Konkluzje Rady w sprawie poprawy i wspierania dostępu do kultury
Konkluzje Rady w sprawie poprawy i wspierania dostępu do kultury (C/2024/7446)(C/2024/7446)
UZNAJĄC:
1. Fakt, że dostęp do kultury jest podstawowym prawem człowieka zgodnie z art. 27 Powszechnej deklaracji praw człowieka ustanawiającym prawo każdej osoby do swobodnego uczestnictwa w życiu kulturalnym, że prawa dotyczące dziedzictwa kulturowego są nierozerwalnie związane z prawem do uczestnictwa w życiu kulturalnym oraz że dzieci mają prawo do wszechstronnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym zgodnie z art. 31 Konwencji ONZ o prawach dziecka.
2. Oenzetowski Pakt na rzecz przyszłości 1 , w którym potwierdzono, że prawa kulturalne są prawami człowieka, i uznano rolę kultury we wspieraniu spójności społecznej i umożliwianiu zrównoważonego rozwoju.
3. Potrzebę zapewnienia wszystkim równego dostępu do kultury i równego uczestnictwa w niej zgodnie z art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 21 i 22 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
4. Deklarację Światowej Konferencji UNESCO na temat Polityk Kulturalnych i Zrównoważonego Rozwoju - MONDIACULT 2022, w której podkreślono znaczenie wspierania inkluzywnego dostępu do kultury i uczestnictwa w życiu kulturalnym. Kartę z Porto Santo z 2021 r., 2 w której zalecono usunięcie barier w dostępie do kultury oraz promowanie inkluzywności i różnorodności w uczestnictwie w kulturze. Deklarację z Caceres 3 z 2023 r., w której stwierdzono, że kulturę należy uznać za podstawowe globalne dobro publiczne i umieścić na najwyższym szczeblu politycznym.
5. Prawo osób z niepełnosprawnościami do uczestnictwa w życiu kulturalnym na równych zasadach z innymi osobami, zgodnie z art. 30 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i ze strategią Komisji Europejskiej na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030, oraz szczególną rolę europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i Nagrody Access City w ułatwianiu osobom z niepełnosprawnościami dostępu do świadczeń i usług w dziedzinie kultury.
6. Zawarte w planie prac UE w dziedzinie kultury na lata 2023-2026 4 zaproszenie skierowane do Komisji i Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, aby rozważyli zaproponowanie strategicznych ram UE w dziedzinie kultury, w których znajdą odzwierciedlenie zasady przewodnie przedstawione w załączniku I do planu prac i które będą służyć strategicznemu uwzględnianiu perspektywy polityki kulturalnej i atutów kultury we wszystkich stosownych politykach, programach i inicjatywach UE.
7. Coraz częściej dostrzegany fakt, że uczestnictwo w kulturze ma znaczenie dla zdrowia osób, dobrostanu, spójności terytorialnej i społecznej, a także odgrywa rolę we wzmacnianiu demokracji, co podkreślono w jednym z obszarów priorytetowych planu prac UE w dziedzinie kultury na lata 2023-2026 zatytułowanym "Kultura na rzecz ludzi: zwiększanie uczestnictwa w kulturze i roli kultury w społeczeństwie" i czego dowiodły wyniki sprawozdania Komisji Europejskiej pt. "Culture and Democracy: the evidence" ("Kultura i demokracja: dowody") oraz finansowany przez UE projekt "CultureForHealth" 5 .
8. Wysiłki 6 Unii Europejskiej i jej państw członkowskich podejmowane w ostatnich dziesięcioleciach w celu ułatwienia dostępu do działań kulturalnych i uczestnictwa w nich oraz podnoszenia świadomości w tym zakresie.
9. Europejski akt w sprawie dostępności określający wymogi w tej dziedzinie, które są istotne dla obszaru kultury; dyrektywę w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego; dyrektywę i rozporządzenie wdrażające traktat z Marrakeszu dotyczący dostępu osób słabowidzących do utworów drukowanych; zmianę dyrektywy o podatku od wartości dodanej (VAT), która umożliwia stosowanie tej samej stawki podatku VAT do dostarczania publikacji elektronicznych i publikacji drukowanych, w tym publikacji wypożyczanych przez biblioteki.
