Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

z dnia 26 września 1997 r.

w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

Na podstawie art. 237¹⁵ § 1 Kodeksu pracy zarządza się, co następuje:

Dział  I

Przepisy wstępne

§  1. [Zakres przedmiotowy rozporządzenia]

1.  Rozporządzenie określa ogólnie obowiązujące przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach pracy, w szczególności dotyczące:

1) obiektów budowlanych, pomieszczeń pracy i terenu zakładów pracy;

2) procesów pracy;

3) pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych.

2.  Przepisy rozporządzenia nie dotyczą środków transportu kolejowego, lotniczego, morskiego i wodnego śródlądowego.

§ 2. [Definicje legalne]  Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

1) "osłonie" - rozumie się przez to element lub zestaw elementów konstrukcyjnych służący do ochrony człowieka przed niebezpiecznymi lub uciążliwymi wpływami pracujących części, mechanizmów i układów roboczych maszyny lub innego urządzenia technicznego;

2) 1 "pomieszczeniach higienicznosanitarnych" - rozumie się przez to szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami, ustępy, jadalnie z wyjątkiem stołówek, pomieszczenia do wypoczynku, pomieszczenia do ogrzewania się pracowników oraz pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej;

3) "pomieszczeniu pracy" - rozumie się przez to pomieszczenie przeznaczone na pobyt pracowników, w którym wykonywana jest praca. Nie uważa się za przeznaczone na pobyt pracowników pomieszczeń, w których:

a) łączny czas przebywania tych samych pracowników w ciągu jednej zmiany roboczej jest krótszy niż 2 godziny, a wykonywane czynności mają charakter dorywczy bądź praca polega na krótkotrwałym przebywaniu związanym z dozorem albo konserwacją urządzeń lub utrzymaniem czystości i porządku,

b) mają miejsce procesy technologiczne niepozwalające na zapewnienie odpowiednich warunków przebywania pracowników w celu ich obsługi, bez zastosowania środków ochrony indywidualnej i zachowania specjalnego reżimu organizacji pracy,

c) jest prowadzona hodowla roślin lub zwierząt, niezależnie od czasu przebywania w nich pracowników zajmujących się obsługą;

4) "pomieszczeniu stałej pracy" - rozumie się przez to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas przebywania tego samego pracownika w ciągu jednej doby przekracza 4 godziny;

5) "pomieszczeniu czasowej pracy" - rozumie się przez to pomieszczenie pracy, w którym łączny czas przebywania tego samego pracownika w ciągu jednej doby trwa od 2 do 4 godzin;

6) "przepisach techniczno-budowlanych" - rozumie się przez to przepisy ustawy - Prawo budowlane oraz aktów wykonawczych do tej ustawy;

7) "ryzyku zawodowym" - rozumie się przez to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy;

7a) "terenie zakładu pracy" - rozumie się przez to przestrzeń wraz z obiektami budowlanymi, będącą w dyspozycji pracodawcy, w której pracodawca organizuje miejsca pracy;

7b) "miejscu pracy" - rozumie się przez to miejsce wyznaczone przez pracodawcę, do którego pracownik ma dostęp w związku z wykonywaniem pracy;

8) "stanowisku pracy" - rozumie się przez to przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół pracowników wykonuje pracę;

9) "środkach ochrony indywidualnej" - rozumie się przez to wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu. Do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się:

- zwykłej odzieży roboczej i mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika,

- środków ochrony indywidualnej używanych przez wojsko, Policję i inne służby utrzymania porządku publicznego,

- wyposażenia stosowanego przez służby pierwszej pomocy i ratownicze,

- środków ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym,

- wyposażenia sportowego,

- środków służących do samoobrony lub do odstraszania,

- przenośnych urządzeń do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publicznego;

10) "środkach ochrony zbiorowej" - rozumie się przez to środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy, będące rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach;

11) "środowisku pracy" - rozumie się przez to warunki środowiska materialnego (określonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi), w którym odbywa się proces pracy;

12) "urządzeniach ochronnych" - rozumie się przez to osłony lub takie urządzenia, które spełniają jedną lub więcej z niżej wymienionych funkcji:

- zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych,

- powstrzymują ruchy elementów niebezpiecznych, zanim pracownik znajdzie się w strefie niebezpiecznej,

- nie pozwalają na włączenie ruchu elementów niebezpiecznych, jeśli pracownik znajduje się w strefie niebezpiecznej,

- zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych,

- nie pozwalają na uaktywnienie innych czynników niebezpiecznych lub szkodliwych;

13) "zagrożeniu" - rozumie się przez to stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę;

14) 2 "punkcie pierwszej pomocy" - rozumie się przez to - w zależności od wielkości zakładu pracy, rodzaju prowadzonej działalności i związanych z nią zagrożeń - pomieszczenie lub wyodrębnione miejsce o wystarczającej powierzchni, wyposażone w umywalki z ciepłą i zimną wodą oraz niezbędny sprzęt i inne środki do udzielania pierwszej pomocy;

15) "znaku bezpieczeństwa" - rozumie się przez to znak utworzony przez kombinację kształtu geometrycznego, barwy i symbolu graficznego lub obrazkowego (piktogramu) albo tekstu, przekazujący określoną informację związaną z bezpieczeństwem lub jego zagrożeniem;

16) "sygnałach bezpieczeństwa" - rozumie się przez to sygnały świetlne i dźwiękowe, komunikaty słowne lub sygnały ręczne, przekazujące informacje istotne dla zachowania bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;

17) "sygnale świetlnym" - rozumie się przez to sygnał emitowany przez urządzenie wykonane z przezroczystych lub półprzezroczystych materiałów, podświetlonych od wewnątrz lub z tyłu, tak aby dawało to efekt świecącej powierzchni;

18) "sygnale dźwiękowym" - rozumie się przez to sygnał akustyczny (dźwiękowy) emitowany przez urządzenie przeznaczone do tego celu, bez użycia głosu ludzkiego i nieemitujące tego głosu, wskazujący na zaistnienie oraz - w razie potrzeby - trwanie i zakończenie niebezpiecznej sytuacji;

19) "sygnale ręcznym" - rozumie się przez to ustalony ruch lub układ rąk i dłoni, służący do kierowania osobami wykonującymi czynności mogące stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa pracowników;

20) "komunikacie słownym" - rozumie się przez to ustaloną, krótką i jednoznaczną, informację słowną wypowiadaną przez człowieka lub emitowaną jako głos ludzki, nakazującą określone postępowanie w celu zachowania bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;

21) 3 "substancjach stwarzających zagrożenie lub mieszaninach stwarzających zagrożenie" - rozumie się przez to substancje albo mieszaniny, o których mowa w art. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającego i uchylającego dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1).

Dział  II

Obiekty budowlane i teren zakładu pracy

§ 3. [Ogólne wymagania]  Budynki i inne obiekty budowlane, w których znajdują się pomieszczenia pracy, powinny być zbudowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach techniczno-budowlanych.

§  4. [Drogi komunikacyjne i transportowe]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić na terenie zakładu pracy wykonane i oznakowane, zgodnie z Polskimi Normami i właściwymi przepisami, drogi komunikacyjne i transportowe, zwane dalej "drogami", drogi dla pieszych, zwane dalej "przejściami", i dojazdy pożarowe oraz utrzymywać je w stanie niestwarzającym zagrożeń dla użytkowników. Drogi i przejścia oraz dojazdy pożarowe nie mogą prowadzić przez miejsca, w których występują zagrożenia dla ich użytkowników.

2.  Drogi i przejścia powinny posiadać wymiary odpowiednie do liczby potencjalnych użytkowników oraz rodzajów i wielkości stosowanych urządzeń transportowych i przemieszczanych ładunków. Minimalne wymiary dróg i przejść określają Polskie Normy.

3.  Nawierzchnia dróg, placów manewrowych, postojowych i składowych, dojazdów pożarowych i przejść powinna być równa i twarda lub utwardzona oraz posiadać nośność odpowiednią do obciążenia wynikającego ze stosowanych środków transportowych oraz przemieszczanych i składowanych materiałów.

4.  Drogi, przejścia oraz place manewrowe, postojowe i składowe powinny posiadać urządzenia lub inne rozwiązania techniczne zapewniające odprowadzanie wód opadowych.

§  5. [Progi, stopnie, pochylnie]

1.  Na drogach transportowych i w magazynach nie powinny występować progi ani stopnie. W przypadku zróżnicowania poziomów podłogi, różnice te powinny być wyrównane pochylniami o nachyleniu dostosowanym do rodzaju używanego środka transportu, ale nie większym niż 8 %.

2.  Pochylnie powinny umożliwiać bezpieczne poruszanie się pracowników i dogodny transport ładunków.

§  6. [Oznakowanie niebezpiecznych miejsc]

1.  Miejsca w zakładzie pracy, w których występują zagrożenia dla pracowników, powinny być oznakowane widocznymi barwami lub znakami bezpieczeństwa zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia i w Polskich Normach.

2.  Jeżeli oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika, miejsca niebezpieczne powinny być wyłączone z użytkowania poprzez ich odpowiednie wygrodzenie lub w inny sposób.

3.  Otwory i zagłębienia powinny być zamknięte odpowiednimi pokrywami, a jeżeli jest to niemożliwe - właściwie ogrodzone i oznakowane.

4.  Miejsca niebezpieczne na przejściach zagrażające potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem (np. stopnie) powinny być pomalowane barwami bezpieczeństwa zgodnie z Polskimi Normami.

5.  Na drogach - w miejscach, w których możliwe jest niespodziewane wtargnięcie pieszych, w szczególności przed bramami, drzwiami i przejściami, należy ustawić barierki lub zastosować inne skuteczne środki ochronne.

§  7. [Przejezdność dróg, przejść i dojazdów pożarowych]

1.  Dróg, przejść i dojazdów pożarowych nie wolno zastawiać materiałami, środkami transportu, sprzętem i innymi przedmiotami.

2.  Na skrzyżowaniach dróg powinna być zapewniona dobra widoczność.

§ 8. 4 [Tunele]   W tunelach przeznaczonych do stałej komunikacji nie powinny znajdować się rurociągi służące do transportu materiałów niebezpiecznych, o których mowa w § 91, oraz transportu cieczy lub gazów pod ciśnieniem albo o temperaturze wyższej niż 70 °C lub niższej niż -15 °C. Wymóg ten nie dotyczy przewodów służących do ogrzewania tunelu, jeżeli temperatura czynnika grzewczego nie przekracza 95 °C.

§  9. [Drogi ewakuacyjne]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić drogi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczeń obiektu budowlanego, w których mogą przebywać pracownicy, umożliwiające szybkie wydostanie się pracowników na otwartą przestrzeń. Drogi ewakuacyjne oraz dojścia do nich prowadzące nie mogą być zastawiane.

2.  Wymagania dla dróg ewakuacyjnych i warunki ewakuacji określają przepisy techniczno-budowlane i dotyczące ochrony przeciwpożarowej.

§  10. [Oświetlenie; instalacje i urządzenia elektryczne]

1.  We wszystkich miejscach na terenie zakładu pracy, w których mogą przebywać pracownicy, pracodawca jest obowiązany zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej lub jeżeli oświetlenie dzienne jest niewystarczające. Wymagania dotyczące oświetlenia określają Polskie Normy.

2.  Instalacje i urządzenia elektryczne powinny być tak wykonane i eksploatowane, aby nie narażały pracowników na porażenie prądem elektrycznym, przepięcia atmosferyczne, szkodliwe oddziaływanie pól elektromagnetycznych oraz nie stanowiły zagrożenia pożarowego, wybuchowego i nie powodowały innych szkodliwych skutków.

§ 11. 5 [Urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu lub skażeniu]   Zakład pracy powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu lub skażeniu, w stopniu szkodliwym dla zdrowia ludzkiego - powietrza, gruntu oraz wód - substancjami chemicznymi, pyłami, środkami promieniotwórczymi albo szkodliwymi czynnikami biologicznymi, w związku z produkcją bądź inną działalnością zakładu pracy.

§ 12. [Ochrona przez wyładowaniami elektryczności statycznej]  Pracodawca jest obowiązany zapewnić ochronę obiektów budowlanych i urządzeń technicznych przed gromadzeniem się ładunków i wyładowaniami elektryczności statycznej - stwarzającymi zagrożenia w środowisku pracy.

§  13. [Woda pitna, do celów higienicznych, gospodarczych i przeciwpożarowych]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić dostateczną ilość wody zdatnej do picia oraz do celów higienicznosanitarnych, gospodarczych i przeciwpożarowych.

2.  Ilość wody do celów higienicznych przypadająca dziennie na każdego pracownika jednocześnie zatrudnionego nie może być mniejsza niż:

1) 120 l - przy pracach w kontakcie z substancjami szkodliwymi, trującymi lub zakaźnymi albo powodującymi silne zabrudzenie pyłami, w tym 90 l w przypadku korzystania z natrysków;

2) 90 l - przy pracach brudzących, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagających zapewnienia należytej higieny procesów technologicznych, w tym 60 l w przypadku korzystania z natrysków;

3) 30 l - przy pracach niewymienionych w pkt 1 i 2.

3.  Niezależnie od ilości wody, określonej w ust. 2, należy zapewnić wodę niezbędną do utrzymania czystości pomieszczeń i terenu zakładu pracy w ilości co najmniej 1,5 l na dobę na każdy metr kwadratowy powierzchni podłogi, wymagającej zmywania, oraz co najmniej 2,5 l na dobę na każdy metr kwadratowy powierzchni terenu poza budynkami, wymagającej polewania (tereny zielone, utwardzone ulice, place itp.).

Dział  III

Pomieszczenia pracy

Rozdział  1

Przepisy ogólne

§ 14. [Czystość i porządek w pomieszczeniach pracy]  Pracodawca jest obowiązany utrzymywać pomieszczenia pracy w czystości i porządku oraz zapewnić ich okresowe remonty i konserwacje w celu zachowania wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy.

§  15. [Wymogi w zakresie pomieszczeń pracy i ich wyposażenia]

1.  Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami.

2.  W pomieszczeniach pracy, w których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia (wysoka temperatura, hałas, drgania, promieniowanie, gazy, pyły, pary itp.) powinny być zastosowane rozwiązania techniczne uniemożliwiające przedostawanie się tych czynników do innych pomieszczeń pracy oraz do pomieszczeń higienicznosanitarnych.

3.  Ściany i sufity pomieszczeń pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia pracowników lub pyły niebezpieczne pod względem wybuchowym, powinny mieć pokrycie ochronne, zabezpieczające przed adsorpcją i gromadzeniem się pyłu oraz powinny być przystosowane do łatwego czyszczenia lub zmywania.

4.  Jeżeli ze względu na rodzaj wykonywanych robót lub rodzaj stosowanych urządzeń może zachodzić niebezpieczeństwo wybuchu, stropy, dachy i ściany pomieszczeń pracy powinny być wykonane zgodnie z wymaganiami bezpieczeństwa dla tego rodzaju robót lub znajdujących się tam urządzeń oraz zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

§  16. [Podłogi]

1.  W pomieszczeniach oraz na drogach znajdujących się w obiektach budowlanych podłogi powinny być stabilne, równe, nieśliskie, niepylące i odporne na ścieranie oraz nacisk, a także łatwe do utrzymania w czystości.

2.  W pomieszczeniach, w których mogą wystąpić mieszaniny wybuchowe palnych par, pyłów lub gazów z powietrzem, powierzchnie podłóg powinny być wykonane z materiału niepowodującego iskrzenia mechanicznego lub wyładowań elektrostatycznych.

3.  Jeżeli podłoga jest wykonana z materiału będącego dobrym przewodnikiem ciepła lub jeżeli przy wykonywaniu pracy występuje jej zamoczenie, w przejściach oraz w miejscach do stania i siedzenia powinny znajdować się podesty izolujące od zimna lub wilgoci albo powinny być stosowane inne środki izolujące. Podesty powinny być stabilne, wytrzymałe na obciążenie użytkowe, zabezpieczające przed poślizgiem i potknięciem oraz łatwe do utrzymania w czystości.

§ 17. [Obciążenie stropów]  W pomieszczeniach magazynowych i na drogach znajdujących się w obiektach budowlanych powinny być umieszczone informacje o dopuszczalnym obciążeniu stropów.

§  18. [Pomieszczenia pracy poniżej poziomu otaczającego terenu]

1.  Pomieszczenia stałej pracy nie powinny być lokalizowane poniżej poziomu otaczającego terenu, z wyjątkiem pomieszczeń, o których mowa w ust. 2, oraz jeżeli wymaga tego rodzaj produkcji (w chłodniach, rozlewniach win itp.).

2.  Poniżej poziomu otaczającego terenu mogą znajdować się pomieszczenia pracy w garażu, kotłowni i warsztatach podręcznych, pomieszczenia handlowe, usługowe i gastronomiczne w ulicznych przejściach podziemnych, w podziemnych stacjach komunikacyjnych i tunelach, w domach handlowych i hotelach oraz w obiektach zabytkowych, pod warunkiem zachowania wymagań przepisów techniczno-budowlanych i po uzyskaniu zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

3.  Na warunkach określonych w ust. 2 i w przypadku zapewnienia oświetlenia dziennego, pomieszczenia stałej pracy mogą znajdować się w suterenach lub piwnicach.

§  19. [Powierzchnia i wysokość pomieszczeń]

1.  Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pracy powinny zapewniać spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz czasu przebywania pracowników w tych pomieszczeniach.

2.  Na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przypadać co najmniej 13 m³ wolnej objętości pomieszczenia oraz co najmniej 2 m² wolnej powierzchni podłogi (niezajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.).

§  20. [Minimalna wysokość pomieszczeń]

1.  Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie może być mniejsza niż:

1) 3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia;

2) 3,3 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

2.  Wysokość pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, może być obniżona w przypadku zastosowania klimatyzacji - pod warunkiem uzyskania zgody państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

3.  Wysokość określona w ust. 1 pkt 1 może być zmniejszona do:

1) 2,5 m w świetle:

a) jeżeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie więcej niż 4 pracowników, a na każdego z nich przypada co najmniej po 15 m³ wolnej objętości pomieszczenia lub

b) w pomieszczeniu usługowym lub produkcyjnym drobnej wytwórczości mieszczącym się w budynku mieszkalnym, jeżeli przy wykonywanych pracach nie występują pyły lub substancje szkodliwe dla zdrowia, hałas nie przekracza dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w budynkach mieszkalnych, określonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika przypada co najmniej 15 m³ wolnej objętości pomieszczenia;

2) 2,2 m w świetle - w dyżurce, portierni, kantorze, kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w pomieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej do większego pomieszczenia.

4.  Wysokość pomieszczenia czasowej pracy nie może być mniejsza niż:

1) 2,2 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia;

2) 2,5 m w świetle - jeżeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

5.  W pomieszczeniu o stropie pochyłym wymagania określone w ust. 1, 3 i 4 stosuje się do średniej wysokości pomieszczenia, przy czym w najniższym miejscu wysokość pomieszczenia nie może być mniejsza w świetle niż 1,9 m (licząc od poziomu podłogi do najniżej położonej części konstrukcyjnej sufitu).

§  21. [Schody, pomosty, pochylnie, drabiny]

1.  Do pomieszczeń i stanowisk pracy położonych na różnych poziomach powinny prowadzić bezpieczne dojścia stałymi schodami lub pochylniami.

2.  Nawierzchnie schodów, pomostów i pochylni nie powinny być śliskie, a w miejscach, w których może występować zaleganie pyłów - powinny być ażurowe.

3.  Zamocowane na stałe drabiny lub klamry mogą być stosowane jako dojścia dodatkowe oprócz schodów, a zamiast schodów - tylko w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych względami użytkowymi lub gdy nie ma technicznych możliwości ich zastosowania.

4.  Wymagania, jakie powinny spełniać schody i pochylnie, określają przepisy techniczno-budowlane.

§  22. [Drzwi, bramy, wrota]

1.  Wymiary otworów drzwiowych w każdym pomieszczeniu powinny być odpowiednie do liczby pracowników z nich korzystających oraz do rodzaju i wielkości używanych urządzeń transportowych i przemieszczanych ładunków. Wymiary otworów drzwiowych określa Polska Norma.

2.  Sposób otwierania drzwi z pomieszczeń pracy i z pomieszczeń higienicznosanitarnych powinien odpowiadać wymaganiom przepisów techniczno-budowlanych i dotyczących ochrony przeciwpożarowej.

3.  Drzwi rozsuwane muszą być wyposażone w urządzenia zapobiegające ich wypadnięciu z prowadnic.

4.  Drzwi i bramy otwierające się do góry muszą być wyposażone w urządzenia zapobiegające ich przypadkowemu opadaniu.

5.  Wrota bram powinny być wyposażone w urządzenia zapobiegające ich przypadkowemu zamknięciu.

6.  Wahadłowe drzwi i bramy muszą być przezroczyste lub posiadać przezroczyste panele.

7.  Drzwi i bramy przezroczyste powinny być wykonane z materiału odpornego na rozbicie lub ze szkła hartowanego oraz odpowiednio oznakowane w widocznym miejscu.

