Zawiadomienie Komisji - Wytyczne dotyczące efektywnych i terminowych przyłączeń do sieci

Zawiadomienie Komisji

Wytyczne dotyczące efektywnych i terminowych przyłączeń do sieci

(C/2025/6703)

(Dz.U.UE C z dnia 19 grudnia 2025 r.)

1. Wprowadzenie

Sieci elektroenergetyczne są podstawą systemu elektroenergetycznego i zasilają europejskie gospodarstwa domowe, usługi oraz gałęzie przemysłu. Mają one kluczowe znaczenie dla naszej konkurencyjności, odporności, bezpieczeństwa i dekarbonizacji.

Osiągnięcie neutralności klimatycznej naszej gospodarki wymaga zwiększonego wykorzystania czystej energii i elektryfikacji wszystkie sektorów, jak określono w Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii ¹ . Jeśli chodzi o stronę popytu, to pomimo utrzymywania się wskaźnika elektryfikacji w ostatnim dziesięcioleciu na stosunkowo stabilnym poziomie 23 % całkowitego zużycia energii oczekuje się, że wskaźnik ten wzrośnie ze względu na transformację cyfrową i elektryfikację transportu, systemów ogrzewania i chłodzenia oraz przemysłu, przy czym zgodnie z założeniami Paktu dla czystego przemysłu ma on osiągnąć poziom 32 % do 2030 r.

Wzrost zapotrzebowania na czyste źródła energii i ich wykorzystania wywiera silną presję na potrzeby w zakresie sieci. Świadczy o tym rosnąca liczba wniosków o przyłączenie do sieci ² , która skutkuje powstawaniem kolejek. Z niedawno przeprowadzonego badania ³  wynika, że co najmniej 16 państw członkowskich zmaga się z kolejkami do przyłączenia do sieci według stanu na połowę 2025 r. Opóźnienia w przyłączeniach do sieci spowalniają czystą transformację i wzrost gospodarczy w Europie. Terminowe przyłączenie do sieci elektroenergetycznej ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności i dekarbonizacji przemysłu europejskiego, w tym sektora cyfrowego, sektora danych i AI, przemysłu, sektora motoryzacyjnego oraz sektora transportu, a także jest głównym warunkiem osiągnięcia celów Paktu dla czystego przemysłu i neutralności klimatycznej do 2050 r. Dlatego też rozwiązanie problemu kolejek do przyłączenia do sieci staje się coraz pilniejsze w całej UE.

Chociaż rozwiązaniem dla długoterminowego wyzwania związanego z ograniczeniami dostępności sieci jest przyspieszona budowa sieci w sposób wybiegający w przyszłość, równolegle można opracowywać bardziej krótkoterminowe rozwiązania, aby zapewnić terminowe przyłączenie do sieci w odniesieniu do wytwarzania czystej energii i zelektryfikowanych obciążeń dzięki bardziej efektywnemu wykorzystaniu sieci.

Niniejsze wytyczne mają na celu zapewnienie państwom członkowskim, krajowym organom regulacyjnym, operatorom systemów przesyłowych (OSP) i operatorom systemów dystrybucyjnych (OSD), stosownie do przypadku, zestawu środków służących zapobieganiu długim kolejkom do przyłączenia do sieci, ich optymalizacji i rozwiązaniu problemu takich kolejek. Zestaw środków, który podsumowano w załączniku I, ma na celu wyeliminowanie głównych przyczyn przedmiotowego problemu w sposób horyzontalny i spójny we wszystkich sektorach oraz udzielenie państwom członkowskim, krajowym organom regulacyjnym, OSP i OSD wskazówek dotyczących kwestii związanych ze zdolnością hostingową sieci i rozwojem sieci w przyszłości, procedur administracyjnych związanych z wnioskami o przyłączenie do sieci, a także rozpatrywania spekulacyjnych oraz przedwczesnych zgłoszeń i środków w przypadku ograniczonej przepustowości sieci. Rola państw członkowskich i krajowych organów regulacyjnych jest szczególnie istotna w ustanawianiu procedur przyłączenia do sieci, ponieważ powinny one zapewnić ramy krajowe, które są niedyskryminacyjne, przejrzyste i dostosowane do wymogów dotyczących dostępu stron trzecich, zgodnie z wymogami dyrektywy w sprawie energii elektrycznej ⁴ .

Niniejsze wytyczne opierają się na najlepszych praktykach dostępnych w Europie ⁵  i na szeroko zakrojonych konsultacjach, w tym na ukierunkowanych konsultacjach z zainteresowanymi stronami, które przeprowadzono w okresie od czerwca do lipca 2025 r., skierowanych do państw członkowskich, krajowych organów regulacyjnych, operatorów sieci, a także wytwórców i odbiorców energii (przemysł, transport, technologie cyfrowe, gospodarstwa domowe itp.).

1.1 Podstawowe przyczyny zaległości w przyłączeniu do sieci

Istnieje szereg podstawowych przyczyn prowadzących do sytuacji, w których użytkownicy sieci muszą czekać kilka miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać przyłączenie do sieci - od ograniczeń związanych z procesem i ograniczeń organizacyjnych, po trudności regulacyjne, techniczne i związane z łańcuchami dostaw. Te podstawowe przyczyny można podzielić na trzy główne obszary.

1. Nieodpowiednie planowanie i rozwój sieci

Brak fizycznej przepustowości sieci (ograniczenia przesyłowe w sieci) wymieniono jako istotną przyczynę kolejek do przyłączenia do sieci. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na różnicę między czasem budowy nowej infrastruktury (4-10 lat) a przyłączaniem odbioru lub wytwarzania (2-3 lata). Takie różnice wynikają z nieefektywnego planowania (na przykład niewystarczającego uwzględnienia przyszłego popytu i podaży), nieuwzględnienia rozwiązań alternatywnych wobec fizycznego rozwoju sieci, długotrwałych procedur wydawania pozwoleń i długiego czasu rozwoju sieci ze względu na złożoność budowy, w tym opóźnienia w dostawie kluczowych elementów z uwagi na ich niedobory i brak wykwalifikowanych pracowników. Przyspieszenie wdrażania sieci i rozwiązanie tych problemów należą do głównych celów pakietu dotyczącego europejskich sieci energetycznych, którego częścią są niniejsze wytyczne.

Jak określono w wytycznych dotyczących inwestycji wyprzedzających ⁶ , przezwyciężenie zwyczajowej, opartej na reaktywnym działaniu praktyki, która polega na inwestowaniu w sieć w oparciu w dużej mierze o istniejące wnioski o przyłączenie do sieci, a zamiast tego oparcie rozwoju sieci na planach i prognozach na przyszłość, mogłoby pomóc w zmniejszeniu zaległości w przyłączeniu do sieci i zapewnić, by sieć była gotowa na przyszłe obciążenia.

2. Brak przejrzystości w zakresie dostępnej przepustowości i sygnałów lokalizacyjnych dla użytkowników sieci

Powolne tempo wdrażania sieci potęguje brak przejrzystości co do tego, gdzie przyłączenie do sieci byłoby wykonalne w ramach czasowych, których uczestnicy rynku potrzebują do takiego przyłączenia, a także brak zachęt do przyłączenia do sieci na obszarach, na których przepustowość sieci jest wystarczająca lub mogłaby wkrótce stać się wystarczająca. Ostatnie zmiany w przepisach dotyczących rynku energii elektrycznej wymagają przejrzystości w zakresie dostępnej zdolności hostingowej sieci (zob. rozdział 1.2 poniżej). Praktyczne wdrażanie różni się jednak znacznie w poszczególnych państwach Europy. W większości państw członkowskich brakuje również zachęt, takich jak zróżnicowane lokalnie opłaty za przyłączenie do sieci lub taryfy sieciowe zachęcające do przyłączenia w miejscach, w których dostępna jest przepustowość sieci, efektywnego wykorzystania alokowanej przepustowości sieci i jej realokacji z powrotem do systemu ⁷ . Prowadzi to do sytuacji, w której wnioski o przyłączenie do sieci składa się na obszarach o ograniczeniach przesyłowych, zamiast kierować je tam, gdzie dostępna jest przepustowość, co skutkuje zaległościami w przyłączeniu do sieci, ale również nieefektywnym funkcjonowaniem sieci i wzrostem potrzeb inwestycyjnych. To z kolei skutkuje wyższymi całkowitymi kosztami systemu elektroenergetycznego.

3. Procedury przyłączenia do sieci

Spekulacyjne wnioski, niewykazujące postępów zgłoszenia oraz ograniczenia organizacyjne w zarządzaniu wnioskami o przyłączenie do sieci (ze względu na brak pracowników lub cyfrowych procesów) są trzecią główną przyczyną istniejących kolejek. Dokonywane w niektórych państwach członkowskich spekulacyjne zgłoszenia oznaczają rezerwowanie przepustowości sieci dla projektów, których się nie realizuje, co blokuje dostęp do sieci dla rentownych projektów. Przykładowo z szacunków wynika, że na Słowacji nie wykorzystuje się około 50 % zarezerwowanej przepustowości ⁸ .

Rozpatrywanie wniosków o przyłączenie do sieci w kolejności, na przykład w ramach podejścia "kto pierwszy, ten lepszy", które nie uwzględnia gotowości wnioskodawców do przyłączenia do sieci, może prowadzić do nieefektywnej alokacji zdolności hostingowej oraz ogólnych opóźnień i nieefektywności w planowaniu sieci. Podobnie jeżeli operatorów sieci nie upoważniono na mocy krajowych ram regulacyjnych do filtrowania projektów, które nie są w trakcie realizacji lub są znacznie opóźnione, zwiększa się ryzyko powstania zaległości.

Drugim elementem w tym względzie jest zarządzanie przyłączeniami do sieci. Chociaż wszystkie państwa w Europie oferują pewnego rodzaju cyfrowe wnioski o przyłączenie do sieci, tylko 11 z nich posiada w pełni cyfrowe procedury,

które umożliwiają im połączenie wewnętrznych systemów informacyjnych sieci z systemem interfejsu odbiorcy, aby zapewnić automatyczne i inteligentne przetwarzanie wniosków o przyłączenie, co przynosi oszczędności czasu i kosztów ⁹ . Brak cyfryzacji w połączeniu ze stałym wzrostem liczby wniosków o przyłączenie może prowadzić do zablokowania zgłoszeń ze względu na brak zdolności administracyjnej do ich terminowego rozpatrzenia ¹⁰ .

1.2 Kontekst prawny

Wymogi dotyczące dostępu do sieci, przyłączeń do sieci i przejrzystości w zakresie zdolności hostingowych sieci oraz elastycznych umów przyłączeniowych określono w dyrektywie w sprawie energii elektrycznej ¹¹  i rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej ¹² . Podstawową zasadę dostępu do sieci zapisano w dyrektywie w sprawie energii elektrycznej, w której wymaga się, aby państwa członkowskie lub organy regulacyjne, stosownie do przypadku, zapewniały udzielanie dostępu do sieci w sposób obiektywny i bez dyskryminacji między użytkownikami systemu (art. 6). Co ważne, dostępu do sieci można odmówić wyłącznie na jasno określonych warunkach, a mianowicie jeżeli sieć nie posiada niezbędnej przepustowości lub, jak określono w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii ¹³ , w związku z uzasadnionymi względami bezpieczeństwa lub brakiem technicznej kompatybilności elementów systemu. Taka odmowa musi opierać się na obiektywnych oraz uzasadnionych technicznie i ekonomicznie kryteriach. W takim przypadku operatorzy sieci muszą przekazać informacje na temat środków niezbędnych do wzmocnienia sieci. Dyrektywa w sprawie energii elektrycznej nakłada zatem na OSP i OSD ogólny obowiązek zapewnienia niedyskrymi- nacyjnego dostępu stron trzecich do ich sieci, pozostawiając jednocześnie państwom członkowskim i organom regulacyjnym elastyczność w opracowywaniu szczegółowych elementów ich procedury przyłączenia do sieci, aby odzwierciedlić specyfikę ich odpowiednich systemów. W szczególności dyrektywa w sprawie energii elektrycznej zobowiązuje do stosowania zasady "kto pierwszy, ten lepszy" przy rozpatrywaniu wniosków o przyłączenie.

W ramach reformy struktury rynku energii elektrycznej z 2024 r. ¹⁴  uwzględniono przepisy mające na celu rozwiązanie problemu rosnących kolejek do przyłączenia do sieci:

- organy regulacyjne lub inne właściwe organy ustanawiają ramy elastycznych umów przyłączeniowych na obszarach, na których nie ma przepustowości sieci lub w przypadku których rozwoju sieci nie uważa się za najbardziej efektywne rozwiązanie (art. 6a dyrektywy w sprawie energii elektrycznej);

- operatorzy sieci zapewniają przejrzystość w zakresie zdolności hostingowych sieci i rozpatrywania wniosków o przyłączenie do sieci (dyrektywa w sprawie energii elektrycznej (art. 31) i rozporządzenie w sprawie energii elektrycznej (art. 50)). OSD są zobowiązani do dostarczania informacji na temat dostępnej zdolności hostingowej sieci, w tym zdolności objętych wnioskiem o przyłączenie, co najmniej raz na kwartał. OSP są zobowiązani do aktualizowania informacji co najmniej raz w miesiącu. Są oni również zobowiązani do tego, aby w spójny sposób koordynować przekazywanie informacji na temat zdolności hostingowej sieci. Użytkownicy sieci mają prawo do informacji na temat aktualnej sytuacji ich wniosku o przyłączenie w terminie trzech miesięcy od złożenia wniosku, a następnie do regularnego otrzymywania informacji. Operatorzy systemów powinni również zapewnić możliwość skorzystania z całkowicie cyfrowej procedury przyłączenia.

W dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii ¹⁵  określono ponadto konkretne maksymalne terminy dla procedur wydawania pozwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej, które obejmują również przyłączenie do sieci (ale nie wzmocnienie sieci). W dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii wprowadzono ponadto szczególne ramy przyspieszonego rozpatrywania wniosków o przyłączenie w odniesieniu do przyłączeń do sieci niektórych instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, takich jak niektóre przypadki rozbudowy źródła energii, małe urządzenia wykorzystujące energię słoneczną i pompy ciepła.

