnych, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwego podziału korzyści.
3.3.4.1. Minimalne normy charakterystyki energetycznej dla budynków mieszkalnych
Państwa członkowskie mogą wykorzystać system minimalnych norm charakterystyki energetycznej do zainicjowania renowacji budynków mieszkalnych i zapewnienia zgodności z art. 9 ust. 2. Zgodnie z art. 2 ust. 4 "minimalne normy charakterystyki energetycznej" to zasady, zgodnie z którymi istniejące budynki muszą spełniać wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej w ramach szeroko zakrojonego planu renowacji zasobów budowlanych lub w "punkcie aktywacji" na rynku. Punkty aktywacji obejmują moment sprzedaży, wynajmu, darowizny lub zmiany celu użytkowania w katastrze lub rejestrze gruntów, w określonym okresie lub przed upływem określonego terminu; są to wszystkie punkty, które dają impuls do renowacji istniejących budynków. Do państw członkowskich należy wybór sposobów projektowania i zakresu każdego systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej w odniesieniu do zasobów budynków mieszkalnych.
Kilka państw UE korzystało już z systemu minimalnych norm charakterystyki energetycznej w odniesieniu do zasobów budynków mieszkalnych, podobnie jak inne regiony spoza UE znajdujące się w różnych kontekstach i mające różne cechy 13 . Jeżeli państwa członkowskie dążą również do wdrożenia minimalnych norm charakterystyki energetycznej w odniesieniu do budynków mieszkalnych, muszą określić odsetek celu, który chcą osiągnąć za pomocą tego instrumentu polityki, oraz podzbiór budynków, które zostaną objęte systemem minimalnych norm charakterystyki energetycznej (np. wszystkie budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej lub tylko budynki o zdecydowanie najgorszej charakterystyce energetycznej (świadectwa charakterystyki energetycznej klasy G lub klasy F i G)). Państwa członkowskie mogą również zdecydować się na wdrożenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej w odniesieniu do konkretnego podsegmentu zasobów budynków mieszkalnych, takiego jak nieruchomości na wynajem lub budynki wielorodzinne na wynajem w określonej kategorii wiekowej. W celu poprawy sprawiedliwego podziału prac renowacyjnych i związanych z nimi korzyści można wykorzystać oddzielne systemy dla regionów słabo rozwiniętych pod względem strukturalnym w państwach członkowskich. Ogólnie rzecz biorąc, adekwatność instrumentów polityki dla różnych segmentów zasobów mieszkaniowych wzrośnie proporcjonalnie do dokładności, z jaką zasoby budowlane i ich segmenty zostały
Standards (MEPS) in the Residential Sector [Minimalne normy charakterystyki energetycznej w sektorze mieszkalnym]. przeanalizowane w ETAPIE 3. Na podstawie tych decyzji państwa członkowskie mogą ustalić próg w ramach wybranego segmentu w odniesieniu do tych budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, które muszą spełnić wymóg dotyczący minimalnych norm charakterystyki energetycznej w określonym terminie. Podobne podejście do etapów mających zastosowanie w przypadku budynków niemieszkalnych można przyjąć w celu ustalenia progów i identyfikacji budynków mieszkalnych, które muszą być zgodne z minimalnymi normami charakterystyki energetycznej. Wszelkie środki regulacyjne, takie jak system minimalnych norm charakterystyki energetycznej, powinny być wspierane przez ramy wspomagające w celu zapewnienia skutecznego wdrożenia i sprawiedliwego podziału kosztów i korzyści. Co do zasady cechy ram wspomagających dla minimalnych norm charakterystyki energetycznej w budynkach niemieszkalnych mogą mieć również zastosowanie do budynków mieszkalnych, ponieważ potrzebne są szczególne środki w celu uwzględnienia i ochrony najemców i grup szczególnie wrażliwych w obu segmentach budynków.
Zachęty finansowe i pomoc techniczna mają kluczowe znaczenie dla wszelkich ram wspomagających i są zasadnicze dla wdrożenia przepisów dotyczących zasobów budynków mieszkalnych. Aspekty te omówiono indywidualnie w kolejnych sekcjach.
3.3.4.2. Wsparcie finansowe 14
Większość państw członkowskich UE przyjęła systemy wsparcia finansowego zachęcające do renowacji budynków. W szeregu publikacji podkreśla się przyjęte podejścia, innowacyjne strategie i najlepsze praktyki w tej dziedzinie 15 .
Wsparcie finansowe powinno zachęcać do podejmowania wczesnych działań poprzez zachęcanie właścicieli budynków do ukończenia renowacji przed osiągnięciem celów pośrednich określonych w wyznaczonej trajektorii.
Biorąc pod uwagę, że art. 9 ust. 2 wymaga osiągnięcia celu cząstkowego dotyczącego renowacji budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, oraz uznając silny związek między art. 9 i art. 17 dyrektywy, w poniższych sekcjach skoncentrowano się na strategiach finansowania ukierunkowanych na:
a) budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej,
b) grupy szczególnie wrażliwe oraz
c) mechanizmy oparte na wynikach.
3.3.4.3. Wsparcie finansowe na renowację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej
Wsparcie finansowe można przyznać w celu wsparcia renowacji budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Rodzaj wsparcia publicznego może być różny. Może ono mieć formę na przykład nisko oprocentowanych lub nieoprocen- towanych pożyczek, premii na spłatę, która zmniejsza kwotę odsetek podlegających spłacie, a tym samym skraca okres pożyczki, lub ulgi podatkowej. Poziom wsparcia może również być różny i może być zaprojektowany jako premia dodawana do istniejących programów wsparcia lub w celu pełnego sfinansowania renowacji wybranych budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej należących do gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym.
Aby kwalifikować się do wsparcia, właściciele budynków powinni przedstawić dowody na to, że ich nieruchomość należy do 43 % budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Najprostszym sposobem weryfikacji jest przedstawienie ważnego świadectwa charakterystyki energetycznej. Państwa członkowskie mogą swobodnie ustalać inne kryteria kwalifikowalności. Przykłady obejmują skupienie się na budynkach wybudowanych w określonych latach lub okresach z uwzględnieniem dodatkowych czynników, takich jak niewyremontowane przegrody zewnętrzne budynku (lub ich sekcje), wiek systemów ogrzewania bazujących na paliwach kopalnych lub najnowsze dane dotyczące opomiarowanego zużycia energii.
3.3.4.4. Wsparcie finansowe na renowację budynków dla grup szczególnie wrażliwych
Budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej i budynki zamieszkane przez gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, w tym gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym, pokrywają się. Aby zapewnić bezpośrednie wsparcie finansowe osobom potrzebującym, a także renowację budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, można opracować systemy wsparcia, zwłaszcza dla tej grupy docelowej.
Zob. również model zawierający wskazówki pt. "Renowacja" dostępny pod adresem: Modele zawierające wskazówki dotyczące RRF - Komisja Europejska.
W praktyce te systemy wsparcia często pokrywają dużą część kosztów. Zob. na przykład program w Irlandii "Lepsza energia - cieplejszy dom", program w Słowenii ZERO500, znaczne wsparcie ze strony rządu szkockiego udzielane w ramach Funduszu na rzecz Neutralnego Emisyjnie Ogrzewania Mieszkań Socjalnych w celu zapewnienia zgodności ze szkocką normą efektywności energetycznej w zakresie mieszkalnictwa socjalnego oraz baskijski punkt kompleksowej obsługi Opengela, który udziela pożyczek na pokrycie do 100 % kosztów renowacji. Ogólnie rzecz biorąc, im niższy poziom dochodów gospodarstwa domowego znajdującego się w trudnej sytuacji, tym wyższe powinno być wsparcie.
Społeczny Fundusz Klimatyczny 16 , który utworzono wraz z systemem handlu uprawnieniami do emisji w przypadku spalania paliw w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach (ETS 2), zapewnia państwom członkowskim instrument umożliwiający opracowywanie środków wsparcia z myślą o bezpośrednich korzyściach dla grup szczególnie wrażliwych. Ma on na celu ukierunkowanie inwestycji na renowację budynków zajmowanych przez te grupy, oprócz innych środków i inwestycji realizowanych w sektorze budowlanym i transportowym. Budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej i gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji są często rozmieszczone w różny sposób w różnych regionach państw członkowskich. Organy publiczne na szczeblu krajowym i regionalnym powinny zapewnić gospodarstwom domowym znajdującym się w trudnej sytuacji wystarczające wsparcie na renowację ich budynków, niezależnie od tego, czy jest ono związane z minimalnymi normami charakterystyki energetycznej, czy nie. Organy centralne powinny zapewnić wyższy poziom wsparcia regionom o wyższym odsetku budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej i gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Wsparcie techniczne ze strony centralnych punktów kontaktowych (punktów kompleksowej obsługi) może odegrać kluczową rolę w zapewnieniu sprawiedliwego podziału dostępnego wsparcia finansowego.
Dalsze wyjaśnienia dotyczące wsparcia dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji przedstawiono w wytycznych dotyczących art. 17 (załącznik 2).
Ponadto można by stworzyć specjalny system finansowania w celu finansowania renowacji budynków socjalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej, niezależnie od tego, czy system ten będzie związany z minimalnymi normami charakterystyki energetycznej, czy nie. Jest to szczególnie przydatne, jeżeli budynki socjalne w państwie członkowskim mają niższą charakterystykę energetyczną w porównaniu z innymi budynkami zajmowanymi przez gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji.
3.3.4.5. Systemy wsparcia oparte na wynikach
Samo wsparcie finansowe nie gwarantuje z natury poprawy charakterystyki energetycznej. Z tego powodu w art. 17 ust. 14 zobowiązano państwa członkowskie do połączenia swoich środków finansowych z zaplanowaną lub osiągniętą poprawą charakterystyki energetycznej określoną na podstawie jednego lub kilku kryteriów wymienionych we wspomnianym ustępie. Taką poprawę można osiągnąć poprzez opracowanie systemów, które są na przykład powiązane ze środkami określonymi w paszporcie renowacji, lub systemów obejmujących kontrolę wiarygodności poprzez pomiar zużycia energii przed rozpoczęciem prac i po ich zakończeniu. Ponadto trwające przetargi na uzyskanie oszczędności energii mogłyby przynieść korzystne rozwiązania w zakresie renowacji pod względem kosztów i korzyści, jeżeli projekty, które zobowiązują się do osiągnięcia największych oszczędności po najniższych kosztach, kwalifikują się do dodatkowego wsparcia. Systemy te wymagałyby co najmniej minimalnego monitorowania po interwencji.
Zgodnie z art. 9 ust. 4 lit. c) priorytetowo należy potraktować gruntowne renowacje oparte na wydajności, które oferują zwiększone wsparcie na rzecz modernizacji prowadzących do powstania budynków wytrzymujących próbę czasu, takich jak modernizacje określone w paszporcie renowacji. Podejście to pomaga zapobiegać efektom blokady technologicznej oraz zapewnia długoterminową efektywność energetyczną i zrównoważoność.
Aby częściowo rozwiązać problem rozdziału zachęt, opłaty związane z modernizacją opartą na wynikach mogłyby zrównoważyć podwyżki czynszu z tytułu renowacji, ograniczając je przy jednoczesnym zapewnieniu, aby najemcy odnieśli korzyści z usprawnień. Jednocześnie opłaty te zapewniłyby właścicielom nieruchomości stabilne źródło dochodów na refinansowanie kosztów renowacji (zob. np. dodatek z tytułu efektywności energetycznej znany jako EPV 17 w Niderlandach). Innym sposobem rozwiązania problemu rozdziału zachęt jest podział kosztów ustalania cen emisji CO2 między najemców i właścicieli nieruchomości na podstawie charakterystyki energetycznej budynku (jak w Niemczech). Podejście to zachęca obie strony do inwestowania w poprawę efektywności energetycznej.
3.3.4.6. Pomoc techniczna
W art. 18 zobowiązano państwa członkowskie do utworzenia i powszechnego wdrożenia punktów kompleksowej obsługi, aby pomóc właścicielom budynków w poprawie charakterystyki energetycznej ich budynków.
Wytyczne dotyczące art. 21, 22 i 24 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej 18 zawierają wyjaśnienia dotyczące utworzenia i roli tych punktów kompleksowej obsługi, w szczególności w sekcji 5.3. "Punkt kompleksowej obsługi zapewniający doradztwo techniczne, administracyjne i finansowe w zakresie efektywności energetycznej - art. 22 ust. 4, 5 i 6" oraz sekcja 6.5. "Rozwijanie pomocy technicznej i propagowanie wdrażania narzędzi umożliwiających finansowanie i instrumentów finansowych - art. 24 ust. 3 lit. d)".
Ponadto Komisja opublikuje wytyczne dotyczące rozwoju tych punktów kompleksowej obsługi, uwzględniające kluczowe kwestie polityczne dla organów publicznych, zgodnie z art. 22 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i art. 18 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
W poniższych punktach podkreślono tylko niektóre szczególne aspekty istotne dla wdrożenia art. 9 ust. 2.
Aby skutecznie wdrożyć środki z dziedziny polityki, takie jak systemy minimalnych norm charakterystyki energetycznej, oraz zapewnić, aby pomoc finansowa była kierowana do budynków zajmowanych przez grupy szczególnie wrażliwe, punkty kompleksowej obsługi powinny koncentrować się na zapewnieniu ukierunkowanego wsparcia. Ośrodki te powinny oferować specjalistyczną pomoc w celu zaspokojenia wyjątkowych potrzeb tych konkretnych grup, zapewniając równy dostęp do zasobów i wytycznych.
Aby zapewnić skuteczny i łatwy dostęp różnym grupom społecznym, należy również utworzyć punkty kompleksowej obsługi jako fizyczne ośrodki doradcze, a nie działające wyłącznie przez internet.
Punkty kompleksowej obsługi odgrywają kluczową rolę we wspieraniu środków z dziedziny polityki wdrażanych w ramach działań renowacyjnych. Na przykład, jeżeli trudno dostępne segmenty, takie jak duże bloki mieszkalne będące współwłasnością, zostaną objęte systemami minimalnych norm charakterystyki energetycznej, właściciele budynków będą musieli przyspieszyć i usprawnić decyzje w sprawie renowacji. Udzielanie porad eksperckich i wyznaczenie centralnego koordynatora byłoby szczególnie pomocne we wspieraniu takiej procedury.
Podobnie punkty kompleksowej obsługi mogłyby oferować pomoc gospodarstwom domowym znajdującym się w trudnej sytuacji i można by ukierunkować je na wsparcie finansowe na rzecz działań renowacyjnych.
Paszporty renowacji są dostosowanym do potrzeb planem działania dotyczącym gruntownej renowacji budynków przeprowadzanej w kilku etapach. Są one kolejnym kluczowym narzędziem zapewniającym doradztwo i pomoc techniczną właścicielom budynków mieszkalnych. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wprowadza wspólne ramy dotyczące paszportów renowacji w art. 12 i załączniku VIII oraz dalsze przepisy promujące ich stosowanie. Więcej informacji na temat paszportów renowacji można znaleźć w specjalnych wytycznych w załączniku 4.
3.3.4.7. Monitorowanie wpływu
Zgodnie z art. 3 ust. 5 i art. 9 ust. 2 Komisja oceni krajowe plany renowacji budynków, wyraźnie uwzględniając cele w zakresie ograniczenia średniego zużycia energii pierwotnej w latach 2030, 2035, 2040, 2045 i 2050. Komisja oceni również, czy docelowy udział osiągnięto w 43 % budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej. Ocena pierwszego krajowego planu renowacji budynków zostanie wykorzystana w przeglądzie dyrektywy, który Komisja jest zobowiązana przeprowadzić do dnia 31 stycznia 2028 r. zgodnie z art. 28. Zgodnie z art. 28, jeżeli ocena dyrektywy i powiązanych przepisów wykaże, że polityki i środki zgłoszone w planach prawdopodobnie nie osiągną celów, w tym celów określonych w art. 9 ust. 2 w odniesieniu do zasobów budynków mieszkalnych, Komisja rozważy zaproponowanie obowiązkowych minimalnych norm charakterystyki energetycznej dla wszystkich zasobów budowlanych.
