Egzaminy państwowe w soboty – dni święte dla niektórych wyznań

Obywatele należący do grup wyznaniowych, takich jak Kościół Adwentystów Dnia Siódmego czy gmin wyznaniowych żydowskich, sygnalizują kolizję egzaminów państwowych organizowanych w soboty z przypadającym tego dnia terminem ich świąt. Chodzi m.in. o egzamin z języka polskiego jako obcego, egzaminy na aplikacje zawodowe dla zawodów prawniczych oraz lekarskie egzaminy zawodowe. Rzecznik praw obywatelskich przypomina, że obchodzenie świąt religijnych związane z konstytucyjną wolnością sumienia i wyznania wchodzi w zakres stosowania prawa Unii Europejskiej.

Rzecznik praw obywatelskich zwraca uwagę na regularnie wpływające wnioski obywateli należących do różnych grup wyznaniowych, głównie Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego oraz gmin wyznaniowych żydowskich, podnoszących problem kolidowania egzaminów państwowych organizowanych w soboty z terminem ich świąt przypadających na ten dzień.

- Przykładowo problem ten dotyczy egzaminu z języka polskiego jako obcego organizowanego przez Państwową Komisja do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego – wskazuje rzecznik. W odpowiedzi na wniosek (dotyczący organizacji egzaminu w jednym z terminów w dzień inny niż sobota) skierowany do przewodniczącej Komisji wskazano na trudności organizacyjne związane z masowym zainteresowaniem egzaminami. Zgodnie ze statystycznym potwierdzeniem, organizacja egzaminu w dni robocze wiąże się ze spadkiem udziału w egzaminie w związku z koniecznością skorzystania z urlopu przez osoby nim zainteresowane.

Rzecznik informuje, że w przeszłości podobne postulaty zgłaszali obywatele planujący wziąć udział w egzaminach na aplikacje zawodowe dla zawodów prawniczych czy w lekarskich egzaminach zawodowych.

Zgodnie z prawem unijnym

Rzecznik praw obywatelskich w piśmie datowanym na 12 sierpnia br., skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnia, że rozumie konieczność pogodzenia w tego rodzaju sprawach interesu publicznego w postaci zagwarantowania skutecznego systemu kształcenia i egzaminacji oraz weryfikacji kwalifikacji zawodowych z indywidualnymi interesami obywateli. - Warto jednak zaznaczyć, że interes obywateli dotyczący możliwości obchodzenia świąt religijnych ma charakter interesu prawnego związanego z konstytucyjną wolnością sumienia i wyznania (art. 53 Konstytucji RP), która obejmuje „wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie” (ust. 2), ale także zakaz zmuszania do „nieuczestniczenia w praktykach religijnych” (ust. 6). Chociaż w przypadku wyznań mniejszościowych skuteczne zagwarantowanie tej wolności jest trudniejsze, jej status jest równy niezależnie od tego, czy święto religijne dla danej grupy wyznaniowej przypada na sobotę, niedzielę lub inny dzień zgodnie z konstytucyjną zasadą równości i niedyskryminacji – podkreśla rzecznik.

RPO zwraca uwagę, że wskazany problem dotyczy dostępu do nauki oraz do egzaminów pozwalających na uzyskanie kwalifikacji zawodowych, dlatego zalicza się do zakresu stosowania prawa Unii Europejskiej z uwagi na możliwe ograniczenie swobody przepływu osób. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE potwierdza, że prawo do poszanowania świąt religijnych powinno być przyznawane zgodnie z zasadą równości wyznań oraz niezależnie od formalnej przynależności do określonego związku wyznaniowego (wyrok TSUE z 22 stycznia 2019 r. w sprawie Cresco, sygn. C-193/17, pkt 35-69). Analogiczny standard powinien mieć zastosowanie do kwestii zdobywania kwalifikacji i państwowych uprawnień zawodowych z uwagi na to, że jest to dziedzina objęta zakresem stosowania unijnej swobody przepływu pracowników (wyrok TSUE z 7 maja 1991 r. w sprawie Vlassopoulou, sygn. C-340/89).

Sobota dniem świętym

RPO zwrócił uwagę na kwestie świąt religijnych i związanych z nimi uprawnień, uregulowane w ustawach o stosunkach między Rzeczpospolitą Polską a określonymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi. Dla przykładu, zgodnie z regulacjami prawnymi Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, świętem adwentystycznym jest sobota. Ustawa przyznaje wiernym tego Kościoła „prawo do zwolnienia od pracy i nauki na czas święta adwentystycznego, to jest od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę”. Podobna regulacja znajduje się w treści ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie rzecznika, przepisy te mają zwykle charakter bardzo ogólny, skupiając się bardziej szczegółowo na prawie do zwolnienia od pracy. Natomiast w przypadku konfliktu świąt religijnych z wydarzeniami dotyczącymi zdobywania kształcenia oraz kwalifikacji zawodowych nie jest jasne, jaki jest dokładnie zakres tego prawa.

- Wątpliwości Rzecznika budzi to, czy w praktyce można się powołać na ten przepis w celu ubiegania się o dostosowanie terminu egzaminu państwowego przez osobę danego wyznania lub o wyznaczenie terminu indywidualnego – czytamy w treści wystąpienia.

Rzecznik praw obywatelskich zwraca się do ministerstwa o przedstawienie stanowiska oraz wyjaśnień dotyczących wskazanego problemu przy uwzględnieniu dotychczasowej praktyki resortu dotyczącej podobnych spraw, a także poinformowanie, czy związki wyznaniowe lub jednostki zwracały się w ostatnich latach sygnalizując omawiany problem.