2. Istniejąca praktyka i rozwiązania

2.1 Planowanie i rozwój sieci

Planowanie sieci służy realizacji kilku zadań, przy czym ostatecznym celem jest zapewnienie odbiorcom i producentom dostępu do sieci elektroenergetycznej przy jednoczesnym utrzymaniu bezpieczeństwa jej funkcjonowania. Planowanie sieci jest nieodłącznie związane z procesami przyłączenia do sieci, ponieważ plany rozwoju sieci opierają się częściowo na wnioskach o przyłączenie do sieci, a także na przewidywaniach dotyczących prawdopodobnej przyszłości z wykorzystaniem scenariuszy lub procesów gromadzenia danych. Bez solidnego planowania sieci istnieje ryzyko, że nigdy nie uda się zlikwidować luki czasowej między rozwojem sieci a rozwojem projektu, w związku z czym kolejki do przyłączenia do sieci staną się faktycznie stałym stanem rzeczy.

Aby móc zapewnić sprawne przyłączenie do sieci w przyszłości, operatorzy sieci muszą być świadomi przyszłych potrzeb użytkowników sieci zarówno po stronie popytu, jak i wytwarzania, a także uwzględniać planowane polityki związane z osiągnięciem celów w zakresie klimatu i energii. Jak podkreślono w wytycznych dotyczących inwestycji wyprzedzających, planowanie sieci powinno bazować na solidnych scenariuszach opartych na gromadzeniu informacji na temat planowanych projektów, a jasne krajowe ramy regulacyjne muszą opierać się na programach oceny ryzyka, które umożliwiają urzeczywistnienie takich inwestycji.

Informacje dotyczące projektu (takie jak informacje na temat energii ze źródeł odnawialnych, punktów ładowania, pomp ciepła, magazynowania itp.) mogą dostarczyć danych dotyczących lokalizacji niezbędnych do dalszego określenia konkretnego wzmocnienia sieci, ponieważ takie informacje mogą być trudne do uzyskania wyłącznie na podstawie powszechnych scenariuszy przyszłego rozwoju systemu energetycznego na szczeblu krajowym ze względu na niewystarczający stopień szczegółowości. Planowanie na szczeblu lokalnym, takie jak krajowe plany renowacji budynków lub lokalne plany w zakresie ogrzewania i chłodzenia ¹⁶ , może na przykład dostarczyć informacji na temat tego, w jaki sposób zaopatrywanie w energię cieplną i chłodniczą oraz zapotrzebowanie na nią będą się zmieniać na szczeblu lokalnym, tworząc potrzeby w zakresie rozwoju sieci, ale także możliwości elastycznego funkcjonowania sieci i magazynowania energii cieplnej. To samo dotyczy rozwoju infrastruktury ładowania na obszarach miejskich, gdzie zajezdnie autobusowe i centra logistyczne będą musiały być wyposażone w punkty ładowania, oraz portów morskich TEN-T zasilanych energią elektryczną pobieraną z lądu. W najnowszych wytycznych ACER-CEER dotyczących planowania dystrybucji energii elektrycznej przedstawiono zalecenia w zakresie zaangażowania zainteresowanych stron i przejrzystości na poziomie dystrybucji ¹⁷ .

Polityki dotyczące zwiększenia zdolności produkcyjnych przemysłu i rozwoju ośrodków przemysłowych powinny również gwarantować większą pewność co do stopnia dojrzałości projektów, a tym samym przyczynić się do wyprzedzającego planowania sieci. Zastrzyki środków publicznych, dokonywane w sposób niedyskryminacyjny i zgodny z obowiązującymi przepisami oraz z prawem konkurencji, mogą również zmniejszyć ryzyko i obciążenia finansowe związane z perspektywicznym rozwojem przepustowości sieci, a także wywrzeć pozytywny wpływ na ogólną konkurencyjność gospodarki ¹⁸ .

Ustanowienie procedury przyłączenia do sieci jest ściśle powiązane z planowaniem sieci, ponieważ wnioski o przyłączenie bezpośrednio dostarczają informacji istotnych dla rozbudowy sieci. Jeżeli wnioski mają charakter spekulacyjny, są nieprecyzyjne lub stają się nieaktualne, wysyłają błędne sygnały do planowania sieci i potencjalnie odciągają inwestycje w rozwój sieci od obszarów, na których są najbardziej potrzebne.

W poniższej tabeli przedstawiono dobre praktyki w różnych państwach członkowskich UE w zakresie udziału użytkowników w procesie planowania, aby w wystarczającym stopniu uwzględnić ich przyszłe potrzeby. Obejmuje to również przejrzystość planów rozwoju sieci.

Tabela 1

Istniejące praktyki w zakresie planowania sieci umożliwiające terminowe przyłączenie do sieci ⁽¹⁾

Państwo

Praktyka

Francja

Skoordynowanemu planowaniu między OSP i OSD towarzyszy współpraca między podmiotami krajowymi i regionalnymi dzięki ustanowieniu S3RenR i S2RenR (centralne regionalne plany przyłączenia energii odnawialnej do sieci), a także stref przemysłowych. Dostarczają one informacji na temat energii ze źródeł odnawialnych i rozwoju przemysłowego, aby modelować ograniczenia sieciowe w ciągu najbliższych 10-15 lat dla

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (wersja przekształcona).

	każdego regionu i w związku z tym umożliwiają rezerwację zdolności przyłączenia do sieci w okresie 10 lat. Towarzyszy temu podział niektórych rzeczywistych kosztów włączenia do sieci między producentów (za pomocą jednolitej opłaty za MW w danym regionie, aby zapewnić przystępność cenową całkowitych taryf sieciowych) (2). Pewny dostęp do sieci o mocy 400 MW-1 GW dla odbiorców przemysłowych w ramach przyłączenia HTB3 gwarantuje się w ciągu 4 lat, jeżeli projekt zlokalizowano w uprzednio określonej strefie przemysłowej w pobliżu sieci 400 kV i wybrano w drodze przetargu.
Niemcy	Inwestycje w ramach planów rozwoju sieci dystrybucyjnej (dNDP) uwzględnia się w szczegółowych mapach zdolności hostingowej sieci i zapewniają one przegląd inwestycji do 2045 r., który publikuje się na stronie internetowej jednolitej platformy cyfrowej www.vnbdigital.de.
Węgry	Opracowanie wspólnego planu rozwoju sieci OSP-OSD, w którym przeprowadza się wspólne obliczenia i przedstawia wspólne projekty infrastrukturalne niezbędne do elektryfikacji, w szczególności na obszarach o skoncentrowanym zapotrzebowaniu, takich jak kompleks przemysłowy w mieście Göd.
Niderlandy	Włączenie do dNDP środków (zarządzania) zmniejszających ograniczenia przesyłowe (takich jak plany łączenia przewodów/hybrydyzacji, elastyczne umowy przyłączeniowe, grupowe umowy dotyczące ograniczenia przepustowości).
(1) Badanie OSD. (2) https://www.services-rte.com/en/news/mapping-of-consumption-pooling-areas.html, La CRE approuve la convention de raccordement "fast track" au réseau très haute tension (400 kV) de RTE pour les sites de consommation de grande puissance | CRE.

Opóźnienia we wdrażaniu sieci wynikają wreszcie często nie ze sposobu jej planowania, lecz są powodowane przez inne czynniki, takie jak ograniczenia w łańcuchu dostaw, brak wykwalifikowanych pracowników lub zdolności administracyjnej do równoległej realizacji wszystkich projektów, jakie byłyby potrzebne do uwzględnienia rosnącej liczby wniosków o przyłączenie do sieci. Pakiet dotyczący europejskich sieci energetycznych ma na celu rozwiązanie większości tych problemów poprzez działania nieustawodawcze, kontynuację istniejących inicjatyw, takich jak działanie nr 13 unijnego planu działania na rzecz sieci ¹⁹ , oraz dalszą poprawę ich skuteczności. Aby przyspieszyć przyłączenie do sieci w przypadku, gdy operatorzy systemów napotykają problemy związane ze zbyt dużą liczbą projektów realizowanych równolegle, promotorzy projektów, zwłaszcza ci, którzy planują zawrzeć fizyczne umowy zakupu energii elektrycznej, mogliby rozważyć większy rozwój linii bezpośrednich między produkcją a zużyciem energii elektrycznej zgodnie z art. 7 dyrektywy w sprawie energii elektrycznej, aby przyspieszyć realizację potrzebnego przyłączenia, pod warunkiem istnienia niezbędnych ram krajowych. Chociaż rozwój linii bezpośrednich może przyspieszyć przyłączenie do sieci między wytwórcami a użytkownikami, taka infrastruktura byłaby zazwyczaj w pełni finansowana przez zaangażowane strony i na ich wyłączny użytek, co może zwiększyć koszt projektu i potencjalnie wiązać się z ryzykiem braku efektywności.

W szerszym ujęciu, biorąc pod uwagę ograniczone zdolności siły roboczej zarówno po stronie operatorów sieci, jak i dostawców, w planowaniu sieci należy uwzględnić określanie priorytetu projektów infrastruktury przeznaczonych do budowy. Ostatecznie wiąże się to z rozpatrywaniem przychodzących wniosków o przyłączenie, zwłaszcza tych o wyższych wnioskowanych zdolnościach przyłączenia do sieci, co prowadzi do większej potrzeby rozbudowy sieci. Podejście oparte na zasadzie "kto pierwszy, ten lepszy" przy rozpatrywaniu przychodzących wniosków o przyłączenie, jak szczegółowo opisano poniżej, prowadzi do ustalenia faktycznej kolejności rozwoju sieci dla tych użytkowników, podczas gdy inne podejścia mogą być bardziej korzystne i efektywne, a także zapewniać każdemu sektorowi sprawiedliwy dostęp do sieci. Jednym z rozwiązań mogłoby być na przykład odroczenie terminu odnowienia sieci na niektórych obszarach dzięki szerszemu wykorzystaniu elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi, wykorzystaniu technologii cyfrowych i technologii usprawniających sieć oraz elastycznych umów przyłączeniowych wraz z zachętami, przy jednoczesnym priorytetowym traktowaniu fizycznego rozwoju sieci na obszarach o większych ograniczeniach przesyłowych, na których rozwiązania te nie są dostępne, aby tymczasowo zastąpić rozwój sieci. Każde rozwiązanie musi jednak uwzględniać szczególne warunki lokalne i należy przeprowadzić specjalne badania nad strategiami, aby zapewnić prawidłowe powiązanie planowania sieci z procedurami przyłączenia do sieci.

Działania i zalecenia

Krajowy organ regulacyjny	Zapewnienie, aby sieć rozwijano w sposób wyprzedzający, zgodnie z zaleceniami zawartymi w wytycznych dotyczących inwestycji wyprzedzających.
Komisja	Komisja powoła, z udziałem operatorów systemów przesyłowych i dystrybucyjnych, a także krajowych organów regulacyjnych, grupę roboczą ds. najlepszych praktyk i strategii w zakresie kolejności rozbudowy sieci (tj. strategii przekształcania wniosków o przyłączenie do sieci w rozwój sieci w sytuacji, gdy zasoby są niewystarczające) oraz zapewni sprawiedliwy dostęp do sieci wszystkim grupom użytkowników.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD, użytkownicy sieci	Operatorzy sieci nawiążą współpracę krajową z użytkownikami sieci, aby uwzględnić ich w planowaniu sieci, zarówno po stronie popytu, jak i podaży, w celu zapewnienia wystarczającej wymiany informacji dotyczących lokalizacji w odniesieniu do przyszłego wytwarzania i obciążeń między operatorami systemów a użytkownikami sieci, w szczególności wytwórcami, operatorami systemów magazynowania i odbiorcami, w tym sektorami przemysłu, transportu i danych. Takie grupy robocze powinny regularnie konsultować się z organami państw członkowskich, a także z krajowym organem regulacyjnym, aby zapewnić zgodność z ogólną polityką energetyczną i innymi politykami lokalnymi, takimi jak polityka w zakresie ogrzewania i chłodzenia lub ośrodków przemysłowych i obszarów przyspieszonego rozwoju, a także aby dostarczać informacje na potrzeby ram regulacyjnych. Wynikiem takiej współpracy mogłoby być na przykład wyznaczenie określonych obszarów przyspieszonego rozwoju sieci, przyspieszone przyłączenie czystych źródeł energii, elektryfikacja ogrzewania i chłodzenia lub przemysłu, w tym sektora danych.
Krajowy organ regulacyjny OSD, OSP	Zapewnienie działań następczych (możliwości działania) w związku z planami rozwoju sieci przez egzekwowanie włączenia szczegółowych planów inwestycyjnych i opracowanie perspektywicznych map przepustowości, z uwzględnieniem wyników planu inwestycyjnego w zakresie rozwoju sieci, aby zapewnić przejrzystość przyszłej przepustowości sieci.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Zbadanie możliwości wdrożenia linii bezpośrednich na większą skalę, w przypadku gdy umożliwiają one przyspieszone przyłączenie wytwarzania i obciążeń.

2.2 Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci

Użytkownicy sieci decydują o lokalizacji na potrzeby swoich wniosków o przyłączenie na podstawie wielu kryteriów, w tym lokalizacji istniejącego popytu lub źródeł wytwarzania, bliskości istniejącej sieci, bliskości głównej działalności gospodarczej lub zachęt przewidzianych do efektywnego wykorzystania sieci. To ostatnie kryterium ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia jak najefektywniejszego wykorzystania istniejącej sieci, a tym samym umożliwienia przyłączenia większej liczby wnioskodawców, bez nieuchronnej potrzeby modernizacji sieci i przy najniższym koszcie dla użytkowników systemu oraz całego systemu UE. W związku z tym przejrzyste informacje na temat dostępnej i planowanej przepustowości sieci idą w parze z zachętami do wprowadzania przyszłego wytwarzania lub popytu tam, gdzie przepustowość jest lub będzie dostępna.

2.2.1 Przejrzystość w zakresie zdolności hostingowych sieci

Szczegółowe, ale przyjazne dla odbiorcy portale zdolności hostingowej sieci zapewniają przejrzystość i w związku z tym mogą wspierać zainteresowane strony w podejmowaniu decyzji dotyczących planowania inwestycji oraz w ograniczeniu potrzeby rozwoju nowej sieci. Większa widoczność i dostęp do sieci mogą również zwiększyć atrakcyjność państwa członkowskiego jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej i poprawić jego konkurencyjność. Jeśli chodzi o użytkowników sieci, może to prowadzić do podejmowania przemyślanych decyzji dotyczących lokalizacji, co skutkowałoby skróceniem czasu oczekiwania na przyłączenie i obniżeniem kosztów.