Aby monitorować wpływ środków z dziedziny polityki na postępy w realizacji trajektorii progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych, konieczne jest śledzenie kilku dodatkowych aspektów: liczby budynków poddanych renowacji i usprawnień dotyczących energii uzyskanych dzięki renowacji, społecznych skutków wdrożonych minimalnych norm charakterystyki energetycznej oraz innych kluczowych zmiennych, takich jak wskaźniki renowacji, zakres renowacji i stopień gruntowności renowacji oraz koszyk energetyczny budynków.
Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby poprawa charakterystyki energetycznej poszczególnych budynków nie była liczona więcej niż jeden raz. Usprawnienia powinny być wyraźnie przypisane konkretnemu instrumentowi polityki. Jeżeli renowacja opiera się na wielu instrumentach polityki, poprawę charakterystyki energetycznej należy przypisać każdemu instrumentowi proporcjonalnie.
Monitorowanie postępów w realizacji trajektorii można by wspomóc poprzez wykorzystanie danych zawartych w krajowych bazach danych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków, o których to bazach danych jest mowa w art. 22. Dane zagregowane w bazie danych opracowanej przez każde państwo członkowskie mogą pomóc w monitorowaniu ogólnego zmniejszenia średniego zużycia energii pierwotnej w odniesieniu do zasobów budynków mieszkalnych.
Zaleca się podejście oddolne, np. poprzez wykorzystanie rejestrów świadectw charakterystyki energetycznej lub systemów samodzielnego raportowania, aby monitorować osiągnięcie celów w segmencie budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. Regularnie aktualizowane lub nowe świadectwa charakterystyki energetycznej wydawane po ważniejszej renowacji na podstawie art. 20 mogą być ważnym narzędziem monitorowania postępów w zakresie charakterystyki energetycznej w niektórych segmentach zasobów budowlanych, zwłaszcza w budynkach o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Aby lepiej wykorzystywać informacje zwrotne na temat polityki na potrzeby przyszłego kształtowania polityki, zdecydowanie zaleca się coroczne monitorowanie wpływu poszczególnych środków w ramach kombinacji środków z różnych dziedzin polityki wdrażanych na podstawie art. 9 ust. 2. Można je następnie wykorzystywać do celów szerzej zakrojonych obowiązków sprawozdawczych, np. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 (rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną), i można je zaprojektować w taki sposób, aby było zgodne z art. 10 ust. 2 dyrektywy (UE) 2023/1791.
Jeżeli minimalne normy charakterystyki energetycznej są wykorzystywane w ramach kombinacji środków z różnych dziedzin polityki do progresywnej renowacji zasobów budynków mieszkalnych, państwa członkowskie muszą wprowadzić mechanizm monitorowania w celu oceny wpływu minimalnych norm charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 9 ust. 7. Oprócz monitorowania osiągnięcia celów państwa członkowskie muszą monitorować skutki społeczne, w szczególności w przypadku grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, zgodnie z art. 9 ust. 4 lit. e). Może to obejmować monitorowanie zmniejszenia wydatków na energię dla gospodarstw domowych, zwłaszcza gospodarstw domowych o niskich dochodach (wraz z monitorowaniem wskaźnika ubóstwa energetycznego), oraz odsetka gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji lub o niskich dochodach, które skorzystały z renowacji, a także przeprowadzanie analiz kosztów i korzyści społecznych w odniesieniu do zestawu referencyjnych projektów renowacji.
ZAŁĄCZNIK 12
zawiadomienia Komisji zawierającego wytyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów przekształconej dyrektywy (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Wspólne ramy ogólne do obliczania charakterystyki energetycznej budynków (załącznik I)
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie
2. Kontekst polityczny i prawny
3. Podsumowanie obowiązków wynikających z załącznika I i metodyka obliczeniowa
4. Realizacja obowiązków wynikających z załącznika I
4.1. Określenie zużycia energii
4.1.1. Zużycie energii określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. ..
4.1.2. Kluczowe definicje
4.1.3. Kategorie budynków
4.1.4. Typowe zużycie energii i zachowania użytkowników
4.1.5. Zużycie energii w danym budynku i zachowania użytkowników
4.1.6. Zużycie energii w przypadku braku systemu
4.1.7. Przedziały obliczeniowe
4.1.8. Wykorzystanie energii opomiarowanej do obliczania charakterystyki energetycznej
4.2. Wskaźniki charakterystyki energetycznej i ich wykorzystanie w wymaganiach
4.3. Stosowanie współczynników energii pierwotnej lub współczynników ważenia
4.3.1. Definicja współczynników energii pierwotnej
4.3.2. Współczynnik energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej i wykorzystywanej na miejscu
4.3.3. Współczynniki energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu i eksportowanej do sieci
4.3.4. Współczynnik energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej i wykorzystywanej na miejscu do celów innych niż określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
4.4. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i rozporządzenie w sprawie wymogów ekoprojektu dla zrównoważonych produktów
4.5. Uwzględnienie aspektów związanych z charakterystyką energetyczną
4.5.1. Zachowanie użytkowników
4.5.2. Zużycie wody
4.5.3. Magazynowanie energii
4.6. Sprawozdawczość dla Komisji Europejskiej z wykorzystaniem norm dotyczących charakterystyki energetycznej budynków
4.7. Zmiany ram do obliczania charakterystyki energetycznej
5. Wytyczne dotyczące przezroczystych elementów budynku
5.1. Podsumowanie obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
5.2. Realizacja obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
5.3. Informacje podstawowe
5.3.1. Bilans energetyczny
5.3.2. Współczynnik U, współczynnik g i kluczowe pojęcia
5.3.3. Sezon grzewczy a sezon chłodniczy
5.3.4. Przedziały obliczeniowe
5.4. Wpływ udziału energii słonecznej na różne rodzaje budynków
5.4.1. Budynki niemieszkalne: nowe lub istniejące, poddawane ważniejszym renowacjom
5.4.2. Budynki mieszkalne: nowe lub istniejące, poddawane ważniejszym renowacjom
5.4.3. Istniejące budynki mieszkalne lub małe budynki niemieszkalne
5.4.4. Streszczenie zaleceń
5.5. Najlepsze praktyki z różnych państw członkowskich:
1.
WPROWADZENIE
Niniejszy dokument ma na celu przedstawienie państwom członkowskim wytycznych dotyczących transpozycji załącznika I - Wspólne ramy ogólne do obliczania charakterystyki energetycznej budynków ("metodyka obliczeniowa") do dyrektywy (UE) 2024/1275 350 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ("wersja przekształcona dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków"). Ma on również na celu zapewnienie wytycznych dotyczących odpowiednich elementów związanych z metodyką obliczeniową uwzględnionych w całej wersji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, takich jak definicje zawarte w art. 2 oraz budynki bezemisyjne, o których mowa w art. 7 i 11. Wytyczne obejmują wszystkie nowe przepisy oraz zmiany w przepisach istniejących. Ponadto w stosownych przypadkach przedstawiono w nim dalsze zalecenia dotyczące istniejących przepisów.
2. KONTEKST POLITYCZNY I PRAWNY
Metodyka oceny charakterystyki budynków jest kluczowym elementem dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Jest ona stosowana bezpośrednio w kilku artykułach dotyczących obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów, minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej, świadectw charakterystyki energetycznej, paszportów renowacji budynków, budynków bezemisyjnych i baz danych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Jest również stosowana przy przeprowadzaniu renowacji i jest niezbędna do określenia potencjalnej lub rzeczywistej poprawy charakterystyki dzięki dotacjom lub pożyczkom. Jej znaczenie wykracza poza zakres dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Na przykład jest również szeroko stosowana w projektowaniu budynków (jako narzędzie do identyfikacji i analizy porównawczej rozwiązań projektowych). Również unijna zielona systematyka 351 opiera się pośrednio na jej ramach na szczeblu krajowym w celu ustalenia, czy dana działalność spełnia obowiązujące wymagania.
Metodyki obliczeniowe stosowane we wszystkich państwach członkowskich opierają się na wspólnych i ustalonych zasadach fizyki, ale ich stosowanie musi być dostosowane do potrzeb i specyfiki poszczególnych państw członkowskich. Chociaż klimat jest czynnikiem oczywistym, istnieją inne czynniki, które można wziąć pod uwagę, takie jak typologie budynków, technologie, dostępność odnawialnych źródeł energii na miejscu lub w sieci oraz aspekty społeczne i kulturowe.
Charakterystyka energetyczna budynków znacznie się poprawiła od czasu wprowadzenia dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków w 2002 r. Nowoczesne budynki zużywają mniej niż połowę energii, którą zużywały budynki przed 2002 r., co prawdopodobnie będzie się poprawiać w nadchodzących latach. Ponieważ wymagania stale stają się coraz bardziej ambitne, metodyka obliczeniowa musi się również poprawić i umożliwić lepszą reprezentację charakterystyki energetycznej budynków na wielu poziomach: budynku jako całości, jego poszczególnych elementów oraz budynku jako części większego systemu energetycznego.
Metodyka obliczeniowa musi również być w stanie dostosować się do nowych technologii i produktów, nowych praktyk w sektorze budowlanym, ewolucji samego sektora budowlanego (w odpowiedzi na różne potrzeby użytkowników) oraz całego sektora energetycznego (np. stopniowe wprowadzanie odnawialnych źródeł energii do koszyka energetycznego).
Wraz z państwami członkowskimi Komisja ustanowiła zestaw norm (normy dotyczące charakterystyki energetycznej budynków) i towarzyszące im sprawozdania techniczne w celu wsparcia wdrażania dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków poprzez upoważnienie M/480 udzielony Europejskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu, CEN 2012-2017. Nie ma obowiązku przyjmowania tych norm, a państwa członkowskie mogą stosować swoje krajowe metodyki obliczeniowe. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga jednak, aby państwa członkowskie stosowały zestaw norm dotyczących charakterystyki energetycznej budynków w celu przekazania Komisji krajowej metodyki obliczeniowej (zob. rozdział 4.6).
Metodyka obliczeniowa ma na celu:
– zapewnienie jasnych ram do obliczania charakterystyki energetycznej;
– określenie głównych potrzeb energetycznych budynku, w tym potrzeb i zachowań użytkowników;
– przedstawienie wpływu poszczególnych elementów i systemów budynku;
– przedstawienie integracji budynku z pozostałym zużyciem energii w budynku (np. sprzęt AGD lub biurowy) oraz z większą siecią energetyczną;
– ułatwienie wprowadzania nowych technologii (np. magazynowania energii).
3. PODSUMOWANIE OBOWIĄZKÓW WYNIKAJĄCYCH Z ZAŁĄCZNIKA I I METODYKA OBLICZENIOWA
ZAŁĄCZNIK I opiera się na przepisach dotyczących metodyki obliczeniowej ustanowionych już w pierwotnej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków w 2002 r., jej wersji przekształconej z 2010 r. oraz w zmieniającej ją dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków z 2018 r., a także uzupełnia te przepisy.
W tabeli 1 przedstawiono przegląd obowiązków związanych z obliczeniami określonych w załączniku I i w innych częściach przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
Tabela 1
Podsumowanie obowiązków określonych w załączniku I (w tym nowych, zmienionych i istniejących)
| Zakres | Obowiązek państwa członkowskiego |
| Odzwierciedlenie typowego zużycia energii | - Państwo członkowskie określa typowe zużycie energii w budynkach (istniejących) |
| Wykorzystanie opomiarowanego zużycia energii w metodyce obliczeniowej | - Państwo członkowskie określa granice wykorzystania opomiarowanego zużycia energii w metodyce obliczeniowej (nowy wariant) |
| Stosowanie wskaźników | - Państwo członkowskie określa zużycie energii pierwotnej (zmodyfikowane) - Państwo członkowskie określa dodatkowe wskaźniki, w tym emisje gazów cieplarnianych (zmodyfikowane) |
| Zużycie energii pierwotnej lub współczynniki ważenia | - Państwo członkowskie określa współczynniki energii pierwotnej lub współczynniki ważenia dla nośników energii (zmodyfikowane) - Państwo członkowskie uwzględnia włączenie budynku do sieci energetycznej i jej ewolucję w czasie (zmodyfikowane) |
| Uwzględnienie aspektów budynku i systemu | - Państwo członkowskie ustanawia metodykę uwzględniającą co najmniej aspekty określone w załączniku I pkt 4 (w tym nowe aspekty w wersji przekształconej) (zmienione) - Państwo członkowskie uwzględnia pozytywny wpływ wielu aspektów określonych w załączniku I pkt 5 (w tym nowych aspektów) (zmienione) |
| Klasyfikacja budynków według kategorii | - Państwo członkowskie klasyfikuje budynki według klas określonych w załączniku I pkt 6 (istniejące) |
| Sprawozdawczość w zakresie metodyki obliczeniowej | - Państwa członkowskie przekazują Komisji swoje obliczenia, korzystając z krajowych załączników do norm wskazanych w załączniku I (zmienione) |
4. REALIZACJA OBOWIĄZKÓW WYNIKAJĄCYCH Z ZAŁĄCZNIKA I
4.1. Określenie zużycia energii
4.1.1. Zużycie energii określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Aby obliczyć charakterystykę energetyczną budynku, należy najpierw określić potrzeby energetyczne (np. zgodnie z normą EN ISO 52016-1 (art. 1 i załącznik I)). Odnosi się ono do ilości energii (niezależnie od jej źródła i efektywności systemów), która ma zostać dostarczona lub pobrana w celu utrzymania wymagań dotyczących jakości środowiska wewnętrznego. W ten sposób granice systemu stopniowo rozszerzają się od potrzeb energetycznych w kierunku energii dostarczonej i wreszcie zużycia energii pierwotnej.
Aby spełnić wymagania budynku dotyczące jakości środowiska wewnętrznego, w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków określono "usługi związane z charakterystyką energetyczną budynków" lub "usługi EPB" (art. 2 pkt 56). Usługi te obejmują ogrzewanie, chłodzenie, wentylację, ciepłą wodę użytkową, oświetlenie i inne. Są to systemy stosowane w większości budynków, chociaż w niektórych przypadkach mogą być potrzebne dodatkowe usługi. Na przykład: nawilżanie lub osuszanie w specjalistycznych pomieszczeniach lub zastosowaniach, specjalistyczne chłodzenie w serwerowniach, pompowanie zimnej wody użytkowej, oświetlenie parkingowe lub zewnętrzne, mobilność wewnętrzna itp.
Państwa członkowskie powinny same zdecydować, czy przy obliczaniu charakterystyki energetycznej należy uwzględnić dodatkowe potrzeby energetyczne wynikające z szerszej definicji systemów technicznych budynku. Komisja zaleca, aby państwa członkowskie uwzględniały potrzeby tych innych systemów technicznych budynku, jeżeli odpowiadają one za kontrolę jakości środowiska wewnętrznego w budynku 352 . Powinno to pomóc w odróżnieniu systemów mających wpływ na jakość środowiska wewnętrznego (np. drukarki lub urządzenia kuchenne) od systemów kontrolujących jakość środowiska wewnętrznego (np. urządzenia do regulacji wilgotności i oczyszczania powietrza).
Usługi EPB nie obejmują zużycia energii, które jest również typowe w budynkach, ale które nie jest bezpośrednio związane z utrzymaniem jakości środowiska wewnętrznego. Dotyczy to na przykład obciążeń energetycznych związanych z urządzeniami AGD, sprzętem elektrycznym w gospodarstwie domowym, urządzeniami biurowymi lub procesami przemysłowymi. Ponieważ jednak te obciążenia energetyczne (niezwiązane z charakterystyką energetyczną budynków) mają znaczący wpływ na potrzeby energetyczne (związane z charakterystyką energetyczną budynków), ważne jest ich określenie i uwzględnienie ich wpływu na usługi EPB. Na przykład zużycie energii przez urządzenia biurowe (ze względu na wewnętrzne przyrosty ciepła) będzie odgrywać kluczową rolę w obliczaniu potrzeb w zakresie ogrzewania i chłodzenia w środowiskach biurowych.
Energii elektrycznej do ładowania pojazdów elektrycznych nie uznaje się za usługę EPB. Energia ze źródeł odnawialnych wytwarzana na miejscu może być jednak eksportowana do pojazdu. Dałoby to korzyść w postaci uniknięcia strat związanych z wydobyciem, rafinacją, konwersją i transportem, co mogłyby znaleźć odzwierciedlenie w obliczeniach (zob. rozdział 4.3). Ułatwiłoby to również przedstawienie integracji budynków z inteligentnymi sieciami energetycznymi i umożliwiłoby integrację inteligentnych sieci.