10. Zalecenie 7 Komitetu Ministrów Rady Europy przyjęte w 2022 r., w którym kładzie się nacisk na zasadniczą rolę publicznych instytucji kultury w docieraniu do ogółu społeczeństwa, w tym do młodzieży, oraz w zwiększaniu uczestnictwa w kulturze i działaniach kulturalnych, niezależnie od poziomu dochodów i wykształcenia. W zaleceniu podkreśla się również potrzebę uznania wkładu kultury w społeczeństwo demokratyczne oraz znaczenie kultury, dziedzictwa kulturowego i krajobrazu dla trzech wymiarów celów zrównoważonego rozwoju - rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego społeczeństw, a także zasadniczą rolę kultury, dziedzictwa kulturowego i krajobrazu w gospodarce kreatywnej i atrakcyjności terytoriów.
UZNAJĄC:
11. Immanentną wartość kultury jako podstawy kreatywności i autoekspresji, wspierania zdrowia psychicznego i dobrostanu oraz poprawy jakości życia. Kultura przyczynia się również do rozwoju lokalnego i regionalnego, innowacji, produktywnej przedsiębiorczości i postępu gospodarczego, pomagając ludziom w zdobywaniu kluczowych kompetencji, wspierając dzielenie się wiedzą, budując pewność siebie i upodmiotowienie umożliwiające (ponowne) chodzenie na rynek pracy oraz przygotowując ludzi do uczenia się przez całe życie.
12. Znaczenie całościowego podejścia do kultury i do uczestnictwa w kulturze, które to podejście ma włączyć do tych koncepcji aspekt uczestnictwa obywatelskiego. Jest to kluczowe dla osiągnięcia celów społecznych, takich jak wzmocnienie spójności społecznej i demokracji.
13. Fakt, że dostęp do kultury może być utrudniony przez różne przeszkody, w tym przeszkody fizyczne i osobiste ograniczenia finansowe; przeszkody psychologiczne; bariery sensoryczne, poznawcze i kulturowe; wszelkie formy stereotypów i dyskryminacji, w tym ze względu na płeć; przeszkody technologiczne; brak dostępności w środowiskach zbudowanych i wirtualnych, w zakresie informacji, komunikacji, produktów i usług, a także brak czasu i zainteresowania.
14. Fakt, że dostęp do kultury jest ściśle związany z poziomem wykształcenia, możliwościami finansowymi, włączeniem społecznym, dostępnością, uwarunkowaniami geograficznymi i zdrowotnymi oraz że konieczne jest poświęcenie uwagi, by przezwyciężyć te przeszkody i zmniejszyć nierówności społeczne.
15. Znaczenie działań kulturalnych opartych na potrzebach i interesach społeczności regionalnych i lokalnych.
16. Fakt, że poprzez rozwój inkluzywnych i dostępnych technologii - przy zastosowaniu podejścia "projektowanie dla wszystkich" - nabywanie umiejętności cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów oraz cyfryzacja dziedzictwa kulturowego odgrywają kluczową rolę w ochronie i zachowaniu wartości kulturowych, a także w zapewnianiu bezbarierowego, innowacyjnego, szybkiego i przystępnego cenowo dostępu do nich, a jednocześnie zachęcają ludzi do kreatywności i innowacyjności (np. za pośrednictwem mediów społecznościowych).
Z ZADOWOLENIEM PRZYJMUJE:
17. Wsparcie na rzecz uczestnictwa w kulturze, uczenia się i mobilności udzielane za pośrednictwem różnych działań w ramach programów "Kreatywna Europa", Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności.
18. Inicjatywę Centrum Dziedzictwa Europejskiego, której celem jest zwiększenie udziału obywateli w dziedzictwie kulturowym.
19. Fakt, że Eurostat niedawno zaktualizował swoje statystyki kultury dotyczące uczestnictwa w kulturze.
20. Międzynarodową kampanię #culture2030goal, służącą włączeniu do celów zrównoważonego rozwoju w agendzie na okres po 2030 r. konkretnego celu dotyczącego kultury - bez przesądzania o dyskusjach na temat okresu po roku 2030.
