Opinie - Samorząd i administracja

Prof. Bandarzewski: Unitarne państwo nie musi ograniczać samorządu

Samorząd terytorialny Administracja publiczna

Polska jest państwem jednolitym, co w pewnym stopniu określa zakres samorządności. Jednak znacznie większym problemem jest niechęć znacznej części klasy politycznej, różnych opcji, do powierzania samorządom terytorialnym zbyt dużego zakresu praw i obowiązków – twierdzi prof. Kazimierz Bandarzewski z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uważa, że od lat ma miejsce przeciwne zjawisko – odbieranie samorządom już posiadanych kompetencji.

12.01.2026

Sejm pod alkomatem marszałka - projekt atrakcyjny politycznie, ale ryzykowny

Administracja publiczna

Regularnie powraca społeczne oburzenie „dziwnym” zachowaniem parlamentarzystów. Odpowiedzią na nie ma być poselski projekt ustawy, pozwalający marszałkowi na podstawie „uzasadnionych podejrzeń” poddać posła badaniu alkomatem i wykluczyć go z obrad. Choć intuicyjnie pomysł wydaje się rozsądny, w praktyce może rodzić poważne wątpliwości konstytucyjne i ustrojowe. W utrwalonych demokracjach nie ma takich przepisów.

10.01.2026

Czy Rzeczpospolita Polska chroni swoją infrastrukturę kolejową?

Administracja publiczna Cyberbezpieczeństwo Bezpieczeństwo publiczne

Wysadzenie torów na trasie Warszawa–Lublin w listopadzie 2025 roku obnażyło słabości systemu ochrony infrastruktury kolejowej w Polsce. Choć uniknięto katastrofy, zdarzenie stawia pytania o skuteczność działań państwa i rolę Straży Ochrony Kolei – formacji umundurowanej, której kompetencje i status prawny pozostają ograniczone w porównaniu z innymi służbami mundurowymi – pisze dr Paweł Bała, adwokat specjalizujący się w sprawach dotyczących służb mundurowych.

29.12.2025

Centralny Rejestr Umów - choroba legislacyjna, czyli prawo tworzone przeciw praktyce

Zamówienia publiczne Finanse publiczne Finanse samorządów

W Polsce potrafimy pisać projekty ustaw szybciej, niż jesteśmy w stanie przeczytać ich uzasadnienia. Wystarczy impuls polityczny, komentarz w mediach, nagłówki o aferze i już - kancelarie Sejmu pracują nocami, a eksperci dowiadują się o zmianach z internetu. To nie jest efekt uboczny, to mechanizm. Centralny Rejestr Umów stał się jednym z najjaskrawszych dowodów tej patologii — pisze Grzegorz Bełbowski, prawnik, który uczestniczył w tworzeniu ustawy na etapie rządowym.

22.12.2025

Granice języka, granice prawa - feminatywy w urzędowym nazewnictwie

Samorząd terytorialny Prawo pracy

Ewolucja języka niesie za sobą zmianę myślenia. Jest ona ważna, ale powinna zachodzić poprzez zmiany w myśleniu, a nie poprzez ustawowe narzucanie odpowiedniego myślenia. Tym bardziej, że zakaz dyskryminacji od dawna zapisany jest w Konstytucji, jak i kodeksie pracy oraz wielu innych przepisach – pisze dr Bartosz Mendyk. Podkreśla, że feminatywy nie są jedynie kwestią stylistyczną lub estetyczną, lecz elementem poszerzania językowego obrazu świata.

19.12.2025

Paweł Kubicki: Polityka społeczna nie przystaje do społeczeństwa, którym się staliśmy i staniemy

Pomoc społeczna Niepelnosprawność Bezpieczeństwo publiczne

Dobra polityka społeczna powinna budować odporny system dostosowany do zmian demograficznych, społecznych i klimatycznych. Jednak ten obszar raczej nie stanie się priorytetem politycznym – zamiast kompleksowych działań zobaczymy jedynie gaszenie punktowych problemów i ich chwilowe wprowadzenie na agendę. W efekcie pozostaniemy przy modelu interwencyjnym, a nie wyprzedzającym zmiany społeczne – mówi prof. Paweł Kubicki.