4.1.2. Kluczowe definicje
Objaśnienie definicji dostępnych w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Zastosowania związane z charakterystyką energetyczną budynków lub usługi EPB - w art. 2 pkt 56 zdefiniowano zastosowania, które są istotne dla oceny charakterystyki energetycznej budynków. Usługi takie jak ogrzewanie, chłodzenie, wentylacja, ciepła woda użytkowa i oświetlenie są wymienione wprost i w związku z tym muszą zostać uwzględnione w ocenie. Państwa członkowskie powinny również uwzględnić inne usługi, jeśli są one istotne. W art. 1 określono związek między charakterystyką energetyczną a innymi wymogami dotyczącymi jakości środowiska wewnętrznego. W oparciu o ten związek państwa członkowskie powinny w stosownych przypadkach uwzględnić inne usługi, które mają wpływ na jakość środowiska wewnętrznego. Mogą to być na przykład usługi związane z uzdatnianiem powietrza zewnętrznego w szczególnych przypadkach (np. nawilżacze lub oczyszczacze przeznaczone do konkretnych zastosowań w pomieszczeniach, w których panują warunki odbiegające od typowych). Można również rozważyć dodatkowe usługi związane z budynkiem (np. schody ruchome lub windy).
Potrzeba energetyczna - w art. 2 pkt 57 zdefiniowano potrzebę energetyczną jako energię dostarczaną do klimatyzowanej przestrzeni (lub z niej odprowadzaną) w celu utrzymania pożądanych warunków. Są to wymagania dotyczące danej przestrzeni budynku lub budynku przed uwzględnieniem efektywności systemów technicznych budynku lub współczynników energii pierwotnej.
Zużycie energii i pobór energii - określone zostały w art. 2 pkt 58 jako energia wprowadzona do systemu technicznego budynku z uwzględnieniem niewydolności systemu. Oba terminy (zużycie i pobór) są wymienne dla celów dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Zużycie energii można obliczyć w oparciu o zużycie energii pierwotnej lub zużycie energii końcowej.
Energia pierwotna - określona w art. 2 pkt 9 jako energia pochodzącą z odnawialnego lub nieodnawialnego źródła, która nie została poddana żadnemu procesowi przemiany. Oblicza się ją poprzez zastosowanie współczynnika energii pierwotnej do zużycia energii końcowej. W zależności od źródła energii może to być: odnawialna energia pierwotna, nieodnawialna energia pierwotna lub całkowita energia pierwotna (wynik dodania energii odnawialnej i nieodnawialnej).
Wyjaśnienie terminów stosowanych w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, ale niezdefiniowanych w tekście prawnym
Typowe zużycie energii - odzwierciedla warunki przyjęte jako punkt odniesienia w metodyce obliczeniowej. Często obejmują one wzorce i profile użytkowania, które reprezentują ogólny sposób użytkowania budynków. Na przykład: okres wstępnego nagrzewania, godziny otwarcia, ustawienia temperatury lub stosowanie warunków obniżenia temperatury w przypadku systemów sterowanych zapotrzebowaniem. Typowe zużycie energii powinno być reprezentatywne dla zasobów budowlanych dla danej kategorii budynków, chociaż takie podejście może skutkować różnicami w przypadku pojedynczych budynków i określonego zużycia energii. Typowe zużycie energii jest przeciwieństwem określonego zużycia energii, które miałoby zastosowanie do pojedynczego budynku w określonych okolicznościach.
Zużycie energii końcowej - oznacza to zużycie energii przez budynek i jego system, z uwzględnieniem nieefektywności systemu, ale przed zastosowaniem współczynników energii pierwotnej. Zużycie energii końcowej można rozumieć jako odnoszące się do całego budynku lub do pojedynczego systemu (np. zużycie energii końcowej przez system ciepłej wody użytkowej). Ponieważ współczynnik energii pierwotnej stosuje się do nośników energii, zużycie energii końcowej powinno być rejestrowane oddzielnie dla każdego nośnika energii.
Energia dostarczona - oznacza energię dostarczoną do systemu lub budynku przez granicę oceny budynku dla każdego nośnika energii.
Energia eksportowana - jest to energia dostarczona z budynku do sieci przez granicę oceny budynku dla każdego nośnika energii.
4.1.3. Kategorie budynków
Budynki bardzo różnią się od siebie i odpowiadają bardzo różnym potrzebom. Można je jednak ogólnie pogrupować w kategorie określone w pkt 6 załącznika I:
a) domy jednorodzinne różnych rodzajów;
b) budynki mieszkalne wielorodzinne;
c) biura;
d) budynki oświatowe;
e) szpitale;
f) hotele i restauracje;
g) obiekty sportowe;
h) budynki usług handlu hurtowego i detalicznego;
i) inne rodzaje budynków zużywających energię.
Kategorie mają na celu pogrupowanie podobnych budynków, które charakteryzują się podobnym zużyciem energii i podobnymi wzorcami zużycia.
Państwa członkowskie mogą określić dodatkowe kategorie budynków lub podzielić kategorie już określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Mogą na przykład zdefiniować podkategorie dla szkół podstawowych i średnich.
4.1.4. Typowe zużycie energii i zachowania użytkowników
Przy obliczaniu charakterystyki energetycznej ważne jest określenie typowego sposobu użytkowania budynku. Typowe zużycie energii obejmuje aspekty bezpośrednio związane z energią (np. temperatura eksploatacyjna), ale również to, w jaki sposób użytkownicy zachowują się i korzystają z budynku (np. godziny pracy).
Często zdarza się, że budynki mają faktycznie wiele zastosowań (np. budynek wielorodzinny ze sklepami detalicznymi na parterze). W takim przypadku obliczenia muszą opierać się na typowym użytkowaniu poszczególnych kategorii pomieszczeń w budynku. Poziomy odniesienia i minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej powinny być stosowane w oparciu o wagę poszczególnych pomieszczeń (np. na podstawie powierzchni podłogi).
W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby typowe zużycie energii było reprezentatywne dla rzeczywistych warunków eksploatacji w określonych kategoriach budynków. Jest to kluczowy element zapewniający możliwość spójnego stosowania metodyki obliczeniowej w całym zasobie budowlanym, umożliwiający analizę porównawczą między budynkami.
W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wskazano, że typowe zużycie energii i typowe zachowania użytkowników powinny, w miarę możliwości, opierać się na dostępnych statystykach krajowych, kodeksach budowlanych i danych opomiarowanych. Państwa członkowskie mogą stosować dodatkowe metody, takie jak badania wyrywkowe, kwestionariusze lub wywiady z specjalistami w danym sektorze. Celem jest zapewnienie reprezentatywności elementów definiujących.
Typowe zużycie energii i zachowania mogą zmieniać się w czasie, zarówno w odniesieniu do całego zasobu budowlanego, jak i poszczególnych kategorii budynków. Na przykład w czasie pandemii COVID-19 nastąpił znaczny wzrost popularności telepracy, nawet gdy pracownikom zezwolono na powrót do biur. Stopniowe wprowadzanie komputerów do szkół spowodowało również zmiany we wzorcach zużycia energii (np. większe zyski wewnętrzne).
Ewolucję i zmiany w użytkowaniu budynków należy uwzględnić w typowym użytkowaniu i zachowaniu przy obliczaniu charakterystyki energetycznej budynków.
Państwa członkowskie powinny dokonywać przeglądu tych parametrów w regularnych odstępach czasu. Na przykład mogą dokonywać ich przeglądu przed każdym cyklem lub co dwa cykle metody obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów (co odpowiada przeglądowi co 5 lub 10 lat). Zob. rozdział 4.7 dotyczący zmian ram do obliczania charakterystyki energetycznej.
4.1.5. Zużycie energii w danym budynku i zachowania użytkowników
Głównym zastosowaniem ram do obliczania charakterystyki energetycznej jest umożliwienie oceny zgodności z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej oraz wydawania świadectw charakterystyki energetycznej. W tym celu metodyka obliczeniowa musi opierać się na typowym zużyciu energii i typowych zachowaniach.
Ramy obliczania charakterystyki energetycznej można również wykorzystać do dostarczania dostosowanych do potrzeb informacji na temat charakterystyki poszczególnych budynków. Na przykład: audyt energetyczny lub określenie parametrów projektowych. W tym celu zużycie energii i zachowania musiałyby zostać zmodyfikowane i dostosowane do rzeczywistych lub oczekiwanych warunków. Na przykład deweloper może być zainteresowany analizą porównawczą różnych opcji dla budynku, w przypadku którego wiadomo, że jego użytkowanie będzie znacznie różnić się od typowego (np. budynek biurowy, który będzie użytkowany całodobowo). W takim przypadku istotne jest, aby deweloperzy mogli lepiej modelować te warunki w celu zidentyfikowania najlepszego systemu lub rozwiązania.
Aby ułatwić tę elastyczność w obliczeniach, państwa członkowskie powinny zezwolić na modyfikację warunków eksploatacji przez ramy i wszelkie powiązane silniki obliczeniowe (tj. oprogramowanie) w celu uzyskania szczegółowych i dostosowanych do potrzeb obliczeń.
Wyników tych szczegółowych obliczeń nie należy wykorzystywać do wykazania zgodności z wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej. W niektórych bardzo szczególnych przypadkach, gdy charakterystyka użytkowania budynku jest wyraźnie określona, różni się od typowych wzorców i nie można jej zmodyfikować bez istotnych zmian w budynku, wskazane może być zastosowanie obliczeń szczegółowych. Takie zastosowania powinny być dozwolone w drodze specjalnych zwolnień udzielonych przez właściwy organ zatwierdzający w państwie członkowskim.
Wyników tych szczegółowych obliczeń nie można wykorzystywać do wydawania świadectw charakterystyki energetycznej, które muszą zawsze być uzależnione od kategorii budynku, aby umożliwić analizę porównawczą.
4.1.6. Zużycie energii w przypadku braku systemu
Powszechne jest, że w budynku nie musi być żadnego systemu związanego z charakterystyką energetyczną. Na przykład wiele budynków lub modułów budynku w południowoeuropejskich państwach członkowskich nie posiada zainstalowanych systemów centralnego ogrzewania, a zamiast tego polega na przenośnych ogrzewaczach pomieszczeń. Podobnie wiele budynków polega na naturalnej wentylacji lub pasywnych środkach zapewniających komfort cieplny latem, podczas gdy w innych budynkach mogą być zainstalowane systemy chłodzenia. Ponadto niektóre budynki mogą korzystać z naturalnej wentylacji w celu zapewnienia świeżego powietrza, podczas gdy inne mogą korzystać z wentylacji mechanicznej.
Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga utrzymania jakości środowiska wewnętrznego w budynkach. Wiąże się to z różnymi potrzebami energetycznymi (np. ogrzewanie w celu utrzymania temperatury w zimie, współczynnik wentylacji zapewniający wystarczającą ilość świeżego powietrza).
W przypadku braku stałego systemu bezpośrednio powiązanego z potrzebą energetyczną państwa członkowskie powinny przydzielić usługę nominalną do potrzeby energetycznej. Usługa ta powinna umożliwiać spełnienie wymagań dotyczących budynków (np. minimalnych ustawień temperatury), być reprezentatywna dla typowych rozwiązań stosowanych w takich przypadkach, mieć związaną z nią charakterystykę i źródło energii, co z kolei wymagałoby współczynnika energii pierwotnej (lub współczynnika ważenia).
Poniżej przedstawiono trzy przykłady podejścia do najbardziej typowych scenariuszy:
– budynek bez stałego systemu ogrzewania - w tym przypadku bezpiecznie można założyć, że w celu zapewnienia niezbędnego ogrzewania w budynku będą wykorzystywane ogrzewacze pomieszczeń. Będą one miały przypisany współczynnik efektywności (np. 98 %) i będą zasilane energią elektryczną (np. współczynnik energii pierwotnej 2,5 w przypadku energii elektrycznej z sieci). Ten sztuczny system zostanie następnie wykorzystany do obliczenia charakterystyki budynku;
– budynek z naturalną wentylacją - w tym przypadku budynki o dobrej szczelności wymagają ręcznego otwierania okien lub specjalnych pasywnych urządzeń wentylacyjnych, aby zapewnić wystarczającą ilość świeżego powietrza. Okna otwierane ręcznie zazwyczaj zapewniają mniejszą kontrolę nad przepływem świeżego powietrza, ale nadal mogą zapewniać niezbędne usługi. W związku z tym państwa członkowskie muszą założyć, że i tak zapewniona jest komfortowa wymiana powietrza. Państwa członkowskie mogą rozważyć odzwierciedlenie w metodyki obliczeniowej braku kontroli, na przykład poprzez zastosowanie współczynników kontroli. Państwa członkowskie powinny wprowadzić rozróżnienie między alternatywami. Na przykład specjalne pasywne urządzenia wentylacyjne (np. kratki w oknach lub ścianach tak zaprojektowane, aby umożliwić przepływ niewielkich ilości powietrza) zazwyczaj lepiej spełniają swoją rolę w porównaniu z dużym oknem, biorąc pod uwagę, że są specjalnie zaprojektowane do ograniczonego, ale stałego przepływu powietrza. Jeżeli okna lub pasywne urządzenia wentylacyjne opierają się na zautomatyzowanej kontroli (np. okna automatyczne), można bezpiecznie założyć, że wskaźniki wentylacji są również lepiej kontrolowane, w związku z czym należy odzwierciedlić poprawę wydajności;
– budynek z systemami niewymiarowymi - w tym przypadku można bezpiecznie założyć, że istniejący system będzie obsługiwał część obciążenia 353 odpowiadającą jego wielkości. Pozostała część obciążenia nadal będzie wymagała pokrycia, w którym to przypadku obliczenia można przeprowadzić w taki sam sposób, jak w przypadku budynków bez stałego systemu.
Przyjęte podejście systemowe nie jest obowiązkowe. Jeśli zostanie zastosowane, informacja o tym powinna być wyraźnie widoczna w świadectwie charakterystyki energetycznej jako ważna informacja dla właściciela i unijnych baz danych.
Jeśli przyjęte podejście systemowe nie zostanie zastosowane, wówczas w świadectwie charakterystyki energetycznej i unijnych bazach danych należy wyraźnie zaznaczyć niemożność utrzymania wymaganych warunków (np. ustawień temperatury). Podejście to nie jest zalecane, ponieważ wyjaśnienie może być trudne, a użytkownicy mogą nadal koncentrować się na pozornie lepszej charakterystyce.
4.1.7. Przedziały obliczeniowe
W pkt 2 załącznika I wymaga się, aby potrzeby energetyczne obliczano z wykorzystaniem miesięcznych, godzinowych lub krótszych przedziałów obliczeniowych. Jest to zmiana w stosunku do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków w 2010 r. i 2018 r., która umożliwiła również obliczenia w odstępach rocznych.
Mniejsze przedziały obliczeniowe umożliwiają lepsze odzwierciedlenie potrzeb budynku, charakterystyki systemu i ogólnego zużycia energii. Jest to szczególnie istotne, gdy w budynku dostępne są zaawansowane systemy kontroli, odnawialne źródła energii lub magazyny energii.
Komisja zaleca następujące przedziały czasowe w zależności od rodzaju budynku, jego systemów i celu obliczeń.
Tabela 2
Zalecane przedziały obliczeniowe na potrzeby oceny charakterystyki energetycznej
| Przedział obliczeniowy | ||||
| Rodzaj budynku | Wymagania dotyczące nowego budynku | Wymagania dotyczące ważniejszej renowacji | Wydanie świadectwa charakterystyki energetycznej | Wydanie paszportu renowacji budynku |
| Mieszkalny jednorodzinny | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Miesięczny lub godzinowy | Godzinowy lub krótszy |
| Mieszkalny wielorodzinny | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Miesięczny lub godzinowy | Godzinowy lub krótszy |
| Niemieszkalny mały | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Miesięczny lub godzinowy | Godzinowy lub krótszy |
| Niemieszkalny średni lub duży | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy |
| Wszystkie rodzaje (wyposażone w zaawansowane systemy, odnawialne źródła energii na miejscu lub możliwości magazynowania) | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy | Godzinowy lub krótszy |
Informacje na temat charakterystyki nowoczesnych produktów i systemów są lepiej zdefiniowane i umożliwiają lepsze dostosowanie do potrzeb budynku. Częściowo wynika to z ekoprojektu i etykietowania energetycznego, ale także z udoskonalonych technologii.