ZWRACA SIĘ DO PAŃSTW CZŁONKOWSKICH, BY NA ODPOWIEDNIM SZCZEBLU:
21. Chroniły i promowały swobodny, równy dostęp do kultury na wszystkich szczeblach i bez nieuzasadnionych ingerencji lub przeszkód, przy jednoczesnym poszanowaniu różnorodności kulturowej, wielojęzyczności i praw własności intelektualnej, na przykład poprzez programy wymiany i mobilności, inicjatywy w zakresie zwiększenia umiejętności korzystania z mediów oraz wzmacnianie powiązań między kulturą, innowacjami i zrównoważonym rozwojem.
22. W dalszym ciągu zapewniały możliwości uczestnictwa w działaniach kulturalnych - również za pomocą środków cyfrowych - poszerzające zasięg nowych odbiorców - w tym osób młodych i, w szerokim znaczeniu, osób napotykających bariery w dostępie do kultury - i owocujące włączeniem społecznym i poczuciem przynależności do społeczeństwa.
23. Utrzymywały dialog z sektorem kultury i sektorem kreatywnym na temat znaczenia budowania publiczności i docierania do niej oraz wyznaczania dobrze przemyślanych i odpowiednich godzin otwarcia instytucji kultury oraz dat wydarzeń kulturalnych uwzględniających potrzeby odbiorców.
24. Rozważyły włączenie działań kulturalnych i dziedzictwa kulturowego do realizacji i wdrażania innych programów politycznych, na przykład w dziedzinie rozwoju regionalnego i lokalnego, innowacji, rewitalizacji obszarów miejskich, integracji społeczności, zdrowia, dobrostanu i opieki społecznej, między innymi poprzez wykorzystywanie potencjału kultury w odniesieniu do zdrowia psychicznego oraz promowanie na przykład projektów dotyczących recept kulturalnych.
25. Rozważyły współpracę z innymi sektorami w celu włączenia aspektów uczestnictwa w kulturze w ich procesy podejmowania decyzji politycznych, opracowania strategii i systemy finansowania poza polityką kulturalną oraz rozważyły dalsze rozwijanie środków koncentrujących się na znaczącym i równym uczestnictwie wszystkich osób napotykających bariery w dostępie do kultury.
26. Rozważyły podjęcie odpowiednich środków w dziedzinie kultury w celu wyeliminowania nierówności w dostępności kultury, obiektów kultury i zabytków - zwracając szczególną uwagę na osoby z niepełnosprawnościami i osoby o specjalnych potrzebach - na przykład za pośrednictwem mediatorów kulturalnych.
27. Rozważyły wspieranie instytucji kultury zapewniających możliwości zatrudnienia osobom z niepełnosprawnościami, w tym artystom, oraz rozważyły sprawienie, by osoby te były widoczne, w celu zmniejszenia luki w zatrudnieniu między osobami z niepełnosprawnościami i osobami bez niepełnosprawności.
28. Promowały integrację społeczną wszystkich osób napotykających bariery w dostępie do kultury - poprzez rozważenie opracowania ram politycznych oraz krótko- i długoterminowych strategii, a także stworzenia niezbędnych warunków za pomocą środków i zachęt, które usuną administracyjne, finansowe, językowe, społeczno-gospodarcze i innego typu bariery utrudniające uczestnictwo.
29. Rozważyły, w stosownych przypadkach, opracowanie opartych na wiedzy i dobrze zaplanowanych strategii dostępu do obiektów dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym rozwiązań w zakresie zarządzania, które zapewniają równowagę między lepszą dostępnością dla wszystkich odwiedzających a poszanowaniem wyjątkowego charakteru, integralności i autentyczności dziedzictwa kulturowego danego miejsca.
30. Rozważyły wspieranie i stymulowanie lokalnych oddolnych organizacji kulturalnych w miejscach oddalonych, małych lub zagrożonych wyludnieniem w celu promowania oddolnych i inkluzywnych programów kulturalnych, lokalnych inicjatyw kulturalnych i struktur kooperacji.