Mapy zdolności hostingowej sieci są już dostępne w 22 państwach na poziomie OSD ²⁰ . Chociaż odpowiedzialność spoczywa na operatorach systemów, niektóre państwa członkowskie lub krajowe organy regulacyjne podjęły inicjatywy na szczeblu krajowym, aby zapewnić przejrzystość za pośrednictwem jednolitej platformy cyfrowej. Poziom szczegółowości jest jednak bardzo zróżnicowany. Większość państw europejskich udostępnia mapy przepustowości sieci, które przedstawiają sieć średniego napięcia i zazwyczaj obejmują stacje transformatorowe działające na poziomie 110 kV lub napięciu do niego zbliżonym. Dania zapewnia większą szczegółowość, uwzględniając dane do poziomu 50 kV, natomiast Republika Czeska stosuje oznaczenia kolorystyczne do przedstawiania przepustowości sieci niskiego napięcia ²¹ .

Tabela 2

Istniejąca praktyka w zakresie przejrzystości przepustowości sieci w państwach członkowskich UE ⁽¹⁾

Państwo	Praktyka
Estonia	Odbiorcy mają dostęp do aplikacji internetowej dotyczącej potencjału zdolności przyłączenia do sieci, zwanej e-Gridmap, która opiera się na ogólnokrajowym systemie monitorowania obejmującym zarówno poziom OSP, jak i OSD. Obliczenia zdolności dostosowuje się do poziomu napięcia. Uwzględniają one zarówno eksploatacyjne zobowiązania dotyczące przyłączeń, jak i zobowiązania dotyczące przyłączeń oczekujące na realizację.
Francja	Obecne i przyszłe zdolności przyłączenia do sieci istniejących i planowanych stacji, podstacji i linii przyłączeniowych publikuje się na publicznej platformie www.capareseau.fr, która pokazuje całkowitą zdolność przyłączenia do sieci (w tym w przypadku projektów w zakresie OZE) podzieloną na dostępną, zarezerwowaną i wykorzystaną zdolność w całej Francji, niemal w czasie rzeczywistym.
Niemcy	Narzędzie do przyłączenia do sieci SNAP z rozszerzonymi funkcjami dla potencjalnych promotorów projektów, oferujące symulacje i funkcje monitorowania dla planistów instalacji o mocy od 135 kW do 10 MW. Platforma wykorzystuje adres projektu i wnioskowaną moc elektryczną do automatycznej identyfikacji najbliższego punktu przyłączenia i obliczenia najkrótszej trasy.
Irlandia	Interaktywne narzędzie mapy aktywności pokazujące dostępną zdolność transformacji w podstacjach na różnych poziomach napięcia (LV, MV, HV), z oddzielnym widokiem dla popytu i wytwarzania. Obejmuje filtrowanie według poziomu napięcia, zakresu przepustowości i innych parametrów.
Włochy	Mapa zdolności hostingowej sieci pokazuje dostępną i wnioskowaną zdolność w zakresie obciążenia i wytwarzania, aktualizowaną co miesiąc, a także przyszły oczekiwany rozwój zdolności hostingowych sieci zarówno w odniesieniu do wytwarzania, jak i popytu w ciągu najbliższych trzech lat.

⁽¹⁾ Badanie OSD.

Zgłoszone zdolności zasadniczo nie odzwierciedlają w pełni sytuacji przy najniższych poziomach napięcia. Powodem tego jest często niska obserwowalność sieci niskiego napięcia, przy opóźnionym wprowadzaniu inteligentnego systemu opomiarowania w kilku państwach UE ²² , a także ogromna liczba punktów danych o niskim napięciu. Sytuacja ta stanowi istotną przeszkodę dla przejrzystości potrzebnej nie tylko do wdrażania odnawialnych źródeł energii, ale również do wprowadzania elektromobilności lub dalszej elektryfikacji. Ustanowienie spójnych ram oceny i publikowania dostępnej zdolności hostingowej sieci, zarówno w odniesieniu do obciążenia, jak i wytwarzania, wśród operatorów sieci ma zasadnicze znaczenie dla umożliwienia efektywnego planowania projektów i zmniejszenia niepewności dla promotorów projektów. Włączenie analiz wspieranych przez AI do map zdolności mogłoby również zwiększyć ich dokładność i częstotliwość aktualizacji, a także poprawić przejrzystość i proces podejmowania decyzji zarówno w kontekście operatorów, jak i użytkowników.

Potrzebę większej przejrzystości w zakresie zdolności hostingowych sieci uznano również na szczeblu europejskim, nie tylko w ramach prawnych, ale również za pośrednictwem unijnego planu działania na rzecz sieci i jego wdrażania. W ramach działania nr 6 unijnego planu działania na rzecz sieci dotyczącego zdolności hostingowych sieci ENTSO-E i organizacja OSD UE pracują nad definicjami przepustowości sieci ze zharmonizowanymi parametrami (znanymi jako "Capacitypaedia") oraz nad utworzeniem zorientowanego na użytkownika portalu informacyjnego, aby zapewnić przejrzystość przepustowości sieci (tj. mapę zawierającą linki do odpowiednich krajowych map zdolności hostingowej sieci, ale także wyjaśniającą sposób ich określenia). Platforma ta jest obecnie na etapie konsultacji z zainteresowanymi stronami i oczekuje się, że zostanie uruchomiona na początku 2026 r., aby zapewnić przegląd na poziomie ogólnoeuropejskim ²³ .

Działania i zalecenia

OSP, OSD

Zapewnienie, aby mapy zdolności hostingowej sieci obejmowały również wszystkie poziomy napięcia i były regularnie aktualizowane, najlepiej co najmniej raz w miesiącu, również na niższych poziomach napięcia, w tym w sieciach OSD.

Działania i zalecenia

OSP, OSD	Zapewnienie, aby mapy zdolności hostingowej sieci wskazywały nie tylko obecny stan sieci, ale również jej planowany rozwój i zdolności w zakresie kolejki do przyłączenia do sieci, a w związku z tym zdolności hostingowe sieci, jakie mają być dostępne w kolejnych latach.
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Zapewnienie operatorom sieci wystarczających zachęt do osiągnięcia odpowiednich poziomów obserwowalności sieci, przejrzystego dostarczania szczegółowych danych na temat dostępnych zdolności hostingowych oraz zapewnienia cyfrowych procesów umożliwiających szybsze przyłączenie do sieci.
Krajowy organ regulacyjny	Krajowe organy regulacyjne powinny rozważyć utworzenie jednolitych krajowych platform na potrzeby zdolności hostingowych sieci lub wprowadzenie obowiązku ich utworzenia, aby poprawić doświadczenie użytkownika. Metodyki stosowane do oceny przepustowości powinny być bardziej przejrzyste i zharmonizowane przynajmniej na poziomie OSP i OSD w państwach członkowskich.

2.2.2 Zachęty do efektywnego przyłączenia do sieci i korzystania z niej

Efektywne wykorzystanie istniejącej sieci może znacznie zmniejszyć potrzebę wzmocnienia sieci na niektórych obszarach lub przesunąć w czasie taką potrzebę, a jednocześnie skutecznie umożliwić przyłączenie nowych źródeł wytwarzania i obciążeń. Istnieje kilka sposobów poprawy wykorzystania sieci, począwszy od regularnego przeglądu istniejących umów dotyczących zdolności przyłączenia do sieci i ich faktycznego wykorzystania (tj. zapewnienia, aby nie dochodziło do systematycznej nadmiernej rezerwacji zakontraktowanych zdolności, co może mieć miejsce w przypadku starszych umów, w ramach których odbiorca wdrożył już środki w zakresie efektywności energetycznej, ale nie renegocjował równolegle niższej umowy przyłączeniowej). Zachęty można zapewnić na przykład przez wykorzystanie sygnałów lokalizacyjnych w opłatach za przyłączenie, a także dynamicznych lub uzależnionych od pory dnia taryf sieciowych. Po stronie sieci efektywność można zwiększyć przez fizyczne wzmocnienie sieci za pomocą rozwiązań nieprzewodowych, takich jak technologie usprawniające sieć, do których należą m.in. dynamiczna obciążalność linii i obciążalność linii dostosowana do warunków otoczenia, lub przez wykorzystanie rozwiązań cyfrowych, takich jak zaawansowane systemy zarządzania energią i sterowanie przepływem mocy, które umożliwiają efektywniejsze wykorzystanie istniejących aktywów sieci. Narzędzia prognozowania i optymalizacji wykorzystujące AI mogą dodatkowo wspierać te rozwiązania dzięki poprawie prognozowania i optymalizacji operacji ²⁴ .

Jak wyjaśniono w wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych ²⁵ , organy regulacyjne powinny promować stosowanie sygnałów lokalizacyjnych w taryfach sieciowych, ponieważ zapewniają one sygnały umożliwiające bardziej użyteczną lokalizację niezbędnego wytwarzania i zużycia w sieci. Można tego dokonać przez stosowanie głębokich i płytkich opłat za przyłączenie, ale należy zachować ostrożność, ponieważ jeżeli nie są one prawidłowo ustalone i nie odzwierciedlają wyłącznie bezpośrednio powiązanych kosztów, mogą zniechęcać pionierów i stwarzać bariery wejścia dla przyłączenia ²⁶ . Głębokie opłaty za przyłączenie można stosować w regionach, w których konieczne byłoby wzmocnienie sieci, natomiast płytkie opłaty za przyłączenie mogą stanowić zachętę dla użytkowników na obszarach, na których sieć jest wystarczająco rozwinięta lub planuje się jej rozwój w najbliższej przyszłości ²⁷ . Głębokie opłaty za przyłączenie mogą również zapobiec uspołecznieniu niektórych kosztów rozwoju sieci, ale, jak wspomniano wcześniej, w przypadku ich niestarannego ustalenia mogą również zniechęcać do elektryfikacji. Rozgraniczenie między płytkimi i głębokimi kosztami przyłączenia można powiązać z mapami przepustowości, aby dostarczyć użytkownikom sieci jasnych i aktualnych informacji na temat dostępnej przepustowości i potencjalnego wzrostu przepustowości w dającej się przewidzieć przyszłości, co umożliwi użytkownikom sieci uwzględnienie oczekiwanych kosztów już w chwili, gdy planują przyłączenie. Zachęcanie do wyboru lokalizacji przyjaznych dla sieci może również odbywać się w ramach systemu płytkich opłat, ze zróżnicowanymi opłatami za przyłączenie w zależności od stanu przepustowości sieci w odpowiednich lokalizacjach. Organy regulacyjne powinny w przejrzysty sposób przedstawiać sprawozdania na temat różnych lokalizacyjnych systemów pobierania opłat za przyłączenie, aby ukierunkować decyzje użytkowników sieci na racjonalne pod względem kosztów lokalizacje z myślą o ogólnych korzyściach dla systemu energetycznego.

Taryfy sieciowe mogą mieć znaczący wpływ na zachowanie użytkowników systemu, a tym samym stanowić zachętę do zmniejszenia szczytowego zapotrzebowania dzięki przesunięciu zużycia w czasie. Zmniejsza to ogólne potrzeby inwestycyjne ze względu na fakt, że sieci energetyczne buduje się w celu pokrycia zapotrzebowania szczytowego, a zatem każdy spadek prowadzi również do obniżenia całkowitych kosztów systemu i umożliwia zapewnienie większej zdolności hostingowej sieci bez konieczności jej wzmocnienia w tym celu. Reforma taryfowa w Hiszpanii, w ramach której wprowadzono zależne od pory dnia (blokowe) taryfy, spowodowała średni spadek wykorzystania zdolności w czasie szczytowego zapotrzebowania porannego w zimowych dniach roboczych o około 3,5 GW w latach 2018-2023. Podobną reformę wprowadziła również Słowenia w 2024 r. w odpowiedzi na niewystarczającą zdolność hostingową sieci, co było związane z wprowadzeniem na dużą skalę inteligentnych liczników i regularną oceną opartą na wcześniej określonych kluczowych wskaźnikach efektywności. W ciągu trzech miesięcy od wdrożenia systemu zaobserwowano zmniejszenie obciążenia o ponad 50 MW, co odpowiada około 2,4 % średniego krajowego zapotrzebowania szczytowego w styczniu ²⁸ .

Pomimo ogromnego potencjału korzyści dla systemu, jak podkreślono w sprawozdaniu ACER na temat taryf z 2025 r., taryfy sieciowe w Europie są nadal stosunkowo płaskie, jeżeli chodzi o stosowanie elementów związanych z porą dnia lub sygnałów lokalizacyjnych. W tym względzie Komisja Europejska przedstawiła zalecenia dotyczące taryf sieciowych w zawiadomieniu Komisji w sprawie wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu energetycznego, które opublikowano w lipcu 2025 r.

Działania i zalecenia

Krajowy organ regulacyjny

Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD

Wdrożenie zaleceń zawartych w wytycznych Komisji w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych dotyczących:

1. uwzględnienia bardziej szczegółowych metod obliczania w taryfach sieciowych i elementach związanych z przepustowością (sygnały lokalizacyjne i dotyczące pory dnia), aby zapewnić użytkownikom sieci zachęty finansowe do tego, by dostosowali zużycie energii i zmniejszyli obciążenia szczytowe, a tym samym uwolnić część alokowanej zdolności przyłączenia do sieci i wprowadzić zróżnicowane pod względem lokalizacji opłaty za przyłączenie, co ma zachęcić do przyłączeń w lokalizacjach, w których sieć jest gotowa lub zostanie zmodernizowana w najbliższym okresie, zapewniając racjonalny pod względem kosztów system;

2. zapewnienia, aby ramy regulacyjne zachęcały operatorów sieci do inwestowania w sposób racjonalny pod względem kosztów, z uwzględnieniem elastyczności i optymalnego wykorzystania sieci, w tym w rozwiązania cyfrowe, rozwiązania w zakresie AI oraz technologie usprawniające sieć ²⁹ , oraz do zapewnienia wystarczającej obserwowalności sieci.

Przeprowadzenie kontroli istniejących umów przyłączeniowych, aby obliczyć, czy w ramach umów przyłączeniowych występuje niepełne wykorzystanie przepustowości, a jeżeli tak jest w istocie - dokonać realokowania przepustowości. Regularnie obliczanie efektywność alokowanej przepustowości sieci, aby zapobiec systematycznej nadmiernej rezerwacji, oraz wprowadzenie mechanizmów jej realokowania. Rozważenie wprowadzenia klauzuli efektywności w umowach przyłączeniowych, która umożliwiłaby wycofanie niewykorzystanych alokacji przepustowości i ich ponowne przydzielenie innym wnioskodawcom.