8.  Pomiędzy pomieszczeniami nie należy wykonywać progów, chyba że warunki techniczne wymagają ich zastosowania. W takich przypadkach należy je oznaczyć w sposób widoczny.

9.  Drzwi i bramy otwierane i zamykane mechanicznie powinny tak funkcjonować, aby nie stwarzały zagrożenia urazem. Drzwi takie powinny mieć zamontowane łatwo rozpoznawalne i łatwo dostępne z obu stron urządzenie do ich zatrzymywania, a także powinny być przystosowane do ręcznego otwierania.

§ 23. [Zamki, zamykanie pomieszczeń]  Pomieszczenia pracy, w których przebywają pracownicy, nie mogą być zamykane w sposób uniemożliwiający wyjście z pomieszczenia. Jeżeli istnieją względy wymagające zamykania pomieszczeń w czasie pracy przed osobami nieupoważnionymi, należy stosować przy drzwiach zamki uniemożliwiające wejście z zewnątrz, a jednocześnie umożliwiające wyjście z pomieszczenia bez użycia klucza. W takiej sytuacji należy przewidzieć możliwość powiadamiania pracowników znajdujących się w takich pomieszczeniach o niebezpieczeństwie grożącym z zewnątrz.

§  24. [Szyby i powierzchnie szklane]

1.  Szyby w oknach oraz inne przedmioty i powierzchnie szklane, znajdujące się w pomieszczeniach pracy, narażone na uszkodzenia w związku z rodzajem prowadzonych prac, powinny być od strony, po której mogą znajdować się ludzie, osłonięte siatką zabezpieczającą przed odłamkami szkła.

2.  Przezroczyste ściany działowe, znajdujące się w pomieszczeniach pracy, w pobliżu takich pomieszczeń lub wzdłuż przejść - muszą być jednoznacznie oznakowane oraz wykonane z materiału odpornego na rozbicie lub tak osłonięte, aby niemożliwe było zetknięcie się pracownika ze ścianą lub jego zranienie w razie rozbicia tej ściany.

Rozdział  2

Oświetlenie

§ 25. [Oświetlenie]  W pomieszczeniach stałej pracy należy zapewnić oświetlenie dzienne, chyba że jest to niemożliwe lub niewskazane ze względu na technologię produkcji, a na stosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

§  26. [Oświetlenie dzienne]

1.  Oświetlenie dzienne na poszczególnych stanowiskach pracy powinno być dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokładności oraz powinno spełniać wymagania określone w Polskiej Normie.

2.  Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami.

§  27. [Pomieszczenia ciemne]

1.  Stosunek wartości średnich natężenia oświetlenia w pomieszczeniach sąsiadujących ze sobą, przez które odbywa się komunikacja wewnętrzna, nie powinien być większy niż 5 do 1.

2.  Przy wyjściu z pomieszczeń, w których ze względów technologicznych praca jest wykonywana w ciemności (np. ciemnie optyczne), powinny być zapewnione warunki umożliwiające stopniową adaptację wzroku.

§ 28. 6 [Oświetlenie awaryjne]   W pomieszczeniach i miejscach pracy, w których w razie awarii oświetlenia mogą wystąpić zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, należy zapewnić oświetlenie awaryjne spełniające wymagania określone w odrębnych przepisach i Polskich Normach.

§ 28a. [Instalacje oświetleniowe]  Instalacje oświetleniowe w pomieszczeniach, w których znajdują się miejsca pracy, oraz w korytarzach powinny być dobrane i wykonane tak, aby nie narażały pracownika na wypadek powodowany rodzajem zainstalowanego oświetlenia.

§  29. [Okna, świetliki i naświetla]

1.  Okna, świetliki i naświetla w pomieszczeniach pracy o dużej wilgotności powietrza powinny być wykonane w sposób zapobiegający skraplaniu się w nich pary wodnej. W przypadku szczególnie dużego zaparowania pomieszczenia i możliwości spadania kropel wody na stanowisko pracy należy zainstalować rynienki lub inne urządzenia odprowadzające wodę z okien, świetlików i naświetli.

2.  Szyby w oknach i świetlikach powinny być czyste oraz przepuszczać dostateczną ilość światła. Do mycia okien i świetlików powinien być zapewniony dogodny i bezpieczny dostęp.

3.  Okna i świetliki powinny być wyposażone w odpowiednie urządzenia eliminujące nadmierne operowanie promieni słonecznych padających na stanowiska pracy.

4.  Okna i świetliki, przeznaczone do wietrzenia pomieszczeń, należy wyposażyć w urządzenia pozwalające na otwieranie ich w sposób łatwy i bezpieczny z poziomu podłogi oraz ustawienie części otwieranych w pożądanym położeniu.

Rozdział  3

Ogrzewanie i wentylacja

§ 30. [Temperatura w pomieszczeniach pracy]  W pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niższą niż 14 °C (287 K), chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18 °C (291 K).

§ 31. [Zabezpieczenie pomieszczeń przed niekontrolowaną emisją ciepła i napływem chłodnego powietrza]  Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny być zabezpieczone przed niekontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji oraz przed napływem chłodnego powietrza z zewnątrz.

§  32. [Wentylacja]

1.  W pomieszczeniach pracy powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych.

2.  W pomieszczeniach pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia, powinna być zapewniona taka wymiana powietrza, aby nie były przekraczane wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń tych substancji.

3.  Wymagania dotyczące parametrów powietrza w pomieszczeniach pracy określają odrębne przepisy i Polskie Normy.

§ 33. [Wentylacja miejscowa]  W pomieszczeniach pracy, w których następuje wydzielanie się ciepła przez promieniowanie w ilości przekraczającej na stanowiskach pracy

należy stosować nawiewną wentylację miejscową. Parametry nawiewanego powietrza powinny spełniać wymagania dla mikroklimatu gorącego, określone w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

§ 34. [Hermetyzowanie urządzeń]  Urządzenia lub ich części, z których mogą wydzielać się szkodliwe gazy, pary lub pyły, powinny być zhermetyzowane. W razie niemożliwości zhermetyzowania, urządzenia te powinny być wyposażone w miejscowe wyciągi.

§  35. [Klimatyzacja lub wentylacja]

1.  Powietrze doprowadzane do pomieszczeń pracy z zewnątrz przy zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.

2.  Klimatyzacja lub wentylacja nie może powodować przeciągów, wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pracy. Nie dotyczy to wentylacji awaryjnej.

3.  Strumień powietrza pochodzący z urządzeń wentylacji nawiewnej nie powinien być skierowany bezpośrednio na stanowisko pracy.

§  36. [Maksymalna temperatura nawiewanego powietrza]

1.  Maksymalna temperatura nawiewanego powietrza nie powinna przekraczać 70 °C (343 K) przy nawiewie powietrza na wysokości nie mniejszej niż 3,5 m od poziomu podłogi stanowiska pracy i 45 °C (318 K) - w pozostałych przypadkach.

2.  W pomieszczeniach pracy, w których występują łatwo palne lub niebezpieczne pod względem wybuchowym pyły, gazy lub pary, maksymalna temperatura nawiewanego powietrza powinna być zgodna z przepisami w sprawie ochrony przeciwpożarowej.

§  37. [Obsługa klimatyzacji]

1.  W przypadku zastosowania systemu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej należy zapewnić:

1) odpowiednią konserwację urządzeń i instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w celu niedopuszczenia do awarii;

2) stosowanie środków mających na celu ograniczenie natężenia i rozprzestrzeniania się hałasu i drgań powodowanych pracą urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych.

2.  Jeżeli w związku z wydzielaniem się w procesie pracy substancji szkodliwych dla zdrowia awaria wentylacji może zagrażać zdrowiu pracowników, należy zastosować system kontrolny sygnalizujący stan zagrożenia.

§  38. [Recyrkulacja powietrza]

1.  Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy wentylacji mechanicznej z recyrkulacją powietrza ilość powietrza świeżego nie powinna być mniejsza niż 10 % ogólnej ilości wymienianego powietrza.

2.  W powietrzu wprowadzanym do pomieszczeń pracy przy stosowaniu recyrkulacji zanieczyszczenie czynnikami szkodliwymi dla zdrowia nie powinno przekraczać poziomu, przy którym suma stosunków stężeń poszczególnych substancji do odpowiadających im wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń przekracza 0,3.

3. 7   Recyrkulacja powietrza nie powinna być stosowana w pomieszczeniach pracy, w których występują szkodliwe czynniki biologiczne, czynniki chemiczne stwarzające zagrożenia określone w przepisach w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych, materiały wydzielające nieprzyjemne lub uciążliwe zapachy albo w których jest możliwe nagłe zwiększenie stężenia substancji chemicznych stwarzające zagrożenie, a także w przestrzeniach zagrożonych wybuchem.

Dział  IV

Procesy pracy

Rozdział  1

Przepisy ogólne

§  39. ⁸ [Ryzyko zawodowe, stosowanie środków profilaktycznych]

1.  Pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.

2.  Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez:

1) zapobieganie zagrożeniom;

2) przeprowadzanie oceny ryzyka związanego z zagrożeniami, które nie mogą być wykluczone;

3) likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstawania;

4) dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości pracownika, w szczególności przez odpowiednie projektowanie i organizowanie stanowisk pracy, dobór maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy - z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie, oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie pracowników;

5) stosowanie nowych rozwiązań technicznych;

6) zastępowanie niebezpiecznych procesów technologicznych, urządzeń, substancji i innych materiałów - bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi;

7) nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej;

8) instruowanie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

§  39a. ⁹ [Ocena ryzyka zawodowego oraz środków profilaktycznych]

1. 10   Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych, materiałów zawierających czynniki biologiczne, rakotwórcze lub mutagenne oraz przy zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.

2.  Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:

1) zapewniać zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;

2) być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.

3.  Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

1) opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:

a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,

b) wykonywanych zadań,

c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,

d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,

e) osób pracujących na tym stanowisku;

2) wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;

3) datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.

§ 39b. 11 [Stosowanie sygnałów bezpieczeństwa]   Przy pracach stwarzających zagrożenia, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania ludźmi wykonującymi te prace powinny być stosowane sygnały bezpieczeństwa - ręczne lub komunikaty słowne, zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

§ 39c. 12 [Obowiązki informacyjne pracodawcy o istniejących zagrożeniach]   Pracodawca informuje pracowników o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazuje informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania. Szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

§  40. [Kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny pracy]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych oraz ustalić sposoby rejestracji nieprawidłowości i metody ich usuwania.

2.  W razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, osoba kierująca pracownikami jest obowiązana do niezwłocznego wstrzymania prac i podjęcia działań w celu usunięcia tego zagrożenia.

§  41. [Instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy]

1.  Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:

1) stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników;

2) obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;

3) postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;

4) udzielania pierwszej pomocy.

2. 13   Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników. Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem substancji stwarzających zagrożenie lub mieszanin stwarzających zagrożenie powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i mieszanin.

§ 42. [Zmiany techniczne a ocena bezpieczeństwa i higieny pracy]  Zmiany w procesie technologicznym, zmiany konstrukcyjne urządzeń technicznych oraz zmiany w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być poprzedzone oceną pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawcę.

§  43. [Jednoosobowe pomieszczenie – meldowanie]

1. 14   Jeżeli w pomieszczeniu pracy, w którym jest zatrudniona jedna osoba, mogą w sytuacji awaryjnej wystąpić zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników, w szczególności zagrożenia: pożarowe, wybuchowe, porażenia prądem elektrycznym, wydzielanie się gazów lub par substancji sklasyfikowanych jako stwarzające zagrożenie - pracodawca wprowadza obowiązek meldowania się tej osoby w ustalony sposób w oznaczonych porach.

2.  Pracodawca powinien ustalić rodzaje pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, a także określić sposób meldowania się oraz postępowania w razie braku meldunków.

§  44. [System pierwszej pomocy]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania pierwszej pomocy. W szczególności pracodawca powinien zapewnić:

1) 15 punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddziałach), w których są wykonywane prace powodujące duże ryzyko wypadku lub związane z wydzielaniem się par, gazów albo pyłów substancji sklasyfikowanych jako stwarzające zagrożenie ze względu na ostre działanie toksyczne;

2) apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach) zakładu pracy.

2.  Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów pierwszej pomocy i apteczek powinny być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnieniem rodzajów i nasilenia występujących zagrożeń.

3.  Obsługa punktów i apteczek, o których mowa w ust. 1, na każdej zmianie powinna być powierzana wyznaczonym pracownikom, przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy.

4.  W punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach, w widocznych miejscach, powinny być wywieszone instrukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypadku oraz wykazy pracowników, o których mowa w ust. 3.

5.  Punkty pierwszej pomocy i miejsca usytuowania apteczek powinny być odpowiednio oznakowane, zgodnie z Polską Normą, i łatwo dostępne.

Rozdział  2

Organizacja stanowisk pracy

§  45. [Warunki na stanowiskach pracy]

1.  Stanowiska pracy powinny być urządzone stosownie do rodzaju wykonywanych na nich czynności oraz psychofizycznych właściwości pracowników, przy czym wymiary wolnej (niezajętej przez urządzenia) powierzchni stanowiska pracy powinny zapewnić pracownikom swobodę ruchu wystarczającą do wykonywania pracy w sposób bezpieczny, z uwzględnieniem wymagań ergonomii.

2. 16   Stanowiska pracy, na których występuje ryzyko pożaru, wybuchu, upadku lub wyrzucenia przedmiotów albo pojawienia się czynników szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być zaopatrzone w odpowiednie urządzenia ochronne.

3.  Stanowiska pracy, na których wykonywane prace powodują występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych, powinny być tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy zatrudnieni na innych stanowiskach nie byli narażeni na te czynniki.

4.  Stanowiska pracy znajdujące się na zewnątrz pomieszczeń powinny być tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy byli chronieni przed zagrożeniami związanymi w szczególności:

1) z warunkami atmosferycznymi, w tym opadami, niską lub wysoką temperaturą, silnym wiatrem i spadającymi przedmiotami;

2) ze szkodliwym dla zdrowia hałasem, jak również szkodliwymi gazami, parami lub pyłami. W razie niebezpieczeństwa powinno być możliwe szybkie opuszczenie stanowisk pracy przez pracowników lub, w razie potrzeby, udzielenie im szybkiej pomocy.

§  46. [Bezpieczeństwo na stanowiskach pracy]

1.  Na stanowiskach pracy należy zapewnić wynikającą z technologii powierzchnię oraz odpowiednie urządzenia pomocnicze przeznaczone na składowanie materiałów, wyrobów, przyrządów, narzędzi i odpadów.

2.  Na stanowiskach pracy nie wolno przechowywać surowców, gotowych wyrobów, materiałów pomocniczych i odpadów w ilościach większych od wynikających z potrzeb technologicznych, umożliwiających utrzymanie ciągłości pracy na danej zmianie. Odpady produkcyjne powinny być sukcesywnie usuwane.

3. 17   Materiały stosowane do czyszczenia, nasycone lub zanieczyszczone podczas pracy substancjami stwarzającymi zagrożenie lub mieszaninami stwarzającymi zagrożenie albo wydzielające uciążliwe zapachy, należy przechowywać w zamkniętych naczyniach z materiału niepalnego odpornego na działanie tych substancji oraz co najmniej raz na dobę usuwać z pomieszczeń pracy i niszczyć w sposób określony w instrukcjach, o których mowa w § 41.

§  47. [Dojścia, przejścia]

1.  Do każdego stanowiska pracy powinno być zapewnione bezpieczne i wygodne dojście, przy czym jego wysokość na całej długości nie powinna być mniejsza w świetle niż 2 m.

2.  W przypadkach uzasadnionych względami konstrukcyjnymi maszyn i innych urządzeń technicznych dopuszcza się zmniejszenie wysokości dojścia do 1,8 m przy jego odpowiednim zabezpieczeniu i oznakowaniu znakami bezpieczeństwa zgodnymi z Polską Normą.

3.  Przejścia między maszynami a innymi urządzeniami lub ścianami przeznaczone tylko do obsługi tych urządzeń powinny mieć szerokość co najmniej 0,75 m; jeżeli w przejściach tych odbywa się ruch dwukierunkowy, szerokość ich powinna wynosić co najmniej 1 m.

§ 48. [Dostosowanie stanowisk pracy do potrzeb i możliwości pracowników niepełnosprawnych]  Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie stanowisk pracy oraz dojść do nich - do potrzeb i możliwości tych pracowników, wynikających ze zmniejszonej sprawności.

§  49. [Praca stojąca, siedząca]

1.  Przy wykonywaniu pracy niewymagającej stale pozycji stojącej należy zapewnić pracownikom możliwość siedzenia.

2.  Przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia należy zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy w pozycji siedzącej.

3.  Siedziska powinny spełniać wymagania Polskich Norm.

§  50. ¹⁸ [Drabiny przenośne]

1.  Stosowane w zakładach pracy drabiny przenośne powinny spełniać wymagania określone w Polskich Normach.

2.  Drabiny przenośne powinny być stosowane zgodnie z ich przeznaczeniem, w sposób niestwarzający zagrożeń dla ich użytkowników i osób przebywających w pobliżu. Wymagania bezpieczeństwa przy stosowaniu drabin są określone w przepisach w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy.

Rozdział  3

Obsługa i stosowanie maszyn, narzędzi i innych urządzeń technicznych

§  51. [Minimalne wymagania BHP dla maszyn]

1.  Maszyny i inne urządzenia techniczne, zwane dalej "maszynami", powinny spełniać wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy, określone w odrębnych przepisach, przez cały okres ich użytkowania.

2.  Montaż, demontaż i eksploatacja maszyn, w tym ich obsługa, powinny odbywać się przy zachowaniu wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, uwzględniających instrukcje zawarte w dokumentacji techniczno-ruchowej. Miejsce i sposób zainstalowania oraz użytkowania maszyn powinny uwzględniać minimalizację ryzyka zawodowego, w szczególności poprzez:

1) zapewnienie dostatecznej przestrzeni pomiędzy ruchomymi częściami maszyn a ruchomymi lub stałymi elementami otoczenia;

2) zapewnienie, aby wszystkie używane lub produkowane materiały bądź energia były w bezpieczny sposób dostarczane i odprowadzane ze stanowiska pracy.

§  52. [Zatrzymanie awaryjne maszyny]

1.  Każda maszyna powinna być wyposażona w element sterowniczy przeznaczony do jej całkowitego i bezpiecznego zatrzymywania.

2.  Gdy jest to konieczne w związku z zagrożeniami, jakie stwarza maszyna, i jej nominalnym czasem zatrzymania się, maszyna powinna być wyposażona w urządzenie do zatrzymywania awaryjnego.

3.  Elementy sterownicze maszyn mające wpływ na bezpieczeństwo muszą być widoczne i możliwe do zidentyfikowania oraz oznakowane zgodnie z wymaganiami określonymi w Polskich Normach.

4.  Elementy sterownicze nie mogą stwarzać jakichkolwiek zagrożeń, w szczególności spowodowanych ich niezamierzonym użyciem.

§ 53. [Urządzenia do odłączania maszyny od wszystkich źródeł energii]  Maszyny powinny być wyposażone w łatwo odróżniające się i odpowiednio oznakowane urządzenia do odłączania od wszystkich źródeł energii. Włączenie zasilania energią nie może powodować zagrożenia dla obsługi.

§  54. [Sygnalizacja ostrzegawcza i alarmowa]

1.  W przypadku zespołowej obsługi maszyny lub gdy stwarza ona zagrożenie dla otoczenia, należy zapewnić sygnalizację ostrzegawczą i alarmową - łatwo dostrzegalną i zrozumiałą.

2.  Maszyny wielostanowiskowe powinny być wyposażone w urządzenia sygnalizacji dźwiękowej lub świetlnej automatycznie wysyłające sygnały uprzedzające o uruchomieniu maszyny. Sygnały powinny być odbierane na wszystkich stanowiskach pracy przy danej maszynie.

§  55. [Osłona niebezpiecznych elementów urządzeń]

1.  Elementy ruchome i inne części maszyn, które w razie zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie, powinny być do wysokości co najmniej 2,5 m od poziomu podłogi (podestu) stanowiska pracy osłonięte lub zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne, z wyjątkiem przypadków, gdy spełnienie tych wymagań nie jest możliwe ze względu na funkcję maszyny.

2.  Pasy, łańcuchy, taśmy, koła zębate i inne elementy układów napędowych oraz części maszyn zagrażające spadnięciem, znajdujące się nad stanowiskami pracy lub przejściami na wysokości ponad 2,5 m od poziomu podłogi, powinny być osłonięte co najmniej od dołu trwałymi osłonami.