Jednym z przykładów są krzywe charakterystyki dla różnych systemów. Krzywe te mogą dostarczyć lepszych informacji na temat działania systemu przy danej prędkości oraz w warunkach wewnątrz/na zewnątrz. Godzinowe przedziały obliczeniowe umożliwiłyby systemowi znacznie lepsze odwzorowanie jego charakterystyki, ponieważ metodyka obliczeniowa mogłaby dopasować krzywą charakterystyki do warunków w danym momencie. Byłoby to również bardzo pomocne dla projektantów i instalatorów, ponieważ umożliwiłoby im dostosowanie systemu do konkretnych warunków budynku.
4.1.8. Wykorzystanie energii opomiarowanej do obliczania charakterystyki energetycznej
W pkt 1 załącznika I do przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wskazano, że charakterystykę energetyczną budynku można określić na podstawie obliczonego lub opomiarowanego zużycia energii.
W przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się również, aby obliczenia odzwierciedlały typowe zużycie energii dla poszczególnych zastosowań. Uwzględnienie typowego zużycia energii jest jednym z kluczowych elementów umożliwiających ocenę aktywów budynków i porównanie różnych budynków tej samej kategorii (np. w przypadku świadectw charakterystyki energetycznej).
Oprócz właściwości fizycznych budynku i jego systemów technicznych na opomiarowane zużycie energii wpływają dwa główne czynniki: zachowanie użytkowników i lokalny klimat. Bezpośrednie wykorzystanie danych dotyczących energii opomiarowanej bez uwzględnienia tych czynników nie pozwoliłoby na ocenę aktywów i porównanie budynków. Z tego powodu w przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby w przypadku wykorzystywania danych opomiarowanych wpływ zachowania użytkowników i lokalnego klimatu nie był odzwierciedlony w wyniku obliczeń charakterystyki energetycznej.
Aby wyodrębnić wpływ zachowania i klimatu, państwa członkowskie powinny stosować metodykę obliczeniową, która:
– koryguje zmierzoną charakterystykę zgodnie z rzeczywistymi warunkami eksploatacji w porównaniu z typowymi warunkami eksploatacji stosowanymi w obliczeniach standardowych (np. takie same ustawienia temperatury i takie same warunki dla jakości powietrza);
– koryguje zmierzoną charakterystykę zgodnie z rzeczywistymi wzorcami użytkowania w porównaniu z typowymi wzorcami użytkowania stosowanymi w obliczeniach standardowych, na przykład podobnymi godzinami użytkowania w ciągu dnia i tą samą liczbą użytkowników;
– koryguje zmierzoną charakterystykę zgodnie z rzeczywistymi warunkami klimatycznymi w porównaniu z warunkami standardowymi.
Państwa członkowskie mogą stosować różne środki w celu zidentyfikowania tych różnic:
– dostarczanie szczegółowych danych opomiarowanych z monitorowania budynku (co najmniej temperatury pomieszczeń w odstępach godzinowych);
– dostarczanie danych dotyczących charakterystyki przechowywanych w systemach technicznych budynku (np. odczyty czujników lub godziny pracy źródeł);
– pomiary i oszacowanie dokonywane przez niezależnego eksperta w trakcie oceny;
– odczyty ze stacji meteorologicznych na miejscu lub pobliskich oficjalnych stacji meteorologicznych.
Aby wesprzeć wykorzystanie danych opomiarowanych do obliczania charakterystyki energetycznej, państwa członkowskie powinny udostępniać bezpłatnie dane klimatyczne mierzone przez publiczne stacje pomiaru jakości powietrza atmosferycznego.
Wykorzystanie danych opomiarowanych jako podstawy metodyki obliczeniowej lub jako środka weryfikacji poprawności obliczeń wymaga, aby dane opomiarowane były dostępne co najmniej w odczytach miesięcznych. Odczyty te muszą być odczytami rzeczywistymi (tj. nie szacunkowymi) i powinny umożliwiać rozróżnienie między usługami EPB a usługami nieobjętymi dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dla poszczególnych nośników energii. W miarę możliwości, zwłaszcza w przypadku budynków złożonych, odczyty powinny również rozróżniać usługi EPB.
Długi odstęp czasu między pomiarami utrudnia analizę i porównanie odczytów z typowymi warunkami eksploatacji. Aby to skorygować, Komisja zaleca, aby dane opomiarowane były dostępne co najmniej w odniesieniu do odczytów godzinowych. Powinno to być wykonalne, biorąc pod uwagę dostępność inteligentnych systemów pomiarowych już zainstalowanych w budynkach lub łatwość ich instalacji w przypadku modernizacji.
Wykorzystanie energii opomiarowanej wymagałoby, aby systemy techniczne budynku obejmowały niezbędne przyrządy pomiarowe oraz plan pomiarów wraz z podziałem ról, obowiązków i podstawowymi przepisami dotyczącymi zapewnienia jakości. Można również stosować specjalne systemy pomiarowe lub produkty dostosowane do potrzeb oceny charakterystyki energetycznej budynków.
4.2. Wskaźniki charakterystyki energetycznej i ich wykorzystanie w wymaganiach
W pkt 1 akapit czwarty załącznika I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby charakterystyka energetyczna była wyrażana za pomocą liczbowego wskaźnika (całkowitego) zużycia energii pierwotnej na jednostkę powierzchni referencyjnej (kWh/(m2 na rok)) na potrzeby wydawania świadectw charakterystyki energetycznej i zapewnienia zgodności z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej.
Do celów dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków: całkowite zużycie energii pierwotnej jest sumą całkowitego zużycia nieodnawialnej energii pierwotnej i całkowitego zużycia odnawialnej energii pierwotnej.
Państwa członkowskie muszą również określić dodatkowe wskaźniki dla (pkt 3):
– całkowitej nieodnawialnej energii pierwotnej (kWh/m2 na rok);
– całkowitego zużycia odnawialnej energii pierwotnej (kWh/m2 na rok);
– operacyjnych emisji gazów cieplarnianych (kg ekwiwalentu CO2 (m2 na rok)).
Biorąc pod uwagę, że potrzeby energetyczne 354 są wymaganym wskaźnikiem we wzorze świadectwa charakterystyki energetycznej (załącznik V pkt 1 ppkt 2c)), państwa członkowskie muszą również zdefiniować wskaźnik potrzeb energetycznych. Jak wskazano w rozdziale 4.1.1, potrzeby energetyczne to energia, która musi zostać dostarczona w celu utrzymania wymagań dotyczących jakości środowiska wewnętrznego lub innych wymagań (np. oświetlenia lub CWU), niezależnie od jej źródła i efektywności systemu technicznego budynku spełniającego te potrzeby. Potrzeby energetyczne oblicza się dla każdej usługi EPB i dla każdego nośnika energii.
Państwa członkowskie mogą określić dodatkowe wskaźniki.
Państwa członkowskie muszą określić minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej w oparciu o całkowite zużycie energii pierwotnej (tj. całkowite zużycie energii nieodnawialnej + całkowite zużycie energii odnawialnej). Mogą one ustanowić dodatkowe wymogi w odniesieniu do każdego innego wskaźnika.
4.3. Stosowanie współczynników energii pierwotnej lub współczynników ważenia
Charakterystyka energetyczna budynku musi być wyrażona za pomocą liczbowego wskaźnika zużycia energii pierwotnej określającego energię wykorzystywaną do zaspokojenia potrzeb energetycznych budynku. "Energię pierwotną" oblicza się na podstawie wielkości przepływów energii w obrębie granic oceny i przez te granice, z wykorzystaniem współczynników energii pierwotnej lub współczynników ważenia do celów konwersji energii końcowej na energię pierwotną.
Współczynnik energii pierwotnej jest terminem powszechnie stosowanym w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, natomiast współczynnik ważenia jest terminem stosowanym w nadrzędnych normach CEN w odniesieniu do współczynników energii pierwotnej, gdy mowa jest o energii pierwotnej 355 . Oba terminy mają równoważne znaczenie i podlegają tym samym przepisom. Do celów niniejszych wytycznych wszelkie odniesienia do współczynników energii pierwotnej - bez wyjątku - należy rozumieć jako odniesienia również do współczynników ważenia.
Przepływy energii obejmują energię elektryczną pobieraną z sieci, gaz z sieci, ropę naftową lub pelety transportowane do budynku w celu zasilania systemów technicznych budynków, a także ciepło lub energię elektryczną produkowane na miejscu. Każdy nośnik energii musi mieć odpowiednie współczynniki przeliczeniowe energii pierwotnej.
4.3.1. Definicja współczynników energii pierwotnej
Współczynniki energii pierwotnej są kluczowym elementem w obliczaniu charakterystyki energetycznej, ponieważ umożliwiają reprezentację interakcji między budynkiem a siecią energetyczną (sieciami energetycznymi), a także uwypuklają wpływ budynku na szerszy system.
Obliczanie energii pierwotnej musi opierać się na współczynnikach energii pierwotnej dla poszczególnych nośników energii, z rozróżnieniem między energią pierwotną nieodnawialną, odnawialną i całkowitą. Oznacza to, że państwa członkowskie muszą określić dla każdego nośnika energii:
– współczynnik odnawialnej energii pierwotnej;
– współczynnik nieodnawialnej energii pierwotnej;
– całkowity współczynnik energii pierwotnej (suma współczynników odnawialnej i nieodnawialnej energii pierwotnej dla danego nośnika).
Rys. 1: Rysunek zaczerpnięty z normy ISO 52001-1:2017 (s. 39) przedstawiający nieefektywność i straty w dystrybucji energii oraz ich wpływ na współczynniki energii pierwotnej
Nośniki energii można zasadniczo przydzielić do trzech grup:
– wyłącznie odnawialne nośniki energii: są to nośniki, które opierają się całkowicie na energii ze źródeł odnawialnych. Na przykład: wytwarzanie energii słonecznej na miejscu lub ciepło otoczenia. Będą one miały wartość współczynnika energii pierwotnej dla energii nieodnawialnej równą 0;
– wyłącznie nieodnawialne nośniki energii: są to nośniki, które w całości opierają się na energii z paliw kopalnych. Na przykład: węgiel lub ropa naftowa. Będą one miały wartość współczynnika energii pierwotnej dla energii odnawialnej równą 0;
– nośniki mieszane: nośniki te charakteryzują się mieszanką energii ze źródeł odnawialnych i energii z paliw kopalnych. Na przykład: energia elektryczna z sieci lub biomasa. Będą one miały wartość współczynnika energii pierwotnej dla energii odnawialnej i nieodnawialnej w obu przypadkach różną od 0.
Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga, aby obliczenia energii pierwotnej opierały się na współczynnikach energii pierwotnej, które muszą zostać określone i uznane przez właściwe organy (np. krajowe lub regionalne).
Przy definiowaniu współczynników energii pierwotnej państwa członkowskie muszą uwzględnić następujące aspekty:
– perspektywiczność: przy ocenie charakterystyki energetycznej budynku (nowego, istniejącego, w budowie itp.) metodyka obliczeniowa będzie odzwierciedlać charakterystykę budynku w danym momencie. Budynek może jednak być eksploatowany przez znaczny czas w przyszłości. Na przykład wydajność sieci elektroenergetycznych lub systemów ciepłowniczych stale się poprawia, zwłaszcza w związku ze wzrostem udziału odnawialnych źródeł energii;
– oczekiwany koszyk energetyczny na podstawie krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK). Krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu zawierają informacje na temat bieżącej wydajności różnych nośników energii w zależności od ich źródeł. Zawierają one również informacje na temat przewidywanego postępu w przyszłości, zgodnie z celem, jakim jest dekarbonizacja do 2050 r.
Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zapewnia państwom członkowskim elastyczność co do sposobu odzwierciedlenia perspektywicznego aspektu współczynników energii pierwotnej lub związku z krajowymi planami w dziedzinie energii i klimatu. Państwa członkowskie mogą zdecydować, w jaki sposób stosować te elementy, które mogą się różnić w zależności od zastosowania. Na przykład:
– państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zastosowaniu wartości współczynnika energii pierwotnej, biorąc pod uwagę swoją pięcioletnią prognozę zgodnie z krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu. Wartość ta byłaby wykorzystywana do obliczania charakterystyki energetycznej nowych budynków i w świadectwach charakterystyki energetycznej. Umożliwiłoby to uwzględnienie krótko- i średnioterminowych zmian wartości różnych współczynników energii pierwotnej, co ma znaczenie dla wyboru stosowanych systemów;
– państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zastosowaniu wartości współczynnika energii pierwotnej, biorąc pod uwagę ich 20- lub 25-letnią prognozę zgodnie z krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu, na przykład średniej wartości współczynnika energii pierwotnej w tym okresie lub średniej ważonej, aby uwzględnić większy wpływ w pierwszych latach. Wartość ta byłaby wykorzystywana do obliczania sprawozdań na temat optymalnych kosztów. Umożliwiłoby to uwzględnienie długoterminowych zmian wartości różnych współczynników energii pierwotnej, co ma znaczenie, ponieważ "optymalne koszty" uwzględniają całkowity okres eksploatacji budynku.
Ponieważ dwa główne zastosowania metodyki obliczeniowej to sporządzanie świadectw charakterystyki energetycznej i stosowanie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej, Komisja zaleca zastosowanie perspektywicznego współczynnika energii pierwotnej, który obejmuje jedynie prognozę krótko- i średnioterminową (np. pięcioletnią). Dłuższa prognoza byłaby trudna do przekazania użytkownikom budynków, którzy przez długi czas nie dostrzegaliby korzyści płynących z ulepszeń w sieci.
Należy podkreślić, że współczynniki energii pierwotnej muszą pozostać neutralne i w równym stopniu odzwierciedlać wszystkie technologie. Jeżeli na przykład współczynnik energii pierwotnej dla danego nośnika energii uwzględnia postępy w ciągu najbliższych pięciu lat (zgodnie z krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu), współczynniki energii pierwotnej dla innych nośników energii muszą być zgodne z tymi samymi kryteriami. W przeciwnym razie mogłoby to prowadzić do nierówności i niesprawiedliwego traktowania poszczególnych technologii.
Współczynniki energii pierwotnej mogą być ustalane w ujęciu rocznym, sezonowym, miesięcznym, dziennym lub godzinowym lub na podstawie bardziej szczegółowych informacji udostępnianych przez poszczególne systemy lokalne. Biorąc pod uwagę rosnące wykorzystanie magazynowania energii lub elastyczności popytu, Komisja zaleca, aby współczynniki energii pierwotnej były ustalane w ujęciu godzinowym lub co najmniej miesięcznym. Jest to szczególnie istotne w przypadku bardziej zmiennych nośników energii, takich jak energia elektryczna lub systemy ciepłownicze. Umożliwiłoby to na lepsze odzwierciedlenie integracji między budynkiem a siecią energetyczną. W podobny sposób lepiej odzwierciedlałoby to również charakterystykę systemów, których efektywność może się różnić w zależności zarówno od warunków zewnętrznych, jak i współczynnika energii pierwotnej (np. pompy ciepła). Ponadto przy określaniu współczynników energii pierwotnej do celów obliczenia charakterystyki energetycznej budynków można również uwzględnić warunki lokalne.
Wybór współczynników energii pierwotnej musi być podany zgodnie z normą EN-17423 lub dowolnym zastępującym go dokumentem. Państwa członkowskie muszą wypełnić załącznik A do normy, określając wybór metod, dane referencyjne i odniesienia do innych dokumentów.
4.3.2. Współczynnik energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej i wykorzystywanej na miejscu
Energia ze źródeł odnawialnych wytwarzana i wykorzystywana na miejscu jest dostarczana bezpośrednio do systemów technicznych budynku. W ten sposób zastępuje energię z sieci, która w przeciwnym razie byłaby wykorzystywana. Dotyczy to zazwyczaj energii elektrycznej z fotowoltaiki, energii słonecznej termicznej, energii otoczenia lub energii geotermalnej.
Wartością wytwarzania i wykorzystywania energii na miejscu jest znaczne zmniejszenie wpływu budynku na sieć energetyczną, co jest jedną z głównych przyczyn całkowitego zużycia energii pierwotnej. Aby odzwierciedlić korzyści wynikające z wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE) na miejscu, Komisja oceniła następujące podejścia:
a) współczynnik energii pierwotnej (PEF) dla OZE na miejscu otrzymuje wartość 0;
b) współczynnik energii pierwotnej (PEF) dla OZE na miejscu otrzymuje wartość 1. Przy obliczaniu całkowitej energii pierwotnej współczynnik energii pierwotnej łączy się ze współczynnikiem (np. "kexpf") o wartości równej 0:
a) kexp = 0, dlatego PEF * kexp = 0.