2.3 Procedury przyłączenia do sieci

Projektowanie procedur rozpatrywania wniosków o przyłączenie zyskało na znaczeniu wraz z rosnącą presją na dostępną zdolność hostingową sieci. Skuteczne ustanowienie procedur przyłączenia do sieci zapewnia jak najszybsze rozpatrywanie wniosków i dostarcza wnioskodawcom ważnych informacji zwrotnych na temat wykonalności i przewidywanego terminu fizycznego przyłączenia do sieci. Potwierdziły to niedawne zmiany w przepisach dotyczących rynku energii elektrycznej, które zobowiązują do terminowego udzielania odpowiedzi wszystkim wnioskodawcom, a także regularnego informowania o postępach w rozpatrywaniu ich zgłoszeń ³⁰ . Skuteczne procedury sieciowe zapewniają również automatyczne rozpatrywanie prostych zgłoszeń i uwalniają tym samym zdolności operatorów systemów do rozpatrywania bardziej złożonych wniosków. Ponadto zniechęcają one również wnioskodawców spekulacyjnych, co wraz z zapewnieniem wystarczającej przejrzystości w zakresie zdolności hostingowej sieci, zgodnie z wymogami obowiązujących ram prawnych UE ³¹ , zmniejsza ryzyko blokowania przepustowości dla innych użytkowników.

W poniższym rozdziale omówiono procedury przyłączenia do sieci z dwóch głównych perspektyw i wyjaśniono możliwe rozwiązania alternatywne względem podejścia "kto pierwszy, ten lepszy", które obecnie stosuje się najczęściej:

1. sposób ich projektowania z perspektywy efektywności, tj. jak filtruje się przedwczesne i spekulacyjne wnioski;

2. sposób rozpatrywania wniosków w przypadku ograniczeń przesyłowych w sieci - jak dokonuje się alokacji dostępnej przepustowości, jeżeli jest ona już ograniczona.

2.3.1 Ustanowienie procedury przyłączenia do sieci

Zapewnienie odpowiedniej procedury przyłączenia do sieci jest środkiem typu "no regret" nawet w przypadkach, gdy przepustowość sieci jest duża, ponieważ poprawia to ogólne zadowolenie użytkowników i atrakcyjność dla przedsiębiorstw, a także zwiększa konkurencyjność. Może to również zwiększyć akceptację przez branżę i przyspieszyć elektryfikację oraz transformację energetyczną w ujęciu ogólnym. Procedury powinny zapewniać bezproblemowe doświadczenie klienta, na przykład dzięki cyfryzacji i centralizacji procesów. Jednocześnie operatorzy systemów powinni być w stanie identyfikować wnioski o przyłączenie, które mogą zablokować kolejkę ze względu na swój spekulacyjny, przedwczesny lub niepostępujący charakter.

Cyfryzacja procedur składania wniosków o przyłączenie do sieci

Przepisy prawne wprowadzone w ramach reformy struktury rynku energii elektrycznej z 2024 r. wymagają zapewnienia możliwości przetwarzania wniosków o przyłączenie do sieci wyłącznie w formie cyfrowej. Chociaż prawie wszystkie państwa członkowskie dysponują pewnymi rozwiązaniami cyfrowymi, tylko 11 z nich posiada w pełni cyfrowe procesy dzięki rozwiązaniom takim jak w pełni interaktywne platformy ³² . Znacznie zmniejszyły one opóźnienia czasowe i zaległości dzięki efektywniejszemu rozpatrywaniu wniosków o przyłączenie do sieci, zwłaszcza w przypadkach, gdy są one w pełni zintegrowane z systemami informacyjnymi sieci. Cyfrowe bliźniaki i optymalizacja za pomocą AI mogą przyspieszyć przetwarzanie rutynowych zgłoszeń, zapewniając jednocześnie optymalizację i integrację kilku procesów związanych z siecią. W poniższej tabeli przedstawiono najlepsze praktyki stosowane obecnie przez OSD w Europie ³³ .

Tabela 3

Istniejące praktyki w zakresie cyfryzacji przyłączenia do sieci w ramach organizacji OSD UE

Obszar	Konkretne rozwiązanie
Usługi typu front-end i zaangażowanie odbiorców	Portale samoobsługowe dla odbiorców, które umożliwiają automatyczne wstępne sprawdzenie danych, kontrole dokumentacji i wstępną weryfikację z wykorzystaniem sztucznej inteligencji
	Cyfrowe punkty kontaktowe na bieżąco informujące wnioskodawców o statusie wniosku o przyłączenie i poszczególnych etapach
Efektywność oraz informacje operacyjne	Automatyzacja przepływu pracy, kompleksowa cyfryzacja - ograniczenie ręcznych interwencji w proces przyłączenia
	Zaawansowane zarządzanie danymi - obsługa algorytmów do odszyfrowywania nieprawdziwych lub niekompletnych danych
	Zintegrowany wewnętrzny system zarządzania danymi i informacji o sieci z interfejsem odbiorcy, który przynosi znaczną oszczędność czasu dzięki automatycznemu obliczaniu dostępnej przepustowości (w Niemczech odnotowano zmniejszenie o 90 % czasu przetwarzania wniosków o przyłączenie do sieci niskiego i średniego napięcia)
	Cyfrowe bliźniaki sieci (1)
Koordynacja instytucjonalna i integracja systemu	Wspólne platformy do planowania (z gminami i organami wydającymi pozwolenia).
	Scentralizowane systemy składania wniosków o przyłączenie

⁽¹⁾ Zob. prace operatorów sieci (https://www.entsoe.eu/technopedia/techsheets/digital-twin-dt/) oraz projekty finansowane ze środków europejskich (https://twineu.net/ i https://eudsoentity.eu/dso₄dt/).

Filtrowanie w oparciu o stopień dojrzałości wniosków oraz postępowanie w przypadku przyłączeń o charakterze spekulacyjnym

Akumulacja zdolności przyłączenia do sieci może również stanowić istotny problem, gdy promotorzy projektów uzyskują pozwolenia na przyłączenie do sieci, lecz opóźniają rozpoczęcie budowy projektu albo w ogóle jej nie podejmują, lub gdy składają wiele zgłoszeń dotyczących przyłączenia dla jednego projektu, aby zachować jak największą elastyczność co do lokalizacji projektu, blokując tym samym dostęp dla innych użytkowników, którzy mogą być gotowi do budowy. W związku z tym pogłębiają oni istniejące i postrzegane wyzwania związane z przyłączeniem, co prowadzi do nieefektywnego planowania rozwoju sieci. Organy regulacyjne i operatorzy systemów powinni wdrożyć mechanizmy zapobiegające praktykom spekulacyjnym w przypadku, gdy przepustowość blokuje się wcześnie w odniesieniu do niedojrzałych projektów, których celem jest często sprzedaż praw do przyłączenia lub zachowanie kilku możliwości lokalizacji składnika aktywów. Chociaż praktyki te często wynikają z braku wystarczającej i szczegółowej przejrzystości w zakresie zdolności hostingowych sieci, a zatem są częściowo zrozumiałe z punktu widzenia rozwoju biznesu, pogłębiają one opóźnienia w przyłączeniu względem wszystkich użytkowników na danych obszarze, zmniejszają skuteczność inwestycji wyprzedzających i mogą sztucznie zawyżać postrzegane potrzeby związane z rozbudową sieci.

Kilka państw, z uwagi na powstawanie długich kolejek do przyłączenia, zdecydowało się zmienić sposób rozpatrywania napływających wniosków o przyłączenie, filtrując je na podstawie ich uzasadnienia lub stopnia dojrzałości. Inne państwa określiły jasne terminy dla postępów w realizacji projektów, co pomaga im w zarządzaniu kolejką i uwolnieniu przepustowości dla nowych użytkowników lub użytkowników znajdujących się dalej w kolejce. Niektóre państwa zaostrzyły również wymogi dotyczące depozytów gwarantujących przyłączenie do sieci (opłata rezerwacyjna), aby zniechęcić wnioskodawców spekulacyjnych. Ta opłata rezerwacyjna przepadałaby w przypadku braku realizacji projektu, aby zniechęcić do składania wniosków o charakterze spekulacyjnym, i należy ją określić w wyprzedzeniem. Praktyka ta może być jednak skuteczna tylko wtedy, gdy do udowodnienia postępów w realizacji projektu stosuje się ścisły harmonogram i gdy nie istnieje rynek wtórny rezerwacji przepustowości. Takie rynki wiążą się ze znacznym ryzykiem dalszego promowania podejść spekulacyjnych, akumulacji zdolności przyłączenia do sieci bez żadnych rzeczywistych projektów, a w konsekwencji ich odsprzedaży ze świadomością, że inni wnioskodawcy są gotowi odkupić prawo do przyłączenia za znaczne kwoty. W związku z tym nie zaleca się ich wprowadzenia lub dopuszczenia do takiego obrotu wtórnego.

W poniższej tabeli przedstawiono przegląd praktyk stosowanych w państwach UE. Kilka z tych środków wprowadzono dopiero niedawno, aby rozwiązać problem rosnących kolejek do przyłączenia do sieci, w związku z czym na tym etapie nie można w pełni oszacować ich całkowitego wpływu i skuteczności.

Tabela 4

Istniejące krajowe praktyki w zakresie procedur przyłączenia do sieci

Państwo	Praktyka
Czechy	Bezzwrotna zaliczka dla wnioskodawców ubiegających się o przyłączenie do sieci wprowadzona w ramach zmiany ustawy - Prawo energetyczne od 2025 r.
Estonia	Punkt kompleksowej obsługi przyłączeń do sieci, z w pełni cyfrowymi procesami, powiązany z mapą przepustowości sieci. Koordynacja z OSP jest jasno określona i systematycznie włączana do obiegu zadań. Status zgłoszenia jest dostępny online w czasie rzeczywistym.
Włochy	Przetwarzanie seriami odbywa się na obszarach, na których sieć jest nasycona (państwo dzieli się na mikroobszary). Projekty zbiera się przez okres trzech miesięcy, a następnie ocenia i przetwarza łącznie.
Irlandia	Zanim wnioskodawca będzie mógł ubiegać się o przyłączenie do sieci, musi uzyskać pozwolenie na budowę. System opiera się na koncepcji serii: dwa razy w roku otwiera się jednomiesięczne okno na dokonanie zgłoszenia.
Niderlandy	Stosowanie systemu sygnalizacji świetlnej w celu monitorowania postępów i usuwania opóźnionych projektów. Od 2023 r. polityka krajowego organu regulacyjnego wymaga od użytkowników sieci udowodnienia, że wykorzystają oni zarezerwowaną przepustowość w ciągu dwóch lat, w przeciwnym razie istnieje ryzyko jej utraty.
Polska	W projekcie reformy (1), której proces zatwierdzania jest obecnie w toku, proponuje się wprowadzenie jasno określonych kamieni milowych w realizacji projektu po przyznaniu praw do przyłączenia. Jeżeli wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w umowie, zdolność przyłączenia do sieci blokuje się na maksymalny okres jednego roku. Proces powinien być w pełni cyfrowy, z mniejszą liczbą wymaganych dokumentów. W ramach reformy wprowadzono również bezzwrotną opłatę za rozpatrzenie wniosku o przyłączenie do sieci (ustaloną za wnioskowaną ilość kW) oraz obowiązkowe zabezpieczenie finansowe w formie depozytu lub gwarancji bankowej.

⁽¹⁾ Stan na październik 2025 r., na podstawie wyników badania OSD i projektu zmiany ustawy, który jest dostępny pod adresem https:// legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12396003.

System serii (tj. okien czasowych na złożenie wniosku o przyłączenie do sieci), stosowany od określonej mocy zainstalowanej, może pomóc nie tylko w filtrowaniu i klasyfikowaniu mniej i bardziej dojrzałych projektów, ale również w umożliwieniu wspólnego obliczania jednocześnie wielu wniosków o przyłączenie, a zatem może być przydatny w przypadku niewystarczającej przepustowości sieci. W ten sposób można usprawnić planowanie sieci dzięki lepszemu oglądowi całkowitej liczby wniosków o przyłączenie, a system może automatycznie obliczać komplementarność projektów lub tworzyć wirtualne przyłączenia hybrydowe, jeśli jest bardziej zaawansowany. Należy zachować równowagę między liczbą takich okien na składanie wniosków w ciągu roku (z perspektywy przetwarzania) a oczekiwaniami użytkowników sieci w zakresie terminowego przyłączenia do sieci.

Kryteria stopnia dojrzałości mogą w znacznym stopniu zniechęcać do zgłaszania niedojrzałych projektów. Jednym z takich przykładów jest Irlandia, która zgłosiła znaczne zmniejszenie kolejek do przyłączenia do sieci na niektórych poziomach po wprowadzeniu wymogu uzyskania pozwolenia na budowę przed złożeniem wniosku o przyłączenie do sieci ³⁴ .

Chociaż ubieganie się o przyłączenie do sieci dopiero po uzyskaniu pozwolenia uniemożliwia dokonywanie spekulacyjnych zgłoszeń, może również niepotrzebnie opóźniać realizację projektów i wydłużać czas oczekiwania, ponieważ operator sieci otrzymuje informacje na temat planowanego przyłączenia stosunkowo późno w trakcie procesu. Aby temu zapobiec, można wprowadzić harmonogramy przyłączeń, w których priorytetowo traktuje się bardziej dojrzałe projekty (przy jednoczesnym utrzymaniu mniej dojrzałych projektów w kolejce), lub proces poprzedzający przyłączenie, w którym zapewnia się, że operator sieci otrzymuje informacje na temat planowanej mocy przyłączeń z dużym wyprzedzeniem i będzie mógł rozpocząć wzmocnienie sieci w odpowiednim czasie. Kryteria stopnia dojrzałości należy dostosować do konkretnych warunków lokalnych.

Regularne kontrole wyników projektów znajdujących się w kolejce (tj. postępów w realizacji kamieni milowych) należy również wdrażać jako część ogólnych ram, ponieważ projekty nieosiągające postępów mogą skutecznie blokować zdolność hostingową, którą można zaoferować innym uczestnikom, lub mogą dostarczać nieprawidłowych informacji na potrzeby planowania rozwoju sieci.

