Krzysztof Sobczak

Jeszcze dwadzieścia lat temu prawie połowa skazanych opuszczała więzienia przed terminem, co korzystnie wpływało zarówno na ograniczanie tłoku w tych placówkach, jak i na resocjalizację. Potem jednak warunkowe przedterminowe zwolnienia z części kary pozbawienia wolności zeszły do poziomu poniżej 10 proc. Kryminolodzy mówią o dużej porażce polityki karnej, a Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada odmrożenie tej instytucji.

Nie do utrzymania jest sytuacja, w której obok siebie orzekają legalni sędziowie i tacy, których status jest kwestionowany. Sytuację w Sądzie Najwyższym i w sądach powszechnych da się jeszcze naprawić, ale bez weryfikacji sędziów powołanych z udziałem nieprawidłowo i niezgodnie z konstytucją ukształtowanej KRS się nie obędzie – mówi dr Michał Laskowski, sędzia, były prezes kierujący Izbą Karną Sądu Najwyższego. 

Od lat polskim problemem jest liczba tymczasowo aresztowanych. W 2023 r. stanowili oni średnio 11,5 proc. populacji osadzonych. Co gorsza wzrasta też liczba osób długotrwale aresztowanych - powyżej dwóch lat i więcej, co z kolei ma związek z wydłużającym się postępowaniem przygotowawczym. Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem i zapowiada zmiany, zmierzające nie tylko do ograniczenia liczby więźniów, ale również aresztowanych. Prawnicy nie mają wątpliwości, że byłby to dobry kierunek i przypominają o możliwościach Systemu Dozoru Elektronicznego.

Trzy lata temu skończyły się kadencje polskich sędziów w Europejskim Trybunale Praw Człowieka i Trybunale Sprawiedliwości UE i do tej pory nie powołano ich następców. Rząd PiS nie był w stanie do tego doprowadzić, bo - jak wskazują prawnicy - uparcie lansował „swoich” kandydatów. Teraz stoi przed tym nowy rząd, bo w TSUE nie ma już polskiego sędziego, a nowy sędzia w Strasburgu ma się pojawić przed 12 sierpnia.

Zmniejszenie liczby osób przebywających w więzieniach to dobra zapowiedź zmian w polityce karnej. Przy niskiej przestępczości, mamy mnóstwo osadzonych. Ale obok zamian w pracy prokuratury, sądów i sędziów, także penitencjarnych, potrzebne jest społeczne zrozumienie, że surowe kary nie są skutecznym sposobem rozwiązywania problemów społecznych – twierdzi prof. Monika Płatek z Uniwersytetu Warszawskiego.