Oba podejścia dają taki sam wynik końcowy pod względem całkowitego zużycia energii pierwotnej.
Zastosowanie kombinacji współczynnika energii pierwotnej ze współczynnikiem (np. "kexp") umożliwi jednak lepsze odzwierciedlenie charakteru wytwarzania i wykorzystywania energii, a w szczególności przepływów energii w granicach oceny, ma znaczenie w pośrednich etapach metodyki obliczeniowej. Podejście to byłoby zgodne z normą EN ISO 52000-1. Z tych powodów Komisja zaleca zastosowanie opcji określonej w lit. b) (tj. zastosowanie współczynnika "kexp").
Motyw 22 odnosi się do spalania paliw odnawialnych (np. biomasy lub biogazu), które należy uznać za energię wytwarzaną na miejscu, jeżeli spalanie paliwa odnawialnego odbywa się na miejscu. W związku z tym przy obliczaniu udziału OZE w budynku energię z tych źródeł należy uznać za energię wytworzoną na miejscu. Przepływ energii materiału palnego w zdecydowanej większości przypadków przekroczy jednak granice oceny, a zatem ma wpływ na sieć energetyczną i towary. Do celów obliczenia zużycia energii pierwotnej spalaniu energii ze źródeł odnawialnych nie należy zatem przypisywać współczynnika energii pierwotnej równego 0 ani stosować współczynnika równego zero (np. "kexp = 0").
4.3.3. Współczynniki energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu i eksportowanej do sieci
Energia ze źródeł odnawialnych wytworzona na miejscu może nie być w pełni wykorzystana przez systemy techniczne budynku.
Nadwyżkę energii można obliczyć poprzez odjęcie energii zużywanej we własnym zakresie od całkowitej produkcji energii ze źródeł odnawialnych na miejscu. Energia zużywana we własnym zakresie może być energią zużytą w zakresie określonym w pkt 1 załącznika I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków lub może również obejmować zużycie własne w innych zastosowaniach na miejscu nieobjętych zakresem dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (zob. rozdział 4.3.4). Nadwyżka energii może być również magazynowana na miejscu 356 w celu dalszego wykorzystania lub eksportowana do sieci. W niektórych przypadkach energia wytworzona na miejscu może również być bezpośrednio eksportowana do sieci, nie będąc w ogóle wykorzystywana na miejscu. Zmiany potrzeb energetycznych w trakcie eksploatacji budynku w połączeniu ze zróżnicowaniem dostępności OZE i lokalnych warunków klimatycznych (które zmieniają się w ciągu dnia) są jednym z powodów, dla których szczegółowe metodyki obliczeniowe oparte na danych godzinowych są bardziej odpowiednie do przedstawienia rzeczywistych warunków eksploatacji.
Aby dostrzec korzyści płynące z eksportu energii, Komisja zaleca, aby w metodyce obliczeniowej odjęto energię ze źródeł odnawialnych wytwarzaną na miejscu i eksportowaną do sieci (poza granicami oceny budynku) od całkowitego zużycia energii pierwotnej.
Podobnie jak w przypadku każdego przepływu energii konieczne jest przypisanie współczynnika energii pierwotnej do nośnika energii. Ponieważ OZE zazwyczaj mają wartość bazową 1 (przed uwzględnieniem strat związanych z infrastrukturą, rafinacją, konwersją i transportem), w przypadku energii eksportowanej z OZE wytworzonej na miejscu współczynnik energii pierwotnej nie powinien być większy niż 1. Komisja zaleca, aby - podobnie jak w przypadku odnawialnych źródeł energii w sieci - uwzględnić również wszystkie straty związane z infrastrukturą, rafinacją, konwersją i transportem. Na przykład, jeżeli całkowite straty przesyłowe dla fotowoltaiki słonecznej w sieci wynoszą 10 %, współczynnik energii pierwotnej dla energii słonecznej eksportowanej do sieci również powinien uwzględniać te straty. W takim przypadku wartość współczynnika energii pierwotnej dla eksportowanej energii fotowoltaicznej wynosiłaby około 0,9.
Podobne podejście można zastosować w odniesieniu do innych rodzajów odnawialnych źródeł energii na miejscu. Chociaż energia fotowoltaiczna jest na ogół najczęściej eksportowaną energią z budynków, decentralizacja wytwarzania ciepła w systemach ciepłowniczych i wzrost ciepła odpadowego (np. z procesów przemysłowych lub z budynków o wysokich zyskach wewnętrznych) oznaczają, że eksport ciepła z budynku (poza granice oceny) staje się coraz bardziej powszechny. Aby lepiej odzwierciedlić możliwość eksportu ciepła, Komisja zaleca, aby państwa członkowskie określiły również współczynnik energii pierwotnej dla ciepła eksportowanego do sieci (np. do systemów ciepłowniczych) dla energii cieplnej wytwarzanej na miejscu (np. energii słonecznej termicznej, ciepła otoczenia lub ciepła odpadowego).
4.3.4. Współczynnik energii pierwotnej dla energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej i wykorzystywanej na miejscu do celów innych niż określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Energia ze źródeł odnawialnych wytworzona na miejscu może nie być w pełni wykorzystana przez systemy techniczne budynku. W takim przypadku energia może być nadal wykorzystywana na miejscu, chociaż do celów innych niż określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Na przykład energia fotowoltaiczna może być wykorzystywana do zasilania sprzętu AGD lub innych urządzeń elektrycznych na miejscu. Podobnie może być również wykorzystywana do ładowania akumulatorów do pojazdów elektrycznych.
Aby odzwierciedlić te korzyści, Komisja zaleca, aby państwa członkowskie traktowały energię zużywaną na miejscu do zastosowań innych niż określone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków tak, jakby była ona eksportowana. Podobnie jak w przypadku energii eksportowanej, energia zużyta na miejscu do zastosowań innych niż wynikające z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga współczynnika energii pierwotnej. W tym przypadku nie dochodzi jednak do strat w infrastrukturze sieciowej. Państwa członkowskie mogą zatem zdecydować się na odzwierciedlenie tej korzyści za pomocą wartości współczynnika energii pierwotnej wynoszącej 1.
4.4. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i rozporządzenie w sprawie wymogów ekoprojektu dla zrównoważonych produktów
W wersji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (załącznik I pkt 2 akapit drugi) wskazano, że w przypadku gdy przepisy dotyczące poszczególnych produktów związanych z energią przyjęte na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu (obecnie uchylonego rozporządzeniem w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów 357 ) zawierają szczegółowe wymogi dotyczące informacji o produkcie do celów obliczania charakterystyki energetycznej i współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia, w krajowych metodach obliczeniowych nie wymaga się dodatkowych informacji.
Państwa członkowskie nie powinny zatem wymagać dodatkowych informacji od produktów ani ustanawiać szczegółowych wymagań na poziomie produktu. Celem jest ochrona producentów przed nadmiernymi badaniami, które mogą stanowić znaczne obciążenie.
Nie uniemożliwia to państwom członkowskim ustanawiania wymagań na poziomie systemu (tj. nie na poziomie produktu).
Na przykład: toaleta w budynku, która wymaga określonego współczynnika wentylacji, ustalonego w przepisach budowlanych. Państwo członkowskie może ustalić wymagania dotyczące konkretnej objętości i wydajności systemu w tych warunkach. W tym przykładzie system wentylacji musiałby zapewnić co najmniej 40 l/s świeżego powietrza przy określonej mocy systemu (w przeciwieństwie do określonej mocy wentylatora) nieprzekraczającej 1,25 W/l/s. Moc właściwa systemu uwzględniałaby całą instalację (np. wentylator, przewody wentylacyjne, filtry, przepustnice i końcowe jednostki zasilające).
Metodyka obliczeniowa powinna zatem umożliwiać ustalenie parametrów wejściowych i wyjściowych, tak aby można było przedstawić system.
4.5. Uwzględnienie aspektów związanych z charakterystyką energetyczną
4.5.1. Zachowanie użytkowników
Przy obliczaniu charakterystyki energetycznej nie należy brać pod uwagę wpływu zachowania użytkowników (środków behawioralnych).
Zachowanie użytkowników może być wykorzystane jako środek dostarczający dodatkowych i dostosowanych do potrzeb informacji.
Jak wskazano w rozdziale 4.1.4, zaleca się, aby metodyka obliczeniowa umożliwiała modyfikację zachowań użytkowników wyłącznie do celów modelowania i celów informacyjnych. Można to wykorzystać do udzielania porad i wskazówek na temat tego, w jaki sposób użytkownicy mogą dostosowywać swoje zachowanie, np. poprzez zmianę ustawień temperatury lub ograniczenie otwierania/zamykania okien, gdy jest to konieczne. Można to również wykorzystać do pokazania, w jaki sposób dostosować budynki pod względem ich funkcjonowania, np. poprzez zmianę godzin pracy.
Zalecenia, które są powiązane z danymi dotyczącymi zachowania użytkowników budynku, nie zastępują wymaganych zaleceń zawartych w świadectwach charakterystyki energetycznej lub paszportach renowacji budynków, które opierają się na podejściu opartym na ocenie aktywów. Mogą one stanowić jedynie uzupełnienie tych wymagań i muszą wyraźnie wskazywać, że mają zastosowanie wyłącznie do użytkowników.
4.5.2. Zużycie wody
W metodyki obliczeniowej nie należy uwzględniać zmniejszenia zużycia ciepłej wody użytkowej ze względu na środki behawioralne.
Na rynku dostępne są obecnie produkty (np. ograniczniki przepływu), które można instalować w budynkach i które zapewniają stałe ograniczenie przepływu wody. Jeżeli produkty te mogą zostać wskazane przez niezależnego eksperta i można określić ich lepszą wydajność (np. poprzez stosowanie oznakowania lub certyfikacji), państwa członkowskie mogą zezwolić na uwzględnienie zmniejszonego zużycia ciepłej wody użytkowej.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku państw członkowskich, w których dostępność wody jest ograniczona. W związku z tym w świadectwie charakterystyki energetycznej można również wskazać obecność tych urządzeń, ponieważ dostarczyłoby to użytkownikom budynku cennych informacji.
4.5.3. Magazynowanie energii
Magazynowanie energii - elektrycznej lub cieplnej - staje się coraz bardziej typowym rozwiązaniem w miarę rozwoju technologii. Dotyczy to na przykład fotowoltaiki połączonej z akumulatorami.
Magazynowanie energii nie jest zdefiniowane w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Należy jednak odróżnić je od typowych zastosowań, w których wykorzystuje się również pewną formę magazynowania (np. zbiorniki ciepłej wody użytkowej). Aby wprowadzić rozróżnienie, państwa członkowskie mogą wziąć pod uwagę wiele aspektów, w których wykorzystuje się magazynowanie energii:
– magazynowanie nadwyżki energii wytworzonej na miejscu;
– poprawa charakterystyki systemu;
– przez wiele godzin lub dłużej;
– zapewnienie elastyczności budynku lub sieci energetycznej.
Przy ocenie, w jaki sposób systemy magazynowania wpływają na charakterystykę budynków, metodyka obliczeniowa powinna uwzględniać co najmniej następujące cztery aspekty:
– efektywność przesyłania energii do/z magazynu w zależności od produktu (np. informacje producenta) - państwa członkowskie mogą ustanowić minimalne wymagania;
– straty energii podczas magazynowania;
– współczynnik energii pierwotnej związany z nośnikiem energii (zwłaszcza przy wykorzystaniu energii z sieci);
– sterowanie zbiornikiem energii i jej dostarczaniem;
– pojemność zbiornika energii w stosunku do produkcji energii ze źródeł odnawialnych lub potrzeb energetycznych.
Efektywność przesyłu i magazynowania energii będzie zależała od konkretnego produktu i źródła energii (np. informacja producenta). Państwa członkowskie mogą ustanowić szczegółowe minimalne wymagania na tym poziomie. Na przykład: straty energii w magazynie ciepła nie mogą przekraczać określonej ilości kWh/dobę w zależności od pojemności magazynu.
Współczynnik energii pierwotnej będzie zależał od wykorzystywanego nośnika energii. Na przykład, jeżeli zbiornik energii wykorzystuje energię z sieci w godzinach poza szczytem, wówczas należy stosować odpowiedni współczynnik energii pierwotnej sieci.
Akumulatory w samochodach elektrycznych należy uznawać za zbiorniki energii elektrycznej w budynkach tylko wtedy, gdy akumulator umożliwia przepływ dwukierunkowy, a zmagazynowana energia może być wykorzystana w budynku.
4.6. Sprawozdawczość dla Komisji z wykorzystaniem norm dotyczących charakterystyki energetycznej budynków
W wersji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zobowiązano państwa członkowskie do opisania swoich metodyk obliczeniowych na podstawie załącznika A do następujących norm:
a) EN ISO 52000-1: Nadrzędna ocena EPB - Część 1: Ogólne ramy i procedury;
b) EN ISO 52003-1: Wskaźniki, wymagania, ocena i certyfikacja - Część 1: Ogólne aspekty i zastosowanie do całkowitych energetycznych właściwości użytkowych;
c) EN ISO 52010-1: Zewnętrzne warunki klimatyczne - Część 1: Konwersja danych klimatycznych do obliczeń energetycznych;
d) EN ISO 52016-1: Potrzeby energetyczne w zakresie ogrzewania i chłodzenia, wewnętrzne temperatury oraz jawne i utajone obciążenia cieplne;
e) EN ISO 52018-1: Wskaźniki do częściowych wymagań EPB związanych z bilansem energii cieplnej i funkcją budowli;
f) EN ISO 52120-1: Wkład automatyzacji, sterowania i technicznego zarządzania budynkami;
g) EN 16798-1: Wentylacja budynków - Część 1: Parametry wejściowe środowiska wewnętrznego do projektowania i oceny charakterystyki energetycznej budynków w odniesieniu do jakości powietrza wewnątrz, środowiska cieplnego, oświetlenia i akustyki;
h) EN 17423: Określanie i raportowanie współczynników energii pierwotnej (PEF) i współczynnika emisji CO2.
Państwa członkowskie muszą przedłożyć wypełnione załączniki w odniesieniu do wszystkich tych norm w ramach swoich obowiązków w zakresie transpozycji. Sprawozdawczość oparta na normach od A do E była już częścią obowiązków określonych w dyrektywie zmieniającej dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków w 2018 r. 358 Państwa członkowskie muszą ponownie przedłożyć te załączniki w ramach transpozycji, w tym zaktualizować wszelkie informacje, jeżeli od tego czasu zmieniono metodykę obliczeniową.
Od 2018 r. Centrum EPB 359 publikuje informacje i wytyczne dotyczące sposobu wypełniania załączników od A do E. W momencie sporządzania niniejszych wytycznych informacje te były nadal dostępne w witrynie internetowej Centrum. Komisja zaleca, aby państwa członkowskie korzystały z tych zasobów.
4.7. Zmiany ram do obliczania charakterystyki energetycznej
W wersji przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby metodyka obliczeniowa odzwierciedlała typowe zużycie energii w budynkach oraz aby to zużycie energii było reprezentatywne dla rzeczywistych warunków eksploatacji i zachowań użytkowników.
Sposób funkcjonowania budynków na przestrzeni lat znacznie się zmienił. Wyższe standardy komfortu i zmiana klimatu wymagają obecnie większego chłodzenia. Może to wynikać ze zmian technologicznych lub społecznych. Na przykład budynki zawierają obecnie więcej urządzeń elektronicznych niż 50 lat temu (co ma wpływ na zyski wewnętrzne). Budynki są również w coraz większym stopniu wykorzystywane do ładowania pojazdów elektrycznych. Typowe wykorzystanie budynków odzwierciedla również zmiany w składzie rodzin. Pandemia COVID-19 spowodowała bardzo istotny wzrost liczby osób pracujących z domu, co znacznie zmieniło wzorce użytkowania budynków (zarówno mieszkalnych, jak i niemieszkalnych). Wreszcie, co nie mniej ważne, budynki są również narażone na zmiany klimatu i wzrost temperatur.
Aby odzwierciedlić te zmiany, należy oczekiwać, że metodyka obliczeniowa i jej podstawowe elementy (np. wzorce użytkowania budynków) również będą ewoluować w miarę upływu czasu.