31. Zastanowiły się nad sposobami podnoszenia świadomości na temat wyzwań, przed którymi stoją osoby napotykające bariery w dostępie do kultury.
32. Rozważyły wspieranie, w stosownych przypadkach, kształcenia formalnego, nieformalnego i pozaformalnego promującego zaangażowanie w kulturę. Ma to służyć podsycaniu zainteresowań i talentów kulturalnych, pobudzaniu zaciekawienia kulturą wśród młodych ludzi i zwiększaniu ich umiejętności w zakresie przedsiębiorczości, aby w ten sposób stymulować rozwój umiejętności kreatywnych niezbędnych do stworzenia wizji lepszej przyszłości dla społeczeństwa.
33. Ułatwiały rozwijanie trwałych partnerstw między szkołami, artystami i organizacjami kulturalnymi i zachęcały do tego, przy jednoczesnym zapewnieniu, by działania te sprzyjały włączeniu społecznemu i były dostępne dla wszystkich dzieci w wieku szkolnym, studentów i młodzieży o mniejszych szansach, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami, oraz wspierały uczenie się przez całe życie i dostęp do formalnej i nieformalnej edukacji artystycznej i praktyk kulturalnych.
34. Rozważyły tworzenie innowacyjnych i łatwo dostępnych formatów dostosowanych do potrzeb młodych ludzi w celu promowania ich uczestnictwa w życiu kulturalnym.
35. W stosownych przypadkach rozważyły dokonanie przeglądu swoich polityk kulturalnych i mechanizmów finansowania, tak by zachęcać do wspierania różnorodnych inkluzywnych i partycypacyjnych organizacji kulturalnych, w tym społeczności oddolnych, z należytym uwzględnieniem wolności artystycznej.
36. Dążyły do ograniczenia barier finansowych utrudniających uczestnictwo i pracę w dziedzinie kultury poprzez promowanie zachęt mających na celu zapewnienie dostępności kultury, a także tworzyły warunki pracy dostosowane do szczególnych potrzeb osób zawodowo związanych z kulturą i artystów 8 .
ZWRACA SIĘ DO PAŃSTW CZŁONKOWSKICH I KOMISJI EUROPEJSKIEJ, BY PRZESTRZEGAJĄC ZASADY POMOCNICZOŚCI, W SWOICH OBSZARACH KOMPETENCJI I NA ODPOWIEDNICH SZCZEBLACH:
37. Rozważyły opracowanie planów dotyczących praw kulturalnych jako jedno z narzędzi służących do nakreślenia planowanych działań w dziedzinie praw kulturalnych, które to plany uwzględniałyby analizę aktualnej sytuacji, wskazanie szczegółowych celów, które należy osiągnąć, i konkretne środki służące ich realizacji.
38. W dalszym ciągu promowały ustanawianie na długi okres i między sektorami współpracy i partnerstw podmiotów sektora kultury i sektora kreatywnego oraz, na przykład, instytucji edukacyjnych, społecznych, zdrowotnych i wymiaru sprawiedliwości, a także organizacji społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym.
39. Nadal promowały dalszy rozwój zdolności cyfrowych organizacji sektora kultury i sektora kreatywnego i specjalistów w tej dziedzinie, a przy tym sprzyjały autoekspresji i dobrostanowi cyfrowemu oraz zapobiegały przepaści cyfrowej.
40. Utrzymywały regularny dialog z organizacjami kulturalnymi - w tym organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami, społeczeństwo obywatelskie i ogół społeczeństwa - na temat równego dostępu do kultury, ze szczególnym naciskiem na cyfryzację i poszanowanie różnorodności kulturowej i językowej, a także na dostosowanie istniejących usług do różnych form niepełnosprawności i ograniczeń oraz na rozwijanie nowych usług tego typu.
41. Zachęcały do prowadzenia badań mających na celu opartą na zdezagregowanych danych i na dowodach ocenę potrzeb i zwyczajów związanych z kulturą charakteryzujących osoby napotykające bariery w dostępie do kultury. Zapewniały dalsze szkolenie osobom zawodowo związanym z kulturą pracującym w powiązanych dziedzinach.