Obsługa istniejących przyłączeń i hybrydyzacja

Pomimo obowiązujących przepisów dotyczących rozbudowy źródła energii w istniejących elektrowniach wykorzystujących energię odnawialną na podstawie dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii w kilku państwach nie istnieje odrębna procedura dotycząca wniosków o przyłączenie w przypadku rozbudowy źródła energii w elektrowni lub dostosowania w górę ze względu na zakontraktowaną zdolność w odniesieniu do obciążeń lub dodania nowych źródeł w ramach istniejącego punktu przyłączenia. W takich przypadkach każdą dodatkową zdolność należy objąć nowym wnioskiem o przyłączenie. Niektóre państwa wymagają również złożenia całkowicie nowego wniosku o przyłączenie, w przypadku gdy do tego samego punktu przyłączenia dodaje się magazynowanie lub nowe obciążenie, nawet jeśli nie wykracza to poza pierwotnie uzgodnioną zdolność przyłączenia, co grozi utrudnieniem dalszej rozbudowy czystych źródeł energii i obciążeń.

Jeżeli chodzi o konkretne rozwiązania, podejście różni się w zależności od rodzaju zwiększenia przepustowości i powiązanego wpływu na sieć w przypadku rozbudowy źródła energii. Potwierdzają to przepisy dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii oraz kodeks sieci dotyczący wymogów dla wytwórców (RfG) ³⁵ , które stanowią, że warunki techniczne przyłączenia wytwórców stosuje się do nowych lub istotnie zmodyfikowanych składników aktywów (w tym do rozbudowy źródła energii), zachowując możliwość ograniczonego dostosowania istniejących punktów przyłączenia. Obecnie trwa przegląd kodeksu sieci, którego celem jest doprecyzowanie zakresu istotnej modernizacji.

Inny sposób rozpatrywania wniosków o przyłączenie, które nie prowadzą do zwiększenia (lub zmniejszenia) zakontraktowanej zdolności punktu przyłączenia, mógłby pomóc w upowszechnieniu rozwiązań hybrydowych. Fizyczna hybrydyzacja odnosi się do połączenia kilku aktywów związanych z wytwarzaniem i magazynowaniem w tym samym zakładzie (w ramach jednego punktu przyłączenia). Można je łączyć z obciążeniami. Wprowadzenie ram hybrydyzacji może zachęcić do dalszego wdrażania rozwiązań w zakresie magazynowania (w tym punktów ładowania, które umożliwiają ładowanie dwukierunkowe), co może znacznie pomóc w zmniejszeniu ograniczeń przesyłowych w sieci, jeżeli są one w stanie reagować na sygnały wysyłane przez operatora systemu. Takie ramy mogą również prowadzić do efektywniejszej konsumpcji własnej i zmniejszenia zakontraktowanej zdolności sieci.

Celem jest wykorzystanie komplementarności między źródłami wytwarzania lub magazynowaniem oraz zapewnienie efektywnego wykorzystania przyłączenia do sieci o każdej porze dnia i roku. Hybrydyzacja jest niekiedy powiązana z istnieniem elastycznej umowy przyłączeniowej. W każdym przypadku składniki aktywów muszą spełniać niezbędne warunki bezpieczeństwa sieci, aby zapewnić jej bezpieczne funkcjonowanie (zwłaszcza jeżeli składniki aktywów o innym zachowaniu, a tym samym innym wpływie na sieć, uwzględnia się w istniejącym punkcie przyłączenia).

2.3.2 Procedury w przypadku ograniczonej przepustowości

Elastyczne umowy przyłączeniowe

Zgodnie z wymogami art. 6a dyrektywy (UE) 2019/944 w sprawie energii elektrycznej krajowe organy regulacyjne opracowują ramy umożliwiające operatorom systemów rozwiązywanie problemów związanych z przepustowością sieci dzięki oferowaniu niegwarantowanych umów przyłączeniowych (elastycznych umów przyłączeniowych), które umożliwiają operatorom systemów ograniczanie dostępu do sieci w pewnych okresach, na przykład w okresach szczytowego wytwarzania. Przyłączenia te można wykorzystać, aby zapewnić dostęp do sieci większej liczbie wytwórców i nowym obciążeniom w perspektywie krótkoterminowej i jako rozwiązanie tymczasowe do czasu rozwiązania strukturalnego problemu z przepustowością lub jako rozwiązanie długoterminowe, w przypadku gdy wzmocnienia sieci mogą nie być korzystnym ekonomicznie rozwiązaniem. Elastyczne umowy przyłączeniowe można powiązać z odpowiednim obniżeniem opłat sieciowych. Należy dokładnie rozważyć zależności między taryfami i usługami zamawianymi przez operatorów systemów w oparciu o cechy elastycznych umów przyłączeniowych, aby zarządzać ograniczeniami przesyłowymi z wykorzystaniem mechanizmów rynkowych ³⁶ .

Elastyczne umowy przyłączeniowe mogą być użytecznym narzędziem przyspieszającym przyłączanie nowych składników aktywów i obniżającym koszty systemu, ale mogą wymagać inwestycji za punktem pomiarowym, aby przesunąć szczytowe zużycie na czas bardziej przyjazny dla sieci. Na przykład stacja ładowania mogłaby korzystać z elastycznej umowy przyłączeniowej, jeżeli ograniczałaby ładowanie w okresach szczytowego obciążenia, a ostatecznie również rozładowywanie w okresach szczytowego wytwarzania. Podobnie przedsiębiorstwo mogłoby przyłączyć się do sieci bez jej wzmocnienia, jeżeli dokonałoby odpowiednich inwestycji (własna produkcja energii, magazynowanie), aby zaspokoić własne potrzeby w zakresie zużycia powyżej przepustowości dostępnego przyłączenia do sieci.

Z ustaleń badania OSD wynika, że 15 państw członkowskich wdrożyło pewną formę elastycznej umowy przyłączeniowej, z różnicami pod względem rodzaju i konkretnego wdrożenia. Niektóre z nich już obowiązują (AT, BE, DE, FI, HR, HU, NL, PT, RO, SE), podczas gdy inne są obecnie testowane lub przygotowywane w drodze aktów prawnych (CZ, ES, FR, SI, SK) ³⁷ . Poniższa tabela ma na celu przedstawienie przeglądu wybranych elastycznych umów przyłączeniowych lub systemów hybrydowych, które obecnie wdraża się w Europie.

Tabela 5

Istniejące praktyki w zakresie alternatywnych umów przyłączeniowych w UE ⁽¹⁾

Państwo	Praktyka
Dania	Więksi użytkownicy mogą korzystać z dwóch wariantów elastycznej umowy przyłączeniowej - umowy na czas nieokreślony z obniżką opłat sieciowych o ponad 50 % i przyspieszonym przyłączeniem lub umowy na czas określony ze zniżką taryfową, która stanowi średnią ważoną taryfy standardowej i ograniczonej, jak wskazano powyżej.
Francja	Dostępne są dwa systemy przyłączeniowe, które zapewniają efektywne wykorzystanie sieci. W ramach pierwszego systemu zablokowaną przepustowość można zmniejszyć, jeżeli się jej nie wykorzystuje w efektywny sposób. W ramach drugiego systemu użytkownicy sieci mogą zwiększać etapami zakontraktowaną zdolność w oparciu o szacowane przyszłe potrzeby, przy czym w pierwotnej umowie przyłączeniowej określa się konkretne kamienie milowe i wartości przepustowości. Dostęp do sieci dla akumulatorów z wcześniej określonym zakresem pracy w połączeniu z systemem taryfowym umożliwia przyłączenie większej pojemności magazynowej, ponieważ zapewnia, by nie wprowadzały one energii elektrycznej do sieci w godzinach szczytowego wytwarzania.
Litwa	Narzędzie przepustowości sieci dla prosumentów, które automatycznie oblicza dostępną przepustowość oraz w razie potrzeby zapewnia alternatywne rozwiązania i alternatywne przyłączenia do sieci. System jest rozszerzany, aby zaoferować opcję "prosumenta na odległość" (tj. zakupu udziału w parku OZE zamiast fizycznego zwiększenia przepustowości, jeżeli nie jest dostępna) (2).

Państwo

Praktyka

Niderlandy

Oferuje się trzy rodzaje elastycznych umów przyłączeniowych: umowy w pełni elastyczne, umowy dotyczące minimalnej dostępności oraz umowy dotyczące przedziałów czasowych, którym towarzyszą szczegółowe ustalenia w odniesieniu do taryf sieciowych (różniące się od gwarantowanych umów przyłączeniowych). Elastyczne umowy przyłączeniowe na poziomie przesyłu powinny odblokować do 9 GW mocy dzięki zagwarantowaniu dostępu do sieci przez 85 % czasu w zamian za obniżkę opłat sieciowych (3). Niderlandy oferują również grupową umowę przesyłową, w ramach której grupa przedsiębiorstw wspólnie wykorzystuje uzgodnioną przepustowość sieci (np. kompleks przemysłowy, w którym kilka przedsiębiorstw ma możliwość przesunięcia części zużycia energii elektrycznej w czasie).

⁽¹⁾ Źródło: badanie OSD, sprawozdanie OSD na temat cyfryzacji, sprawozdanie BCG "Uwaga na kolejkę", wrzesień 2025 r.

⁽²⁾ Stan na wrzesień 2025 r., zgodnie z wynikami badania OSD.

⁽³⁾ https://www.ess-news.com/2025/10/24/6-gw-of-dutch-batteries-about-to-get-grid-access/.

Ramy na rzecz ustalania priorytetów

Jak wyjaśniono powyżej, państwa członkowskie lub organy regulacyjne muszą zagwarantować, aby ich krajowe ramy prawne zapewniały dostęp do ich sieci w sposób niedyskryminacyjny, co jednak nie pociąga za sobą obowiązku stosowania zasady "kto pierwszy, ten lepszy" w odniesieniu do przyłączenia do sieci. Państwa członkowskie lub krajowe organy regulacyjne mogą ustanowić inne zasady, które operatorzy sieci muszą stosować (np. podejście "kto pierwszy gotowy, ten lepszy" lub podejście "oparte na kamieniach milowych i egzekwowane według kamieni milowych" lub inne podejścia, jak określono poniżej), pod warunkiem że są one niedyskryminacyjne i przejrzyste oraz zgodne z obiektywnymi i uzasadnionymi technicznie i ekonomicznie kryteriami ³⁸ .

Jak wspomniano wcześniej, w kontekście art. 6 dyrektywy w sprawie energii elektrycznej, niedyskryminacyjne praktyki to praktyki, które zapewniają równe traktowanie i dostęp wszystkim uczestnikom rynku, niezależnie od ich statusu lub lokalizacji. Oznacza to, że operatorzy sieci i inne podmioty uczestniczące w rynku energii elektrycznej muszą stosować zasady, opłaty i warunki umowne w sposób spójny i obiektywny wobec wszystkich stron. Niedyskryminacja wymaga przejrzystości wszystkich procedur, w tym dostępu do sieci, taryf sieciowych i świadczenia usług, tak aby każdy uczestnik rynku miał takie same możliwości konkurowania na rynku i uczestnictwa w nim. Na przykład dostęp do sieci powinien opierać się na jasnych, wcześniej ustalonych kryteriach mających zastosowanie do wszystkich użytkowników, a wszelkie decyzje mające wpływ na uczestnictwo w rynku należy podejmować w oparciu o obiektywne i uzasadnione przesłanki.

Nie należy tego rozumieć jako wykluczenia możliwości nadania priorytetu określonym sposobom korzystania z sieci, jeżeli spełniają one niedyskryminacyjne i przejrzyste kryteria, co znajduje potwierdzenie w najnowszym orzecznictwie. Niderlandzki Sąd Apelacyjny ds. Gospodarczych i Pracowniczych ("CBb") orzekł w postanowieniu z marca 2025 r., że niderlandzki krajowy organ regulacyjny posiada niezależne uprawnienia do tego, aby ustanowić ramy na rzecz ustalania priorytetów, jeżeli odpowiednio oceniono i należycie uzasadniono kryteria oraz jeżeli dokonano tego w sposób wystarczająco uzasadniony i niedyskryminacyjny ³⁹ .

Niemniej jednak zasadę "kto pierwszy, ten lepszy" stosuje obecnie zdecydowana większość państw członkowskich. Dzieje się tak ze względu na to, że kolejki do przyłączenia do sieci są stosunkowo nowym zjawiskiem, a także ze względu na brak pewności co do tego, na co pozwalają ramy prawne ⁴⁰ . Państwa członkowskie jedynie testują systemy ustalania priorytetów, które oznaczają, że daną grupę użytkowników traktuje się priorytetowo podczas alokacji ograniczonej przepustowości (priorytetowe traktowanie podczas alokacji przepustowości), i nie wdraża się ich na szeroką skalę.

Tam, gdzie obecnie istnieją ramy na rzecz ustalania priorytetów, różnią się one od zasady "kto pierwszy, ten lepszy" w następujący sposób:

- dopuszczają odstępstwo na rzecz inwestycji korzystnych dla efektywności systemu elektroenergetycznego lub zmniejszających ograniczenia przesyłowe w sieci elektroenergetycznej (tzw. zastosowania przyjazne dla sieci);

- dopuszczają odstępstwo na podstawie kryteriów związanych z celami społecznymi, celami bezpieczeństwa narodowego lub podstawowymi potrzebami;

- przewidują ustalanie priorytetów gospodarczych w oparciu o ramy rynkowe.

W projekcie niderlandzkich ram na rzecz ustalania priorytetów z czerwca 2025 r. ⁴¹  zastosowano zasady korzyści dla systemu i elementów społecznych. "Środki łagodzące ograniczenia przesyłowe" traktuje się priorytetowo przy rozpatrywaniu wniosków o przyłączenie, ponieważ kategoria ta dotyczy przyłączeń, które pomagają udostępnić przepustowość dla innych użytkowników sieci. Priorytetowo traktuje się ponadto przyłączenia niezbędne ze względów bezpieczeństwa narodowego (dla policji, obiektów uzdatniania wody, transportu publicznego, szpitali itp.) oraz dla zaspokojenia podstawowych potrzeb gospodarstw domowych (cele społeczne). W kolejkach tych stosuje się zasadę "kto pierwszy, ten lepszy", przy czym wprowadza się jasno określony kamień milowy na potrzeby oceny postępów. Niderlandzki krajowy organ regulacyjny wskazał wiele kryteriów wyboru konkretnych grup, które należy traktować priorytetowo.