29.11.2025

Race na Marszu Niepodległości i sens karalności ich użycia

Prawo karne Administracja publiczna Policja Bezpieczeństwo publiczne

Czy odpalanie rac podczas Marszu Niepodległości to wykroczenie, czy może jednak integralna część oprawy zgromadzeń odbywających się 11 listopada. Analiza art. 54 Kodeksu wykroczeń oraz rozporządzenia wojewody wskazuje, że penalizacja może budzić poważne wątpliwości natury prawnej – uważa dr Paweł Bała.

26.11.2025

Nadal brakuje szczegółowych zasad nadawania przydziałów mobilizacyjnych w obronie cywilnej

Obrona cywilna Bezpieczeństwo publiczne

Minął prawie rok od uchwalenia ustawy z dnia 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej. Mimo tego nadal nie obowiązuje rozporządzenie w sprawie nadawania i uchylania przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Oznacza to, że wojewodowie nie są w stanie właściwie procedować w tych sprawach i tym samym rekrutować personelu obrony cywilnej - pisze dr Jarosław Dolny.

25.11.2025

Strażacy ochotnicy w cieniu – rosną obowiązki, maleje wsparcie

Obrona cywilna Bezpieczeństwo publiczne

Państwo dokłada ochotniczym strażom pożarnym nowe zadania. W związku z odbudowywanym systemem obrony cywilnej, OSP stały się podmiotami tego systemu z nowymi, trudnymi zadaniami do wykonania z chwilą wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny. Ochotnicy nie zawiedli podczas pandemii, w chwili ataku Rosji na Ukrainę czy podczas powodzi na Dolnym Śląsku w 2024 r. Jednak w ostatnich dwóch latach państwo nie dostrzega ich poświęcenia i zapomina, aby ich docenić. Ochotników obecnie ustawia się w pozycji „roszczeniowych osób” - pisze dr Dariusz P. Kała.

19.11.2025

Konwent przewodniczących jednostek pomocniczych - nowy aktor w samorządowej scenie

Samorząd terytorialny

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim wprowadza zmiany w funkcjonowaniu jednostek pomocniczych. Od 2026 roku pojawi się możliwość tworzenia konwentów przewodniczących, a kierownicy jednostek pomocniczych zyskają nowe uprawnienia, m.in. udział w komisjach rady gminy. Choć konwent ma charakter doradczy, jego rola budzi pytania o wpływ na lokalne decyzje i relacje z organami gminy – pisze dr Bartosz Mendyk.

12.11.2025

Schrony i ukrycia w inwestycjach budowlanych – wyzwanie dla samorządów

Administracja publiczna Budownictwo Obrona cywilna

Od 2026 roku inwestorzy realizujący nowe inwestycje budowlane będą musieli zmierzyć się z dodatkowymi wymaganiami, dotyczącymi zapewnienia możliwości adaptacji wybranych części obiektów na miejsca doraźnego schronienia. Projektanci i samorządy będą zaś musieli wypracować nowy model współpracy, w którym inwestycje budowlane, obok funkcji użytkowych, staną się również elementem infrastruktury bezpieczeństwa publicznego – pisze Malwina Kołodziej, radca prawny.

05.11.2025

Co z tymi schronami? Samorządy potrzebują narzędzi do realizacji nowych obowiązków

Administracja publiczna Budownictwo Obrona cywilna Bezpieczeństwo publiczne

Jednym z najtrudniejszych wyzwań ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej jest zapewnienie mieszkańcom dostępu do miejsc schronienia, zarówno podczas zagrożeń naturalnych, jak i militarnych. Aby ułatwić samorządom realizację tego obowiązku, konieczne jest wprowadzenie przepisów umożliwiających lokalizowanie obiektów ochrony ludności w trybie uproszczonym, wzmocnienie eksperckie samorządów oraz zmiany w finansowaniu takich inwestycji – uważa Michał Liżewski, adwokat, partner w kancelarii LEGALLY.SMART

17.10.2025

Spóźniona obrona cywilna

Administracja publiczna Bezpieczeństwo publiczne

Mimo że w 2023 r. gotowy był projekt ustawy dotyczący obrony cywilnej, zaakceptowany przez stroną samorządową na Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, oraz skonsultowany w szeroko prowadzonych konsultacjach społecznych, został całkowicie odrzucony przez nowo wybrane władze państwa po wyborach 15 października 2023 r. Nowy projekt ustawy przygotowany przez nową koalicję rządową, wszedł w życie dopiero po około 1,5 roku po wyborach, a proces wydawania rozporządzeń wykonawczych wciąż nie jest ukończony - pisze dr Dariusz Kała.