Jak wskazano w rozdziale 4.1.3, Komisja zachęca państwa członkowskie do oceny swojej metodyki obliczeniowej w regularnych odstępach czasu (np. co 5 lub 10 lat), w szczególności pod kątem klimatu, rodzajów zachowań użytkowników systemów, nowych technologii i innowacji. Zmiana metodyki obliczeniowej jest złożonym procesem o wielu konsekwencjach. Chociaż Komisja zaleca, aby państwa członkowskie regularnie oceniały metodykę obliczeniową, zaleca również, aby metodyka była poddawana przeglądowi lub modyfikacji tylko w przypadku stwierdzenia istotnych różnic. Państwa członkowskie mogą na przykład podjąć decyzję o zmianie metodyki obliczeniowej tylko wtedy, gdy różnica między typowymi warunkami określonymi w tej metodyce a typowymi warunkami eksploatacji powoduje różnice większe niż 15 % w wielu przypadkach. Próg ten jest podobny do progu stosowanego w metodyce obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów w celu określenia znaczących różnic.
Państwa członkowskie mogą również podjąć decyzję o wprowadzeniu zmian na mniejszą skalę. Na przykład mogą zdecydować o zastosowaniu zmian wyłącznie w odniesieniu do określonej kategorii budynków.
Istotne są również współczynniki energii pierwotnej, zwłaszcza że ich zmiany są monitorowane w ramach krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu.
Zmieniając metodykę obliczeniową, państwa członkowskie powinny dokładnie rozważyć wpływ na następujące aspekty:
– wpływ na metodykę obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów: jeżeli metodyka obliczeniowa została zmodyfikowana od czasu przedłożenia ostatniego sprawozdania dotyczącego optymalnych kosztów, następne sprawozdanie dotyczące optymalnych kosztów powinno zawierać sekcję wskazującą zmiany w metodyce i ich skutki. W szczególności powinna ona zawierać szacunkową wartość poprzednich optymalnych pod względem kosztów wyników zgodnie z nową metodyką;
– wpływ na minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej: zmiany tych wymagań należy zgłaszać podobnie jak wszelkie inne krajowe środki transpozycji, które zostały później zmienione. Państwa członkowskie mogą również korzystać z regularnych sprawozdań w ramach krajowych planów renowacji budynków dodając sekcję dotyczącą zmian;
– wpływ na poziomy budynków bezemisyjnych i budynków o niemal zerowym zużyciu energii: zmiany te są szczególnie ważne, biorąc pod uwagę fakt, że poziomy budynków bezemisyjnych są powiązane z poziomami budynków o niemal zerowym zużyciu energii (budynki bezemisyjne muszą być o co najmniej 10 % lepsze niż budynki o niemal zerowym zużyciu energii). Zarówno budynki o niemal zerowym zużyciu energii, jak i budynki bezemisyjne są powiązane ze sprawozdawczością dotyczącą optymalnych kosztów. Po aktualizacji metodyki obliczeniowej państwa członkowskie powinny poinformować Komisję o wpływie na poziomy budynków bezemisyjnych i przedstawić oszacowanie wartości budynków o niemal zerowym zużyciu energii przy stosowaniu nowej metodyki. Sprawozdania te należy sporządzać w najwcześniejszym możliwym terminie lub za poprzez regularne sprawozdania dotyczące krajowych planów renowacji budynków;
– wpływ na świadectwa charakterystyki energetycznej: świadectwa charakterystyki energetycznej są ważne przez 10 lat. Zmiana metodyki obliczeniowej będzie miała wpływ na wartość wszystkich świadectw charakterystyki energetycznej wydanych przed zmianą, które są nadal ważne z prawnego punktu widzenia. Zwiększone wykorzystanie baz danych na potrzeby świadectw charakterystyki energetycznej mogłoby pomóc rozwiązać ten problem, zapewniając zaktualizowaną i skorygowaną wartość świadectw charakterystyki energetycznej. Alternatywnie państwa członkowskie mogłyby również stworzyć narzędzia do konwersji i przesłać aktualizację właścicielom budynków. W każdym razie tego rodzaju aktualizacja nie przedłużyłaby okresu ważności świadectwa charakterystyki energetycznej.
Zmiany w metodyki obliczeniowej będą miały wpływ na pracę niezależnych ekspertów i wielu specjalistów pracujących w branży budowlanej (np. projektantów lub kierowników obiektów) oraz producentów produktów (od systemów technicznych budynku po twórców oprogramowania). W związku z tym Komisja zdecydowanie zaleca, aby państwa członkowskie starannie rozważyły poinformowanie o tych zmianach wszystkich odpowiednich specjalistów, najlepiej w sposób dostosowany do ich potrzeb. Może to obejmować konsultacje pomiędzy służbami (w trakcie samego procesu), przewodniki, szkolenia (np. kursy online), warsztaty, prezentacje, narzędzia interaktywne, często zadawane pytania lub połączenie wszystkich tych elementów.
5. WYTYCZNE DOTYCZĄCE PRZEZROCZYSTYCH ELEMENTÓW BUDYNKU
Charakterystyka energetyczna przezroczystych elementów budynku - przede wszystkim okien i systemów oszklenia - ma ogromny wpływ zarówno na zapotrzebowanie na ogrzewanie i chłodzenie, jak i na jakość środowiska wewnętrznego w budynkach w Europie. Jak wynika z badań energetycznych przeprowadzonych przez Europejską Radę ds. Efektywnej Energetycznie Gospodarki, same okna odpowiadają za około 23 % zużycia energii na ogrzewanie w budynkach mieszkalnych 360 , ponieważ takie przezroczyste elementy budynku są przyczyną utraty ciepła. Trudno jest jednak ocenić wpływ na potrzeby energetyczne w zakresie chłodzenia ze względu m.in. na łączny wpływ klimatu, zorientowania budynku, zacienienia, aspektów architektonicznych, wentylacji, wykorzystania budynku i wewnętrznych zysków ciepła. Latem nadmierne zyski z energii słonecznej z okien mogą być decydującym czynnikiem wpływającym na konieczność zainstalowania aktywnego systemu chłodzenia, co miałoby również istotny wpływ na zużycie energii. Przezroczyste elementy budynku są głównym źródłem dostępu do światła dziennego w budynkach, co odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu odpowiedniej jakości środowiska wewnętrznego.
Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia niezbędnych środków w celu ustalenia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej dla elementów budynków mających istotny wpływ na charakterystykę energetyczną budynku. W nawiązaniu do powyższego akapitu przezroczyste elementy budynku powinny należeć do tej kategorii, a państwa członkowskie powinny ustalić odpowiednie wymagania, przyjmując metodykę obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów w celu ustalenia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej elementów budynku, w tym elementów przezroczystych. Zgodnie z metodyką obliczania poziomu optymalnego pod względem kosztów wymagania powinny umożliwiać ich zróżnicowanie i dostosowane do lokalnych stref klimatycznych i kategorii budynków. Dzięki temu środki w zakresie efektywności energetycznej będą zarówno ambitne, jak i ekonomiczne w całym cyklu życia produktu. Większość państw członkowskich ustanowiła wymagania dotyczące przezroczystych elementów budynku, ale nadal istnieje pole do poprawy.
Państwa członkowskie UE stosują obecnie różne współczynniki i wskaźniki oparte przede wszystkim na współczynniku U (przenikanie ciepła) oraz, w mniejszym stopniu, na współczynniku g (współczynnik słoneczny), aby ocenić i uregulować wpływ przezroczystych elementów na charakterystykę energetyczną budynków. Współczynnik U mierzy skuteczność izolacyjną okna poprzez ilościowe określenie szybkości przenoszenia ciepła, podczas gdy wartość g uwzględnia zysk z ciepła słonecznego. Chociaż zyski ciepła są szczególnie istotne w cieplejszym klimacie, ponieważ wpływają na zapotrzebowanie na chłodzenie, ich wpływ w okresie zimowym jest również dość znaczący i nie należy go lekceważyć.
Na przykład Francja ustanowiła wymóg dotyczący wartości współczynnika U na poziomie 1,9 W/m2K w celu ograniczenia strat ciepła. Inne przykłady to Niemcy i Włochy, których wartość współczynnika U wynosi odpowiednio 1,3 W/m2K i 1,1-3 W/m2K. Kraje o bardziej rygorystycznych wartościach współczynnika U, takie jak Węgry i Słowacja (w obu przypadkach 1 W/m2K lub niższy), kładą większy nacisk na ograniczenie strat cieplnych w chłodniejszych warunkach klimatycznych. Cypr wymaga natomiast wartości współczynnika U wynoszącej 2,25 W/m2K, co odzwierciedla łagodniejszy klimat.
Chociaż wartości współczynnika U są powszechnie przyjmowane we wszystkich państwach członkowskich, tylko kilka z nich uwzględnia współczynnik g jako część swoich wskaźników efektywności, potencjalnie pomijając rolę zysków ciepła słonecznego w zużyciu energii na chłodzenie i ogrzewanie. Kraje takie jak Dania, Estonia i Niemcy podkreślają jednak podejście oparte na "bilansie energetycznym". Uwzględnia ono zarówno zatrzymywanie ciepła, jak i zyski słoneczne, uznając podwójny wpływ okien na potrzeby w zakresie ogrzewania i chłodzenia.
Istnieją również różnice w sposobie pomiaru przez państwa członkowskie wpływu zorientowania budynku, zacienienia lub cech architektonicznych.
Ponadto państwa członkowskie stosują również różne podejście do przezroczystych elementów budynku w poszczególnych kategoriach budynków lub w zależności od celu obliczeń. Ogólnie rzecz biorąc, w budynkach mieszkalnych stosuje się prostsze metody oparte na ograniczonych danych, natomiast większe i bardziej złożone budynki wymagają bardziej szczegółowych obliczeń. Podobnie obliczenia wymagane do wydania świadectwa charakterystyki energetycznej istniejącego budynku mogą różnić się od obliczeń wymaganych w przypadku nowego budynku.
5.1. Podsumowanie obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Poniższe artykuły odnoszą się do obowiązków spoczywających na państwach członkowskich UE w odniesieniu do charakterystyki energetycznej przezroczystych elementów budynku. Obowiązki te dotyczą głównie okien i drzwi oraz ich wkładu w poprawę efektywności energetycznej. Obejmują one również fasady charakteryzujące się wysokim odsetkiem elementów przezroczystych (np. wieżowce).
Art. 4. W art. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zobowiązano państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia metodyki obliczania charakterystyki energetycznej budynków. Metodyka ta musi być dostosowana do ram obliczeniowych przedstawionych w załączniku I.
Art. 5. W art. 5 wymaga się ustanowienia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków lub modułów budynków. Ponadto wprowadzono w nim wymóg, aby państwa członkowskie zapewniły ustalenie szczegółowych minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej dla elementów budynków, które mają istotny wpływ na charakterystykę energetyczną przegród zewnętrznych budynku w razie ich wymiany lub modernizacji. Biorąc pod uwagę znaczenie przezroczystych elementów budynków w ogólnej charakterystyce budynków, praktycznie wszystkie państwa członkowskie ustanowiły szczegółowe wymagania dotyczące okien dla nowych budynków oraz na potrzeby ważniejszej renowacji lub wymiany.
Zgodnie z art. 5 te minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej muszą być ustalone na poziomie optymalnym pod względem kosztów, równoważącym inwestycję początkową z długoterminowymi oszczędnościami energii.
Art. 7. Zgodnie z art. 7 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wszystkie nowe budynki muszą spełniać wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej określone zgodnie z art. 5 do czasu wprowadzenia wymogu, aby wszystkie nowe budynki były budynkami bezemisyjnymi od dnia 1 stycznia 2028 r. w przypadku nowych budynków będących własnością instytucji publicznych oraz od dnia 1 stycznia 2030 r. w przypadku wszystkich nowych budynków. Wymóg ten obejmuje przezroczyste elementy budynku, takie jak okna i drzwi, które muszą spełniać wysokie normy izolacji i normy termiczne, uwzględniając czynniki mające na celu zmniejszenie strat ciepła i optymalizację efektywności energetycznej.
Art. 8. W art. 8 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zobowiązano państwa członkowskie UE do wprowadzenia niezbędnych środków w celu poprawy charakterystyki energetycznej istniejących budynków, gdy są one poddawane ważniejszym renowacjom. Obejmuje to zapewnienie, aby charakterystyka energetyczna części poddanych renowacji spełniała minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej określone w art. 5, pod warunkiem że modernizacje te są wykonalne pod względem technicznym, funkcjonalnym i ekonomicznym. Obowiązek ten obejmuje poszczególne elementy budynku, takie jak okna i drzwi, które stanowią część przegród zewnętrznych budynku i mają istotny wpływ na jego charakterystykę energetyczną. Jeżeli takie elementy są modernizowane lub wymieniane, muszą one również spełniać minimalne normy charakterystyki energetycznej zgodne z celami dyrektywy.
Jednocześnie zachęca się państwa członkowskie do rozważenia zastosowania wysokowydajnych alternatywnych systemów dla budynków poddawanych ważniejszym renowacjom. Środki te mają na celu poprawę charakterystyki energetycznej, a jednocześnie poprawę jakości środowiska wewnętrznego, dostosowanie budynków do zmiany klimatu oraz rozwiązanie problemów związanych z bezpieczeństwem i dostępnością zgodnie z krajowymi przepisami budowlanymi.
Art. 11. W art. 7 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków określono wymogi dotyczące budynków bezemisyjnych, w szczególności wzywając do ustanowienia w państwach członkowskich maksymalnego progu zapotrzebowania na energię dla budynków bezemisyjnych "w celu osiągnięcia co najmniej poziomów optymalnych pod względem kosztów", który to próg jest "o co najmniej 10 % niższy od progu całkowitego zużycia energii pierwotnej [...] dla budynków o niemal zerowym zużyciu energii". Państwa członkowskie muszą również ustalić progi dla operacyjnych emisji gazów cieplarnianych dotyczące budynków bezemisyjnych.
ZAŁĄCZNIK I
W załączniku I pkt 4 lit. a) wymaga się, aby metodyki obliczania charakterystyki energetycznej budynków stosowane przez państwa członkowskie uwzględniały wiele czynników związanych z przezroczystymi elementami budynku:
– pojemność cieplną;
– izolację;
– mostki cieplne;
– naturalną wentylację;
– zorientowanie budynku i klimat;
– pasywne systemy słoneczne i ochronę przed słońcem.
Państwa członkowskie są również zobowiązane do uwzględnienia pozytywnego wpływu lokalnych warunków nasłonecznienia, aktywnych systemów słonecznych i naturalnego oświetlenia.
W ten sposób w załączniku I zachęca się do przyjęcia bardziej całościowego podejścia, które uwzględnia zarówno charakterystykę cieplną, jak i słoneczną. Jednocześnie ramy obliczeniowe zapewniają elastyczność w dostosowywaniu się do różnych potrzeb i warunków, w tym klimatu, kategorii budynków i celu obliczeń.
Obliczenia energetyczne mogą być złożone, biorąc pod uwagę wiele danych wejściowych oraz konieczność uwzględnienia charakterystyki budynku na poziomie ogólnym i w określonych momentach/okresach. Jednak pojawienie się narzędzi wspomaganych komputerowo w drugiej połowie XX wieku oraz powszechne stosowanie modeli 3D, w tym modelowania informacji o budynku, znacznie ułatwiło zadanie wszystkim specjalistom w tej dziedzinie. Obecnie łatwiej niż kiedykolwiek zebrać niezbędne dane wejściowe i zastosować je w dowolnej liczbie dostępnych silników obliczeniowych. Te z kolei dostarczają cennych informacji do oceny charakterystyki energetycznej budynku. Informacje te mają dużą wartość przy podejmowaniu decyzji dotyczących projektowania nowych lub poddanych renowacji budynków lub wymiany istniejących elementów budynków.
5.2. Realizacja obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
Obowiązek stosowania metodyki obliczania charakterystyki energetycznej budynków obowiązuje od czasu przyjęcia dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków - po raz pierwszy w 2002 r. i w wersjach zmienionych w latach 2010 i 2018. Państwa członkowskie muszą wdrożyć przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do zapewnienia zgodności z nowymi lub zmienionymi elementami przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków przed terminem transpozycji, który upływa 29 maja 2026 r.
