Stanecki: W roli audytora zewnętrznego Inspekcji Pracy już obecnie sprawdza się Rada Ochrony Pracy
Inspekcja pracy jest corocznie kontrolowana przez ten organ kontroli państwowej, co ma swoje umocowanie w art. 4 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli. NIK przeprowadza kontrolę działalności Państwowej Inspekcji Pracy (12 części budżetu państwa) pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności (art. 2 ust. 5) – pisze Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, odnosząc się do propozycji wnioskowania przez Radę Ochrony Pracy do Sejmu o przeprowadzenie kontroli działalności Państwowej Inspekcji Pracy przez Najwyższą Izbę Kontroli.
Najwyższa Izba Kontroli bada w szczególności wykonanie budżetu państwa za poprzedni rok oraz realizację ustaw i innych aktów prawnych w zakresie działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno-administracyjnej, w tym zamówień publicznych oraz realizację zadań audytu wewnętrznego (art. 3). Przeprowadzając kontrolę, Najwyższa Izba Kontroli ma prawo rozszerzyć jej zakres na inne okresy, w których podejmowano działania mające wpływ na wykonanie budżetu za rok objęty kontrolą.
Czytaj więcej: ROP chce wzmocnić PIP, wzmacniając swój nadzór nad inspekcją pracy>>
Kontrole NIK w PIP
W latach 2023-2024 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy łącznie pięć kontroli, podczas których pozytywnie (w jednym przypadku opisowo) oceniono wykonanie budżetu PIP. Wśród skontrolowanych jednostek znalazły się Główny Inspektorat Pracy (w latach 2023, 2024) oraz Okręgowe Inspektoraty Pracy w Warszawie, Olsztynie i w Kielcach w 2023 roku. W większości przypadków sformułowane w wystąpieniu pokontrolnym wnioski nie miały wpływu na ogólną ocenę jednostki. Wszystkie jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy zastosowały się do sformułowanych zaleceń i wdrożyły działania wskazane przez Najwyższą Izbę Kontroli.
Ponadto corocznie Komisja do Spraw Kontroli Państwowej rozpatruje i opiniuje dla Komisji Finansów Publicznych sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w części 12 – Państwowa Inspekcja Pracy, na podstawie m.in. analizy Najwyższej Izby Kontroli w ww. zakresie. Sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2023 i 2024 zostały pozytywnie zaopiniowane.
Audyt wewnętrzny…
Warto też podkreślić, że w Państwowej Inspekcji Pracy, zgodnie z ustawą o finansach publicznych, prowadzony jest stały audyt wewnętrzny. Obejmuje wszystkie obszary działania Państwowej Inspekcji Pracy, zarówno działalność podstawową obejmującą działalność merytoryczną, statutową charakterystyczną dla Inspekcji Pracy (np. działalność kontrolno-nadzorczą, prewencyjno-promocyjną), jak również działalność wspomagającą obejmującą ogólnie rozumiany proces zarządzania jednostką, zapewnia sprawność i skuteczność działań w obszarze działalności podstawowej (np. gospodarka finansowa, zamówienia publiczne, zarządzanie kadrami, itp.). W ramach audytu prowadzone są zarówno zadania zapewniające jak i czynności doradcze w ww. obszarach działalności Państwowej Inspekcji Pracy. Audytem wewnętrznym objęte są wszystkie jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy, tj. Główny Inspektorat Pracy, 16 Okręgowych Inspektoratów Pracy oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu.
...i stały nadzór ROP nad działaniami PIP
Działania Państwowej Inspekcji Pracy pozostają również pod stałym nadzorem działającej przy Sejmie Rady Ochrony Pracy. Oprócz corocznych sprawozdań oraz udzielania odpowiedzi na przesyłane przez ROP pytania, Państwowa Inspekcja Pracy cyklicznie przekazuje opracowania dotyczące zagadnień będących przedmiotem szczególnego zainteresowania ROP (ujętych w planie pracy ROP), które są prezentowane na posiedzeniach Rady i tam podawane szczegółowej analizie.