3.  Osłony stosowane na maszynach powinny uniemożliwiać bezpośredni dostęp do strefy niebezpiecznej. Osłony niepełne (wykonane z siatki, blachy perforowanej, prętów itp.) powinny znajdować się w takiej odległości od elementów niebezpiecznych, aby przy danej wielkości i kształcie otworów nie było możliwe bezpośrednie dotknięcie tych elementów. Odległości bezpieczeństwa określają Polskie Normy.

4.  Maszyny powinny być oznakowane znakami i barwami bezpieczeństwa, zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia oraz w Polskich Normach.

§  56. [Wymagania wobec urządzeń ochronnych]

1.  Urządzenia ochronne stosowane przy maszynach powinny spełniać następujące ogólne wymagania:

1) zapewniać bezpieczeństwo zarówno pracownikowi zatrudnionemu bezpośrednio przy obsłudze maszyny, jak i osobom znajdującym się w jej pobliżu;

2) działać niezawodnie, posiadać odpowiednią trwałość i wytrzymałość;

3) funkcjonować samoczynnie, niezależnie od woli i uwagi obsługującego, w przypadkach gdy jest to celowe i możliwe;

4) nie mogą być łatwo usuwane lub odłączane bez pomocy narzędzi;

5) nie mogą utrudniać wykonywania operacji technologicznej ani ograniczać możliwości śledzenia jej przebiegu oraz nie mogą powodować zagrożeń i dodatkowego obciążenia fizycznego lub psychicznego pracowników.

2.  Urządzenia ochronne przy maszynach szczególnie niebezpiecznych powinny być tak skonstruowane, aby:

1) zdjęcie, otwarcie lub wyłączenie urządzenia ochronnego powodowało natychmiastowe zatrzymanie maszyny bądź jej niebezpiecznych elementów lub niemożliwe było zdjęcie albo otwarcie osłony podczas ruchu osłanianych elementów;

2) ponowne założenie, zamknięcie lub włączenie urządzenia ochronnego nie uruchamiało automatycznie maszyny.

3.  Używanie maszyny bez wymaganego urządzenia ochronnego lub przy jego nieodpowiednim stosowaniu jest niedopuszczalne.

4.  Szczegółowe wymagania dla urządzeń ochronnych określają Polskie Normy.

§ 57. [Maszyny i narzędzia – konserwacja]  Maszyny i narzędzia oraz ich urządzenia ochronne powinny być utrzymywane w stanie sprawności technicznej i czystości zapewniającej użytkowanie ich bez szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz stosowane tylko w procesach i warunkach, do których są przeznaczone.

§  58. [Postępowanie w przypadku uszkodzenia maszyny]

1.  O dostrzeżonych wadach lub uszkodzeniach maszyny pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego.

2.  Maszyny, których uszkodzenie stwierdzono w czasie pracy, powinny być niezwłocznie zatrzymane i wyłączone z zasilania energią. Wznowienie pracy maszyny bez usunięcia uszkodzenia jest niedopuszczalne.

3.  Maszyny niesprawne, uszkodzone lub pozostające w naprawie powinny być wycofane z użytkowania oraz wyraźnie oznakowane tablicami informacyjnymi i zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich uruchomienie.

§  59. [Stała obsługa maszyn w ruchu]

1.  Maszyn będących w ruchu nie wolno pozostawiać bez obsługi lub nadzoru, chyba że dokumentacja techniczno-ruchowa stanowi inaczej.

2.  Pracodawca jest obowiązany ustalić rodzaje maszyn, które wymagają stałej obsługi, a pozostawianie ich bez niej może być przyczyną katastrofy, wybuchu lub pożaru, oraz ustalić szczegółowe warunki obsługi i nadzoru nad pracą tych maszyn.

§  60. [Maszyna w ruchu – czyszczenie, konserwacja, obsługa]

1.  Maszyn będących w ruchu nie wolno naprawiać, czyścić i smarować, z wyjątkiem smarowania za pomocą specjalnych urządzeń określonych w dokumentacji techniczno-ruchowej.

2.  Pracownicy zatrudnieni przy obsłudze maszyn z ruchomymi elementami nie mogą pracować w odzieży z luźnymi (zwisającymi) częściami, jak np. luźno zakończone rękawy, krawaty, szaliki, poły, oraz bez nakryć głowy okrywających włosy.

§  61. [Pasy pędne, liny i taśmy pędne]

1.  Jeżeli obsługa, naprawa, remont lub konserwacja maszyn powoduje zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników - pracodawca powinien zapewnić, aby czynności te wykonywane były przez pracowników upoważnionych i posiadających odpowiednie przygotowanie.

2.  W czasie ruchu maszyny niedopuszczalne jest ręczne zakładanie i zrzucanie pasów pędnych, lin i taśm. Czynności te mogą być wykonywane wyłącznie przy użyciu specjalnych urządzeń przeznaczonych do tego celu.

3.  Pędnie powinny posiadać urządzenia do zawieszania pasów pędnych zapobiegające zetknięciu się zrzuconych pasów, lin lub taśm z częściami pędni będącymi w ruchu.

4.  Pasy pędne, liny i taśmy pędne mogą być napinane, naprawiane, łączone, skracane i smarowane po unieruchomieniu napędu maszyny.

Rozdział  4

Transport wewnętrzny i magazynowanie

§  62. [Ręczne przemieszczanie ciężarów]

1.  Pracodawca powinien zapewnić zastosowanie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych i technicznych, zwłaszcza w zakresie wyposażenia technicznego, w celu wyeliminowania potrzeby ręcznego przemieszczania ciężarów.

2.  Jeśli nie ma możliwości uniknięcia ręcznego przemieszczania ciężarów, należy podjąć odpowiednie przedsięwzięcia, w tym wyposażyć pracowników w niezbędne środki w celu zmniejszenia uciążliwości i zagrożeń związanych z wykonywaniem tych czynności.

§  63. [Ręczne przemieszczanie ciężarów – zakazy]

1.  Ręczne przemieszczanie i przewożenie ciężarów o masie przekraczającej ustalone normy jest niedopuszczalne.

2. 19   Szczegółowe wymagania dotyczące ręcznych prac transportowych oraz innych prac związanych z wysiłkiem fizycznym są określone w przepisach wydanych na podstawie art. 176 § 2, art. 204 § 1 i § 3 oraz art. 237¹⁵ § 1 ustawy - Kodeks pracy.

§  64. [Masa i rozmieszczenie ładunku]

1.  Masa ładunków przemieszczanych przy użyciu środków transportowych nie powinna przekraczać dopuszczalnej nośności lub udźwigu danego środka transportowego.

2.  Masa i rozmieszczenie ładunku na środkach transportowych powinny zapewniać bezpieczne warunki przewozu i przeładunku.

3.  Ładunek powinien być zabezpieczony w szczególności przed upadkiem, przemieszczeniem i zsypywaniem się ze środka transportu.

§ 64a. [Pomosty i rampy]  Stosowane do załadunku i rozładunku pomosty i rampy powinny być odpowiednie do wymiarów i masy ładunków przeznaczonych do transportu. Na pomost i rampę powinno prowadzić co najmniej jedno wejście.

§ 65. [Obsługa urządzeń transportu zmechanizowanego]  Przy obsłudze urządzeń transportu zmechanizowanego mogą być zatrudniane tylko osoby o kwalifikacjach właściwych do obsługi określonego urządzenia.

§  66. [Zasady ruchu na drogach wewnątrzzakładowych]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić opracowanie zasad ruchu na drogach wewnątrzzakładowych, zgodnych z przepisami prawa o ruchu drogowym.

2.  W zasadach ruchu, wymienionych w ust. 1, należy określić w szczególności maksymalne prędkości środków transportu i komunikacji na drogach wewnątrzzakładowych oraz w pomieszczeniach zakładu pracy, uzależnione od szerokości dróg, natężenia ruchu, widoczności itp.

3.  Drogi powinny być oznakowane znakami drogowymi zgodnymi z przepisami prawa o ruchu drogowym.

§ 67. [Dźwignice, wózki, przenośniki]  Wymagania dotyczące transportu przy użyciu dźwignic, przenośników, wózków jezdniowych z napędem silnikowym oraz kolei wewnątrzzakładowych określają odrębne przepisy.

§  68. [Zasady składowania materiałów]

1.  Materiały i inne przedmioty, zwane dalej "materiałami", powinny być magazynowane w pomieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych. Pomieszczenia magazynowe powinny spełniać wymagania bezpieczeństwa, stosownie do rodzaju i właściwości składowanych w nich materiałów.

2.  Przy składowaniu materiałów należy:

1) określić dla każdego rodzaju składowanego materiału miejsce, sposób i dopuszczalną wysokość składowania;

2) zapewnić, aby masa składowanego ładunku nie przekraczała dopuszczalnego obciążenia urządzeń przeznaczonych do składowania (regałów, podestów itp.);

3) zapewnić, aby masa składowanego ładunku, łącznie z masą urządzeń przeznaczonych do jego składowania i transportu, nie przekraczała dopuszczalnego obciążenia podłóg i stropów, na których odbywa się składowanie;

4) wywiesić czytelne informacje o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stropów i urządzeń przeznaczonych do składowania.

§  69. [Regały]

1.  Regały powinny mieć odpowiednio wytrzymałą i stabilną konstrukcję oraz zabezpieczenia przed ich przewróceniem się.

2.  Szerokość odstępów między regałami powinna być odpowiednia do stosowanych środków transportowych oraz powinna umożliwiać bezpieczne operowanie tymi środkami i ładunkami.

§  70. [Zasady układania materiałów na regałach]

1.  Sposób układania materiałów na regałach i ich zdejmowania nie może stwarzać zagrożeń dla bezpieczeństwa pracowników.

2. 20   Przedmioty łatwo tłukące się, substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie oraz materiały o największej masie powinny być przechowywane na najniższych półkach regałów.

§ 71. [Przedmioty o nietypowych wymiarach]  Przedmioty, których wymiary, kształt i masa decydują o ich indywidualnym sposobie składowania, powinny być ustawiane lub układane stabilnie, z uwzględnieniem położenia ich środka ciężkości, tak aby zapobiec ich wywróceniu się lub spadnięciu.

§  72. [Składowanie materiałów w stosach]

1.  Przy składowaniu materiałów w stosach należy zapewnić:

1) stateczność stosów poprzez składowanie na wysokość uzależnioną od rodzaju materiałów (ich wymiarów, masy, kształtu) oraz wytrzymałości opakowań;

2) wiązanie między warstwami;

3) układanie stosów tak, aby środek ciężkości przedmiotów składowanych pozostawał wewnątrz obrysu stosów;

4) zachowanie odległości między stosami, umożliwiającej bezpieczne układanie i przemieszczanie materiałów.

2.  Rozładunek stosów powinien być prowadzony kolejno począwszy od najwyższych warstw. Niedopuszczalne jest wyjmowanie materiałów ze środka stosów.

§ 73. [Składowanie materiałów na paletach, w kontenery]  Przy składowaniu materiałów na paletach lub w kontenerach stosuje się odpowiednio przepis § 69 ust. 2.

§  74. [Składowanie materiałów sypkich]

1.  Przy składowaniu materiałów sypkich luzem należy zapewnić:

1) powierzchnię składową, która przy zachowaniu kąta zsypu naturalnego umożliwi zachowanie przejść lub przejazdów wokół hałdy lub zwału;

2) wytrzymałość zapór odpowiednią do parcia składowanego materiału sypkiego;

3) w miarę potrzeby wynikającej z ochrony sąsiednich stref pracy oraz technicznych możliwości - szczelne obudowanie miejsca przeładunku i urządzeń przeładunkowych oraz połączenie ich z urządzeniami odciągającymi pył w miejscu jego powstawania;

4) bezpieczne metody pracy, szczególnie przy ręcznym pobieraniu i przenoszeniu materiałów.

2.  Wchodzenie pracowników na zwały materiałów sypkich grożących zasypaniem dozwolone jest jedynie w przypadkach wyjątkowej konieczności z zastosowaniem pomostów lub innych urządzeń zapewniających bezpieczeństwo, a także przy zapewnieniu asekuracji przez drugiego pracownika oraz odpowiedniego nadzoru.

§  75. [Składowanie materiałów pylących]

1.  Przy składowaniu materiałów pylących luzem należy zapewnić szczelne ogrodzenie co najmniej do wysokości 0,5 m ponad wysokość składowanego materiału.

2.  Transport materiałów, o których mowa w ust. 1, może odbywać się wyłącznie specjalnymi środkami transportu lub w zamkniętych pojemnikach (np. kontenerach).

§ 76. [Składowanie materiałów skłonnych do samozapalenia się]  Przy składowaniu materiałów skłonnych do samozapalenia się należy je zabezpieczyć przed samozapłonem, a w szczególności ograniczyć wysokość składowania, stosować kominy wentylacyjne oraz przesypywać lub często przerzucać hałdy i zwały.

§ 77. [Składowanie materiałów a linie elektroenergetyczne]  Niedopuszczalne jest składowanie materiałów bezpośrednio pod elektroenergetycznymi liniami napowietrznymi lub w odległości mniejszej (licząc w poziomie od skrajnych przewodów) niż:

1) 2 m - od linii niskiego napięcia;

2) 5 m - od linii wysokiego napięcia do 15 kV;

3) 10 m - od linii wysokiego napięcia do 30 kV;

4) 15 m - od linii wysokiego napięcia powyżej 30 kV.

Rozdział  5

Ochrona przed hałasem

§  78. [Środki ochrony przed hałasem]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić ochronę pracowników przed zagrożeniami związanymi z narażeniem na hałas, a w szczególności zapewnić stosowanie:

1) procesów technologicznych niepowodujących nadmiernego hałasu;

2) maszyn i innych urządzeń technicznych powodujących możliwie najmniejszy hałas, nieprzekraczający dopuszczalnych wartości;

3) rozwiązań obniżających poziom hałasu w procesach pracy.

2.  Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pracy określają właściwe przepisy i Polskie Normy.

§  79. [Ochrona stanowisk pracy przed hałasem]

1.  Na stanowiskach pracy, na których mimo zastosowania możliwych rozwiązań technicznych i organizacyjnych poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy, pracodawca ma obowiązek zapewnić:

1) ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie programu działań technicznych i organizacyjnych, mających na celu najskuteczniejsze zmniejszenie narażenia pracowników na hałas;

2) zaopatrzenie pracowników w indywidualne ochrony słuchu, dobrane do wielkości charakteryzujących hałas i do cech indywidualnych pracowników oraz ich stosowanie;

3) ograniczenie czasu ekspozycji na hałas, w tym stosowanie przerw w pracy;

4) oznakowanie stref zagrożonych hałasem, a także, gdy jest to uzasadnione ze względu na stopień zagrożenia oraz możliwe, ograniczenie dostępu do tych stref poprzez ich odgrodzenie.

2. 21   Wymagania dotyczące ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych przy pracach związanych z narażeniem na hałas są określone w przepisach w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne.

Rozdział  6

Prace szczególnie niebezpieczne

A.

Przepisy ogólne

§  80. [Prace szczególnie niebezpieczne - pojęcie]

1.  Przez prace szczególnie niebezpieczne rozumie się prace, o których mowa w niniejszym rozdziale, oraz prace określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji, a także inne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne.

2.  Pracodawca jest obowiązany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie pracy.

§  81. ²² [Szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy]

1.  Pracodawca określa szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych, w szczególności zapewnia:

1) bezpośredni nadzór nad tymi pracami wyznaczonych w tym celu osób;

2) odpowiednie środki zabezpieczające;

3) instruktaż pracowników obejmujący w szczególności:

a) imienny podział pracy,

b) kolejność wykonywania zadań,

c) wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy poszczególnych czynnościach.

2.  Pracodawca zapewnia, aby dostęp do miejsc wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane.

B.

Roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części

§ 82. [Zasady przeprowadzania robót bez wstrzymania ruchu zakładu pracy]   Roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części w miejscach przebywania pracowników zatrudnionych przy innych pracach lub działania maszyn i innych urządzeń technicznych powinny być organizowane w sposób nienarażający pracowników na niebezpieczeństwa i uciążliwości wynikające z prowadzonych robót, z jednoczesnym zastosowaniem szczególnych środków ostrożności.

§  83. [Protokół – szczegółowe warunki bezpieczeństwa i higieny pracy]

1.  Przed rozpoczęciem robót, o których mowa w § 82, pracodawca, u którego mają być prowadzone roboty, i osoba kierująca robotami powinni ustalić w podpisanym protokole szczegółowe warunki bezpieczeństwa i higieny pracy, z podziałem obowiązków w tym zakresie.

2.  O prowadzonych robotach oraz o niezbędnych środkach bezpieczeństwa, jakie należy stosować w czasie trwania prac, pracodawca powinien poinformować pracowników przebywających lub mogących przebywać na terenie prowadzenia robót albo w jego sąsiedztwie.

3.  Teren prowadzenia robót, o których mowa w § 82, powinien być wydzielony i wyraźnie oznakowany. W miejscach niebezpiecznych należy umieścić znaki informujące o rodzaju zagrożenia oraz stosować inne środki zabezpieczające przed skutkami zagrożeń (siatki, bariery itp.).

§  84. [Spawanie i cięcie metali]

1.  Spawanie wykonywane w ramach robót, o których mowa w § 82, powinno być prowadzone na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym u danego pracodawcy.

2.  Szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy spawaniu i cięciu metali regulują odrębne przepisy.

C.

Prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych

§ 85. [Zbiorniki – pojęcie]  Przepisy niniejszej części dotyczą pracy w zbiornikach, kanałach, studniach, studzienkach kanalizacyjnych, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych zamkniętych przestrzeniach, do których wejście odbywa się przez włazy lub otwory o niewielkich rozmiarach lub jest w inny sposób utrudnione, zwanych dalej "zbiornikami".

§  86. [Pisemne pozwolenie, nadzór]

1.  Podjęcie i prowadzenie pracy w zbiornikach może nastąpić jedynie na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym przez pracodawcę.

2.  Przy pracy w zbiornikach należy zapewnić stały nadzór. Osoba wydająca polecenie wykonania takiej pracy powinna sprawdzić, czy przygotowania organizacyjne i techniczne zapewniają bezpieczeństwo pracownikom podczas wykonywania pracy.

3.  Pracownikowi znajdującemu się w zbiorniku należy zapewnić możliwość udzielenia natychmiastowej pierwszej pomocy w razie nagłej potrzeby lub wypadku.

§  87. [Wymagania podjęcia prac w zbiorniku]

1.  Prace w zbiorniku mogą być podjęte i prowadzone, z zastrzeżeniem ust. 2, po spełnieniu następujących wymagań:

1) zbiornik należy opróżnić i wstępnie oczyścić przez przemycie, przedmuchanie parą lub gazem obojętnym oraz przedmuchanie powietrzem; przedmuchiwanie zbiornika tlenem jest niedopuszczalne;

2) jeżeli praca w zbiorniku może być związana z zagrożeniem pożarowym, należy stosować niezbędne środki ochrony przeciwpożarowej;

3) odłączyć dopływ do zbiornika materiałów, substancji i czynników z innych zbiorników, przewodów, aparatury itp.;

4) znajdujące się we wnętrzu zbiornika grzejniki, urządzenia ruchome i inne mogące stworzyć zagrożenie należy odłączyć od źródeł zasilania;

5) na czas trwania prac w zbiorniku należy wyłączyć z ruchu lub unieruchomić tory kolejowe, zwrotnice, przenośniki, miejsca zsypu itp., znajdujące się nad zbiornikiem;

6) 23 bezpośrednio przed przystąpieniem do pracy wewnątrz zbiornika powietrze w zbiorniku należy zbadać na zawartość tlenu oraz gazów i par substancji sklasyfikowanych jako niebezpieczne;

7) temperatura powietrza w zbiorniku nie powinna się różnić od temperatury otoczenia o więcej niż 5 °C (5 K);

8) zapewnienie niezbędnych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej.

2.  Wymagania określone w ust. 1 pkt 1 nie dotyczą przygotowania kanału do wykonywania w nim pracy, a pkt 3 - kanału i studzienki kanalizacyjnej. Przed wykonywaniem prac w kanale lub studzience należy przewietrzyć dany odcinek kanału, pozostawiając otwarte włazy, oraz wyłączyć ten odcinek kanalizacyjny, a jeżeli to nie jest możliwe - maksymalnie ograniczyć spływ ścieków.

§ 88. [Obowiązki informacyjne przed przystąpieniem do prac w zbiorniku]  Bezpośrednio przed przystąpieniem pracowników do pracy w zbiorniku osoba kierująca pracownikami jest obowiązana poinformować ich o:

1) zakresie pracy, jaką mają wykonać;

2) rodzaju zagrożeń, jakie mogą wystąpić;

3) niezbędnych środkach ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz o sposobie ich stosowania;

4) sposobie sygnalizacji między pracującymi wewnątrz zbiornika a asekurującymi ich na zewnątrz zbiornika;

5) postępowaniu w razie wystąpienia zagrożenia.