Zastosowania przyjazne dla sieci należy rozumieć jako projekty dostosowane do potrzeb systemu, które ograniczają nowe potrzeby w zakresie rozbudowy sieci i obniżają koszty systemu dla wszystkich odbiorców. Mają one z natury bardzo lokalny charakter, ponieważ w każdej sieci i regionie ograniczenia przesyłowe mogą być spowodowane różnymi czynnikami (wytwarzanie w stosunku do popytu, wzorce po stronie wytwarzania lub zużycia - zróżnicowanie ze względu na czas, szczególne problemy związane z napięciem). Przykłady obejmują zlokalizowane na tym samym terenie magazynowanie, jeśli towarzyszy mu ograniczenie wprowadzania energii w godzinach szczytowego wytwarzania, nowy popyt na obszarach o dużym zagęszczeniu instalacji wytwórczych, jeśli jest w stanie podążać za wzorcami wytwarzania (co pozwala uniknąć konieczności budowy lub wzmacniania istniejących linii), wytwarzanie na obszarach o dużym popycie, elektryfikację przemysłu zdolną do reagowania na zapotrzebowanie itp. Chociaż nie istnieje uniwersalne rozwiązanie na szczeblu UE ze względu na znaczenie warunków lokalnych, należy określić jasne kryteria na szczeblu krajowym, w ramach regulacyjnych lub prawnych, aby dostosować się do wcześniej wspomnianej potrzeby niedyskrymi- nacyjnego traktowania przez operatorów systemów.

Oprócz wspomnianych wcześniej ram na rzecz ustalania priorytetów niektóre państwa członkowskie podjęły decyzję o alokacji przepustowości w sposób rynkowy - w drodze sprzedaży na aukcji praw do przyłączenia do sieci, często na wyższych poziomach napięcia. Podejście to umożliwia ustalanie priorytetów gospodarczych bez wyraźnego prawnego klasyfikowania sektorów. Aukcje, jeżeli ich parametry nie zostaną starannie skalibrowane, mogą jednak w sposób niezamierzony faworyzować większych promotorów projektów dysponujących odpowiednimi zasobami i osłabiać włączenie MŚP lub innowacje. Wcześniejszy dostęp można również przyznać po prostu najwyżej sklasyfikowanemu oferentowi oraz podmiotom, które są gotowe do przyłączenia lub projektom wartościowym ze społecznego punktu widzenia. Oprócz ustalania priorytetów gospodarczych niektóre państwa postanowiły uwzględniać w aukcjach skutki w zakresie redukcji emisji, które są związane z dekarbonizacją wytwarzania, ale również obciążeń, w tym przemysłu. W każdym razie przed przyjęciem takich ram kluczowe znaczenie miałoby zapewnienie procesu wyboru opartego na wielu kryteriach, dostosowanego do lokalnej sytuacji sieci, a także szerokie zaangażowanie zainteresowanych stron i wprowadzenie zabezpieczeń dla mniejszych podmiotów.

Chociaż podejścia oparte na sprzedaży w ramach aukcji mogą obejmować kryteria pozacenowe, a tym samym prowadzić do faktycznego priorytetowego traktowania niektórych grup użytkowników w sposób niedyskryminacyjny, jak wskazano powyżej, należy zauważyć, że jak dotąd nie ma przykładu ram na rzecz wyraźnego i bezpośredniego ustalania priorytetów w oparciu o kryteria gospodarcze (tj. wkład w realizację niektórych celów gospodarczych) ani o wkład w realizację niektórych celów polityki, takich jak elektryfikacja transportu, przemysłu lub rozwój ośrodków przetwarzania danych. Takie ramy na rzecz ustalania priorytetów można wdrożyć, o ile są należycie uzasadnione i dostosowane do niedyskryminacyjnego i przejrzystego traktowania użytkowników sieci, ale muszą one zapewniać zgodność z zasadami prawa UE regulującymi dostęp do sieci. Wszelkie takie ramy nie powinny ponadto zależeć od wyłącznego uznania operatorów systemów, lecz wymagałyby jasnych i przejrzystych krajowych ram prawnych lub regulacyjnych, na podstawie których należałoby je stosować. W przypadku mniejszych instalacji (takich jak te, które zazwyczaj występują w kontekście mieszkalnictwa i wdrażają odnawialne źródła energii, punkty magazynowania lub ładowania) przyspieszenie rozpatrywania powiązanych wniosków byłoby zgodne z zasadami zapisanymi już w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii (por. powyżej).

Jak jednak wyjaśniono wcześniej, w przypadku dużych wniosków o przyłączenie w odniesieniu do elektryfikacji przemysłu, przekształcania energii elektrycznej w ciepło w systemach ciepłowniczych, stref ładowania pojazdów elektrycznych o dużej mocy (zazwyczaj dla pojazdów ciężkich) lub ośrodków przetwarzania danych sama zmiana procedury przyłączenia do sieci nie byłaby wystarczająca, ponieważ konieczne jest zazwyczaj wzmocnienie sieci. W związku z tym kwestia kolejności wzmacniania i rozwoju sieci jest bardziej istotna niż kwestia sposobu alokacji ograniczonej istniejącej przepustowości sieci. Oprócz ogólnej konieczności przyspieszenia procesu wdrażania sieci, szczególne znaczenie dla zapewnienia terminowego dostępu tych użytkowników do sieci oraz dla strategii dotyczącej kolejności przyłączeń mają rozmowy między zainteresowanymi użytkownikami, operatorami sieci i organami krajowymi.

Tabela 6

Istniejące w UE praktyki, które różnią się od zasady "kto pierwszy, ten lepszy" ⁽¹⁾

Państwo	Stosowane ramy, które różnią się od zasady "kto pierwszy, ten lepszy"
Francja	Przyłączenia na potrzeby mieszkalnictwa o mocy do 36 kVA podlegają uproszczonej procedurze, natomiast klienci komercyjni, w tym odbiorcy przemysłowi i ośrodki przetwarzania danych oraz operatorzy energii ze źródeł odnawialnych, korzystają z S3RenR i przyspieszonego procesu, aby skrócić etap planowania, a następnie przyłączenia do sieci (zob. sekcja dotycząca planowania sieci).
Węgry	Krajowy organ regulacyjny organizuje alokację dostępnej zdolności przyłączenia do sieci dla producentów na poziomie średniego i wysokiego napięcia w drodze przetargów konkurencyjnych na szczeblu krajowym. Wnioskodawcy muszą przedstawić gwarancje przetargowe, a zwycięscy oferenci będą musieli również przedstawić gwarancje należytego wykonania umowy. Ograniczenia dotyczące składania wielu ofert przez podmioty powiązane i oświadczenia o częściowym udzieleniu zamówienia mają na celu zapobieganie strategicznemu dokonywaniu nadmiernej liczby zgłoszeń. Pierwszeństwo należy przyznawać projektom, które obejmują magazynowanie energii w akumulatorach na poziomie wyższym niż minimalny, integrację hybrydową, silniejsze gwarancje finansowe i mniejszy wpływ na środowisko. W ocenie uwzględnia się również obowiązki w zakresie rekultywacji po likwidacji.
Niderlandy	Ramy na rzecz ustalania priorytetów, które funkcjonują od 2024 r., do celów społecznych i bezpieczeństwa narodowego - przyłączenie do sieci szkół, szpitali, ośrodków policji i podobnych zastosowań rozpatruje się w ramach oddzielnej przyspieszonej kolejki do przyłączenia do sieci. Ramy na rzecz ustalania priorytetów będą reformowane od 2026 r., aby lepiej określić kryteria włączenia do procedury przyspieszonej, która powinna obejmować również zastosowania przyjazne dla sieci (środki łagodzące ograniczenia przesyłowe) obok celów społecznych, celów bezpieczeństwa narodowego i celów związanych z podstawowymi potrzebami (mieszkalnictwo) (2).
Rumunia	Dostępna przepustowość sieci będzie alokowana w oparciu o aukcje w celu przyłączenia mocy zainstalowanej przekraczającej 5 MW, począwszy od 2026 r., łącznie dla OSD i OSP w odniesieniu do sieci wysokiego napięcia na wyznaczonych obszarach. Działania zorganizowano w odniesieniu do roku Y+2, aby uwzględnić rozwój sytuacji w przyszłości.

⁽¹⁾ Źródło: badanie OSD, stan na sierpień 2025 r. Ram niderlandzkich nie uwzględniono, ponieważ są obecnie reformowane.

Sprawozdanie BCG "Uwaga na kolejkę", wrzesień 2025 r.

⁽²⁾ https://www.acm.nl/en/publications/acm-welcomes-opinions-about-its-new-draft-decision-opportunities-prioritization-projects-con tribute-major-social-objectives-getting-connected-grid.

Kwestią prawną związaną ze stosowaniem ram na rzecz ustalania priorytetów (ale również z nowymi przepisami dotyczącymi filtrowania niedojrzałych oraz niewykazujących postępów projektów przyłączeń) jest to, czy takie przepisy można stosować do istniejących wniosków o przyłączenie, czy też mają one moc wsteczną i mogą prowadzić do wniesienia powództwa przeciwko organom lub operatorom sieci przez zainteresowane strony. W wykładni prawnej zastosowanej do podobnych spraw zauważono, że jeżeli takie zmiany wprowadza się w ogólnym interesie publicznym i towarzyszy im okres przejściowy, można je postrzegać jako wywołujące skutki prawne jedynie w przyszłości, a zatem niemające mocy wstecznej. W każdym razie takie podejście należy starannie wyważyć, aby nie naruszać zaufania inwestorów, oraz musi być w pełni przejrzyste i komunikowane z odpowiednim wyprzedzeniem. Na przykład nowe zmiany nie powinny mieć wpływu na projekty, które są na bardzo zaawansowanym etapie i które mają zostać przyłączone w ciągu kolejnego roku lub dwóch.

Działania i zalecenia
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Krajowe organy regulacyjne powinny zapewnić stosowanie w pełni cyfrowych rozwiązań do rozpatrywania wniosków o przyłączenie do sieci, projektowanych tak, aby były zorientowane na odbiorców, oraz gwarantowały terminowe odpowiedzi, przejrzystość i łatwą współpracę między zainteresowanymi stronami.
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Osiągnięcie wystarczającego stopnia obserwowalności sieci jest niezbędnym warunkiem wstępnym stosowania rozwiązań cyfrowych. Wdrożenie inteligentnych liczników jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie tej obserwowalności.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Wprowadzenie kryteriów wejściowych na potrzeby filtrowania spekulacyjnych lub przedwczesnych wniosków o przyłączenie do sieci na początku procedury przyłączenia do sieci, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby operatorzy sieci otrzymywali informacje na temat planowanego przyłączenia z odpowiednim wyprzedzeniem.

Działania i zalecenia
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny OSP, OSD	Rozważenie wprowadzenia opłat rezerwacyjnych proporcjonalnych do wielkości projektu i wnioskodawcy, które byłyby wykorzystywane na pokrycie kosztów przyłączenia lub uznawane w momencie realizacji projektu.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Rozważenie przejścia na system "kto pierwszy gotowy, ten lepszy", w którym uwzględnia się stopień dojrzałości wniosku o przyłączenie do sieci. Gotowość do przyłączenia może odnosić się do uzyskania praw własności gruntu, potwierdzenia finansowania, ostatecznej decyzji inwestycyjnej lub osiągnięcia pewnych postępów w planowaniu lub uzyskiwaniu pozwoleń. Należy jednak unikać ustalania pełnej kolejności procedur, ponieważ prowadziłoby to do niepotrzebnie długich procedur dotyczących projektów. Podobnie należy zapewnić, aby projekty o dłuższym czasie realizacji i bardziej złożonych procedurach wydawania pozwoleń (takich jak elektryfikacja przemysłu) nie były narażone na nieproporcjonalne skutki.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny OSP, OSD ENTSO-E Organizacja OSD UE ds. monitorowania	Wprowadzenie jasno określonych i regularnych kamieni milowych na potrzeby filtrowania projektów, gdy znajdują się w kolejce do przyłączenia do sieci - podejście oparte na kamieniach milowych wraz z zasadą "wykorzystaj lub strać", przy jednoczesnym uwzględnieniu przyczyn niezależnych od wnioskodawcy. Regularne monitorowanie rozwoju sytuacji w kolejce oraz realizacji kamieni milowych określonych dla promotorów projektów w projekcie umowy przyłączeniowej. Wspomniane kamienie milowe mogą odnosić się do dalszych postępów w zakresie planowania, pozwoleń, praw własności gruntu lub budowy. W przypadku ich nieosiągnięcia projekt należy wstrzymać (tj. umieścić na końcu kolejki, aby nie blokować innych projektów, które w niej oczekują) lub anulować (przy utracie depozytu i zablokowanej przepustowości). Jednocześnie należy również wprowadzić jasno określone wskaźniki czasu oczekiwania na przyłączenie, kamienie milowe i kryteria efektywności dla operatorów sieci wraz z karami w przypadku ich niespełnienia, przy jednoczesnym uwzględnieniu przyczyn pozostających poza kontrolą operatora sieci.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Na obszarach o długim czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci należy zrezygnować z zasady "kto pierwszy, ten lepszy" na korzyść ram na rzecz ustalania priorytetów opartych na obiektywnych, niedyskryminacyjnych kryteriach, które przyczyniłyby się do zmniejszenia ograniczeń przesyłowych w sieci, zawsze wraz z podejściem "kto pierwszy gotowy, ten lepszy" i podejściem opartym na kamieniach milowych (zob. powyżej). Inne warianty obejmują priorytetowe traktowanie zastosowań przyjaznych dla sieci, zastosowań przyjaznych dla klimatu, wartości społecznej, interesu bezpieczeństwa, podstawowych potrzeb lub kryteriów ekonomicznych, stosownie do przypadku i w danym kontekście krajowym. Wszystkie te elementy należy stosować w sposób niedyskryminacyjny, który nie uniemożliwia dostępu do sieci określonym grupom użytkowników lub technologiom.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Zapewnienie, aby każdemu wprowadzeniu ram na rzecz ustalania priorytetów towarzyszył wyraźny okres przejściowy, a inni użytkownicy byli w pełni uwzględnieni w dyskusjach na temat rozwoju sieci i byli w stanie wcześnie przekazywać informacje na temat planowanej przepustowości sieci.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Rozważenie wprowadzenia jasnych kryteriów przyłączenia do sieci umożliwiających hybrydyzację, tak aby efektywnie wykorzystywać istniejącą przepustowość sieci. Dotyczy to samej procedury przyłączenia do sieci, ale także określenia technicznych kryteriów przyłączenia do sieci w przypadku przyłączania wielu źródeł do jednego punktu.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Rozważenie wprowadzenia jasnych harmonogramów pełnego wykorzystania zarezerwowanej przepustowości dla nowych przyłączeń oraz kryteriów dotyczących zwrotu przepustowości do innych projektów znajdujących się w kolejce, jeżeli zakontraktowane wykorzystanie sieci nie zostanie osiągnięte.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Zapewnienie nie tylko ram, ale również warunków podstawowych, aby w pełni wykorzystać elastyczne umowy przyłączeniowe zgodnie z art. 6a dyrektywy w sprawie energii elektrycznej. Aby zwiększyć wykorzystanie elastycznych umów przyłączeniowych, należy zawsze z wyprzedzeniem wyjaśnić ich czas obowiązywania (umowy tymczasowe lub stałe) wraz z towarzyszącymi im warunkami dotyczącymi taryfikacji i dostępu do sieci. Należy rozważyć powiązanie elastycznych umów przyłączeniowych z hybrydyzacją/łączeniem przewodów.