Dla przykładu w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przygotowała m. in. informację nt. działań na rzecz promowania bezpieczeństwa w środowisku pracy, warunków pracy i ich kontroli na budowach strategicznych, zapewnienia odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne), wpływu pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Przedstawiła również do oceny i akceptacji ROP sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2024, projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. – cz.12 budżetu państwa, oraz program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026.
Ponadto w 2025 r. przekazane zostały dodatkowe informacje i odpowiedzi na pytania ROP, przykładowo: informacja dot. szkoleń kadry kierowniczej Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2024; informacje dotyczące szczegółowych danych nt. skarg z zakresu dyskryminacji zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2024 r.; informacja na temat projektowanych procedur i działań Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących realizacji projektu ustawy z 1 września 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw; pismo GIP informujące o konsultowaniu projektu ustawy przez Państwową Inspekcję Pracy (z załączoną tabelą uwag do projektu ustawy oraz OSR) oraz dodatkowo przekazanie opinii dot. projektu zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Należy dodać, że szczegółowa informacja o wskazanych aspektach działalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak też projekt programu działania Państwowej Inspekcji Pracy na kolejne lata, sprawozdania z dotychczasowej działalności oraz projekt budżetu przekładane są również sejmowej Komisji do spraw Kontroli Państwowej.
Ponad to zgodnie z pismem Przewodniczącego Rady Ochrony Pracy z 28 kwietnia 2025 r., od maja ub.r. Państwowa Inspekcja Pracy została zobowiązana do przedstawiania comiesięcznych sprawozdań składanych przez Głównego Inspektora Pracy przed Radą Ochrony Pracy dotyczących bieżącej działalności Państwowej Inspekcji Pracy. Celem tych sprawozdań, zgodnie z treścią pisma, jest informowanie Rady o działaniach podejmowanych przez Głównego Inspektora Pracy w związku z pełnioną funkcją, a także o najważniejszych wydarzeniach związanych z funkcjonowaniem Państwowej Inspekcji Pracy, z uwzględnieniem najistotniejszych efektów działalności nadzorczo-kontrolnej i prewencyjno-promocyjnej realizowanej przez okręgowe inspektoraty pracy oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu. Pierwsza informacja we wnioskowanym zakresie przedstawiona została podczas posiedzenia ROP 6 maja ubiegłego roku i obejmowała kwiecień 2025 r.
Informacje przekazywane Radzie w comiesięcznych sprawozdaniach odnoszą się w pierwszej części do kluczowych zadań koordynowanych przez Główny Inspektorat Pracy w obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej, współpracy międzynarodowej oraz działalności informacyjno-edukacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy, a także – na czym Radzie szczególnie zależało – działalności wewnątrzurzędowej w ujęciu wieloaspektowym. W dalszej części sprawozdanie podzielone jest na 17 podrozdziałów, w których raportowane są wyniki kontroli w poszczególnych jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy (w podziale na prawną ochronę pracy, z uwzględnieniem legalności zatrudnia, oraz na techniczne bezpieczeństwo pracy).
W praktyce ROP dysponuje wszelkimi materiałami do dokonania pełnej oceny bieżącej działalności Państwowej Inspekcji Pracy.
Ze względu na koszty, jakie miałyby wiązać się z audytem zewnętrznym przewidzianym w projekcie, w trosce o finanse publiczne wydaje się, że w roli audytora zewnętrznego Inspekcji Pracy już obecnie sprawdza się Rada Ochrony Pracy.
Jednocześnie chciałbym podkreślić, że Państwowa Inspekcja Pracy jest gotowa poddać się każdej formie dodatkowej kontroli, audytu, czy inspekcji przewidzianej w obowiązujących przepisach, ponieważ działa w sposób transparentny, z poszanowaniem prawa i dbałością o racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi.