§  89. [Wyposażenie, asekuracja]

1.  Pracownik lub pracownicy wykonujący pracę wewnątrz zbiornika powinni być asekurowani co najmniej przez jedną osobę znajdującą się na zewnątrz. Osoba asekurująca powinna być w stałym kontakcie z pracownikami znajdującymi się wewnątrz zbiornika oraz mieć możliwość niezwłocznego powiadomienia innych osób mogących, w razie potrzeby, niezwłocznie udzielić pomocy.

2.  Pracownik wchodzący do wnętrza zbiornika powinien być wyposażony w odpowiednie środki ochrony indywidualnej, a w szczególności:

1) szelki bezpieczeństwa z linką umocowaną do odpowiednio wytrzymałego elementu konstrukcji zewnętrznej;

2) hełm ochronny i odzież ochronną;

3) sprzęt izolujący ochronny układu oddechowego.

3.  Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej osoby asekurującej powinno być takie, jak wyposażenie pracowników wchodzących do wnętrza zbiornika.

4.  Niestosowanie ochron układu oddechowego jest dopuszczalne wyłącznie w warunkach, gdy zawartość tlenu w powietrzu zbiornika wynosi co najmniej 18 % oraz gdy w powietrzu tym nie występują substancje szkodliwe dla zdrowia w stężeniu przekraczającym najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ani nie istnieje niebezpieczeństwo ich wystąpienia podczas przebywania pracownika w zbiorniku.

5.  Decyzję o niestosowaniu przez pracowników ochron układu oddechowego w związku ze spełnieniem warunków, o których mowa w ust. 4, może podjąć jedynie osoba kierująca pracownikami.

§  90. [Zasady prac w zbiorniku]

1.  W czasie przebywania pracowników wewnątrz zbiornika wszystkie włazy powinny być otwarte, a jeżeli nie jest to wystarczające do utrzymania wymaganych parametrów powietrza w zbiorniku - należy w tym czasie stosować stały nadmuch powietrza.

2.  Wnętrze zbiornika powinno być oświetlone przy użyciu źródła światła elektrycznego o bezpiecznym napięciu.

3.  Transport narzędzi, innych przedmiotów i materiałów wewnątrz zbiornika powinien odbywać się w sposób niestwarzający zagrożeń i uciążliwości dla zatrudnionych tam pracowników.

4.  Jeżeli istnieje możliwość powstania stężeń wybuchowych w zbiorniku, należy zastosować środki zapobiegające wybuchowi.

5.  Jeżeli praca ma być wykonana wewnątrz zbiornika zawierającego materiały płynne lub sypkie, w którym istnieje możliwość utonięcia lub zasypania pracownika - niezależnie od zabezpieczenia odpowiednimi środkami ochrony indywidualnej - pracownik powinien być opuszczany do wnętrza na pomoście lub innym urządzeniu umożliwiającym bezpieczne wykonanie pracy.

D.

Prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych

§ 91. 24 [Materiały niebezpieczne – pojęcie] Materiałami niebezpiecznymi w rozumieniu rozporządzenia są w szczególności substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie oraz materiały zawierające szkodliwe czynniki biologiczne zakwalifikowane do 3. lub 4. grupy zagrożenia zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 222¹ § 3 ustawy - Kodeks pracy.

§  92. [Obowiązki informacyjne]

1.  Pracodawca jest obowiązany informować pracowników o właściwościach fizycznych, chemicznych i biologicznych stosowanych w zakładzie pracy materiałów, półfabrykatów i wyrobów gotowych oraz o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników związanym z ich stosowaniem, a także o sposobach bezpiecznego ich stosowania oraz postępowania z nimi w sytuacjach awaryjnych.

2.  Materiały o nieznanych właściwościach, do czasu ich zbadania, mogą być stosowane tylko w warunkach laboratoryjnych, do celów badawczych i doświadczalnych, przy zastosowaniu wzmożonych środków ostrożności.

§  93. [Transport i składowanie materiałów niebezpiecznych]

1.  Materiały niebezpieczne należy przechowywać w miejscach i opakowaniach przeznaczonych do tego celu i odpowiednio oznakowanych.

2.  Pomieszczenia, aparatura, środki transportu, zbiorniki i opakowania, w których są stosowane, przemieszczane lub przechowywane materiały niebezpieczne powinny być odpowiednie do właściwości tych materiałów.

3.  W czasie transportu, składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych należy stosować odpowiednie środki ochrony zbiorowej i indywidualnej - chroniące pracowników przed szkodliwym lub niebezpiecznym działaniem tych materiałów.

§  94. [Opakowania służące do przechowywania materiałów niebezpiecznych]

1.  Zbiorniki, naczynia i inne opakowania służące do przechowywania materiałów niebezpiecznych powinny być:

1) oznakowane w sposób określony w odrębnych przepisach;

2) wykonane z materiału niepowodującego niebezpiecznych reakcji chemicznych z ich zawartością i nieulegającego uszkodzeniu w wyniku działania znajdującego się w nich materiału niebezpiecznego;

3) wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnątrz odpowiednio do warunków ich stosowania;

4) odpowiednio szczelne i zabezpieczone przed wydostawaniem się z nich niebezpiecznej zawartości lub dostaniem się do ich wnętrza innych substancji, które w kontakcie z ich zawartością mogą stworzyć stan zagrożenia;

5) wypełnione w sposób zapewniający wolną przestrzeń odpowiednio do możliwości termicznego rozszerzania się cieczy w warunkach przechowywania, transportu i stosowania.

2.  Opróżnione pojemniki po materiałach niebezpiecznych przeznaczone do wielokrotnego użycia powinny spełniać wymagania określone w ust. 1 pkt 1-4.

3.  Przechowywanie materiałów niebezpiecznych w pojemnikach i opakowaniach służących do środków spożywczych jest niedopuszczalne.

§  95. [Ciekłe materiały niebezpieczne]

1.  Przy przechowywaniu ciekłego materiału niebezpiecznego w stałych zbiornikach należy:

1) stosować odpowiednie zabezpieczenia przed rozlewaniem i rozprzestrzenianiem się zawartości zbiornika w razie jego uszkodzenia, jak np. wanny, rynny, koryta, zbiorniki rezerwowe;

2) zapewnić urządzenie do bezpiecznego pomiaru ilości cieczy zawartej w zbiorniku;

3) uniemożliwić dostęp osób niepowołanych do miejsc, w których znajdują się zbiorniki.

2.  Zbiorniki z ciekłymi materiałami niebezpiecznymi oraz cieczami gorącymi mogą być umieszczane nad stanowiskami pracy lub przejściami wyłącznie w przypadkach wymuszonych przez proces technologiczny. W takich przypadkach należy stosować urządzenia chroniące przed oblaniem pracowników znajdujących się pod tymi zbiornikami.

3.  Nad pomieszczeniami, w których znajdują się stałe zbiorniki z gazami sprężonymi, skroplonymi lub rozpuszczonymi pod ciśnieniem nie mogą być organizowane stanowiska pracy.

§  96. [Niedopuszczalność kumulowania zagrożeń; instrukcje składowania]

1.  Pakowanie, składowanie, załadunek i transport materiałów niebezpiecznych z innymi materiałami stwarzającymi dodatkowe zagrożenie na skutek wzajemnego oddziaływania tych materiałów w przypadku uszkodzenia opakowania jest niedopuszczalne.

2.  W magazynach powinny być wywieszone instrukcje określające sposób składowania, pakowania, załadunku i transportu materiałów niebezpiecznych; z treścią instrukcji należy zapoznać pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

§  97. [Szczególne wyposażenie pomieszczeń]

1. 25   Pomieszczenia przeznaczone do składowania lub stosowania materiałów niebezpiecznych pod względem pożarowym lub wybuchowym oraz pomieszczenia, w których istnieje niebezpieczeństwo wydzielania się substancji sklasyfikowanych jako niebezpieczne, powinny być wyposażone w:

1) urządzenia zapewniające sygnalizację o zagrożeniach;

2) odpowiedni sprzęt i środki gaśnicze, środki neutralizujące, apteczki oraz odpowiednie środki ochrony zbiorowej i indywidualnej, stosownie do występujących zagrożeń.

2.  Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach wymienionych w ust. 1 powinni mieć zapewniony stały dostęp do środków łączności na wypadek awarii, wybuchu lub pożaru.

3.  Pracodawca jest obowiązany ustalić i podać do wiadomości pracowników warunki, jakie powinny być spełnione przed wejściem pracowników do pomieszczeń, o których mowa w ust. 1.

§ 98. 26 [Awaryjna wentylacja wyciągowa]   W pomieszczeniach, w których w wyniku awarii mogą wydzielać się substancje toksyczne lub bardzo toksyczne albo substancje stwarzające zagrożenie wybuchem, pracodawca zapewnia awaryjną wentylację wyciągową uruchamianą od wewnątrz i z zewnątrz pomieszczeń - zapewniającą wymianę powietrza dostosowaną do przeznaczenia pomieszczeń zgodnie z odrębnymi przepisami i Polskimi Normami.

§  99. [Składowanie i stosowanie materiałów niebezpiecznych]

1.  Sposób składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych powinien zapewniać:

1) zachowanie temperatur, wilgotności i ochronę przed nasłonecznieniem stosownie do rodzaju materiałów niebezpiecznych i ich właściwości;

2) przestrzeganie ograniczeń dotyczących wspólnego składowania i stosowania materiałów;

3) ograniczenie ilości jednocześnie składowanych materiałów do ilości dopuszczalnej dla danego materiału i danego pomieszczenia;

4) przestrzeganie zasad rotacji z zachowaniem dopuszczalnego czasu składowania poszczególnych materiałów;

5) zachowanie dodatkowych wymagań specyficznych dla składowania materiałów i ich stosowania;

6) rozmieszczenie materiałów w sposób umożliwiający prowadzenie kontroli składowania i składowanych materiałów.

2.  Szczegółowe warunki składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych powinny być określone w instrukcjach ustalających co najmniej wymagania wymienione w ust. 1 oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych.

§  100. [Przeładunek materiałów niebezpiecznych]

1.  Przeładunek materiałów niebezpiecznych powinien odbywać się w miejscu do tego przystosowanym, przy wykorzystaniu odpowiednich do tego celu urządzeń oraz środków ochrony zbiorowej i indywidualnej chroniących przed zagrożeniami i skutkami zagrożeń, szczególnie pochodzących od elektryczności statycznej oraz występujących przy przelewaniu cieczy.

2.  W miejscu przeładunku materiałów niebezpiecznych nie mogą przebywać osoby niezatrudnione przy tych pracach.

§  101. [Czynniki rakotwórcze, o działaniu zakaźnym]

1.  Jeżeli procesy pracy powodują występowanie czynników rakotwórczych, biologicznych o działaniu zakaźnym i innych stwarzających niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia pracowników - pracodawca powinien podjąć przedsięwzięcia w kierunku zastąpienia tych procesów innymi, w których czynniki te nie występują.

2.  Jeżeli przedsięwzięcia, o których mowa w ust. 1, nie są technicznie możliwe, pracodawca jest obowiązany w szczególności:

1) ograniczyć do minimum liczbę pracowników narażonych na czynniki, o których mowa w ust. 1;

2) ograniczyć do minimum występowanie tych czynników w środowisku pracy;

3) zapewnić stosowanie środków ochrony zbiorowej, a gdy narażenie nie może być zlikwidowane w inny sposób - środków ochrony indywidualnej;

4) zapewnić stosowanie przez pracowników wymagań higieny, a w szczególności niedopuszczanie do spożywania posiłków, picia i palenia tytoniu w miejscach pracy;

5) określić w instrukcjach, o których mowa w § 41, odpowiednie zasady postępowania w razie powstania nieprzewidzianych sytuacji powodujących poważne zagrożenia dla pracowników;

6) zapewnić oznaczenie miejsc stwarzających ryzyko dla zdrowia pracowników związane z występowaniem czynników rakotwórczych, poprzez umieszczenie w miejscach narażenia pracowników na te czynniki odpowiednich napisów i znaków ostrzegawczych;

7) zapewnić pomieszczenia, instalacje i urządzenia przystosowane do regularnego i skutecznego czyszczenia.

3. 27   Wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników i procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, sposób ich rejestrowania oraz szczegółowe warunki ochrony pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne są określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy - Kodeks pracy.

§  102. [Obowiązek poinformowania o zagrożeniach dla zdrowia lub życia]

1.  Pracodawca jest obowiązany poinformować pracowników o możliwości powstania nieprzewidzianych sytuacji, podczas których mogłyby wystąpić poważne zagrożenia dla zdrowia lub życia, związane z występowaniem czynników, o których mowa w § 101 ust. 1.

2.  W razie powstania zagrożeń, o których mowa w ust. 1, do czasu usunięcia tych zagrożeń należy:

1) dopuścić do pracy w warunkach zagrożeń jedynie pracowników niezbędnych do usunięcia awarii, zapewniając im odpowiednie do tych prac środki ochrony indywidualnej oraz ograniczając do minimum czas przebywania w tych warunkach;

2) pracownikom niezatrudnionym przy pracach, o których mowa w pkt 1, zakazać wstępu do zagrożonych miejsc.

§  103. [Niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami żrącymi lub zapalenia odzieży]

1.  Jeżeli podczas procesów pracy występuje niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku - nie dalej niż 20 m w linii poziomej od stanowisk, na których wykonywane są te procesy, powinny być zainstalowane natryski ratunkowe (prysznice bezpieczeństwa) do obmycia całego ciała oraz oddzielne natryski (prysznice) do przemywania oczu.

2.  Natryski, o których mowa w ust. 1, powinny, w razie potrzeby, umożliwiać ich natychmiastowe uruchomienie samoczynne lub w inny sposób - z uwzględnieniem ograniczonej sprawności osób z nich korzystających. Natryski powinny być zasilane wodą nieogrzewaną i działać niezawodnie bez względu na warunki atmosferyczne.

3.  Przy wyjściu z pomieszczenia, w którym odbywa się praca przy użyciu materiałów zakaźnych lub toksycznych powinna znajdować się co najmniej jedna umywalka z doprowadzoną do niej ciepłą wodą - na każdych dwudziestu pracowników jednocześnie zatrudnionych, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

§ 104. [Szczegółowe przepisy]  Szczegółowe warunki przechowywania, transportu i stosowania materiałów niebezpiecznych określają odrębne przepisy.

E.

Prace na wysokości

§  105. [Praca na wysokości – pojęcie]

1.  Pracą na wysokości w rozumieniu rozporządzenia jest praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.

2.  Do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się znajduje, jeżeli powierzchnia ta:

1) osłonięta jest ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi;

2) wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.

§  106. [Balustrady]

1.  Na powierzchniach wzniesionych na wysokość powyżej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi, na których w związku z wykonywaną pracą mogą przebywać pracownicy, lub służących jako przejścia, powinny być zainstalowane balustrady składające się z poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości co najmniej 1,1 m i krawężników o wysokości co najmniej 0,15 m. Pomiędzy poręczą i krawężnikiem powinna być umieszczona w połowie wysokości poprzeczka lub przestrzeń ta powinna być wypełniona w sposób uniemożliwiający wypadnięcie osób.

2.  Jeżeli ze względu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokości zastosowanie balustrad, o których mowa w ust. 1, jest niemożliwe, należy stosować inne skuteczne środki ochrony pracowników przed upadkiem z wysokości, odpowiednie do rodzaju i warunków wykonywania pracy.

3.  Wymagania określone w ust. 1 nie dotyczą ramp przeładunkowych.

§ 107. [Sposób organizacji prac na wysokości]  Prace na wysokości powinny być organizowane i wykonywane w sposób niezmuszający pracownika do wychylania się poza poręcz balustrady lub obrys urządzenia, na którym stoi.

§ 108. [Prace na drabinach, klamrach, rusztowaniach, pomostach]  Przy pracach na: drabinach, klamrach, rusztowaniach i innych podwyższeniach nieprzeznaczonych na pobyt ludzi, na wysokości do 2 m nad poziomem podłogi lub ziemi niewymagających od pracownika wychylania się poza obrys urządzenia, na którym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości, należy zapewnić, aby:

1) drabiny, klamry, rusztowania, pomosty i inne urządzenia były stabilne i zabezpieczone przed nieprzewidywaną zmianą położenia oraz posiadały odpowiednią wytrzymałość na przewidywane obciążenie;

2) pomost roboczy spełniał następujące wymagania:

a) powierzchnia pomostu powinna być wystarczająca dla pracowników, narzędzi i niezbędnych materiałów,

b) podłoga powinna być pozioma i równa, trwale umocowana do elementów konstrukcyjnych pomostu,

c) w widocznym miejscu pomostu powinny być umieszczone czytelne informacje o wielkości dopuszczalnego obciążenia.

§  109. [Prace na rusztowaniach i podestach ruchomych]

1.  Przy pracach wykonywanych na rusztowaniach na wysokości powyżej 2 m od otaczającego poziomu podłogi lub terenu zewnętrznego oraz na podestach ruchomych wiszących należy w szczególności:

1) zapewnić bezpieczeństwo przy komunikacji pionowej i dojścia do stanowiska pracy;

2) zapewnić stabilność rusztowań i odpowiednią ich wytrzymałość na przewidywane obciążenia;

3) przed rozpoczęciem użytkowania rusztowania należy dokonać odbioru technicznego w trybie określonym w odrębnych przepisach.

2.  Rusztowania i podesty ruchome wiszące powinny spełniać wymagania określone odpowiednio w odrębnych przepisach oraz w Polskich Normach.

§  110. [Prace na słupach, masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach]

1.  Przy pracach na: słupach, masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach, konstrukcjach budowlanych bez stropów, a także przy ustawianiu lub rozbiórce rusztowań oraz przy pracach na drabinach i klamrach na wysokości powyżej 2 m nad poziomem terenu zewnętrznego lub podłogi należy w szczególności:

1) przed rozpoczęciem prac sprawdzić stan techniczny konstrukcji lub urządzeń, na których mają być wykonywane prace, w tych ich stabilność, wytrzymałość na przewidywane obciążenie oraz zabezpieczenie przed nieprzewidywaną zmianą położenia, a także stan techniczny stałych elementów konstrukcji lub urządzeń mających służyć do mocowania linek bezpieczeństwa;

2) zapewnić stosowanie przez pracowników, odpowiedniego do rodzaju wykonywanych prac, sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości jak: szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przymocowaną do stałych elementów konstrukcji, szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym (do prac w podparciu - na słupach, masztach itp.);

3) 28 zapewnić stosowanie przez pracowników hełmów ochronnych.

2.  Wymagania określone w ust. 1 dotyczą również prac wykonywanych na galeriach, pomostach, podestach i innych podwyższeniach, o których mowa w § 108, jeżeli rodzaj pracy wymaga od pracownika wychylenia się poza balustradę lub obrys urządzenia, na którym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości.

Dział  V

Pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne oraz zaopatrzenie pracowników w napoje i środki higieny osobistej

§  111. [Pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne]

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w jakich ta praca jest wykonywana.

2.  Wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

§ 112. [Woda pitna, napoje]  Pracodawca jest obowiązany zapewnić wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych zapewnić oprócz wody, inne napoje. Ilość, rodzaj i temperatura tych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy.

§  113. [Miejsca czerpania wody pitnej]

1.  Miejsca czerpania wody zdatnej do picia powinny znajdować się nie dalej niż 75 m od stanowisk pracy.

2.  Zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem lub zakażeniem. Czerpanie wody ze zbiorników powinno odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych.

3.  Miejsca czerpania wody nienadającej się do picia powinny być oznakowane zgodnie z Polską Normą.

§ 114. 29   (uchylony).

§ 115. [Środki higieny osobistej]  Pracodawca jest obowiązany zapewnić dostarczanie pracownikom środków higieny osobistej, których ilość i rodzaje powinny być dostosowane do rodzaju i stopnia zanieczyszczenia ciała przy określonych pracach.

Dział  VI

Przepisy przejściowe i końcowe

§ 116. [Przepisy przejściowe]  Przepisy § 27 ust. 2 rozporządzenia oraz § 14 ust. 2 i 3, § 23 ust. 4 i § 28 załącznika do rozporządzenia nie dotyczą zakładów pracy powstałych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, natomiast przepisy § 55 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie dotyczą maszyn, w które wyposażone zostały stanowiska pracy przed wejściem w życie rozporządzenia.

§ 117. [Derogacja]  Traci moc:

1) rozporządzenie Ministrów: Pracy i Opieki Społecznej, Zdrowia, Przemysłu, Odbudowy, Administracji Publicznej oraz Ziem Odzyskanych z dnia 6 listopada 1946 r. o ogólnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 62, poz. 344, z 1947 r. Nr 45, poz. 240 i z 1959 r. Nr 53, poz. 316);

2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie ogólnych warunków higieniczno-sanitarnych w nowo budowanych lub przebudowywanych zakładach przemysłowych (Dz. U. Nr 53, poz. 316, z 1963 r. Nr 18, poz. 97 i z 1976 r. Nr 13, poz. 77).