42. Rozważyły dalsze analizowanie czynników utrudniających dostęp do kultury, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich i oddalonych lub obszarów zagrożonych wyludnieniem, problemów społecznych i gospodarczych, niepełnosprawności, uwarunkowań zdrowotnych, sytuacji pozbawienia wolności oraz płci, wieku i wykształcenia. Może to obejmować analizę dotyczącą różnych poziomów i dziedzin dostępu, a także barier strukturalnych, fizycznych, językowych i psychologicznych.
43. Rozważyły, we współpracy z działającą w Eurostacie grupą ekspertów państw członkowskich ds. statystyki kultury, udoskonalenie obecnego sposobu mierzenia uczestnictwa w kulturze. Celem jest sporządzanie częściej i w sposób lepiej ukierunkowany statystyk dotyczących kultury oraz analizowanie związku między kulturą a kwestiami zdrowotnymi, społecznymi i finansowymi, ze szczególnym uwzględnieniem nierówności społeczno-gospodarczych.
44. Podjęły dalsze działania z myślą o promowaniu dziedzictwa kulturowego państw członkowskich i udostępnianiu go w europejskiej bibliotece cyfrowej Europeana za pośrednictwem krajowych partnerów grupowych. W dalszym ciągu rozwijały wspólną europejską przestrzeń danych na potrzeby dziedzictwa kulturowego, aby umożliwić dzielenie się danymi dotyczącymi dziedzictwa ponad granicami krajowymi, a tym samym ułatwić szerszy dostęp do europejskiego dziedzictwa i jego ponowne wykorzystywanie.
45. Rozważyły zapisanie uczestnictwa w kulturze i poprawy infrastruktury kulturalnej jako jeden z celów w przyszłych zaktualizowanych edycjach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności.
ZWRACA SIĘ DO KOMISJI EUROPEJSKIEJ, BY:
46. Zachęcała do tworzenia sieci specjalistów, którzy organizują wydarzenia i działania kulturalne dla osób napotykających bariery w dostępie do kultury. Należy przy tym zwrócić szczególną uwagę na ludność obszarów podmiejskich, poprzemysłowych, wiejskich i peryferyjnych, regionów najbardziej oddalonych oraz obszarów zagrożonych wyludnieniem lub wykluczeniem społecznym.
47. Wykorzystała istniejące możliwości gromadzenia, organizowania i prezentowania - w sposób umożliwiający wyszukiwanie - dobrych praktyk państw członkowskich w zakresie ułatwiania dostępu do kultury osobom napotykającym bariery.
48. W dalszym ciągu nadawała priorytet uczestnictwu w kulturze i ułatwiała dostęp do kultury, w obecnych i przyszłych pracach, na przykład w ramach trwającego programu "Kreatywna Europa" (2021-2027).
49. Zbadała możliwość włączenia aspektów kulturalnych do działań w zakresie monitorowania prowadzonych w państwach członkowskich przez AccessibleEU 9 , ze szczególnym uwzględnieniem kwestii dostępności kultury.
50. Zachęcała do badań nad różnorodnością społeczną sektora kultury i sektora kreatywnego w UE oraz ich wpływem na uczestnictwo w kulturze.
51. Zbadała możliwość przeprowadzenia badania Eurobarometr oceniającego postawy i opinie osób w Unii Europejskiej dotyczące zaangażowania w działania kulturalne i dostępu do kultury - ze szczególnym uwzględnieniem formalnych i nieformalnych działań kulturalnych, a także osób niebędących użytkownikami kultury - oraz potencjalnej roli kultury w podnoszeniu jakości życia obywateli.
52. Zbadała, czy zniżkowy dostęp do instytucji kulturalnych i treści kulturalnych w Unii Europejskiej można powiązać z europejską kartą studenta.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2024.7446 |
| Rodzaj: | informacja |
| Tytuł: | Konkluzje Rady w sprawie poprawy i wspierania dostępu do kultury |
| Data aktu: | 2024-12-13 |
| Data ogłoszenia: | 2024-12-13 |