26.09.2025

Ochrona stosunku służbowego żołnierzy – drobna korekta czy głęboka zmiana?

Prawo pracy Wojsko

Ustawa o obronie Ojczyzny bardzo dużo miejsca poświęca prawom i obowiązkom żołnierzy jako zbiorczej kategorii osób pełniących czynną służbę wojskową. Prawnie kategoria żołnierza nie jest jednolita. Wiele przepisów dotyczy żołnierzy, czyli osób pełniących czynną służbę wojskową, zawodową zasadniczą, terytorialną, w aktywnej rezerwie, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, ale część norm prawnych ograniczono do żołnierzy zawodowych, a część jest wspólna dla żołnierzy zawodowych i niezawodowych - pisze dr Paweł Bała.

24.09.2025

Nowelizacja ustawy o CPK to pozorna próba balansu

Samorząd terytorialny Środowisko Ład Przestrzenny

W pracach nad projektem ustawy spółka CPK podkreśla, że założeniem nowelizacji jest rezygnacja z rozwiązań najbardziej uciążliwych dla osób posiadających tytuł prawny do nieruchomości objętych inwestycją oraz inwestycjami towarzyszącymi. Jednocześnie w uzasadnieniu do projektu wprost wskazuje się, że celem noweli jest optymalizacja prowadzonych procesów inwestycyjnych. Czy dwa przeciwstawne założenia udało się uwzględnić i pogodzić w nowelizacji - analizuje dr Małgorzata Szymańska-Pałamarz, radca prawny.

16.09.2025

Czy członek partii politycznej może zaskarżyć uchwały organów partyjnych?

Wybory

Sąd Apelacyjny w Warszawie zajął stanowisko w precedensowej sprawie dotyczącej dopuszczalności drogi sądowej oraz możliwości dochodzenia ochrony prawnej przez członka partii politycznej, którego prawa zostały ograniczone na mocy decyzji wewnętrznych organów partyjnych. Sprawa ta rzuca nowe światło na możliwość stosowania art. 189 k.p.c. w relacjach wewnątrzpartyjnych - pisze mec. Zuzanna Miąsko z Kancelarii Dubois i Wspólnicy .

28.08.2025

Zmiany w ustawie o elektromobilności. Co czeka właścicieli mieszkań i zarządców?

Budownictwo

Projekt nowelizacji ustawy o elektromobilności ma ułatwić instalację ładowarek do aut elektrycznych w budynkach wielorodzinnych. Nowe przepisy większą inicjatywę przekazują ich mieszkańcom i tym samym ograniczają rolę zarządców. Czy jednak upraszczanie procedur nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa i interesów pozostałych mieszkańców - zastanawia się Malwina Kołodziej, radca prawny.

09.08.2025

Czy samorząd może ogłaszać się „wolnym od imigracji”?

Samorząd terytorialny

W odpowiedzi na manifestacje Ruchu Obrony Granic, część rad gmin i powiatów rozważa przyjęcie uchwał deklarujących niechęć wobec imigrantów lub ogłaszających dany samorząd jako „wolny od imigracji”. W niektórych jednostkach prace legislacyjne już trwają. Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czy organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mają prawo podejmować takie uchwały, skoro przepisy prawa tego nie przewidują?

22.07.2025

Wiele pieniędzy na OSP jest marnotrawionych

Samorząd terytorialny

Miliony środków na ochotnicze straże pożarne marnotrawi się na poziomie samorządów lokalnych. Państwo, samorządy terytorialne i branżowe, podmioty systemu ochrony przeciwpożarowej w ostatnich dwóch latach nie podejmują praktycznie żadnych działań systemowych w kierunku zapobieżenia temu zjawisku. Jednocześnie państwo nie znajduje pieniędzy na zwolnienie dodatku emerytalnego OSP z podatku, który stanowi iluzoryczne zasilenie kasy państwa - pisze dr Dariusz Kała.

18.07.2025

Czy płatność gotówką w parkometrze może być zabroniona

Podatki i opłaty lokalne

Brak możliwości dokonywania płatności gotówką w parkometrach w strefie płatnego parkowania może naruszać przepisy prawa. Takie rozwiązanie może dyskryminować osoby, które nie chcą lub nie mogą w danym momencie skorzystać z metod płatności bezgotówkowej. Ograniczenia techniczne nie uzasadniają wykluczenia płatności gotówką emitowaną przez Narodowy Bank Polski, która pozostaje prawnym środkiem płatniczym w Polsce.

12.07.2025