§  118. [Wejście w życie]

1.  Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z zastrzeżeniem ust. 2.

2.  Przepisy § 103 i § 114 ust. 1 rozporządzenia oraz § 3 ust. 1, § 34 ust. 2 i § 38 załącznika do rozporządzenia wchodzą w życie po upływie 2 lat od dnia ogłoszenia.

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK Nr  1

SZCZEGÓŁOWE ZASADY STOSOWANIA ZNAKÓW I SYGNAŁÓW BEZPIECZEŃSTWA

Rozdział  1

Przepisy ogólne

§  1. [Przesłanki stosowania znaków lub sygnałów]

1.  Pracodawca powinien zapewnić stosowanie znaków lub sygnałów bezpieczeństwa wszędzie tam, gdzie nie można zlikwidować zagrożenia środkami ochrony zbiorowej lub innymi środkami stosowanymi w organizacji pracy.

2.  W zależności od rodzaju stosowanego transportu - w zakładzie pracy powinny być stosowane znaki i sygnały używane w transporcie drogowym, kolejowym, śródlądowym, morskim i powietrznym.

§ 2. [Zapewnienie instrukcji dotyczących znaków i sygnałów bezpieczeństwa]  Pracodawca powinien zapewnić pracownikom instrukcje dotyczące stosowanych w zakładzie pracy znaków i sygnałów bezpieczeństwa, obejmujące w szczególności znaczenie znaków i sygnałów oraz zasady zachowania się pracowników, których mogą one dotyczyć.

§ 3. [Wymogi w odniesieniu do znaków i sygnałów bezpieczeństwa]  Znaki i sygnały bezpieczeństwa powinny być stosowane do przekazywania informacji określonych w niniejszym załączniku oraz powinny spełniać wymagania w nim zawarte. Wymagania dotyczące znaków bezpieczeństwa nieuregulowane w załączniku, w tym wzory tych znaków, są określone w Polskich Normach.

§  4. [Znaki stałe, barwy bezpieczeństwa, oznaczanie dróg]

1.  Znaki zakazu, ostrzegawcze, nakazu, ewakuacyjne i informacyjne powinny być stosowane jako znaki stałe.

2.  Miejsca, w których istnieje ryzyko upadku lub kolizji z przeszkodami, powinny być na stałe oznaczone barwą bezpieczeństwa lub znakiem bezpieczeństwa.

3.  Drogi powinny być na stałe oznaczone barwą bezpieczeństwa.

§  5. [Sygnały świetlne i dźwiękowe, komunikaty słowne]

1.  Sygnały świetlne, sygnały dźwiękowe i komunikaty słowne powinny być stosowane, gdy wymaga tego sytuacja, w celu zasygnalizowania niebezpieczeństwa i wezwania ludzi do podjęcia określonych działań albo do ewakuacji.

2.  Łącznie mogą być stosowane:

1) sygnały świetlne i sygnały dźwiękowe;

2) sygnały świetlne i komunikaty słowne;

3) sygnały ręczne i komunikaty słowne.

§  6. [Czytelność, widoczność, słyszalność znaków i sygnałów]

1.  Stosowane znaki i sygnały powinny być odpowiednio czytelne, widoczne i słyszalne. Ich czytelność, widoczność i słyszalność nie może być zmniejszana przede wszystkim przez:

1) jednoczesne stosowanie znaków lub sygnałów tego samego rodzaju. W szczególności należy unikać:

a) umieszczania zbyt wielu znaków lub sygnałów blisko siebie,

b) jednoczesnego stosowania dwóch sygnałów świetlnych, które łatwo mogą być pomylone,

c) stosowania sygnału świetlnego blisko innego źródła światła,

d) używania jednocześnie dwóch sygnałów dźwiękowych,

e) stosowania sygnałów dźwiękowych przy zbyt dużym natężeniu hałasu tła (otoczenia);

2) zastosowanie nieodpowiedniego wzoru znaku;

3) niewystarczającą liczbę znaków lub sygnałów oraz ich nieodpowiednie umiejscowienie;

4) niewystarczającą dbałość o stan techniczny lub prawidłowe funkcjonowanie urządzeń sygnalizacyjnych.

2.  Znaki bezpieczeństwa i urządzenia sygnalizacyjne powinny być sprawdzane, czyszczone i konserwowane w regularnych odstępach czasu oraz, w zależności od potrzeb, naprawiane i wymieniane, tak aby zapewnić spełnianie przez nie funkcji informacyjnej i sygnalizacyjnej.

3.  Liczba i umiejscowienie znaków bezpieczeństwa i urządzeń sygnalizacyjnych powinny być uzależnione od wielkości terenu, na którym są stosowane, oraz od rodzajów i poziomu występujących zagrożeń.

§ 7. [Ograniczona zdolność słyszenia lub widzenia]  Jeśli zdolność słyszenia lub widzenia pracowników jest ograniczona, w szczególności w związku ze stosowaniem środków ochrony indywidualnej, znaki i sygnały bezpieczeństwa powinny być dostosowane do możliwości percepcyjnych pracowników.

§  8. [Zasilanie awaryjne znaków i sygnałów bezpieczeństwa; zadziałanie sygnału świetlnego lub dźwiękowego]

1.  Znaki i sygnały bezpieczeństwa, wymagające zasilania energią elektryczną, w razie przerwy w dopływie tej energii powinny mieć zapewnione zasilanie awaryjne, chyba że przerwa ta spowoduje ustanie zagrożenia.

2.  Przed zastosowaniem sygnałów świetlnych lub sygnałów dźwiękowych należy upewnić się, że działają poprawnie i niezawodnie.

3.  Zadziałanie sygnału świetlnego lub sygnału dźwiękowego powinno nastąpić w czasie, kiedy jest to niezbędne z uwagi na bezpieczeństwo pracowników; działanie tego sygnału powinno trwać do czasu ustania zagrożenia.

Rozdział  2

Wymagania dotyczące stosowania znaków bezpieczeństwa

§  9. [Miejsce umieszczenia znaków bezpieczeństwa]

1.  Znaki bezpieczeństwa powinny być umieszczone odpowiednio do linii wzroku - w miejscu lub w najbliższym otoczeniu określonego zagrożenia, a w przypadku ogólnego zagrożenia - przy wejściu na teren, na którym występuje zagrożenie.

2.  Miejsce, w którym znajdują się znaki bezpieczeństwa, powinno być dobrze oświetlone, łatwo dostępne i widoczne. W przypadku gdy znaki znajdują się w miejscu o niedostatecznym poziomie oświetlenia dziennego, miejsce to powinno być oświetlone światłem elektrycznym albo powinny być zastosowane znaki wykonane z materiału posiadającego zdolność emisji światła po usunięciu źródła wzbudzającego lub pokryte takim materiałem.

§ 10. [Ustanie zagrożenia – usunięcie znaku]  Znak bezpieczeństwa powinien być usunięty, gdy przestanie istnieć zagrożenie, którego on dotyczy.

§ 11. [Znaki ewakuacyjne i ochrony ppoż]  Wymagania dotyczące stosowania znaków ewakuacyjnych i znaków dotyczących ochrony przeciwpożarowej określają odrębne przepisy i Polskie Normy.

Rozdział  3

Wymagania dotyczące oznaczania przeszkód, niebezpiecznych miejsc i dróg

§  12. [Oznakowanie przeszkód, niebezpiecznych miejsc]

1.  Miejsca w zakładzie pracy, do których pracownicy mają dostęp podczas pracy, a w których istnieje ryzyko kolizji z przeszkodami, upadku lub spadania przedmiotów, powinny być oznakowane skośnymi pasami - na przemian żółtymi i czarnymi lub czerwonymi i białymi.

2.  Wymiary oznaczenia, o którym mowa w ust. 1, powinny być odpowiednie do rozmiaru przeszkody lub niebezpiecznego miejsca.

3.  Żółte i czarne lub białe i czerwone pasy powinny być narysowane pod kątem około 45° i powinny mieć zbliżone wymiary.

§  13. [Pasy wyznaczające drogi]

1.  Drogi w budynkach powinny być wyraźnie wyznaczone za pomocą ciągłych pasów o dobrze widocznej barwie (z uwzględnieniem barwy podłoża) - najlepiej żółtej lub białej.

2.  Rozmieszczenie pasów wyznaczających drogi powinno uwzględniać niezbędną (bezpieczną) odległość między pojazdami i jakąkolwiek przeszkodą mogącą znajdować się w pobliżu oraz między pieszymi i pojazdami.

3.  Przepis ust. 1 dotyczy również stałych dróg na zewnątrz budynków, o ile drogi te nie są otoczone odpowiednimi barierami lub chodnikami.

Rozdział  4

Wymagania dotyczące sygnałów świetlnych

§  14. [Światło urządzeń sygnalizacyjnych]

1.  Światło emitowane przez urządzenie sygnalizacyjne powinno kontrastować odpowiednio z otoczeniem i warunkami jego stosowania; nie może ono być zbyt silne, aby nie powodowało olśnienia, ani zbyt słabe, aby nie powodowało złej widoczności sygnału.

2.  Powierzchnia świecąca może być tylko w jednym kolorze lub zawierać symbol obrazkowy (piktogram) na określonym tle - zgodnie z wymaganiami określonymi w Polskich Normach.

§  15. [Sygnał ciągły lub przerywany]

1.  Jeżeli urządzenie może wysyłać sygnał świetlny ciągły i przerywany (migający) - sygnał przerywany powinien być używany do informowania o większym niebezpieczeństwie lub o pilniejszej potrzebie interwencji albo podjęcia określonej akcji, niż to wskazuje sygnał ciągły. Czas trwania każdego błysku i częstotliwość błysków w sygnale przerywanym powinny być tak dobrane, aby zapewnić dobrą percepcję informacji i uniknąć pomylenia z różnymi sygnałami świetlnymi przerywanymi lub z sygnałem ciągłym.

2.  Jeżeli sygnał świetlny przerywany jest używany zamiast lub razem z sygnałem dźwiękowym, kod tego sygnału powinien być taki sam.

3.  Urządzenie do wysyłania sygnałów świetlnych, używane w przypadku poważnego niebezpieczeństwa, powinno zapewniać ciągłość wysyłania sygnałów, w szczególności poprzez zainstalowanie dodatkowego źródła światła lub systematyczne kontrole urządzenia.

Rozdział  5

Wymagania dotyczące sygnałów dźwiękowych

§  16. [Sygnał dźwiękowy]

1.  Sygnał dźwiękowy powinien:

1) być dobrze słyszalny - o poziomie dźwięku odpowiednio wyższym niż poziom hałasu tła (otoczenia), a jednocześnie nie może być nadmiernie głośny lub przykry;

2) być łatwo rozpoznawalny, zwłaszcza gdy chodzi o czas trwania impulsów oraz przerw między impulsami i grupą impulsów;

3) łatwo odróżniać się od innych sygnałów dźwiękowych oraz hałasu tła (otoczenia).

2.  Jeżeli urządzenie może wysyłać sygnał dźwiękowy o zmiennej i stałej częstotliwości - sygnał o zmiennej częstotliwości powinien być używany do informowania o większym niebezpieczeństwie lub o pilniejszej potrzebie interwencji albo podjęcia określonej akcji, niż to wskazuje sygnał o stałej częstotliwości.

§ 17. [Sygnał wzywający do ewakuacji]  Dźwiękowy sygnał wzywający do ewakuacji powinien być ciągły.

§ 18. [Wymagania projektowania sygnałów dźwiękowych]  Wymagania dotyczące projektowania sygnałów dźwiękowych określone są w Polskich Normach.

Rozdział  6

Wymagania dotyczące stosowania komunikatów słownych

§  19. [Komunikat słowny]

1.  Komunikat słowny wysyłany przez nadawcę lub urządzenie emitujące do jednego lub wielu odbiorców powinien mieć formę krótkich tekstów, zwrotów, słów pojedynczych lub grup słów.

2.  Komunikaty słowne powinny być możliwie jak najkrótsze, najprostsze i najbardziej przejrzyste - przystosowane do zdolności werbalnej nadawcy i zdolności słyszenia odbiorcy lub odbiorców.

3.  Komunikat słowny może być przekazywany bezpośrednio (wypowiadany przez człowieka) lub pośrednio (emitowany za pomocą odpowiedniego urządzenia).

§  20. [Poprawność i zwięzłość komunikatu]

1.  Osoby, będące nadawcami i odbiorcami komunikatu powinny dobrze znać język, w którym jest sformułowany, aby mogły go poprawnie wymówić oraz zrozumieć i w efekcie przyjąć odpowiednie zachowanie zgodne z wymaganiami bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

2.  Jeżeli komunikat słowny jest używany zamiast lub razem z sygnałami ręcznymi, a nie stosuje się specjalnych kodów, należy użyć takich słów jak:

- start	- oznaczające rozpoczęcie kierowania,
- zatrzymać	- oznaczające przerwę lub zakończenie jakiegoś ruchu,
- koniec	- oznaczające zatrzymanie działania,
- szybko	- oznaczające konieczność przyspieszenia ruchu ze względów bezpieczeństwa,
- wolno	- oznaczające konieczność powolnego wykonywania ruchu,
- do góry	- w znaczeniu "podnieść ładunek do góry",
- do dołu	- w znaczeniu "opuścić ładunek w dół",
- do przodu	- oznaczające kierunek ruchu,
- do dołu	który jednocześnie powinien
- w prawo	być skoordynowany z odpowiednimi
- w lewo	sygnałami ręcznymi,
- stop	- oznaczające konieczność zatrzymania w nagłym przypadku.

Rozdział  7

Wymagania dotyczące stosowania sygnałów ręcznych

§  21. [Sygnał ręczny]

1.  Sygnał ręczny powinien być precyzyjny, prosty, łatwy do wykonania i do zrozumienia, a także odróżniać się od innych sygnałów.

2.  Jeśli podczas sygnału ręcznego konieczne jest używanie obu rąk naraz - ich użycie powinno odbywać się w sposób symetryczny i dotyczyć tylko jednego sygnału.

§ 22. [Osoba przekazująca sygnały ręczne]  Osoba przekazująca sygnały ręczne - sygnalista lub hakowy - zwana dalej "sygnalistą", wykonuje za pomocą rąk lub dłoni określone w poniższej tabeli gesty, przekazując w ten sposób instrukcje dotyczące określonych manewrów osobie odbierającej sygnał, zwanej dalej "operatorem".

Znaczenie sygnału	Opis sygnału	Ilustracja
1	2	3
A. Sygnały ogólne
START Uwaga! Początek kierowania	Obie ręce wyciągnięte poziomo, dłonie zwrócone wewnętrzną stroną do przodu	rys. 1
ZATRZYMAĆ Przerwa - koniec ruchu	Prawa ręka skierowana do góry, z wewnętrzną stroną dłoni skierowaną do przodu	rys. 2
KONIEC Zatrzymanie działania	Obie ręce połączone na wysokości klatki piersiowej	rys. 3
RUCH SZYBKI	Zakodowane gesty sterujące ruchem, przedstawione w tabeli, wykonywane są w szybkim tempie
RUCH POWOLNY	Zakodowane gesty sterujące ruchem, przedstawione w tabeli, wykonywane są bardzo powoli
B. Ruchy pionowe
PODNIEŚĆ DO GÓRY	Prawa ręka skierowana do góry z dłonią skierowaną wewnętrzną stroną do przodu - wykonuje wolno ruch okrężny	rys. 4
OPUŚCIĆ DO DOŁU	Prawa ręka skierowana do dołu z dłonią skierowaną wewnętrzną stroną do przodu - wykonuje wolno ruch okrężny	rys. 5
ODLEGŁOŚĆ PIONOWA	Dłonie pokazują odpowiednią odległość	rys. 6
C. Ruchy poziome
RUCH DO PRZODU	Obie ręce zgięte, dłonie skierowane wewnętrzną stroną do góry, przedramiona wykonują powolne ruchy w kierunku ciała	rys. 7
RUCH DO TYŁU	Obie ręce zgięte, dłonie skierowane wewnętrzną stroną na zewnątrz, przedramiona wykonują powolne ruchy od siebie	rys. 8
RUCH W PRAWO OD SYGNALISTY	Prawa ręka wyciągnięta poziomo z dłonią zwróconą wewnętrzną stroną do dołu, wykonuje małe powolne ruchy w prawo	rys. 9
RUCH W LEWO OD SYGNALISTY	Lewa ręka wyciągnięta poziomo z dłonią zwróconą wewnętrzną stroną do dołu, wykonuje małe powolne ruchy w lewo	rys. 10
ODLEGŁOŚĆ POZIOMA	Dłonie pokazują odpowiednią odległość	rys. 11
D. Niebezpieczeństwo
STOP Zatrzymanie w nagłym przypadku	Obie ręce wyciągnięte do góry, dłonie zwrócone wewnętrzną stroną do przodu	rys. 12

Uwaga: Wszystkie zakodowane gesty, przedstawione w tabeli, nie wykluczają użycia, zwłaszcza w pewnych sektorach działalności, innych dodatkowych gestów, stosowanych na podstawie przepisów szczegółowych.

§  23. [Sposób kierowania manewrami]

1.  Sygnalista kieruje manewrami w taki sposób, aby ich wykonywanie zapewniało bezpieczeństwo pracownikom znajdującym się w pobliżu.

2.  Sygnalista powinien mieć możliwość kontrolowania wszystkich manewrów - bez ryzyka narażenia na zagrożenia związane z wykonywaniem tych manewrów. Jeżeli wymóg ten nie może być w pełni spełniony przez jednego sygnalistę - pracodawca powinien zatrudnić jednego lub kilku dodatkowych sygnalistów.

3.  Jeżeli operator nie może wykonać otrzymanych od sygnalisty poleceń z zachowaniem wymagań bezpieczeństwa - powinien wstrzymać wykonywanie rozpoczętego manewru i zażądać nowych instrukcji.

§ 24. [Wyposażenie sygnalisty]  Sygnalista powinien być wyposażony w jeden lub więcej elementów rozpoznawczych, takich jak kurtka, kamizelka, kask, opaska. Elementy rozpoznawcze powinny mieć jaskrawe, najlepiej jednakowe kolory, takie jak pomarańczowy, żółty lub czerwony, używane wyłącznie przez sygnalistę.

ZAŁĄCZNIK Nr  2 ³⁰

SZCZEGÓŁOWE ZASADY STOSOWANIA ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ

§ 1. [Stosowanie środków ochrony indywidualnej] Środki ochrony indywidualnej dobiera się i stosuje:

1) w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ograniczyć związanego z nimi ryzyka przez organizację pracy lub zastosowanie środków ochrony zbiorowej;

2) odpowiednio do występujących na stanowisku pracy zagrożeń określonych na podstawie oceny ryzyka zawodowego uwzględniającej warunki występujące w danym miejscu pracy, wymagania ergonomii i stan zdrowia pracownika.

§ 2. [Określenie warunków stosowania środków ochrony indywidualnej] W zależności od stopnia zagrożenia, częstości narażenia na zagrożenie, cech stanowiska pracy każdego pracownika i skuteczności działania środków ochrony indywidualnej pracodawca powinien określić warunki stosowania środków ochrony indywidualnej, w szczególności czas i przypadki, w których powinny być używane.

§  3. [Środki ochrony indywidualnej – wymogi]

1.  Dostarczane pracownikom środki ochrony indywidualnej:

1) nie mogą same z siebie stanowić źródła zagrożenia;

2) dobiera się w taki sposób, aby były dopasowane do pracownika lub wyposażone w regulację umożliwiającą ich dopasowanie;

3) w przypadku występowania więcej niż jednego zagrożenia i konieczności jednoczesnego stosowania kilku środków ochrony indywidualnej dopasowuje się je względem siebie w sposób niepowodujący zmniejszenia właściwości ochronnych tych środków.

2.  Środki ochrony indywidualnej są przeznaczone do użytku osobistego. W wyjątkowych przypadkach środek ochrony indywidualnej może być używany przez więcej niż jedną osobę, jeżeli zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie i higienę korzystających z niego pracowników.

3.  Środki ochrony indywidualnej wymienia się zgodnie ze wskazaniami producenta danego środka lub w przypadku utraty właściwości ochronnych. Stan środków ochrony indywidualnej jest okresowo sprawdzany i dokumentowany.

§  4. [Instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy; pokazy używania środków ochrony indywidualnej]

1.  W instrukcjach bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy wymagających używania środków ochrony indywidualnej uwzględnia się informację o rodzaju tych środków koniecznych do stosowania przy wykonywaniu danej pracy. Instrukcja w sposób zrozumiały dla pracowników określa sposoby używania środków ochrony indywidualnej, ich kontroli i konserwacji.

2.  Środki ochrony indywidualnej stosuje się zgodnie z ich przeznaczeniem i instrukcją bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zgodnie z instrukcją producenta danego środka.

3.  W razie potrzeby, w celu zapewnienia właściwego używania środków ochrony indywidualnej, pracodawca organizuje pokazy używania tych środków.