Przezroczyste elementy budynku, takie jak okna, oszklone ściany zewnętrzne, świetliki i okna dachowe, odgrywają podwójną rolę w charakterystyce energetycznej budynku, wpływając zarówno na straty, jak i na zyski ciepła. Ich charakterystykę energetyczną określa się ilościowo przede wszystkim na podstawie przenoszenia ciepła spowodowanego różnicą temperatur (przewodzenie i konwekcja) oraz przez promieniowanie (np. zyski z energii słonecznej). Najczęściej stosowanymi wskaźnikami służącymi do wyrażenia przenoszenia ciepła są współczynnik U (przenikanie ciepła) i współczynnik g (zyski z energii słonecznej).
Stosowanie tych parametrów w oderwaniu od innych czynników nie daje jednak pełnego obrazu, ponieważ kluczową rolę odgrywają również między innymi takie czynniki jak położenie geograficzne lub projekt architektoniczny 361 . W załączniku I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków podkreślono znaczenie podejścia opartego na bilansie energetycznym, które łączy wszystkie elementy w celu obliczenia ogólnej charakterystyki energetycznej budynku. Podejście to ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji przegród zewnętrznych budynku w ciągu całego roku.
Ponieważ niniejsze wytyczne koncentrują się na przezroczystych elementach budynku, przenikanie ciepła może być oceniane na różnych poziomach. Współczynnik Ug odnosi się konkretnie do charakterystyki izolacyjnej szyb, natomiast współczynnik U obejmuje całą jednostkę okna, w tym wpływ ramy i przekładki.
5.3. Informacje podstawowe
5.3.1. Bilans energetyczny
Charakterystyka energetyczna przezroczystych elementów budynku zależy od połączenia przewodzenia ciepła (współczynnik U pomnożony przez różnicę temperatur) i promieniowania cieplnego (współczynnik g pomnożony przez natężenie promieniowania słonecznego (B)), które należy oceniać w różnych sezonach. Zarówno przewodzenie ciepła, jak i promieniowanie cieplne zależą od właściwości fizycznych przezroczystego elementu budynku. Istnieją jednak również inne elementy, które mogą mieć na nie wpływ, takie jak obecność zacienienia, projekt budynku, zorientowanie budynku i lokalny klimat. Kluczową rolę w określeniu natężenia promieniowania słonecznego (B) odgrywa zorientowanie elementów przezroczystych, a nie jedynie uwzględnienie lokalizacji budynku. W przypadku zorientowania na południe wartość współczynnika B będzie od trzech do czterech razy wyższa niż w przypadku orientacji północnej. Na wartość tę wpływa również obecność elementów zacieniających, które pomagają kontrolować natężenie promieniowania słonecznego.
Projekt przezroczystego elementu budynku musi uwzględniać te różne czynniki. Zazwyczaj odbywa się to przez podejście oparte na bilansie energetycznym.
Inne elementy, takie jak straty związane z wentylacją i infiltracją, a także zyski wewnętrzne, odgrywają istotną rolę w ogólnym bilansie energetycznym budynków. Przenoszenie ciepła przez wentylację (H) uwzględnia wymianę powietrza przez okna lub mechaniczne systemy wentylacji i powinno być wyraźnie uwzględnione w ocenach bilansu energetycznego. Wewnętrzne zyski ciepła generowane przez użytkowników, oświetlenie i urządzenia również mają wpływ na bilans energetyczny, zmniejszając zapotrzebowanie na ogrzewanie w zimie, ale zwiększając obciążenie chłodnicze w lecie.
Metoda bilansu energetycznego zapewnia całościową ocenę wkładu energetycznego elementu przezroczystego. Na przykład okna o niskiej wartości współczynnika U mogą sprawdzać się dobrze w chłodniejszych warunkach klimatycznych. Jeżeli jednak wartości współczynnika g, zacienienie lub ogólny projekt architektoniczny nie zostaną zoptymalizowane, mogą one powodować nadmierne zapotrzebowanie na chłodzenie w cieplejszych dniach. Podobnie optymalizacja projektu okien i budynku umożliwi również wykorzystanie zysków z energii słonecznej w zimie, kompensując potrzebę aktywnego ogrzewania. W przypadku nowoczesnych budynków, które charakteryzują się wysokim poziomem izolacji, zyski z energii słonecznej mogą wymagać kontroli nawet w zimie. Chociaż promieniowanie słoneczne w klimacie północnym nie jest tak intensywne jak w regionach południowych, bardzo mały kąt padania umożliwia dotarcie dużej części zysków z energii słonecznej do wnętrza budynku, co ma znaczący wpływ. Dlatego zaleca się uwzględnienie całościowego projektu okien i budynku nawet w chłodniejszych warunkach klimatycznych.
W rezultacie elementy przezroczyste muszą osiągać poziom, który pozwoli im dostosować się do warunków sezonowych i zewnętrznych: niski współczynnik U i wysoka wartość współczynnika g w zimie, aby zoptymalizować izolację i zmaksymalizować bezpłatne zyski z energii słonecznej, oraz niski współczynnik U i niski współczynnik g w lecie, aby zoptymalizować izolację i ograniczyć zyski z energii słonecznej z myślą o komforcie cieplnym. Zmniejsza to zapotrzebowanie na aktywne chłodzenie.
5.3.2. Współczynnik U, współczynnik g i kluczowe pojęcia
Współczynnik U (W/m2K) odzwierciedla przenikanie ciepła elementu przezroczystego, wskazując jego zdolność do przewodzenia ciepła do/z budynku (tj. zatrzymywania lub oddawania ciepła). Biorąc pod uwagę znaczenie przegród zewnętrznych budynku w charakterystyce energetycznej, poprawa w szczególności okien stała się w wielu sytuacjach czynnikiem nadrzędnym. Dotyczy to w szczególności klimatu chłodnego, gdzie niskie wartości współczynnika U mają kluczowe znaczenie dla minimalizacji strat ciepła.
Z kolei współczynnik g określa ilość promieniowania słonecznego przechodzącego przez okno, przyczyniając się do zysków ciepła. Zarządzanie wartościami współczynnika g umożliwi nam wpływanie na zyski ciepła za pomocą przezroczystych elementów w sezonie grzewczym oraz minimalizowanie zysków słonecznych w regionach o cieplejszym klimacie.
Inne kluczowe pojęcia:
– stopień grzania (A): wartość liczbowa, zazwyczaj wyrażana w kKd (kilokelwinach na dzień), która odzwierciedla skumulowane zapotrzebowanie na ogrzewanie wynikające z różnicy między temperaturą wewnątrz i na zewnątrz budynku w sezonie grzewczym. Wartość ta w dużym stopniu zależy od lokalnych warunków klimatycznych analizowanego budynku oraz od samego budynku. Jest ona zazwyczaj obliczana przy użyciu stopniodni grzania, stopniogodzin grzania lub za pomocą modeli termicznych;
– stopień chłodzenia (X): wartość, która określa ilościowo skumulowane zapotrzebowanie na chłodzenie w celu utrzymania komfortu cieplnego w pomieszczeniach w danym okresie. Zazwyczaj oblicza się ją przy użyciu stopniodni, stopniogodzin lub za pomocą modeli termicznych;
– natężenie promieniowania słonecznego (B): energia słoneczna, która dostaje się do budynku przez przezroczyste elementy. Natężenie promieniowania słonecznego może również uwzględniać wpływ zorientowania budynku lub zacienienia;
– natężenie promieniowania słonecznego prowadzące do przegrzania (Y): odnosi się do tej części energii słonecznej, która dostaje się do budynku przez przezroczyste elementy i przyczynia się do wzrostu temperatury pomieszczeń powyżej komfortowego poziomu. Zależy to od różnych czynników: warunków klimatycznych, zorientowania budynku, poziomu izolacji przegród zewnętrznych budynku itp.;
– przenikanie spowodowane infiltracją powietrza (H): przenoszenie ciepła w wyniku niekontrolowanego wycieku powietrza przez szczeliny, połączenia lub uszczelki w przezroczystych elementach budynku.
5.3.3. Sezon grzewczy a sezon chłodniczy
W sezonie grzewczym współczynnik U odgrywa istotną rolę w ograniczaniu strat ciepła, natomiast współczynnik g (lub zacienienie) kontroluje zyski z energii słonecznej. W sezonie chłodniczym dominuje współczynnik g (lub zacienienie), ponieważ ma on znaczący wpływ na wewnętrzne obciążenie cieplne, zwłaszcza w przypadku orientacji południowej. W związku z tym w obliczeniach bilansu energetycznego należy rozróżnić te sezonowe zmiany, aby skutecznie dostosować wymagania.
Pod względem ilościowym zapotrzebowanie na energię do ogrzewania wyraża się zatem w następujący sposób:
podczas gdy zapotrzebowanie na energię chłodzącą wyraża się w następujący sposób:
Należy podkreślić, że należy również wziąć pod uwagę infiltrację powietrza (H), jak pokazano w powyższych równaniach, i że zależy ona od klasy przepuszczalności powietrza elementów przezroczystych i lokalnych poziomów wiatru.
5.3.4. Przedziały obliczeniowe
Do niedawna stopnie grzania lub chłodzenia obliczano głównie na podstawie miesięcznych lub dziennych danych klimatycznych. W niektórych przypadkach nadal wykorzystuje się dane roczne. Umożliwiało to obliczanie wpływu strat ciepła i zysków ciepła, które były wystarczająco reprezentatywne, przy czym głównym czynnikiem, dla którego prowadzono obliczenia, były straty ciepła.
Nowoczesne narzędzia obliczeniowe umożliwiają o wiele bardziej szczegółowe obliczenia, przy czym przedziały obliczeniowe osiągają poziom godzinowy, a nawet poniżej godziny. Szczegółowe obliczenia są przydatne zwłaszcza w przypadku przezroczystych elementów budynku, biorąc pod uwagę ich znaczenie dla warunków szczytowych. Jest to jeszcze bardziej widoczne w przypadku nowoczesnych budynków, w których zyski ciepła i straty ciepła są znacznie bardziej zbliżone do siebie.
Biorąc pod uwagę poprawę właściwości przegród zewnętrznych budynku, należyte uwzględnienie równowagi między zyskami ciepła a stratami ciepła nabrało szczególnego znaczenia we wszystkich godzinach eksploatacji.
Zaleca się, aby przedział obliczeniowy był również uwzględniany przy ustalaniu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej lub przy obliczaniu charakterystyki energetycznej budynków i elementów budynków.
Komisja zaleca co najmniej godzinowy przedział obliczeniowy zarówno w odniesieniu do ustalania minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej, jak i obliczania charakterystyki energetycznej budynków.
Środki kontroli zysków z energii słonecznej
Oprócz współczynnika U i współczynnika g istnieją również inne elementy, które należy wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu zarówno strat ciepła, jak i zysków z energii słonecznej: zorientowanie, projekt budynku i zacienienie.
Normy ISO 52022-1 (charakterystyka promieniowania słonecznego i światła dziennego - prosta) oraz ISO 52022-3 (charakterystyka promieniowania słonecznego i światła dziennego - szczegółowa) zawierają wiele opcji obliczania i uwzględniania poszczególnych elementów.
Poniższy przykład, oparty na hiszpańskim kodeksie budowlanym, zawiera tabelę podsumowującą zawierającą poszczególne elementy, w tym przykłady wartości podanych do celów uproszczonych obliczeń.
Tabela 3
Elementy wpływające na udział energii słonecznej
| Wskazany element | Opis | Określenie ilościowe | Wartość | Odesłanie |
| Różne rodzaje szyb | - Zwykłe - Zespolone ... | Tak | gwi (1) dla: Szyby pojedyncze: 0,77 Szyby zespolone: 0,68 Szyby zespolone niskoemisyjne: 0,60 Szyby potrójne niskoemisyjne: 0,45 Okno podwójne: 0,68 Na rys. 2 przedstawiono inne wartości współczynnika g w zależności od rodzaju szkła | Tabela 11 |
| Rolety (zewnętrzne ruchome osłony przeciwsłoneczne) | Przepuszczalność promieniowania słonecznego przez ruchome urządzenia zacieniającego (automatyczne lub ręczne) wpływa na przenikanie energii słonecznej przez otwory budynku. Zależy od rodzaju szkła i jego współczynnika g. | Tak | Podsumowanie wartości (szczegóły w tabelach 12 i 14): - 0 (dla rolet) - 0,2 (dla markiz) - 0,4 (dla zasłon) | Tabele 12 i 14 (rolety ruchome) |
| Zasłony (wewnętrzne ruchome osłony przeciwsłoneczne) | Stosowane jako zacienienie wewnętrzne, wpływają na całkowitą przepuszczalność promieniowania słonecznego przez otwory. | Tak | Podsumowanie wartości (szczegóły w tabeli 12): - 0,4 | Tabela 12 |
| Drzewa/roślinność | Współczynnik zacienienia można dostosować w zależności od gęstości i rodzaju roślinności (wieloletniej lub liściastej). | Nie (współczynnik zacienienia odpowiadający roślinności może zostać uwzględniony według uznania projektanta) | - | Sekcja 2.2.4 |
| Osłony przeciwsłoneczne (np. markizy, żaluzje z listwami) | Różne elementy zacieniające, które regulują współczynnik nasłonecznienia i ograniczają przenikanie promieni słonecznych. | Tak | Podsumowanie wartości (szczegóły w tabelach 12 i 18): - 0,2 | Tabele 12 i 18 |
| Okapy | Stałe zewnętrzne urządzenia zacieniające o współczynnikach zacienienia zależnych od zorientowania budynku i rozmiaru. | Tak | Szczegółowy opis w tabeli 16 | Tabela 16 |
| Świetliki | Tak | Szczegółowy opis w tabeli 19 | Tabela 19 | |
| Odsunięcia budynków | Odsunięcia budynków mogą wpływać na ilość bezpośredniego światła słonecznego, które dostaje się do budynku. | Tak | Szczegółowy opis w tabeli 17 | Tabela 17 |
| Zorientowanie otworów | Limity wartości współczynnika U ustalone według zorientowania budynku (północ, południe, wschód, zachód) i strefy klimatycznej, mające wpływ na zyski z energii słonecznej. | Tak | - | Zależy od lokalizacji |
| Materiał ramy | Rodzaje ram (drewno, aluminium, aluminium z przegrodą termiczną) i przepuszczalność powietrza. | Tak | - | Zależy od dostawcy |
| Wentylacja nocna | Nie | - | - | |
| Wykorzystanie światła dziennego | Należy wziąć pod uwagę zużycie energii na potrzeby sztucznego oświetlenia. | Nie | - | - |
| (1) gwi oznacza całkowitą wartość przepuszczalności energii słonecznej szyb (bez aktywnego urządzenia zacieniającego). | ||||
Rys. 2:
Zakres wartości współczynnika g dla poszczególnych rodzajów szkła (źródło: Glass for Europe)
5.4. Wpływ udziału energii słonecznej na różne rodzaje budynków
Udział energii słonecznej, w tym wartość współczynnika g i poszczególne wartości podane w tabeli 1, odgrywają istotną rolę w określaniu charakterystyki energetycznej przezroczystych elementów budynku. Wpływ tego udziału różni się w zależności od rodzaju budynku, wzorców użytkowania i warunków klimatycznych. Na przykład w budynkach mieszkalnych często priorytetem jest maksymalizacja dostępu światła dziennego przy jednoczesnym pomniejszaniu ryzyka przegrzania, podczas gdy w budynkach niemieszkalnych można skupić się na zarządzaniu zyskami z energii słonecznej w celu zapewnienia komfortu i zmniejszenia obciążenia chłodniczego na dużych powierzchniach przeszklonych. Rozróżnienie tych skutków ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji elementów przezroczystych w odniesieniu do nowych konstrukcji, gruntownych renowacji i wymian.
Zaleca się jednak przyjęcie ogólnego podejścia, w którym priorytetowo traktuje się optymalizację charakterystyki budynku jako całości, a w szczególności przegród zewnętrznych budynku. Obejmuje to włączenie elementów zacieniających, okapów i innych elementów architektonicznych w celu zarządzania zyskami ciepła słonecznego i poprawy ogólnej efektywności energetycznej budynku. Dzięki priorytetowemu traktowaniu kompleksowej strategii dla całej przegrody zewnętrznej, w tym izolacji i szczelności, można znacznie poprawić charakterystykę energetyczną budynku. Chociaż optymalizacja oszklenia pozostaje ważna, należy ją postrzegać jako część szerszej strategii projektowej, a nie jako odrębny priorytet.