3. Wnioski

Zebrane dowody wyraźnie wskazują na potrzebę ustanowienia jasnych zasad i procedur dotyczących przyłączania do sieci w trzech głównych obszarach problematycznych (planowanie i rozwój sieci, przejrzystość i zachęty oraz procedury przyłączenia) na poziomie krajowych ram prawnych. Nawet w przypadku braku kolejek państwa członkowskie dysponują narzędziami, które umożliwiają im działanie i zapobieganie przyszłym zaległościom w zakresie zdolności przyłączenia do sieci lub dalsze usprawnianie rozpatrywania wniosków.

Wiele środków typu "no regret" można wdrożyć bardzo szybko, przy zachowaniu równowagi między prostotą przepisów, akceptacją społeczną i korzyściami wynikającymi ze zmian. Dotyczą one kryteriów stopnia dojrzałości i postępów w zakresie realizacji wniosków o przyłączenie do sieci, z jasno określonymi kamieniami milowymi, karami i monitorowaniem kolejki, aby zniechęcić do zgłaszania spekulacyjnych oraz niewykazujących postępów projektów przyłączeń. W przypadku braku wystarczającej przepustowości, aby rozwiązać problem istniejących kolejek do przyłączenia do sieci, państwa członkowskie i krajowe organy regulacyjne, stosownie do przypadku, mają możliwość podjęcia decyzji w sprawie ram na rzecz ustalania priorytetów w zakresie dostępu do sieci, o ile ramy te opierają się na przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriach. Kryteria ustalania priorytetów należy określić na szczeblu krajowym, aby uwzględnić różną skalę problemu w poszczególnych państwach członkowskich i regionach, a także przestrzegać zasady pomocniczości na szczeblu krajowym.

Z szerszej perspektywy, zgodnie z obowiązującymi ramami prawnymi UE, krajowe ramy regulacyjne muszą zapewnić planowanie sieci z wystarczającym wyprzedzeniem, w sposób zintegrowany z innymi procesami planowania związanymi z energią i odpowiednio odzwierciedlający potrzeby użytkowników. Następnie należy ustanowić zachęty do efektywnego wykorzystania sieci (np. zachęty zależne od lokalizacji i pory dnia, jak zaproponowano w wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu). Przekazywanie informacji i wiedza na temat poziomu przyłączenia są warunkami wstępnymi dla jak najlepszego wykorzystania istniejącej przepustowości sieci.

Obserwowalność sieci jest ponadto niezbędna do wdrożenia i połączenia wielu zaawansowanych rozwiązań. Należy podjąć działania w celu zapewnienia, by OSP i OSD mieli zarówno wystarczające obowiązki, jak i zachęty do korzystania z cyfrowych i inteligentnych rozwiązań, w tym narzędzi AI, tak aby obserwowalność sieci była wystarczająca.

Komisja będzie nadal ściśle monitorować zmiany w kolejkach do przyłączenia do sieci w całej Unii Europejskiej, a także wprowadzanie środków wymienionych poniżej. W razie potrzeby Komisja może przedstawić dodatkowe środki prawne w celu dalszego ułatwienia efektywnych i terminowych przyłączeń do sieci.

ZAŁĄCZNIK  I

Podsumowanie zaleceń i wpływu: zestaw narzędzi służących terminowemu przyłączeniu do sieci

Podmiot	Obszar problematyczny	Środki	Wpływ
Komisja	Planowanie i rozwój sieci Procedury przyłączenia do sieci	Ustanowienie dialogu obejmującego OSP i OSD, a także krajowe organy regulacyjne, na temat najlepszych praktyk i strategii dotyczących kolejności rozbudowy sieci, aby zapewnić sprawiedliwy dostęp do sieci wszystkim grupom użytkowników i poszanowanie zasady "efektywność energetyczna przede wszystkim".	Dzielenie się najlepszymi praktykami dotyczącymi sposobu zapewnienia sprawiedliwej i niedyskryminacyjnej rozbudowy sieci w najbardziej efektywny sposób, z uwzględnieniem ograniczonych zdolności pod względem łańcuchów dostaw i elementów, ale także zdolności operatorów systemów. Celem jest również określenie strategii zapewniających użytkownikom sieci dostęp w razie potrzeby, przy jednoczesnym zminimalizowaniu wpływu na ceny. Pozytywny wpływ wynikający ze stosowania tych strategii na szerszą skalę przekłada się na krótszy czas potrzebny na przyłączenie do sieci.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD, użytkownicy sieci	Planowanie i rozwój sieci	Tworzenie grup roboczych między OSP, OSD i użytkownikami sieci (takimi jak stowarzyszenia reprezentujące wytwórców i odbiorców, w tym przemysł, sektor danych i transportu, oraz operatorzy systemów ciepłowniczych i chłodniczych) w celu zapewnienia, aby potrzeby użytkowników sieci zostały odzwierciedlone w planowaniu sieci z odpowiednim wyprzedzeniem, oraz w celu pełnego wykorzystania ich potencjału elastyczności na potrzeby bardziej efektywnego funkcjonowania sieci. Stworzenie mechanizmu należytego uwzględniania potrzeb użytkowników sieci i polityk lokalnych, w tym w zakresie ośrodków przemysłowych i obszarów przyspieszonego rozwoju w planowaniu sieci, przed faktycznym przyłączeniem do sieci. Powiązanie czasu rozpatrywania planowanych wniosków o przyłączenie z planowaniem rozwoju sieci.	Lepsze informowanie operatorów systemów o spodziewanym przyszłym rozwoju po stronie użytkowników sieci, co doprowadzi do zmniejszenia niepewności co do przyszłych wniosków o przyłączenie (a tym samym do zmniejszenia niepewności w odniesieniu do inwestycji wyprzedzających). Pozytywny wpływ związany ze skróceniem czasu potrzebnego na przyłączenie w przyszłości.
Krajowy organ regulacyjny	Planowanie i rozwój sieci	Pełne umożliwienie inwestycji wyprzedzających w planowanie sieci, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi inwestycji wyprzedzających.	Lepsze dostosowanie czasu realizacji rozwoju sieci i czasu budowy przez użytkowników sieci, co umożliwi szybsze przyłączenie. Grupowanie inwestycji może mieć pozytywny wpływ na zamawianie komponentów - skracając czas realizacji. W przypadku niektórych zastosowań wymiarowanie większych składników aktywów może prowadzić do oszczędności kosztów w przeliczeniu na MW zbudowanej przepustowości sieci. Stosowanie jednego procesu wydawania pozwoleń w odniesieniu do najpilniejszych i przyszłych potrzeb, a tym samym przyspieszenie rozwoju sieci i zwiększenie akceptacji społecznej.
OSD, OSP	Planowanie i rozwój sieci	Zwiększenie możliwości działania (działania następcze) w ramach planów rozwoju sieci dzięki lepszemu powiązaniu ich z mapami zdolności hostingowej sieci oraz dzięki jasnemu określeniu rozwoju nowej infrastruktury w prosty i przyjazny dla użytkownika sposób.	Zapewnienie lepszej widoczności przyszłego rozwoju sieci, a tym samym zachęcanie użytkowników do przyłączania się na obszarach, na których już zaplanowano jej rozwój. Wiąże się to ze skróceniem czasu potrzebnego na przyłączenie, ponieważ sieć byłaby gotowa.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Planowanie i rozwój sieci	Zbadanie możliwości wdrożenia linii bezpośrednich na większą skalę, w przypadku gdy są one efektywniejsze w terminowym przyłączaniu wywarzania i obciążeń.	Zmniejszenie zapotrzebowania na inwestycje w główną sieć, a tym samym potencjalnie szybsze przyłączenie w niektórych przypadkach.
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Wspieranie obserwowalności sieci i korzystania z narzędzi prognozujących, które wykorzystuje się do przekazywania informacji na temat zdolności hostingowej sieci za pośrednictwem map zdolności, a także powiązanie z samą cyfrową procedurą przyłączenia.	Niezbędny czynnik umożliwiający operatorom systemów dostarczanie wystarczająco szczegółowych informacji na temat zdolności hostingowych sieci, a tym samym lepsze informowanie odbiorców. Może to prowadzić do bardziej efektywnych wniosków o przyłączenie (w miejscach, w których dostępna jest przepustowość), a tym samym do skrócenia czasu potrzebnego na przyłączenie.
OSD	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Zapewnienie, aby mapy zdolności hostingowej sieci obejmowały również poziom niskiego napięcia i aby regularnie je aktualizowano, najlepiej co najmniej raz w miesiącu. Zapewnienie, aby mapy zdolności hostingowej sieci przedstawiały nie tylko rzeczywisty stan sieci, ale również jej planowany rozwój.	Może to prowadzić do bardziej efektywnych wniosków o przyłączenie (w miejscach, w których dostępna jest przepustowość), a tym samym do skrócenia czasu potrzebnego na przyłączenie.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Rozważenie utworzenia jednolitej krajowej platformy na potrzeby zdolności hostingowych sieci, aby poprawić doświadczenie użytkownika. Należy zapewnić, aby metodyka stosowana do oceny przepustowości była bardziej przejrzysta i zharmonizowana na szczeblu krajowym.	Może to prowadzić do bardziej efektywnych wniosków o przyłączenie (w miejscach, w których dostępna jest przepustowość), a tym samym do skrócenia czasu potrzebnego na przyłączenie.
Krajowy organ regulacyjny	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Zapewnienie zachęt z wykorzystaniem zróżnicowanych pod względem lokalizacji opłat za przyłączenie, aby zachęcać do przyłączania w miejscach, w których sieć jest gotowa lub zostanie zmodernizowana w najbliższym okresie.	Zachęcanie odbiorców do przyłączania się w miejscach, w których sieć jest lub będzie dostępna w najbliższej przyszłości. Pozytywny wpływ w postaci skrócenia czasu potrzebnego na przyłączenie, ale również na rozwój sieci, ponieważ w niektórych przypadkach zmniejsza to potrzebę dalszej modernizacji sieci.
Krajowy organ regulacyjny	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Rozważenie wprowadzenia bardziej dynamicznych taryf sieciowych, aby zachęcić finansowo użytkowników sieci do dostosowania zużycia energii i zmniejszenia obciążenia szczytowego, a tym samym uwolnić część alokowanej zdolności przyłączenia do sieci, zgodnie z wytycznymi w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu.	Uwolnienie dodatkowej zdolności hostingowej sieci (zazwyczaj szczytowego zapotrzebowania), prowadzące do wcześniejszego przyłączenia wnioskodawców oczekujących w kolejce. Pozytywny wpływ w postaci zmniejszonej potrzeby rozwoju sieci, a tym samym oszczędność kosztów dla całego systemu elektroenergetycznego.
Krajowy organ regulacyjny	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Zapewnienie, by ramy regulacyjne zachęcały operatorów sieci do inwestowania w racjonalne pod względem kosztów systemy, które umożliwiają elastyczność i optymalne wykorzystanie sieci, w tym w rozwiązania cyfrowe, magazynowanie energii, w tym energii cieplnej, oraz w technologie usprawniające sieć.	Zwiększenie zdolności hostingowej sieci przy jednoczesnym zminimalizowaniu tradycyjnego rozwoju sieci, co przyniesie oszczędności kosztów i będzie miało pozytywny wpływ na taryfy (minimalizując ich wzrost). Przyspieszenie przyłączenia do sieci, ponieważ niektóre technologie usprawniające sieć wdraża się szybciej w porównaniu z tradycyjnym rozwojem sieci (przewodowej).
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Przejrzystość i zachęty do przyłączenia do sieci	Regularnie obliczanie efektywność alokowanej przepustowości sieci, aby zapobiec systematycznej nadmiernej rezerwacji, oraz wprowadzenie mechanizmów jej realokowania.	Uwolnienie dodatkowej zdolności hostingowej sieci, prowadzące do wcześniejszego przyłączenia wnioskodawców oczekujących w kolejce. Pozytywny wpływ w postaci zmniejszonej potrzeby rozwoju sieci, a tym samym oszczędność kosztów.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Procedury przyłączenia do sieci	Oprócz szczegółowej przejrzystości w zakresie zdolności hostingowych sieci należy ustanowić jasne kryteria wejściowe dla wniosków o przyłączenie do sieci w celu zapewnienia, aby gotowe do budowy projekty nie znajdowały się w niekorzystnej sytuacji ("kto pierwszy gotowy, ten lepszy"), a także jasno określone kamienie milowe, które umożliwiają filtrowanie kolejki w przypadku przyszłej potrzeby (podejście oparte na kamieniach milowych). Wprowadzenie opłat rezerwacyjnych proporcjonalnych do wielkości projektu i wnioskodawcy, które byłyby wykorzystywane na pokrycie kosztów przyłączenia lub uznawane w momencie realizacji projektu.	Zniechęcanie wnioskodawców do składania spekulacyjnych oraz przedwczesnych wniosków o przyłączenie, prowadzące do efektywniejszego i szybszego obsługiwania wnioskodawców, którzy są gotowi do przyłączenia się w najbliższej przyszłości. Pozytywny wpływ na całkowitą długość procedury przyłączenia i kolejki do przyłączenia.
OSP, OSD	Procedury przyłączenia do sieci	Zapewnienie regularnego przekazywania informacji na temat statusu wniosków o przyłączenie i wpływu na zdolność hostingową sieci, najlepiej za pomocą narzędzi cyfrowych i w czasie rzeczywistym.	Większa przejrzystość dla użytkowników sieci, która pozytywnie wpływa na uzasadnienie biznesowe (większa pewność co do przyszłych szacunków dotyczących przyłączenia, co przekłada się na możliwość odpowiedniego dostosowania strategii zamówień publicznych).
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Procedury przyłączenia do sieci	Wprowadzenie jasnych harmonogramów pełnego wykorzystania zarezerwowanej przepustowości dla nowych przyłączeń oraz kryteriów dotyczących zwrotu przepustowości do innych projektów znajdujących się w kolejce, jeżeli zakontraktowane wykorzystanie sieci nie zostanie osiągnięte.	Uwolnienie dodatkowej zdolności hostingowej sieci, prowadzące do wcześniejszego przyłączenia wnioskodawców oczekujących w kolejce. Pozytywny wpływ w postaci zmniejszonej potrzeby rozwoju sieci, a tym samym oszczędność kosztów.
Krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Procedury przyłączenia do sieci	Zagwarantowanie pełnej cyfryzacji przy rozpatrywaniu wniosków o przyłączenie i zapewnienie powiązanych zachęt, co umożliwi osiągnięcie wystarczającego poziomu obserwowalności sieci.	Przyspieszone rozpatrywanie wniosków o przyłączenie do sieci i zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla użytkowników sieci, a także dla operatorów sieci (możliwość automatycznego rozpatrywania prostych wniosków, bez konieczności przeprowadzania szczegółowych kontroli manualnych itp.).
OSP, OSD ENTSO-E Organizacja OSD UE	Procedury przyłączenia do sieci	Regularne monitorowanie sytuacji w kolejce do przyłączenia (podejście oparte na kamieniach milowych) i stosowanie kryteriów filtrowania w przypadku niezrealizowania kamieni milowych (zasada "wykorzystaj lub strać"). Operatorzy sieci powinni dążyć do regularnego publikowania informacji na temat czasu oczekiwania w kolejce do przyłączenia, zgodnie z wymogami dotyczącymi przejrzystości określonymi w dyrektywie w sprawie energii elektrycznej, a ENTSO-E i organizacja OSD UE powinny dążyć do regularnego publikowania aktualizacji na szczeblu europejskim, aby poprawić ogólną przejrzystość.	Uwolnienie dodatkowej zdolności hostingowej sieci, prowadzące do wcześniejszego przyłączenia wnioskodawców oczekujących w kolejce. Pozytywny wpływ w postaci zmniejszonej potrzeby rozwoju sieci, a tym samym oszczędność kosztów. Większa przejrzystość dla użytkowników sieci, która pozytywnie wpływa na uzasadnienie biznesowe (większa pewność co do przyszłych szacunków dotyczących przyłączenia, co przekłada się na możliwość odpowiedniego dostosowania strategii zamówień publicznych).
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Procedury przyłączenia do sieci	Wprowadzenie jasno określonych wskaźników czasu oczekiwania na przyłączenie, kamieni milowych i kryteriów efektywności dla operatorów sieci wraz z karami w przypadku ich niespełnienia, przy jednoczesnym uwzględnieniu przyczyn pozostających poza kontrolą operatora sieci.	Zapewnienie proporcjonalności między wymogami dla użytkowników sieci a wymogami dla operatorów sieci oraz zapewnienie efektywnego rozpatrywania wniosków o przyłączenie, a tym samym skrócenie czasu realizacji przyłączenia.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Procedury przyłączenia do sieci	Ustanowienie zasad umożliwiających hybrydyzację aktywów w przepisach krajowych i ramach regulacyjnych, a także w odpowiednich krajowych warunkach dostępu do sieci i jej użytkowania.	Umożliwienie wcześniejszego przyłączania aktywów, które mogą być przedmiotem hybrydyzacji, a tym samym poprawa uzasadnienia biznesowego, prowadząca do zwiększenia konkurencyjności. Uwolnienie zdolności hostingowej sieci, która w przeciwnym razie byłaby potrzebna, umożliwiające wcześniejsze przyłączenie innych wnioskodawców oczekujących w kolejce. Pozytywny wpływ w postaci zmniejszonej potrzeby rozwoju sieci, a tym samym oszczędność kosztów.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny, OSP, OSD	Procedury przyłączenia do sieci	Pełne umożliwienie stosowania elastycznych umów przyłączeniowych. Wykorzystanie uzupełniających profili obciążeń i rozważenie zachęt ekonomicznych dla użytkowników sieci w zamian za ich elastyczność.	Umożliwienie wcześniejszego przyłączania aktywów, a tym samym poprawa uzasadnienia biznesowego, prowadząca również do zwiększenia konkurencyjności.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Procedury przyłączenia do sieci	Ramy na rzecz ustalania priorytetów, jeżeli będą potrzebne, należy oprzeć na obiektywnych, niedyskryminacyjnych kryteriach, które mogą priorytetowo traktować zastosowania przyjazne dla sieci (np. magazynowanie, elastyczność niezwiązana z paliwami kopalnymi), zastosowania przyjazne dla klimatu, wartość społeczną, interes bezpieczeństwa, podstawowe potrzeby lub kryteria ekonomiczne, stosownie do przypadku i w danym kontekście krajowym. Rozważenie wpływu na odbiorców na różnych poziomach napięcia i we wszystkich grupach odbiorców oraz zapewnienie, aby ramy nie uniemożliwiały dostępu do sieci określonym grupom użytkowników lub technologiom.	Umożliwienie priorytetowego traktowania w oparciu o sytuację i preferencje specyficzne dla danego kraju w przypadku, gdy zdolność hostingowa sieci jest niewystarczająca i oczekuje się, że sytuacja ta nie ulegnie zmianie. Umożliwia to wcześniejsze przyłączenie najbardziej krytycznych zastosowań, a tym samym przynosi pozytywne skutki społeczne, klimatyczne i gospodarcze.
Państwa członkowskie, krajowy organ regulacyjny	Procedury przyłączenia do sieci	Zapewnienie, aby każdemu wprowadzeniu ram na rzecz ustalania priorytetów towarzyszył wyraźny okres przejściowy, a inni użytkownicy byli w pełni uwzględnieni w dyskusjach na temat rozwoju sieci i byli w stanie wcześnie przekazywać informacje na temat planowanej przepustowości sieci.	Zapewnienie stabilności i przewidywalności otoczenia regulacyjnego, co będzie miało pozytywny wpływ na ogólną konkurencyjność danego kraju.