§  5. [Ocena spełnienia wymagań przez środki ochrony indywidualnej]

1.  Przed nabyciem środków ochrony indywidualnej pracodawca powinien ocenić, czy środki, które zamierza zastosować, spełniają wymagania określone w § 1 pkt 2 i § 3. Taka ocena powinna obejmować:

1) analizę i ocenę zagrożeń w sytuacjach, o których mowa w § 1 pkt 1;

2) określenie cech, jakie muszą posiadać środki ochrony indywidualnej, aby skutecznie chroniły przed zagrożeniami, o których mowa w pkt 1, z uwzględnieniem wszelkiego ryzyka, jakie mogą stwarzać te środki same z siebie;

3) porównanie cech dostępnych na rynku środków ochrony indywidualnej z cechami, o których mowa w pkt 2.

2.  Oceny, o której mowa w ust. 1, dokonuje się ponownie w przypadku wystąpienia zmian któregokolwiek z jej elementów.

§ 6. [Wskazania stosowane przy ustalaniu niezbędnych środków ochrony indywidualnej] Przy ustalaniu niezbędnych do stosowania środków ochrony indywidualnej pracodawca uwzględnia wskazania zawarte w tabelach nr 1-3.

Tabela nr 1

ZAGROŻENIA, W PRZYPADKU KTÓRYCH JEST WYMAGANE STOSOWANIE ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNE J^{1), 2)}

Zagrożenia

Części ciała, które należy zabezpieczyć, aby zmniejszyć ryzyko związane z zagrożeniem

głowa

twarz

oczy

narząd słuchu

układ oddechowy

ręce

części kończyn górnych inne niż ręce

stopy

części kończyn dolnych inne niż stopy

skóra

tułów, w tym brzuch

układ rozrodczy

części ciała

całe ciało

czaszka

cała głowa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Fizyczne

mechaniczne

spadające lub wyrzucone przedmioty, zderzenie z przeszkodą, strumienie pod wysokim ciśnieniem

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

upadki na skutek poślizgnięcia

x

x

x

x

x

x

x

x

x

upadki z wysokości

x

x

x

x

x

x

x

x

x

drgania (wibracje)

x

x

x

x

x

x

statyczny ucisk na części ciała

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

otarcia, ukłucia, ugryzienia, cięcia lub odcięcia, zaciśnięcia, ukąszenia, przekłucia lub przebicia

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

utknięcie, zaplątanie lub pochwycenie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

hałas

x

termiczne

wysoka temperatura lub ogień

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

niska temperatura

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

elektryczne

porażenie prądem (dotyk bezpośredni lub pośredni)

x

x

x

x

x

x

x

x

ładunki elektrostatyczne

x

x

x

x

promieniowanie

jonizujące

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

niejonizujące, w tym słoneczne (inne niż widzialne)

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Chemiczne (w tym związane z nanomateriałami)

aerozole

cząstki stałe (pyły, opary, dym, włókna i nanomateriał)

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

cząstki ciekłe (mgły i opary)

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

płyny

zanurzenie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

rozpryski, spryskanie, strumienie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

gazy i pary

X

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Czynniki biologiczne

aerozole

cząstki stałe i ciekłe

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

płyny

kontakt bezpośredni lub pośredni

x

x

x

x

x

x

x

x

x

rozpryski, spryskanie, strumienie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

osoby, zwierzęta, materiały

kontakt bezpośredni lub pośredni

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Inne zagrożenia

utonięcie

x

uduszenie (niedobór tlenu)

x

urazy związane z brakiem widoczności

x

______

¹⁾ Katalog zagrożeń, w przypadku których jest wymagane stosowanie środków ochrony indywidualnej, i części ciała, które należy zabezpieczyć, aby zmniejszyć ryzyko związane z zagrożeniem, nie jest katalogiem zamkniętym.

²⁾ Środki ochrony indywidualnej dobiera się i stosuje odpowiednio do występujących na stanowisku pracy zagrożeń określonych na podstawie oceny ryzyka zawodowego uwzględniającej warunki występujące w danym miejscu pracy, wymagania ergonomii i stan zdrowia pracownika.

Tabela nr 2

PRZYKŁADOWE RODZAJE PRAC ORAZ GAŁĘZIE I SEKTORY GOSPODARKI, W KTÓRYCH MOŻE BYĆ WYMAGANE STOSOWANIE ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ (ŚOI)¹⁾

Zagrożenia	Zagrożona część ciała i rodzaj ŚOI		Przykłady działalności, w których może być wymagane użycie odpowiedniego rodzaju ŚOI	Gałęzie i sektory gospodarki
1	2		3	4
I. ZAGROŻENIA FIZYCZNE
ZAGROŻENIA FIZYCZNE - MECHANICZNE
Spadające lub wyrzucone przedmioty, zderzenia z przeszkodą i strumienie pod wysokim ciśnieniem		Czaszka: hełm ochronny	- prace na rusztowaniach, pod nimi lub w wyznaczonej strefie pracy na wysokości i w miejscach pracy na wysokości - prace przy stawianiu szkieletów konstrukcji i roboty drogowe - zakładanie i zdejmowanie szalunków - montaż i demontaż rusztowań - prace montażowe i instalacyjne - wyburzanie - roboty strzałowe - prace w wykopach, rowach, szybach i tunelach - prace w sąsiedztwie dźwigów, urządzeń do podnoszenia, dźwignic i przenośników - prace w wyrobiskach podziemnych, w kamieniołomach, przy otwartych wykopach - prace przy piecach przemysłowych, zasobnikach, maszynach, silosach, zbiornikach i rurociągach - praca przy uboju i na taśmie rozbioru w rzeźniach - obsługa załadunku lub transport i magazynowanie - roboty leśne - prace na stalowych mostach, konstrukcjach stalowych, stalowych konstrukcjach hydraulicznych, wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach, dużych zbiornikach, dużych rurociągach, instalacjach kotłowych i stacjach energetycznych - prace ziemne i skalne - prace z narzędziami do przykręcania śrub - prace przy wielkich piecach, w zakładach bezpośredniej redukcji rud, stalowniach, walcowniach, kuźniach, kuźniach matrycowych i odlewniach - prace związane z przemieszczaniem się na rowerach i rowerach z napędem mechanicznym	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - produkcja, montaż i konserwacja maszyn - budownictwo okrętowe - prace górnicze - wytwarzanie energii - budowa i konserwacja infrastruktury - hutnictwo żelaza i stali - praca w rzeźniach - prace manewrowe na kolei - porty, transport i logistyka - przemysł leśny
		Oczy lub twarz: okulary, gogle i osłony na twarz	- prace spawalnicze i szlifierskie - ręczne młotkowanie - doszczelnianie i dłutowanie - wybieranie i przetwarzanie materiałów skalnych - prace z narzędziami do przykręcania śrub - prace przy maszynach do obróbki skrawaniem materiału dającego krótkie wióry - kucie matrycowe - usuwanie i rozdrabnianie fragmentów - napylanie materiałów ściernych - stosowanie kos do zarośli lub pilarek łańcuchowych - procedury dentystyczne i chirurgiczne - wiercenie	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - produkcja, montaż i konserwacja maszyn - budownictwo okrętowe - prace górnicze - wytwarzanie energii - budowa i konserwacja infrastruktury - hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny i drzewny - cięcie kamienia - ogrodnictwo - opieka zdrowotna - leśnictwo - produkcja szkła
		Kończyny dolne (części kończyn dolnych): obuwie (buty, buty z wysokimi cholewami itp.) z noskami ochronnymi, obuwie z zabezpieczeniem śródstopia, obuwie antypoślizgowe	- prace przy stawianiu szkieletów konstrukcji i roboty drogowe - zakładanie i zdejmowanie szalunków - montaż i instalowanie rusztowań - wyburzanie - roboty w zakresie wysadzania - wybieranie i obróbka materiałów skalnych - praca przy uboju i na taśmie rozbioru w rzeźniach - transport i magazynowanie - prace z formami w przemyśle ceramicznym - prace z zamrożonym mięsem i pakowanie konserwowanej żywności - produkcja szkła płaskiego i szklanych pojemników, wytwarzanie oraz obróbka szkła - prace remontowe i renowacyjne - roboty leśne - prace z elementami z betonu lub prefabrykowanymi, włączając w to wznoszenie i demontaż szalowania - prace na placach budowy i w magazynach - prace na dachu - prace na stalowych mostach, konstrukcjach stalowych, masztach, wieżach, dźwigach, stalowych konstrukcjach hydraulicznych, wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach, dużych zbiornikach, dużych rurociągach, dźwignicach, instalacjach kotłowych i elektrowniach - prace przy konstrukcjach piecowych, instalacjach ogrzewania, wentylacji i prace przy montażu elementów metalowych - prace przy wielkich piecach, w zakładach bezpośredniej redukcji rud, stalowniach, walcowniach, kuźniach, kuźniach matrycowych, podczas kucia na gorąco i podczas wyciągania - prace w kamieniołomach i kopalniach odkrywkowych, przy wydobywaniu węgla - prace z formami w przemyśle ceramicznym - wyprawianie pieców w przemyśle ceramicznym - prace manewrowe na kolei	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - produkcja, montaż i konserwacja maszyn - budownictwo okrętowe - prace górnicze - wytwarzanie energii - budowa i konserwacja infrastruktury - hutnictwo żelaza i stali - praca w rzeźniach - przedsiębiorstwa logistyczne - przemysł wytwórczy - przemysł szklarski - przemysł leśny
Upadki na skutek poślizgnięcia		Stopy: obuwie przeciwpoślizgowe Czaszka: hełm ochronny	- roboty na śliskich powierzchniach - roboty w wilgotnym środowisku	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - rzeźnia - sprzątanie - przemysł spożywczy - ogrodnictwo - rybołówstwo
Upadki z wysokości		Całe ciało: środki ochrony indywidualnej, które mają zapobiegać upadkom z wysokości lub zapewniać ochronę w razie upadku Czaszka: hełm ochronny	- prace na rusztowaniach - montaż elementów prefabrykowanych - prace na masztach - prace na dachu - praca na powierzchniach pionowych lub nachylonych - praca w kabinach wysokich dźwignic - praca w wysoko położonych kabinach urządzeń magazynowych - praca w górnych częściach wież wiertniczych - praca w szybach i kanałach ściekowych - prace na drabinach, klamrach i innych konstrukcjach	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - konserwacja infrastruktury - konserwacja maszyn
Drgania (wibracje)		Ręce: rękawice ochronne Stopy: obuwie antywibracyjne	- praca za pomocą ręcznych narzędzi - prace z wykorzystaniem maszyn i urządzeń budowlanych	- przemysł wytwórczy - roboty budowlane - inżynieria lądowa
Statyczny ucisk na części ciała		Kolana (części kończyn dolnych): nakolanniki	- wykładanie bloków, płytek i kostki na podłożu	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej
		Stopy: obuwie z noskami ochronnymi Ręce: rękawice chroniące przed statycznym uciskiem	- wyburzanie - obsługa ładunków	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - transport i magazynowanie - obsługa techniczna
Otarcia, ukłucia, ugryzienia, cięcia lub odcięcia, zaciśnięcia, ukąszenia, przekłucia lub przebicia		Oczy lub twarz: okulary, gogle i osłony na twarz	- praca za pomocą ręcznych narzędzi - spawanie i kucie - prace spawalnicze i szlifierskie - dłutowanie - wybieranie i przetwarzanie materiałów skalnych - prace przy maszynach do obróbki skrawaniem materiału dającego krótkie wióry - kucie matrycowe - usuwanie i rozdrabnianie fragmentów - napylanie materiałów ściernych - stosowanie kos do zarośli lub pilarek łańcuchowych	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - wytwarzanie energii - konserwacja infrastruktury - hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny i drzewny - cięcie kamienia - ogrodnictwo - leśnictwo
		Ręce: rękawice ochronne do pracy mechanicznej	- roboty z ramami ze stali - przenoszenie obiektów o ostrych brzegach inne niż przy obsłudze maszyn, w których istnieje niebezpieczeństwo wciągnięcia rękawicy - prace z częstym cięciem za pomocą ręcznego noża podczas produkcji lub uboju - wymiana ostrzy w maszynach do cięcia - roboty leśne - prace ogrodnicze	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - konserwacja infrastruktury - przemysł wytwórczy - przemysł spożywczy - ubój - przemysł leśny
		Przedramiona: ochrona kończyn górnych	- prace przy cięciu i odkostnianiu mięsa	- przemysł spożywczy - ubój
		Tułów, w tym brzuch / kończyny dolne: fartuch ochronny, getry, spodnie oporowe (spodnie odporne na cięcie)	- prace z częstym cięciem za pomocą ręcznego noża podczas produkcji lub uboju - roboty leśne	- przemysł spożywczy - ubój - przemysł leśny
		Stopy: obuwie z oporem penetracyjnym	- prace przy stawianiu szkieletów konstrukcji i roboty drogowe - wyburzanie - zakładanie i zdejmowanie szalunków - roboty leśne	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - przemysł leśny
Utknięcie, zaplątanie lub pochwycenie		Całe ciało: odzież ochronna do stosowania, gdy istnieje ryzyko zaplątania się w części ruchome	- prace narażające na zaplątanie się w częściach maszyn - prace narażające na utknięcie w częściach maszyn - prace narażające na utknięcie ubrania w częściach maszyn - prace narażające na zrzucenie lub zmiecenie	- budowanie maszyn - produkcja maszyn o dużej przeciążalności - prace inżynierskie - budownictwo - rolnictwo
ZAGROŻENIA FIZYCZNE - HAŁAS
Hałas		Narząd słuchu: ochronniki słuchu	- prace przy prasach do metalu - prace z wiertarkami pneumatycznymi - prace obsługi naziemnej na lotniskach - roboty z użyciem narzędzi ręcznych z napędem - roboty w zakresie wysadzania - prace przy wbijaniu pali - obróbka drewna i prace w przemyśle włókienniczym - obsługa maszyn i urządzeń - obróbka metalu - praca w suszarniach - praca w ubojniach - produkcja tworzyw sztucznych	- przemysł metalurgiczny - przemysł wytwórczy - budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - przemysł lotniczy - prace górnicze
ZAGROŻENIA FIZYCZNE - TERMICZNE
Wysoka temperatura lub ogień		Twarz / cała głowa: hełmy / przyłbice spawalnicze, hełmy / nakrycia głowy chroniące przed wysoką temperaturą lub ogniem, kaptury zabezpieczające przed wysoką temperaturą lub ogniem	- praca przy wysokich temperaturach, falach gorąca lub ognia - prace z roztopionymi substancjami lub w ich sąsiedztwie - praca przy spawaniu tworzyw sztucznych - prace przy spawaniu metali	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - usługi w zakresie konserwacji - przemysł wytwórczy
		Tułów, w tym brzuch / kończyny dolne: fartuch ochronny, getry	- spawanie i kucie - odlewanie	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - usługi w zakresie konserwacji - przemysł wytwórczy
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed wysoką temperaturą lub ogniem	- spawanie i kucie - praca przy wysokich temperaturach, falach gorąca lub ognia - prace z roztopionymi substancjami lub w ich sąsiedztwie	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - usługi w zakresie konserwacji - przemysł wytwórczy
		Przedramiona: rękawy	- spawanie i kucie - prace z roztopionymi substancjami lub w ich sąsiedztwie	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - usługi w zakresie konserwacji - przemysł wytwórczy
		Stopy: obuwie chroniące przed wysoką temperaturą lub ogniem	- prace z roztopionymi substancjami lub w ich sąsiedztwie	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - usługi w zakresie konserwacji - przemysł wytwórczy
		Całe ciało / części ciała: odzież ochronna chroniąca przed wysoką temperaturą lub ogniem	- praca przy wysokich temperaturach, falach gorąca lub ognia	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny - przemysł leśny
Niska temperatura		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed niską temperaturą Stopy: obuwie chroniące przed niską temperaturą	- praca na otwartej przestrzeni w bardzo niskich temperaturach - prace w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze - praca z płynami kriogenicznymi	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - przemysł spożywczy - rolnictwo i sektor rybołówstwa
		Całe ciało / części ciała, w tym głowa: odzież ochronna chroniąca przed niską temperaturą	- praca na otwartej przestrzeni w bardzo niskich temperaturach - prace w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - przemysł spożywczy - rolnictwo i sektor rybołówstwa - transport i magazynowanie
ZAGROŻENIA FIZYCZNE - ELEKTRYCZNOŚĆ
Porażenie prądem (dotyk bezpośredni lub pośredni)		Cała głowa: hełmy elektroizolacyjne Ręce: rękawice elektroizolacyjne Stopy: obuwie elektroizolacyjne Całe ciało / ręce / stopy: prądoprzewodzące ŚOI przeznaczone do noszenia przez wykwalifikowany personel w czasie pracy przy nominalnym napięciu systemu zasilania do 800 kV AC i 600 kV DC	- prace pod napięciem elektrycznym lub w jego bliskości - praca przy systemach elektrycznych	- wytwarzanie energii - przesył i dystrybucja energii elektrycznej - konserwacja obiektów przemysłowych - budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej
Elektryczność statyczna		Ręce: rękawice antystatyczne Stopy: obuwie antystatyczne/ przewodzące Całe ciało: odzież antystatyczna	- obróbka tworzyw sztucznych i gumy - rozlewanie, gromadzenie lub ładowanie do pojemnika - praca w pobliżu elementów o wysokich ładunkach elektrycznych, takich jak taśmy przenośnikowe - praca z materiałami wybuchowymi	- przemysł wytwórczy - sektor paszowy - pakowanie roślin - produkcja, składowanie lub transport materiałów wybuchowych - produkcja elektroniki
ZAGROŻENIA FIZYCZNE - PROMIENIOWANIE
Promieniowanie niejonizujące, w tym słoneczne (inne niż widzialne)		Głowa: czapki i hełmy	- praca na otwartym powietrzu	- rybołówstwo i rolnictwo - budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej
		Oczy: okulary ochronne, gogle i osłony na twarz	- prace w warunkach promieniowania cieplnego - prace przy piecach - prace z laserami - praca na otwartym powietrzu - spawanie i cięcie gazowe - dmuchanie szkła - praca z lampami bakteriobójczymi	- hutnictwo żelaza i stali - przemysł wytwórczy - rybołówstwo i rolnictwo
		Całe ciało (skóra): ŚOI chroniące przed naturalnym i sztucznym promieniowaniem UV Twarz/ręce: środki ochrony skóry (np. kremy)	- praca na otwartym powietrzu - spawanie elektryczne - praca z lampami bakteriobójczymi - praca z lampami ksenonowymi	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - wytwarzanie energii - konserwacja infrastruktury - rybołówstwo i rolnictwo - przemysł leśny - ogrodnictwo - przemysł spożywczy - przemysł tworzyw sztucznych - przemysł poligraficzny
Promieniowanie jonizujące		Oczy: okulary ochronne / gogle chroniące przed promieniowaniem jonizującym Ręce: rękawice ochronne chroniące przed promieniowaniem jonizującym	- obsługa aparatów rentgenowskich - praca w zakresie medycznej diagnostyki radiowej - praca z produktami promieniotwórczymi - prace przy promieniowaniu ultrafioletowym	- opieka zdrowotna - opieka weterynaryjna - składowiska odpadów promieniotwórczych - wytwarzanie energii
		Tułów, w tym brzuch / części ciała: fartuch ochronny chroniący przed promieniami rentgenowskimi / płaszcz / kamizelka / spódnica chroniące przed promieniami rentgenowskimi	- obsługa aparatów rentgenowskich - praca w zakresie medycznej diagnostyki radiowej	- opieka zdrowotna - opieka weterynaryjna - opieka dentystyczna - urologia - chirurgia - radiologia interwencyjna - laboratoria
		Głowa: nakrycia głowy, ŚOI chroniące przed chorobami mózgu (np. rozwojem nowotworu mózgu)	- medyczna działalność w miejscach, gdzie pracuje się z wykorzystaniem promieni rentgenowskich	- opieka zdrowotna - opieka weterynaryjna - opieka dentystyczna - urologia - chirurgia - radiologia interwencyjna
		Części ciała: ŚOI chroniące przed chorobami tarczycy, ŚOI chroniące przed chorobami gonad	- obsługa aparatów rentgenowskich - praca w zakresie medycznej diagnostyki radiowej	- opieka zdrowotna - opieka weterynaryjna
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed promieniowaniem jonizującym	- praca w zakresie medycznej diagnostyki radiowej - praca z produktami promieniotwórczymi	- wytwarzanie energii - składowiska odpadów promieniotwórczych
II. ZAGROŻENIA CHEMICZNE (w tym związane z nanomateriałami)
ZAGROŻENIA CHEMICZNE - AEROZOLE
Cząstki stałe (pyły, opary, dym, włókna i nanomateriał)		Układ oddechowy: wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi	- wyburzanie - roboty w zakresie wysadzania - piaskowanie i polerowanie powierzchni - praca w obecności azbestu - użycie materiałów składających się z nanocząstek lub zawierających nanocząstki - spawanie - prace kominiarskie - prace przy wykładaniu pieców i kadzi, gdzie może występować zapylenie - prace w sąsiedztwie otworów spustowych wielkich pieców, gdzie mogą występować opary metali ciężkich - prace w sąsiedztwie wsadów wielkich pieców	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - hutnictwo żelaza i stali - przemysł metalurgiczny i drzewny - przemysł motoryzacyjny - cięcie kamienia - przemysł farmaceutyczny - opieka zdrowotna - przygotowanie cytostatyków
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami i krem ochronny jako dodatkowa ochrona	- praca w obecności azbestu - użycie materiałów składających się z nanocząstek lub zawierających nanocząstki	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - konserwacja obiektów przemysłowych
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed cząstkami stałymi	- wyburzanie - praca w obecności azbestu - użycie materiałów składających się z nanocząstek lub zawierających nanocząstki - prace kominiarskie - przygotowywanie środków ochrony roślin	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - konserwacja obiektów przemysłowych - rolnictwo
		Oczy: okulary, gogle i osłony na twarz	- obróbka drewna - roboty drogowe	- górnictwo - przemysł metalurgiczny i drzewny - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej
Cząstki ciekłe (mgły i opary)		Oczy: okulary, gogle i osłony na twarz	- obróbka powierzchniowa - prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- przemysł metalurgiczny - przemysł chemiczny - przemysł motoryzacyjny - laboratoria - sprzątanie
		Układ oddechowy: wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi	- obróbka powierzchniowa (np. lakierowanie/malowanie, obróbka strumieniowo-ścierna) - czyszczenie powierzchni	- przemysł metalurgiczny - przemysł wytwórczy - sektor motoryzacyjny
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami	- obróbka powierzchniowa - czyszczenie powierzchni - prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- przemysł metalurgiczny - przemysł wytwórczy - sektor motoryzacyjny
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed chemikaliami	- obróbka powierzchniowa - czyszczenie powierzchni	- przemysł metalurgiczny - przemysł wytwórczy - sektor motoryzacyjny
ZAGROŻENIA CHEMICZNE - PŁYNY
Zanurzenie Rozpryski, spryskanie i strumienie		Oczy: okulary, gogle i osłony na twarz	- prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- przemysł chemiczny - przemysł motoryzacyjny - laboratoria - sprzątanie
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami	- prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji - przetwarzanie materiałów powlekanych - garbowanie - praca w salonach fryzjerskich i kosmetycznych	- przemysł tekstylny i odzieżowy - profesjonalne utrzymanie czystości - przemysł motoryzacyjny - sektor produktów kosmetycznych i fryzjerskich
		Przedramiona: rękawy ochronne chroniące przed chemikaliami	- prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- sprzątanie - przemysł chemiczny - profesjonalne utrzymanie czystości - przemysł motoryzacyjny
		Stopy: buty ochronne chroniące przed chemikaliami	- prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- przemysł tekstylny i odzieżowy - profesjonalne utrzymanie czystości - przemysł motoryzacyjny
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed chemikaliami	- prace z rozpylaczami płynów - prace z kwasami i roztworami żrącymi, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji	- sprzątanie - przemysł chemiczny - profesjonalne utrzymanie czystości - przemysł motoryzacyjny - rolnictwo
ZAGROŻENIA CHEMICZNE - GAZY I PARY
Gazy i pary		Układ oddechowy: wyposażenie chroniące układ oddechowy przed gazami	- obróbka powierzchniowa (np. lakierowanie/malowanie, obróbka strumieniowo-ścierna) - czyszczenie powierzchni - prace w pomieszczeniach do fermentacji i destylacji - praca wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych - prace w zbiornikach, w wąskich pomieszczeniach i w gazowych piecach przemysłowych, gdzie może występować gaz lub niedobór tlenu - prace kominiarskie - prace z narażeniem na środki odkażające i żrące substancje czyszczące - prace w sąsiedztwie konwerterów gazowych i przewodów gazowych wielkich pieców	- przemysł metalurgiczny - sektor motoryzacyjny - przemysł wytwórczy - profesjonalne utrzymanie czystości - produkcja napojów alkoholowych - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł chemiczny - przemysł petrochemiczny
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami	- obróbka powierzchniowa - czyszczenie powierzchni - prace w pomieszczeniach do fermentacji i destylacji - praca wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych - prace w zbiornikach, w wąskich pomieszczeniach i w gazowych piecach przemysłowych, gdzie może występować gaz lub niedobór tlenu	- przemysł metalurgiczny - sektor motoryzacyjny - przemysł wytwórczy - produkcja napojów alkoholowych - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł chemiczny - przemysł petrochemiczny
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed chemikaliami	- obróbka powierzchniowa - czyszczenie powierzchni - prace w pomieszczeniach do fermentacji i destylacji - praca wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych - prace w zbiornikach, w wąskich pomieszczeniach i w gazowych piecach przemysłowych, gdzie może występować gaz lub niedobór tlenu	- przemysł metalurgiczny - sektor motoryzacyjny - przemysł wytwórczy - produkcja napojów alkoholowych - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł chemiczny - przemysł petrochemiczny
		Oczy: okulary, gogle i osłony na twarz	- malowanie za pomocą dozowników aerozolowych - obróbka drewna - eksploatacja górnicza	- sektor motoryzacyjny - przemysł wytwórczy - górnictwo - przemysł chemiczny - przemysł petrochemiczny
III. CZYNNIKI BIOLOGICZNE
CZYNNIKI BIOLOGICZNE zawarte w AEROZOLACH
Cząstki stałe i ciekłe		Układ oddechowy: wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy - produkcja biochemiczna
		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed mikroorganizmami Całe ciało / części ciała: odzież ochronna chroniąca przed czynnikami biologicznymi Oczy lub twarz: okulary ochronne, gogle i osłony na twarz	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy
CZYNNIKI BIOLOGICZNE zawarte w PŁYNACH
Kontakt bezpośredni lub pośredni		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed mikroorganizmami Całe ciało / części ciała: odzież ochronna chroniąca przed czynnikami biologicznymi Oczy lub twarz: gogle ochronne i osłony na twarz	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego (ugryzienia, użądlenia) - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy - przemysł leśny
Rozpryski, spryskanie i strumienie		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed mikroorganizmami	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy
		Przedramiona: rękawy ochronne chroniące przed mikroorganizmami	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy
		Stopy / kończyny dolne: ochrona na obuwie i getry	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy
		Całe ciało: odzież ochronna chroniąca przed czynnikami biologicznymi	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego (ugryzienia, użądlenia) - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy
CZYNNIKI BIOLOGICZNE zawarte w OSOBACH, ZWIERZĘTACH, MATERIAŁACH ITP.
Kontakt bezpośredni lub pośredni		Ręce: rękawice ochronne chroniące przed mikroorganizmami Całe ciało / części ciała: odzież ochronna chroniąca przed czynnikami biologicznymi Oczy lub twarz: gogle ochronne i osłony na twarz	- praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego (ugryzienia, użądlenia) - praca w obecności czynnika biologicznego	- opieka zdrowotna - kliniki weterynaryjne - laboratoria analizy klinicznej - laboratoria badawcze - domy pomocy społecznej - usługi pomocy domowej - oczyszczalnie ścieków - zakłady przetwarzające odpady - przemysł spożywczy - przemysł leśny
IV. INNE ZAGROŻENIA
Urazy związane z brakiem widoczności		Całe ciało: ŚOI sygnalizujące wizualnie obecność użytkownika	- praca w pobliżu poruszających się pojazdów - roboty asfaltowe i malowanie jezdni - roboty kolejowe - prace w miejscach ruchu środków transportu lądowego - prace obsługi naziemnej na lotniskach - prace magazynowe	- budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - prace górnicze - usługi transportowe i transport pasażerski - magazyny
Uduszenie (niedobór tlenu)		Układ oddechowy: izolujący sprzęt do ochrony dróg oddechowych	- praca w pomieszczeniach zamkniętych - prace w pomieszczeniach do fermentacji i destylacji - praca wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych - prace w zbiornikach, w wąskich pomieszczeniach i w gazowych piecach przemysłowych, gdzie może występować gaz lub niedobór tlenu - prace w szybach, kanałach ściekowych i innych obiektach podziemnych połączonych z kanałami ściekowymi	- produkcja napojów alkoholowych - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - przemysł chemiczny - przemysł petrochemiczny - oczyszczalnie - zakłady wodno-kanalizacyjne
		Układ oddechowy: wyposażenie do nurkowania	- roboty podwodne	- praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej
Utonięcie		Całe ciało: kamizelka ratunkowa	- praca na wodzie lub w jej pobliżu - praca na morzu - praca w samolocie	- rybołówstwo - przemysł lotniczy - budowanie budynków - praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej - budownictwo okrętowe - doki i porty