Ponadto w państwach członkowskich, w których konieczne jest mechaniczne chłodzenie powietrzem, priorytetowo należy potraktować skuteczną pasywną ochronę przed ciepłem, aby w jak największym stopniu zminimalizować ilość energii potrzebnej do chłodzenia.
Ponadto Komisja zaleca, aby państwa członkowskie opierały metodykę planowania izolacji termicznej w okresie letnim na prognozach klimatycznych uwzględniających spodziewane warunki w perspektywie krótko- i średnioterminowej (np. w ciągu najbliższych 20 lat). Takie podejście gwarantuje, że projekt uwzględnia co najmniej połowę okresu użytkowania elementów budynku i jest zgodny z przewidywanymi tendencjami klimatycznymi. Aby zwiększyć odporność projektów budynków, należy wykorzystać wiarygodne i kompleksowe dane dotyczące klimatu w całej Europie.
5.4.1. Budynki niemieszkalne: nowe lub istniejące, poddawane ważniejszym renowacjom
Budynki niemieszkalne, takie jak biura lub przestrzenie handlowe, charakteryzują się zazwyczaj większymi powierzchniami oszklonymi, co zwiększa znaczenie udziału energii słonecznej. Budynki te często charakteryzują się wyższym wewnętrznym obciążeniem cieplnym ze względu na urządzenia (np. komputery, drukarki, różne systemy oświetlenia, maszyny itp.) i użytkowników, co sprawia, że kluczowe znaczenie ma skuteczne zrównoważenie wszystkich wymagań.
Zgodnie z przepisami przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (art. 9 ust. 2) nowe budynki od 2020 r. i budynki poddawane ważniejszym renowacjom muszą spełniać wymagania dotyczące budynków bezemisyjnych, które będą o co najmniej 10 % bardziej rygorystyczne niż obecne poziomy dla budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Chociaż podejście to zapewnia, aby budynki te były energooszczędne, oznacza również, że większe znaczenie będzie miało zachowanie równowagi między stratami ciepła a zyskami ciepła. Nieodpowiednie zarządzanie tą równowagą może prowadzić do przegrzania, co wymagałoby następnie systemu chłodzenia w celu kompensacji. To z kolei zwiększyłoby zużycie energii w budynku. Biorąc pod uwagę lepszą izolację cieplną i szczelność, zapotrzebowanie na energię do chłodzenia może wzrosnąć, zwłaszcza w budynkach o dużych powierzchniach oszklonych. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma zintegrowanie skutecznych strategii kontroli zysków ciepła słonecznego, takich jak wykorzystanie projektu architektonicznego, zacienienia lub szyb o niskim współczynniku g, aby utrzymać komfortowe i energooszczędne środowisko w pomieszczeniach.
W odniesieniu do różnych kategorii budynków państwa członkowskie powinny zapewnić, aby rygorystycznie stosowana była kompleksowa metodyka obliczeniowa, opisana w niniejszym dokumencie zawierającym wytyczne i zgodnie z art. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Metodyka ta musi uwzględniać wszystkie czynniki wpływające na udział energii słonecznej, jak wyszczególniono w tabeli 1. Bilans energetyczny powinien odzwierciedlać ten udział, uwzględniając takie zmienne jak właściwości oszklenia, zorientowanie budynku, zacienienie i warunki klimatyczne, aby zapewnić dokładność ocen charakterystyki energetycznej. Państwa członkowskie powinny określić poziom wymagań zgodnie z konkretnymi lokalnymi warunkami i cechami. Tę samą metodykę obliczeniową należy stosować przy sporządzaniu oceny świadectwa charakterystyki energetycznej. Zapewni to dokładną ocenę charakterystyki energetycznej budynku, z uwzględnieniem zarówno zysków z energii słonecznej, jak i strat ciepła.
Zachęca się państwa członkowskie do ustanowienia minimalnych wymagań dotyczących współczynnika U lub współczynnika g. Biorąc jednak pod uwagę potrzebę zrównoważenia różnych elementów, Komisja zaleca, aby państwa członkowskie dopuszczały wyjątki od minimalnych wymagań (dla poszczególnych elementów budynku), jeżeli projektanci i deweloperzy mogą wykazać, stosując podejście oparte na bilansie energetycznym, że budynek będzie miał lepszą charakterystykę energetyczną. Na przykład jeżeli istnieją minimalne wymagania dotyczące współczynnika g, ale wykonawca wykaże, że przez zastosowanie projektu architektonicznego lub zacienienie na stałe współczynnik g nie jest już potrzebny, wówczas państwo członkowskie może zezwolić na instalację elementów, które nie spełniają wymagań dotyczących współczynnika g.
Aby umożliwić taką elastyczność, ważne jest, aby metodyki obliczeniowe stosowane w państwach członkowskich były wystarczająco precyzyjne i uwzględniały jak największą liczbę elementów, które mają wpływ na efektywność przezroczystych elementów budynku.
5.4.2. Budynki mieszkalne: nowe lub istniejące, poddawane ważniejszym renowacjom
Nowe i poddawane renowacji budynki mieszkalne muszą spełniać te same wymagania dotyczące wbudowywania przezroczystych elementów budynku, które optymalizują efektywność energetyczną, co budynki niemieszkalne. Istnieją jednak zasadnicze różnice w projektowaniu, wzorcach użytkowania i zużyciu energii w budynkach mieszkalnych, które wymagają dostosowanego do potrzeb podejścia zarówno w przypadku nowych konstrukcji, jak i renowacji. W poniższej sekcji przedstawiono różne aspekty, które należy wziąć pod uwagę w przypadku budynków mieszkalnych:
– budynki te mają zazwyczaj mniejsze powierzchnie oszklone w porównaniu z budynkami niemieszkalnymi. Zmniejsza to ogólny udział energii słonecznej, ale sprawia, że ważniejsze staje się staranne zoptymalizowanie każdego przezroczystego elementu w celu zrównoważenia retencji ciepła i zysków z energii słonecznej;
– priorytetem jest naturalne światło dzienne i komfort wewnątrz pomieszczeń. Przezroczyste elementy muszą być dobrane tak, aby maksymalizować przepuszczalność światła widzialnego, jednocześnie minimalizując olśnienie i straty energii;
– często charakteryzują się one niższym wewnętrznym obciążeniem cieplnym niż budynki niemieszkalne, co sprawia, że zarządzanie potrzebami w zakresie ogrzewania i chłodzenia w dużym stopniu zależy od czynników zewnętrznych, takich jak natężenie promieniowania słonecznego, naturalne zacienienie (drzewa, budynki sąsiednie itp.) oraz jakość izolacji.
Metodykę stosowaną do oceny charakterystyki energetycznej elementów przezroczystych w budynkach niemieszkalnych można również skutecznie stosować w odniesieniu do budynków mieszkalnych. Zapewnia to spójność między różnymi rodzajami budynków, przy jednoczesnym uwzględnieniu różnic w niektórych aspektach, takich jak obciążenia cieplne.
Podobnie jak w przypadku nowych i odnowionych budynków niemieszkalnych te same najlepsze praktyki można zastosować w odniesieniu do nowych i poddanych renowacji budynków mieszkalnych.
5.4.3. Istniejące budynki mieszkalne lub małe budynki niemieszkalne
W przekształconej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej elementów budynków w przypadku ich wymiany lub modernizacji.
Jak wskazano w niniejszym dokumencie, modernizacja przezroczystych elementów budynku odgrywa kluczową rolę w zmniejszaniu potrzeb energetycznych. Środki modernizacji powinny uwzględniać takie czynniki, jak wymiana przestarzałych szyb na wysokowydajne alternatywy, które optymalizują parametry elementu (np. współczynniki U i g), montaż zewnętrznych urządzeń zacieniających oraz poprawa ogólnej szczelności budynku w celu ograniczenia strat ciepła.
W przypadku nowych budynków i ważniejszych renowacji - ze względu na złożoność takich projektów - za proces ten odpowiada zazwyczaj zespół projektowy. Ponieważ budynek jest traktowany jako całość, zespół projektowy dysponuje narzędziami i zdolnościami zapewniającymi integrację okien z pozostałymi elementami. Nie zawsze ma to jednak miejsce, gdy prace renowacyjne dotyczą wyłącznie przezroczystych elementów budynku. Tak jest zazwyczaj w przypadku wymiany okien. Nie obejmuje to pojedynczych wymian szyb z powodu stłuczenia lub uszkodzenia, lecz raczej systematyczną modernizację okien w ramach strategii poprawy charakterystyki energetycznej.
Biorąc pod uwagę ograniczenia związane z istniejącymi budynkami oraz ograniczenia wydajnościowe, z jakimi borykają się małe przedsiębiorstwa, istnieje potrzeba wspierania wymiany przezroczystych elementów okiennych.
Aby ułatwić ten proces, Komisja zaleca, aby państwa członkowskie zapewniły mechanizmy wsparcia, w szczególności dla małych przedsiębiorstw, w celu zapewnienia skutecznego podejmowania decyzji i zgodności z wymogami dotyczącymi charakterystyki energetycznej.
Preferowanym wariantem byłoby dokonanie przez instalatorów obliczeń w celu określenia najbardziej odpowiedniej wymiany okien w istniejących warunkach. Państwa członkowskie powinny rozważyć opracowanie praktycznych narzędzi umożliwiających instalatorom ocenę wpływu wymiany okien na bilans energetyczny budynku przy użyciu z góry określonych współczynników.
Jeżeli nie można dokonać szczegółowych obliczeń, Komisja zaleca, aby państwa członkowskie przygotowały szczegółowe wytyczne. Powinny one obejmować następujące elementy:
– wymagane i zalecane wartości współczynnika U i g dla różnych orientacji;
– wytyczne dotyczące uwzględniania obecności elementów zacieniających (np. w przypadku okien z elementami zacienienia przeciwsłonecznego wymóg dotyczący wartości g nie ma zastosowania).
Przygotowując wymagania i zalecenia, państwa członkowskie powinny opierać się na metodyki opartej na bilansie energetycznym. Sprawozdanie dotyczące optymalnych kosztów, które państwa członkowskie muszą sporządzać co pięć lat, stanowi dobre ramy dla uwzględnienia tej oceny na szczeblu krajowym.
Należy również priorytetowo traktować strategie modernizacji, takie jak instalowanie zewnętrznego zacienienia, aby zmniejszyć zapotrzebowanie na chłodzenie przy jednoczesnym utrzymaniu komfortu i efektywności energetycznej.
5.4.4. Streszczenie zaleceń
Poniżej przedstawiono podsumowanie zalecanych wymagań dla różnych rodzajów budynków i robót budowlanych.
Tabela 4
Streszczenie zaleceń dotyczących postępowania z przezroczystymi elementami budynku
| Rodzaj wykonywanych prac | Rodzaj budynku | Obliczanie bilansu energetycznego | Wymagania dotyczące współczynnika U | Wymagania dotyczące współczynnika g |
| Nowy budynek | Jednorodzinny mieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego |
| Wielorodzinny mieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Mały niemieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Niemieszkalny (pozostałe budynki) | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Ważniejsza renowacja | Jednorodzinny mieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego lub uproszczonych wytycznych państwa członkowskiego |
| Wielorodzinny mieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Mały niemieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego lub uproszczonych wytycznych państwa członkowskiego | |
| Niemieszkalny (pozostałe budynki) | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Wymiana | Jednorodzinny mieszkalny | Nieobowiązkowe | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego lub uproszczonych wytycznych państwa członkowskiego |
| Wielorodzinny mieszkalny | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego | |
| Mały niemieszkalny | Nieobowiązkowe | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego lub uproszczonych wytycznych państwa członkowskiego | |
| Niemieszkalny (pozostałe budynki) | Tak | Tak | Na podstawie wyników bilansu energetycznego |
Wymagania dotyczące współczynnika Uw: państwa członkowskie powinny wprowadzić szczegółowe wymagania oparte na wartościach U w celu ograniczenia strat ciepła przez przezroczyste elementy budynku.
Wymagania dotyczące współczynnika gw: państwa członkowskie powinny rozważyć wprowadzenie uproszczonych wymagań dotyczących wartości g w odniesieniu do budynków mieszkalnych i małych budynków niemieszkalnych. Powinny uwzględnić w swoich wymaganiach różne zastosowania, a w szczególności zorientowanie budynku i klimat. W Europie dostępne są już szyby o wartościach współczynnika g wynoszących od 0,25 do 0,8, w tym szyby niskoemisyjne (zaprojektowane w celu zminimalizowania przenoszenia ciepła przy jednoczesnym umożliwieniu pozyskiwania energii słonecznej) oraz szyby pozwalające na regulację słoneczną (ograniczające nadmierne zyski ciepła słonecznego w celu zapobiegania przegrzaniu). Jeżeli budynek posiada odpowiednie stałe zacienienie, można odstąpić od tych wymagań. W przypadku nowych budynków lub większych budynków niemieszkalnych zaleca się dobór współczynnika g na podstawie bilansu energetycznego.
Bilans energetyczny: państwa członkowskie powinny wprowadzić zarówno uproszczone, jak i szczegółowe metody obliczania bilansu energetycznego. Projektanci mogliby korzystać z uproszczonych i szczegółowych obliczeń w nowych budynkach lub podczas renowacji. W przypadku prostych wymian, gdzie w wielu przypadkach wyboru dokonują bezpośrednio instalatorzy, zaleca się, aby państwa członkowskie przedstawiły wytyczne dotyczące stosowania uproszczonego bilansu energetycznego.
5.5. Najlepsze praktyki z różnych państw członkowskich:
Dania
Podejście Danii do efektywności energetycznej w odniesieniu do przezroczystych elementów budynku regulują krajowe przepisy budowlane, znane jako BR18. Przepisy te nakładają rygorystyczne wymagania dotyczące bilansu energetycznego okien i innych elementów oszklenia, mające zastosowanie zarówno do nowych budynków, jak i gruntownych renowacji oraz wymiany pojedynczych okien.
Okna muszą osiągać status "neutralny energetycznie", co oznacza, że muszą umożliwiać taki sam poziom zysków z energii słonecznej w sezonie grzewczym, w jakim tracą przez przenikanie ciepła. Oblicza się to stosując następujący wzór 362 :
Gdzie I oznacza natężenie promieniowania słonecznego skorygowane o zależność wartości g od kąta padania; gw oznacza całkowitą wartość przenikania promieniowania słonecznego przez okno; G to stopień grzania oparty na temperaturze pomieszczenia wynoszącej 20 °C, a Uw to współczynnik przenikania ciepła przez okno.
BR18 odnosi się do ogólnego zużycia energii i wpływu budynków na klimat w rozdziale 11. Szczegółowe wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej okien przedstawiono w § 258, a szczegółowe wyjaśnienia i wytyczne dotyczące wdrażania przedstawiono w sekcji 1.6. Przepisy te zapewniają, aby przezroczyste elementy budynku skutecznie przyczyniały się do zmniejszenia zapotrzebowania na energię, a jednocześnie wspierały cele Danii w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Niemcy
Norma techniczna DIN/TS 18599-2 jest stosowana w Niemczech do obliczania charakterystyki energetycznej budynków w ramach serii norm DIN/TS 18599 363 . Seria ta zawiera szczegółowe metody oceny efektywności systemów energetycznych i elementów budynków, w tym ogrzewania, chłodzenia, wentylacji, oświetlenia i przegród zewnętrznych budynku.
Norma DIN/TS 18599-2 koncentruje się na przegrodach zewnętrznych budynku, w tym na elementach przezroczystych, takich jak okna i szyby, oraz zapewnia metodykę obliczeniową na potrzeby określania ich charakterystyki energetycznej poprzez wprowadzenie nowej właściwości - BKtr. Parametr ten reprezentuje bilans energetyczny elementów przezroczystych i uwzględnia takie czynniki, jak współczynnik U, współczynnik g oraz Sf, znany jako współczynnik zysków promieniowania zależny od zorientowania budynku. Zapewnia dokładną ocenę energetyczną elementów przezroczystych w obrębie całości przegród zewnętrznych budynku.
Seria norm DIN/TS 18599 służy zapewnieniu zgodności z niemiecką ustawą o energii w budynkach 364 .
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2025.6438 |
| Rodzaj: | informacja |
| Tytuł: | Zawiadomienie Komisji zawierające wytyczne dotyczące nowych lub istotnie zmienionych przepisów przekształconej dyrektywy (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków |
| Data aktu: | 2025-12-18 |
| Data ogłoszenia: | 2025-12-18 |
| Data wejścia w życie: | 2025-12-18 |