1 COM(2025) 79 final.

2 Z danych Eurelectric wynika, że w 2024 r. 450 000 OZE wnioskowało o przyłączenie do sieci w 12 państwach, co stanowi wzrost o 133 % w porównaniu z 2021 r.

3 Fraunhofer ISI, Fraunhofer IEG, Guidehouse, REKK, Badanie dotyczące planowania rozwoju sieci, struktur taryf i wniosków o przyłączenie do sieci dystrybucji energii elektrycznej, wrzesień 2025 r., https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/ 08843617-9cf8-11f0-97c8-01aa75ed71a1 (dalej "badanie OSD").

4 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

5 Badanie OSD.

6 Zawiadomienie Komisji w sprawie wytycznych dotyczących inwestycji wyprzedzających na rzecz rozwoju przyszłościowych sieci elektroenergetycznych, C/2025/3291, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX% 3A52025XC03179&qid=1750695420666.

7 Zawiadomienie Komisji w sprawie wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu, https://energy.ec.europa.eu/publications/communication-future-proof-network-charges-reduced-energy-system-costs_pl.

8 Od blokady do rozwoju sieci: rozwiązanie problemu kolejek do przyłączenia do sieci, aby usprawnić transformację energetyczną - Eurelectric, 2025 r.

9 Badanie OSD.

10 W skali Europy brakuje spójnych danych na temat całkowitej liczby wniosków o przyłączenie. W niedawnym badaniu OSD "Digital Solutions for Handling Connection Requests" [Rozwiązania cyfrowe w zakresie rozpatrywania wniosków o przyłączenie] zgromadzono dane z 11 państw, które wskazywały na stały wzrost o około 53 % rocznie od 2021 r. (tj. roczny wzrost wynoszący 53,6 % w latach 2021-2022, 53,1 % w latach 2022-2023 i 52,96 % w latach 2023-2024).

11 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej; art. 6, 6a i 31.

12 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej; art. 50 i 57.

13 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych.

14 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1711 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniająca dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1747 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenia (UE) 2019/942 i (UE) 2019/943 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej.

15 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, art. 16, 16a, 16b, 16c, 16d, 16e, 16f i 17.

16 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

17 Wytyczne ACER-CEER dotyczące planowania sieci dystrybucji energii elektrycznej, lipiec 2025 r., Sieci gotowe na przyszłość: model planowania dystrybucji opracowany przez ACER i CEER | www.acer.europa.eu.

18 W zawiadomieniu Komisji w sprawie wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu energetycznego wyjaśniono warunki, na jakich można wykorzystywać fundusze publiczne do pokrywania ogólnych kosztów sieci.

19 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sieci, brakujące ogniwo - unijny plan działania na rzecz sieci, COM(2023) 757 final.

20 Stan na sierpień 2025 r. na podstawie wyników badania OSD.

21 Badanie OSD.

22 Sprawozdanie ACER-CEER z monitorowania rynku z 2024 r. dotyczące sprzedaży detalicznej energii i ochrony konsumentów.

23 Prezentacja organizacji OSD na forum ds. infrastruktury energetycznej w 2025 r., dostępna pod adresem https://energy.ec.europa.eu/ events/11th-energy-infrastructure-forum-2025-06-02_pl.

24 Strategia w sprawie zastosowania AI, https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/apply-ai.

25 Zawiadomienie Komisji w sprawie wytycznych w sprawie nieulegających dezaktualizacji opłat sieciowych w celu obniżenia kosztów systemu.

26 Negatywne przykłady obejmują na przykład pełne finansowanie najwyższej jakości sieci poprzez odpowiednie ustalenie głębokiej opłaty za przyłączenie, na przykład całej linii przesyłowej przez kilku użytkowników przyłączonych do sąsiedniej podstacji na poziomie dystrybucji.

27 Płytkie opłaty za przyłączenie oznaczają, że użytkownicy sieci płacą za infrastrukturę łączącą ich instalację z siecią przesyłową lub dystrybucyjną (przewód i inne niezbędne urządzenia), natomiast głębokie opłaty za przyłączenie oznaczają, że użytkownicy sieci płacą (dodatkowo) za koszty innych projektów wzmocnienia/rozbudowy wymaganych w istniejącej sieci przesyłowej lub dystrybucyjnej, aby umożliwić przyłączenie użytkowników sieci. Źródło: sprawozdanie ACER na temat praktyk w zakresie taryf sieciowych z marca 2025 r.

28 Badanie OSD.

29 Również zgodnie z art. 59 ust. 1 lit. l) dyrektywy (UE) 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

30 Art. 50 rozporządzenia (UE) 2019/943 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz art. 31 dyrektywy (UE) 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

31 Art. 50 rozporządzenia (UE) 2019/943 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz art. 31 dyrektywy (UE) 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

32 Badanie OSD.

33 Sprawozdanie organizacji OSD "Rozwiązania cyfrowe w zakresie rozpatrywania wniosków o przyłączenie" (październik 2025 r.), https://eudsoentity.eu/news/dso-entity-published-a-new-report-on-digital-solutions-for-handling-connection-requests/.

34 Badanie OSD.

35 Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/631 z dnia 14 kwietnia 2016 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący wymogów w zakresie przyłączenia jednostek wytwórczych do sieci.

36 Zarówno elastyczne umowy przyłączeniowe, jak i udzielanie zamówień publicznych na usługi służą podobnemu celowi, jakim jest rozwiązanie problemów związanych z ograniczeniami przesyłowymi w sieciach, lecz można ukształtować je w sposób prowadzący do nieoptymalnego wykorzystania elastyczności składników aktywów przyłączonych do sieci. W niektórych przypadkach operator systemu może nie pokrywać kosztów elastyczności składników aktywów w ramach elastycznych umów przyłączeniowych. W przypadku ograniczeń przesyłowych operator systemu priorytetowo traktowałby elastyczność zapewnianą przez elastyczne umowy przyłączeniowe, aby zmniejszyć ograniczenia przesyłowe w sieci, nawet jeżeli dostępne są tańsze rozwiązania w zakresie zarządzania ograniczeniami przesyłowymi, na przykład przez wyraźną reakcję popytu w celu zmniejszenia ogólnych kosztów systemu. Na przykład można wyobrazić sobie sytuację, w której operator systemu ma dwie możliwości rozwiązania problemu ograniczeń przesyłowych: uruchomienie elastycznej umowy przyłączeniowej lub wykorzystanie wyraźnej elastyczności zapewnianej za pośrednictwem lokalnej platformy rynku. Z punktu widzenia operatora systemu elastyczną umowę przyłączeniową można postrzegać jako wolną od opłat ze względu na jej strukturę (np. dzięki niższym taryfom), podczas gdy dostawca wyraźnej elastyczności musiałby otrzymywać wynagrodzenie za każde uruchomienie. Nawet jeśli z perspektywy dostawcy wyraźna elastyczność jest tańsza niż elastyczna umowa przyłączeniowa, operator systemu może zawsze preferować uruchomienie elastycznej umowy przyłączeniowej, co prowadzi do nieefektywnego wykorzystania elastyczności systemu.

37 Badanie OSD, stan na sierpień 2025 r.

38 Należy zauważyć, że jedynie Trybunał Sprawiedliwości może dokonać pełnej wykładni prawa Unii, w związku z czym streszczenie nie ma na celu przedstawienia kontroli transpozycji w odniesieniu do właściwego wdrażania ram prawnych UE.

39 https://www.acm.nl/en/publications/acm-working-new-decision-opportunities-prioritization-projects-contribute-major-social- objectives-getting-connected-grid.

40 Badanie OSD.

41 https://www.acm.nl/en/publications/acm-welcomes-opinions-about-its-new-draft-decision-opportunities-prioritization-projects- contribute-major-social-objectives-getting-connected-grid.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2025.6703
• Rodzaj: informacja
• Tytuł: Zawiadomienie Komisji - Wytyczne dotyczące efektywnych i terminowych przyłączeń do sieci
• Data aktu: 2025-12-19
• Data ogłoszenia: 2025-12-19
• Data wejścia w życie: 2025-12-19