¹⁾ Środki ochrony indywidualnej dobiera się i stosuje odpowiednio do występujących na stanowisku pracy zagrożeń określonych na podstawie oceny ryzyka zawodowego uwzględniającej warunki występujące w danym miejscu pracy, wymagania ergonomii i stan zdrowia pracownika.

Tabela nr 3

RODZAJE ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ¹⁾

Lp.	Rodzaje środków ochrony indywidualnej
1	2	3
1	Środki ochrony głowy	hełmy ochronne
		kaski
		przyłbice spawalnicze
		kominiarki
		czapki
		czepki i stożki
		kapelusze
		kaptury
		berety
		chusty
		opaski
		siatki na włosy chroniące przed zaplątaniem się
		zestawy ochronne głowy
		inne
2	Środki ochrony twarzy i oczu	okulary, w tym wydawane na receptę
		soczewki kontaktowe, w tym wydawane na receptę
		gogle
		osłony twarzy, w tym półosłony i przyłbice
		tarcze
		inne
3	Środki ochrony narządu słuchu	nauszniki przeciwhałasowe (w tym np. nauszniki przeciwhałasowe przymocowane do kasku, nauszniki redukujące hałas, nauszniki ze słuchawkami)
		wkładki przeciwhałasowe (w tym np. wkładki przeciwhałasowe reagujące na poziom hałasu, wkładki przeciwhałasowe dostosowane do danej osoby)
		inne
4	Środki ochrony układu oddechowego	aparaty
		kaptury
		maski
		półmaski i ćwierćmaski
		urządzenia filtrujące
		sprzęt izolujący, w tym z doprowadzeniem powietrza
		wyposażenie do samoratowania (sprzęt ucieczkowy)
		wyposażenie do nurkowania
		inne
5	Środki ochrony kończyn górnych (części)	rękawice (włącznie z mitenkami i ochroną na ramiona)
		ochraniacze na palce
		ochraniacze dłoni
		ochraniacze nadgarstka
		ochraniacze nadgarstka i przedramienia
		ochraniacze łokcia
		ochraniacze przedramienia i ramienia
		inne
6	Środki ochrony kończyn dolnych (części)	obuwie (np. buty, w tym w pewnych okolicznościach drewniaki, buty, które mogą mieć stalowe ochraniacze na palce)
		wkładki i nakładki
		skarpety
		zdejmowane ochraniacze podbicia
		ochraniacze stopy
		ochraniacze golenia
		nakolanniki (ochraniacze kolana)
		ochraniacze uda
		akcesoria (np. kolce, raki)
		getry
		inne
7	Środki ochrony skóry	kremy hydrofobowe
		kremy i żele hydrofilowe
		preparaty chroniące przed promieniowaniem UV
		inne
8	Środki ochrony części ciała (w tym tułowia i brzucha)	kombinezony
		kostiumy
		kurtki
		bluzy
		spodnie
		fartuchy
		płaszcze
		peleryny
		kamizelki
		ochraniacze barku
		ochraniacze klatki piersiowej
		ochraniacze brzucha
		ochraniacze pośladków
		osłony tułowia
		osłony głowy i karku
		osłony na tarczycę
		osłony na piersi
		osłony na gonady
		inne
9	Środki ochrony całego ciała	uprzęże pełne
		uprzęże biodrowe
		pasy ustalające pozycję podczas pracy i ograniczające przemieszczanie
		linki ustalające pozycję podczas pracy
		wysuwane ograniczniki upadku
		pochłaniacze energii
		urządzenia samozaciskowe wraz z liną kotwiczną
		urządzenia do regulacji lin
		urządzenia kotwiczące, które nie są przeznaczone do stałego zamocowania i które nie wymagają zapinania przed użyciem
		złącza
		smycze
		uprzęże ratunkowe
		liny bezpieczeństwa
		kamizelki ratunkowe
		środki sygnalizujące wizualnie obecność użytkownika
		inne

______

¹⁾ Katalog środków ochrony indywidualnej nie jest katalogiem zamkniętym.

ZAŁĄCZNIK Nr  3

WYMAGANIA DLA POMIESZCZEŃ I URZĄDZEŃ HIGIENICZNOSANITARNYCH

Rozdział  1

Przepisy ogólne

§  1. [Pomieszczenie higienicznosanitarne – wymogi]

1.  Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny znajdować się w budynku, w którym odbywa się praca, albo w budynku połączonym z nim obudowanym przejściem, które w przypadku przechodzenia z ogrzewanych pomieszczeń pracy powinno być również ogrzewane. Wymóg ten nie dotyczy pomieszczeń higienicznosanitarnych, o których mowa w § 27 ust. 4 i § 44.

2.  Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny być usytuowane w sposób uniemożliwiający pracownikom korzystającym z nich przechodzenie przez pomieszczenia, w których stosowane są substancje trujące lub materiały zakaźne albo wykonywane są prace szczególnie brudzące, jeżeli nie pracują oni w kontakcie z tymi czynnikami.

3.  Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny być ogrzewane, oświetlone i wentylowane zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi i Polskimi Normami.

4.  Wysokość pomieszczeń higienicznosanitarnych nie powinna być w świetle mniejsza niż 2,5 m. Dopuszcza się zmniejszenie wysokości pomieszczeń higienicznosanitarnych do 2,2 m w świetle - w przypadku usytuowania ich w suterenie, piwnicy lub na poddaszu.

§  2. [Utrzymanie pomieszczeń higienicznosanitarnych, podesty]

1.  Pracodawca jest obowiązany utrzymywać pomieszczenia higienicznosanitarne oraz znajdujące się w nich urządzenia w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne korzystanie z nich przez pracowników.

2.  Podłoga oraz ściany pomieszczeń higienicznosanitarnych powinny być tak wykonane, aby możliwe było łatwe utrzymanie czystości w tych pomieszczeniach. Ściany pomieszczeń do wysokości co najmniej 2 m powinny być pokryte materiałami gładkimi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci.

3.  W pomieszczeniach umywalni i natrysków na podłogach wykonanych z materiałów o dużym przewodnictwie ciepła należy ułożyć w miejscach mycia się podkładki izolujące (podesty).

§  3. [Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami]

1.  Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami i ustępy powinny być urządzone oddzielnie dla kobiet i mężczyzn. Nie dotyczy to zakładu pracy, w którym jest zatrudnionych do dziesięciu pracowników na jednej zmianie - pod warunkiem zapewnienia możliwości osobnego korzystania przez kobiety i mężczyzn z tych pomieszczeń.

2.  Pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im co najmniej ustępy i umywalki, a także warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej (domowej), roboczej i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posiłków. Jeżeli w zakładzie pracy takiego pracodawcy nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, miejsca do spożywania posiłków, przechowywania odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu.

§  4. [Przechowywanie odzieży w szatniach]

1.  Odzież powinna być przechowywana w szatniach lub odpowiednio w pomieszczeniach, o których mowa w § 3 ust. 2.

2.  Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych mogą przechowywać swoją odzież w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy.

§ 5. [Warunki dla pracowników niepełnosprawnych]  Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie urządzeń higienicznosanitarnych oraz dojść do nich - do potrzeb i możliwości tych pracowników wynikających ze zmniejszonej sprawności, zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

Rozdział  2

Szatnie

Przepisy ogólne

§ 6. [Wydzielenie szatni]  Szatnie powinny być urządzone w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach.

§  7. [Pomieszczenia na szatnie – wymogi]

1.  Pomieszczenia przeznaczone na szatnie powinny być suche i, w miarę możliwości, oświetlone światłem dziennym.

2.  Szatnie mogą być urządzone w suterenach lub w piwnicach, pod warunkiem zastosowania odpowiedniej izolacji ścian zewnętrznych i podłóg zabezpieczającej pomieszczenia przed wilgocią i nadmiernymi stratami ciepła oraz zapewnienia warunków ewakuacji ludzi z tych pomieszczeń.

3.  W szatniach należy zapewnić przynajmniej czterokrotną wymianę powietrza na godzinę, a w szatniach wyposażonych w okna otwieralne przeznaczonych dla nie więcej niż 10 pracowników wymiana powietrza nie może być mniejsza niż dwukrotna na godzinę.

4.  Szatnie, o których mowa w ust. 2, przeznaczone dla ponad 25 pracowników powinny być wyposażone w wentylację mechaniczną.

§  8. [Miejsca siedzące, przejścia, szafy]

1.  W szatni powinny być zapewnione miejsca siedzące dla co najmniej 50 % zatrudnionych na najliczniejszej zmianie.

2.  Szerokość przejść między dwoma rzędami szaf oraz głównych przejść komunikacyjnych powinna być nie mniejsza niż 1,5 m. Szerokość przejść między rzędami szaf a ścianą powinna być nie mniejsza niż 1,1 m.

3.  Szafy na odzież powinny spełniać wymagania Polskiej Normy.

§  9. [Dostosowanie szatni i ich rodzaje]

1.  Szatnie powinny być dostosowane do rodzaju prac, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi.

2.  Szatnie dzieli się na:

1) szatnie odzieży własnej pracowników - przeznaczone do przechowywania odzieży należącej do pracowników (domowej), jeżeli ze względów higienicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą roboczą i środkami ochrony indywidualnej;

2) szatnie odzieży roboczej i ochronnej - przeznaczone do przechowywania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej;

3) szatnie podstawowe - przeznaczone do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej;

4) szatnie przepustowe - składające się z części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespołu sanitarnego z natryskami, łączącego obie te części.

§  10. [Urządzenie do odkażania, odpylania]

1.  W zespole szatni przeznaczonym dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia wnętrza szafy) lub jej zamoczenie, oraz dla pracowników, których odzież robocza, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spełniać szczególne wymagania higienicznosanitarne, powinny znajdować się pomieszczenia wyposażone w urządzenia do odkażania, odpylania i suszenia odzieży oraz czyszczenia obuwia - odpowiednio do potrzeb. W przypadku zainstalowania jednocześnie kilku urządzeń, każde z nich powinno być umieszczone w oddzielnym pomieszczeniu.

2.  Na każdego pracownika korzystającego z suszarni powinno przypadać co najmniej 0,2 m² powierzchni podłogi.

3.  Wydajność i ilość urządzeń, o których mowa w ust. 1, powinny zapewniać oczyszczenie i wysuszenie odzieży i obuwia w czasie trwania jednej zmiany.

Szatnie odzieży własnej pracowników

§  11. [Szatnia odzieży własnej]

1.  Szatnia odzieży własnej pracowników powinna być wyposażona w szafy przeznaczone do indywidualnego użytku każdego pracownika.

2.  W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przypadać co najmniej 0,3 m² wolnej powierzchni podłogi na każdego pracownika korzystającego z tej szatni.

§  12. [Szatnia wieszakowa]

1.  Szatnia odzieży własnej pracowników może być urządzona w formie szatni wieszakowej, jeżeli nie ma do tego przeciwwskazań ze względu na rodzaj pracy, warunki jej wykonywania, rodzaje występujących zanieczyszczeń itp. oraz jeżeli jest zapewniona szybka obsługa. Szatnia taka powinna odpowiadać następującym wymaganiom:

1) powinna być urządzona osobna szatnia dla mężczyzn i osobna dla kobiet; w przypadku zatrudnienia mniej niż pięciu pracowników na jednej zmianie szatnie mogą być wspólne dla mężczyzn i kobiet, z tym że powinny być urządzone kabiny do przebierania się;

2) przyjmowanie odzieży do szatni i wydawanie odzieży powinno być wykonywane przez specjalnie do tego wyznaczony personel;

3) powinna być wyposażona w stojaki wieszakowe na odzież własną pracowników; odzież ta powinna być przechowywana, na indywidualnych wieszakach;

4) stojaki wieszakowe powinny być jednopoziomowe i mieć w dolnej części siatkowe półki na obuwie, w górnej zaś - półki na nakrycia głowy, teczki itp.;

5) szerokość przejścia dla obsługi szatni powinna wynosić co najmniej 1,1 m między rzędami wieszaków na dwóch sąsiednich stojakach, zaś co najmniej 0,95 m między ścianą a zewnętrznym rzędem wieszaków;

6) powinna w niej znajdować się przebieralnia wyposażona w miejsca do siedzenia i wieszaki na odzież; liczba miejsc do siedzenia powinna wynosić co najmniej 30 % liczby zatrudnionych na najliczniejszej zmianie.

2.  Szatnie wieszakowe przeznaczone dla pracowników niemających obowiązku stosowania odzieży roboczej i ochronnej mogą nie spełniać wymagań określonych w ust. 1 pkt 1 i 6.

Szatnie odzieży roboczej i ochronnej

§  13. [Szatnia odzieży ochronnej i roboczej – przesłanki urządzenia]

1.  Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna być urządzona - niezależnie od szatni odzieży własnej pracowników - dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia wnętrz szafy do przechowywania odzieży) lub jej zamoczenie oraz dla pracowników, których odzież robocza, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spełniać szczególne wymagania higienicznosanitarne.

2.  Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wyposażona w szafy przeznaczone do indywidualnego użytku każdego pracownika.

3.  W pomieszczeniu szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przypadać co najmniej 0,3 m² wolnej powierzchni podłogi na każdego pracownika korzystającego z tej szatni.

4.  Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna mieć bezpośrednie połączenie z umywalnią, z natryskami i szatnią odzieży własnej pracowników.

Szatnie podstawowe

§  14. [Szatnia podstawowa]

1.  Szatnia podstawowa może być urządzona zamiast osobnych szatni odzieży własnej pracowników oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej dla zatrudnionych przy pracach, podczas których zabrudzenie odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej występuje w tak małym stopniu, że nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odzieży własnej pracowników. Szatnia ta powinna mieć bezpośrednie połączenie z umywalnią.

2.  W szatni, o której mowa w ust. 1, powinno przypadać co najmniej 0,5 m² wolnej powierzchni podłogi na każdego pracownika korzystającego z tej szatni.

3.  Szatnia, o której mowa w ust. 1, powinna być wyposażona w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę podwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy podwójnej powinna być przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga - na odzież własną pracowników.

§ 15. [Szatnia podstawowa w formie szatni wieszakowej]  Do szatni podstawowej można stosować odpowiednie przepisy § 12, z tym że stojaki wieszakowe powinny być osobne na odzież własną pracowników i osobne na odzież roboczą i ochronną.

Szatnie przepustowe

§  16. [Szatnia przepustowa – wymogi]

1.  Szatnia przepustowa powinna być urządzona dla pracowników zatrudnionych przy pracach związanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się substancji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażniących lub uczulających oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu, a także przy pracach pylących, w wilgotnym i gorącym mikroklimacie lub powodujących intensywne brudzenie.

2.  Szatnia przepustowa powinna spełniać następujące wymagania:

1) część szatni przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej powinna odpowiadać wymaganiom określonym w § 13 ust. 2 i 3;

2) część szatni przeznaczona na odzież własną pracowników powinna odpowiadać wymaganiom określonym w § 11 lub § 12;

3) ruch użytkowników szatni przepustowej pomiędzy obu jej częściami powinien odbywać się wyłącznie przez zespół sanitarny z natryskami.

3.  Dla pracowników mających kontakt z substancjami trującymi lub zakaźnymi powinna być przeznaczona odrębna szatnia przepustowa, spełniająca wymagania określone w ust. 2.

Rozdział  3

Umywalnie i pomieszczenia z natryskami

§ 17. [Dostępność umywalni]  W skład zespołu szatni powinny wchodzić umywalnie łatwo dostępne dla pracowników i zapewniające bezkolizyjny ruch pracowników już umytych i przebranych w odzież własną.

§  18. [Umywalki]

1.  Umywalnia powinna być wyposażona w umywalki emaliowane lub wykonane z materiału odpornego na korozję, zgodne z Polską Normą.

2.  Do umywalek powinna być doprowadzona woda bieżąca - ciepła i zimna.

3.  Szerokość przejścia między umywalkami a ścianą przeciwległą powinna wynosić nie mniej niż 1,3 m, a między dwoma rzędami umywalek - nie mniej niż 2 m.

§  19. [Umywalka indywidualna]

1.  Na każdych dziesięciu pracowników najliczniejszej zmiany powinna w umywalni przypadać co najmniej jedna umywalka indywidualna, a przy pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi - co najmniej jedna umywalka na każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych. W przypadku zastosowania umywalek szeregowych do mycia zbiorowego (np. na placach budowy) powinno przypadać co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawór czerpalny wody) na każdych pięciu pracowników jednocześnie zatrudnionych.

2.  Na każdych trzydziestu mężczyzn lub na każde dwadzieścia kobiet jednocześnie zatrudnionych przy pracach biurowych lub w warunkach zbliżonych do tych prac powinna przypadać co najmniej jedna umywalka, lecz nie mniej niż jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatrudnionych. Umywalki powinny być instalowane w pomieszczeniach ustępów lub w ich przedsionkach izolacyjnych.

§ 20. [Brodziki do mycia nóg]  Dla pracowników narażonych na zabrudzenie nóg przy pracy powinny być instalowane w umywalniach brodziki do mycia nóg z doprowadzeniem ciepłej wody, w ilości co najmniej jeden brodzik na każdych dziesięciu użytkowników. Brodziki nie są wymagane dla pracowników zatrudnionych przy pracach na otwartej przestrzeni - poza terenem zakładu pracy.

§  21. [Pomieszczenia z natryskami]

1.  W zespole szatni powinny znajdować się pomieszczenia z natryskami, jeśli wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników.

2.  Pomieszczenia z natryskami powinny być łatwo dostępne dla pracowników i zapewniać bezkolizyjny ruch pracowników już umytych i ubranych w odzież własną.

§  22. [Kabina natryskowa]

1.  Na każdych ośmiu pracowników najliczniejszej zmiany wykonujących prace powodujące zabrudzenie ich ciała powinna przypadać co najmniej jedna kabina natryskowa, a przy pracach, o których mowa w § 16 ust. 1, co najmniej jedna kabina natryskowa na każdych pięciu pracowników - lecz nie mniej niż jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2.  Wymiary kabin natryskowych powinny być zgodne z przepisami techniczno-budowlanymi. Szerokość przejścia między dwoma rzędami kabin, przy zastosowaniu zasłon zasuwanych lub ścianek osłaniających powinna wynosić co najmniej 1,30 m, a między kabinami i ścianą - co najmniej 0,90 m.

§  23. [Pomieszczenie z natryskami]

1.  W pomieszczeniu z natryskami poszczególne sitka powinny być zainstalowane w oddzielnych kabinach i umieszczone w taki sposób, aby strumień wody spływał na ramiona, a nie na głowę.

2.  Pomieszczenie z natryskami, w którym znajduje się więcej niż sześć sitek, powinno być oddzielone od szatni pomieszczeniem izolującym.

3.  Do natrysków powinna być doprowadzona woda bieżąca zimna i ciepła. Woda zużyta powinna być odprowadzana do kanalizacji.

4.  Przy pomieszczeniach z natryskami powinna znajdować się wydzielona kabina z jedną miską ustępową na każde dziesięć natrysków, lecz nie mniej niż jedną.

§  24. [Temperatura wody]

1.  Temperatura wody ciepłej doprowadzonej do umywalek, natrysków i brodzików przy stosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody powinna wynosić od 35 °C do 40 °C (od 308 K do 313 K), a w przypadku indywidualnego mieszania wody - od 50 °C do 60 °C (323 K do 333 K).

2.  W pomieszczeniach umywalni należy zapewnić co najmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu godziny, natomiast w pomieszczeniach z natryskami wymiana ta nie powinna być mniejsza niż pięciokrotna w ciągu godziny.

Rozdział  4

Ustępy

§  25. [Ustępy – lokalizacja]

1.  Ustępy powinny być zlokalizowane w odległości nie większej niż 75 m od stanowiska pracy. Odległość ta może być większa jedynie dla pracowników pracujących stale na otwartej przestrzeni, lecz nie powinna przekraczać 125 m od najdalszego stanowiska pracy.

2.  W budynkach ustępy powinny być urządzone na każdej kondygnacji. Jeżeli na kondygnacji pracuje mniej niż dziesięć osób, ustępy mogą znajdować się nie dalej niż na sąsiedniej kondygnacji.

§  26. [Wejście do ustępów]

1.  Wejścia do ustępów powinny prowadzić bezpośrednio z pomieszczeń, korytarzy lub dróg służących do komunikacji ogólnej.

2.  Ustęp powinien mieć wejściowe pomieszczenie izolujące wyposażone w umywalki z dopływem ciepłej i zimnej wody w ilości co najmniej jedna umywalka na trzy miski ustępowe lub pisuary, lecz nie mniej niż jedna umywalka.

3.  Drzwi prowadzące do pomieszczenia izolującego oraz drzwi łączące je z dalszą częścią ustępu powinny zamykać się samoczynnie.

§  27. [Miski ustępowe, pisuary, szerokość przejść]

1.  Zainstalowane w ustępach miski ustępowe i pisuary powinny być spłukiwane bieżącą wodą oraz podłączone do kanalizacji.

2.  Ustępy powinny być wyposażone w instalację i urządzenia przeznaczone do utrzymania wymagań higienicznosanitarnych.

3.  W pomieszczeniach ustępów należy zapewnić wymianę powietrza w ilości nie mniejszej niż 50 m³ na godzinę na 1 miskę ustępową i 25 m³ na 1 pisuar.

4.  Dla pracowników zatrudnionych na otwartej przestrzeni poza terenem zakładu pracy przez okres nie dłuższy niż 3 miesiące oraz zatrudnionych w budynkach niewyposażonych w instalację wodociągową i kanalizacyjną mogą być urządzane ustępy wyposażone w szczelne zbiorniki nieczystości. W takim przypadku ustępy mogą nie spełniać wymagań określonych w ust. 1, 2 i 3 oraz w § 26 ust. 2.

5.  Szerokość przejść wzdłuż kabin ustępowych przy jednostronnym ich rozmieszczeniu powinna wynosić co najmniej 1,3 m. Jeżeli naprzeciwko kabin są umieszczone pisuary, odległość między ścianą, na której są zainstalowane, a kabinami nie powinna być mniejsza niż 2 m. Przejście między rzędami kabin powinno mieć szerokość co najmniej 2 m.

§  28. [Liczba pisuarów i misek ustępowych]

1.  Na każdych trzydziestu mężczyzn zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać co najmniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar, lecz nie mniej niż jedna miska i jeden pisuar przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2.  Na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać jedna miska ustępowa, lecz nie mniej niż jedna miska przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

Rozdział  5

Jadalnie

§  29. [Jadalnia]

1.  Pracodawca zatrudniający powyżej dwudziestu pracowników na jednej zmianie powinien zapewnić pracownikom pomieszczenie do spożywania posiłków, zwane dalej "jadalnią".

2.  Obowiązek określony w ust. 1 dotyczy również pracodawców zatrudniających dwudziestu i mniej pracowników, jeżeli narażeni są na kontakt ze szkodliwymi środkami chemicznymi lub promieniotwórczymi, materiałami biologicznie zakaźnymi albo przy pracach szczególnie brudzących.

3.  W jadalni należy umieścić w widocznych miejscach napisy lub znaki informujące o zakazie palenia tytoniu.

4.  Przepis ust. 1 nie dotyczy zakładów pracy, w których wykonywane są prace wyłącznie o charakterze biurowym.

§ 30. [Typy jadalni]  Ustala się następujące typy jadalni:

1) jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków własnych (typ I);

2) jadalnia przeznaczona do spożywania posiłków własnych i wydawania napojów (typ II);

3) jadalnia z zapleczem - przeznaczona do spożywania posiłków profilaktycznych (typ III).

Dopuszcza się łączenie jadalni typu II i III.

§  31. [Pomieszczenie jadalni typu I]

1.  W pomieszczeniu jadalni typu I powinno przypadać co najmniej 1,1 m² powierzchni na każdego z pracowników jednocześnie spożywających posiłek.

2.  Powierzchnia jadalni nie powinna być mniejsza niż 8 m².

§ 32. [Pomieszczenie jadalni typu II]  Jadalnia typu II powinna składać się z dwóch części:

1) jadalni właściwej odpowiadającej wymaganiom jadalni typu I oraz

2) pomieszczeń do przygotowywania, wydawania napojów i zmywania naczyń stołowych.

§ 33. [Pomieszczenie jadalni typu III]  Jadalnia typu III powinna odpowiadać wymaganiom określonym dla jadalni typu II oraz powinna posiadać węzeł sanitarny dla konsumentów i węzeł sanitarny z szatnią dla pracowników obsługi.

§  34. [Jadalnia – wymogi sanitarne]

1.  Dla każdego pracownika spożywającego posiłek w jadalni należy zapewnić indywidualne miejsce siedzące przy stole.

2.  Jadalnia powinna być wyposażona w umywalki w ilości nie mniejszej niż jedna umywalka na dwadzieścia miejsc siedzących w jadalni, lecz nie mniej niż jedna umywalka. Przy każdej umywalce powinny znajdować się ręczniki jednorazowe lub powinna być zainstalowana suszarka do rąk.

3.  W jadalni powinny być zainstalowane urządzenia do podgrzewania przez pracownika posiłku własnego oraz zlewozmywaki dwukomorowe w ilości jeden zlewozmywak na dwadzieścia miejsc w jadalni, ale nie mniej niż jeden zlewozmywak.

4.  W jadalniach typu I i II lub przy nich powinny znajdować się indywidualne zamykane szafki przeznaczone do przechowywania w higienicznych warunkach własnego posiłku pracownika.

§ 35. [Wymiana powietrza w pomieszczeniu jadalni]  W pomieszczeniu jadalni należy zapewnić przynajmniej 2-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

§  36. [Oddzielne jadalnie]

1.  Dla pracowników zatrudnionych przy wykonywaniu prac w kontakcie z materiałami zakaźnymi lub trującymi powinny być urządzone oddzielnie jadalnie niedostępne dla innych pracowników.

2.  Jadalnia, o której mowa w ust. 1, powinna być oddzielona od pomieszczeń pracy pomieszczeniem izolującym, w którym należy urządzić miejsca do pozostawiania odzieży ochronnej oraz zainstalować umywalki z ciepłą bieżącą wodą.

Rozdział  6 ³¹

Pomieszczenia do wypoczynku

§  37. [Pomieszczenie do wypoczynku – wymogi]

1.  Pracodawca zapewnia łatwo dostępne pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku pracowników, jeżeli wymaga tego ich bezpieczeństwo i zdrowie, w szczególności gdy:

1) wykonywana praca wymaga stosowania indywidualnych środków ochrony układu oddechowego;

2) prace okresowe, w szczególności montażowe, konserwacyjne i remontowe, są wykonywane przez pracowników w pomieszczeniach ciasnych lub niskich, niespełniających wymagań określonych w § 19 ust. 2 i § 20 rozporządzenia;

3) praca wykonywana jest w pomieszczeniach, w których temperatura spowodowana procesami technologicznymi jest stale wyższa niż 30 °C (303 K).

2.  Pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku powinny być wyposażone w stoły oraz krzesła z oparciami spełniające wymagania ergonomii. Liczba miejsc siedzących powinna być nie mniejsza niż jedno miejsce na pięciu pracowników korzystających z pomieszczenia, zatrudnionych na najliczniejszej zmianie. Odległość od najdalszego stanowiska pracy do pomieszczenia przeznaczonego do wypoczynku nie powinna przekraczać 75 m.

3.  Pracownikom zatrudnionym w warunkach, o których mowa w ust. 1, należy stworzyć możliwość umycia ciała, szczególnie w ciepłej porze roku - poprzez umieszczenie w pobliżu pomieszczeń pracy natrysków ręcznych na giętkich przewodach, z doprowadzeniem zimnej i ciepłej wody.

4.  Jako pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku mogą być wykorzystane jadalnie, o ile spełniają wymagania określone w ust. 2 oraz w § 38.

§  38. [Wymiana powietrza, klimatyzacja]

1.  W pomieszczeniach przeznaczonych do wypoczynku należy zapewnić przynajmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

2.  Pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku dla pracowników wykonujących prace, o których mowa w § 37 ust. 1 pkt 3, powinny być klimatyzowane. Wymóg ten nie dotyczy pomieszczeń przeznaczonych do wypoczynku dla pracowników zatrudnionych w podziemnych zakładach górniczych.

§  39. [Miejsca do wypoczynku w pozycji leżącej]

1.  W zakładzie pracy zatrudniającym na jedną zmianę więcej niż dwadzieścia kobiet w jednym budynku należy urządzić pomieszczenie z miejscami do wypoczynku w pozycji leżącej dla kobiet w ciąży i karmiących matek, przyjmując co najmniej jedno miejsce na każdych trzysta kobiet zatrudnionych na jednej zmianie, lecz nie mniej niż jedno miejsce.

2.  Powierzchnia pomieszczenia, o którym mowa w ust. 1, nie może być mniejsza niż 8 m².

Rozdział  7 ³² (uchylony)

§ 40.  (uchylony).

§ 41.  (uchylony).

§ 42.  (uchylony).

Rozdział  8 ³³

Pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej

§  43. [Pralnia specjalna; urządzenia do neutralizacji]

1.  Jeżeli przeznaczona do prania odzież robocza lub ochronna może stać się powodem skażenia innej odzieży pranej jednocześnie lub jeżeli jest ona szczególnie zabrudzona, a także gdy wymagają tego specjalne względy higieny produkcji, w zakładzie pracy powinna być urządzona specjalna pralnia odzieży wyposażona w urządzenia mechaniczne do prania.

2.  Przy pralni należy zapewnić możliwość odpylania, dezynfekcji i suszenia odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej, a także naprawy odzieży i obuwia roboczego.

3. 34   W zakładzie pracy, w którym odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej stosowane przez pracowników są narażone na zanieczyszczenie substancjami stwarzającymi zagrożenie lub mieszaninami stwarzającymi zagrożenie, należy stosować urządzenia służące do neutralizacji tych substancji lub mieszanin.

Rozdział  9

Pomieszczenia do ogrzewania się pracowników

§  44. [Pomieszczenia do ogrzewania się pracowników]

1.  Przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiające im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży. Pomieszczenia te powinny być zaopatrzone w urządzenia do podgrzewania posiłków.

2.  W pomieszczeniach do ogrzewania się pracowników powinna być zapewniona temperatura co najmniej 16 °C (289 K), a na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m² powierzchni, przy czym całkowita powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8 m².

3.  W razie gdy ze względu na rodzaje prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie zimowym nie jest możliwe zapewnienie pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca ich pracy odpowiednio urządzone źródła ciepła, przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej.

1 § 2 pkt 2:

- zmieniony przez § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 4 sierpnia 2011 r. (Dz.U.11.173.1034) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 6 września 2011 r.

2 § 2 pkt 14 zmieniony przez § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

3 § 2 pkt 21 dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

4 § 8 zmieniony przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

5 § 11 zmieniony przez § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

6 § 28 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

7 § 38 ust. 3:

- zmieniony przez § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

8 § 39:

- zmieniony przez § 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2008 r. (Dz.U.08.108.690) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 9 lipca 2008 r.

9 § 39a dodany przez § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

10 § 39a ust. 1 zmieniony przez § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

11 § 39b dodany przez § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

12 § 39c dodany przez § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

13 § 41 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

14 § 43 ust. 1:

- zmieniony przez § 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 5 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

15 § 44 ust. 1 pkt 1:

- zmieniony przez § 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 6 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

16 § 45 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

17 § 46 ust. 3:

- zmieniony przez § 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 7 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

18 § 50 zmieniony przez § 1 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

19 § 63 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 8 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

20 § 70 ust. 2:

- zmieniony przez § 1 pkt 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 9 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

21 § 79 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

22 § 81 zmieniony przez § 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

23 § 87 ust. 1 pkt 6 zmieniony przez § 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

24 § 91:

- zmieniony przez § 1 pkt 17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 10 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

25 § 97 ust. 1 zmieniony przez § 1 pkt 18 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

26 § 98 zmieniony przez § 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

27 § 101 ust. 3:

- zmieniony przez § 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 11 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

28 § 110 ust. 1 pkt 3 zmieniony przez § 1 pkt 21 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

29 § 114 uchylony przez § 1 pkt 22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

30 Załącznik nr 2 zmieniony przez § 1 pkt 12 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

31 Załącznik nr 3 rozdział 6 zmieniony przez § 1 pkt 23 lit. a) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

32 Załącznik nr 3 rozdział 7 uchylony przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 4 sierpnia 2011 r. (Dz.U.11.173.1034) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 6 września 2011 r.

33 Załącznik nr 3 rozdział 8 zmieniony przez § 1 pkt 23 lit. b) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. (Dz.U.07.49.330) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 21 czerwca 2007 r.

34 Załącznik nr 3 § 43 ust. 3 zmieniony przez § 1 pkt 13 rozporządzenia z dnia 4 listopada 2021 r. (Dz.U.2021.2088) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 20 listopada 2021 r.

• Identyfikator: Dz.U.2003.169.1650 t.j.
• Rodzaj: rozporządzenie
• Tytuł: Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Data aktu: 1997-09-26
• Data ogłoszenia: 2003-09-29
• Data wejścia w życie: 1998-04-24, 1999-10-24