Projekt (nr UD396) rzeczywiście zawiera rozwiązania, które od dawna były oczekiwane przez pracodawców. Na pozytywną ocenę zasługuje możliwość wprowadzenia przez Radę Ministrów zwolnienia obywateli wybranych państw z obowiązku uzyskiwania zezwoleń na pracę. W uzasadnieniu projektu wskazano jako potencjalnych beneficjentów tego rozwiązania m.in. obywateli Australii, Kanady, Japonii, Republiki Korei, Nowej Zelandii, Singapuru, Izraela, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Tajwanu. Kolejnymi uproszczeniami są rezygnacja z umieszczania danych paszportowych w zezwoleniach na pracę oraz formalne dopuszczenie zawierania umów w formie elektronicznej za pośrednictwem systemu eUmowy.
Czytaj też w LEX: Ograniczenia w zakresie zatrudniania obywateli Wenezueli, Gruzji i Kolumbii >
Wszystkie te zmiany mogą ograniczyć część zbędnych formalności i usprawnić proces zatrudniania cudzoziemców. Jednocześnie trudno nie zauważyć, że obok upraszczania procedur projekt przewiduje także znaczące zwiększenie obowiązków po stronie pracodawców.
Czytaj również: Cudzoziemcy potrzebni gospodarce, ale procedury ich zatrudniania wciąż zawodzą>>
Coraz więcej obowiązków dla pracodawców
Najbardziej odczuwalną zmianą może okazać się rozszerzenie obowiązków notyfikacyjnych. Już teraz pracodawcy są zobowiązani do powiadamiania za pośrednictwem portalu praca.gov.pl o zatrudnieniu i zmianach warunków zatrudnienia dla obywateli Ukrainy.
Czy posiadanie numeru PESEL ze statusem UKR jest wystarczające do legalnego wykonywania pracy, czy też pracodawca powinien żądać dodatkowych dokumentów? - sprawdź w LEX >
Obowiązek zgłoszenia podjęcia pracy ma zostać rozszerzony na liczne dodatkowe grupy cudzoziemców zwolnionych z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, w tym m.in. studentów, absolwentów polskich uczelni, posiadaczy Karty Polaka czy członków rodzin obywateli polskich.
Dotychczas zatrudnienie takich osób nie wiązało się z dodatkowymi formalnościami. Po wejściu nowych przepisów pracodawca będzie musiał nie tylko ustalić podstawę pobytową cudzoziemca, ale również ocenić, czy powstaje obowiązek zgłoszenia i pilnować ustawowego terminu 7 dni od dnia podjęcia pracy przez cudzoziemca. Za niedopełnienie tych obowiązków przewidziane zostały sankcje finansowe w wysokości od 1 000 do 3 000 zł.
W praktyce oznacza to kolejne procedury, dodatkowe obowiązki administracyjne i większe ryzyko błędów formalnych.
Czytaj też w LEX: Dostęp do rynku pracy oraz praca tymczasowa cudzoziemców >
Od legalnego zatrudnienia do stałego monitorowania zgodności
Projekt przewiduje także nowe podstawy odmowy wydania zezwoleń na pracę, związane z wcześniejszymi naruszeniami obowiązków przez pracodawcę.
Coraz większego znaczenia nabierać będą kwestie proceduralne, takie jak terminowe odpowiadanie na wezwania urzędów, przedstawianie wymaganych dokumentów czy usuwanie stwierdzonych nieprawidłowości. Nawet wcześniejsze uchybienia mogą wpływać na możliwość uzyskania kolejnych zezwoleń.
Czy można udostępnić zatrudnionego cudzoziemca innej firmie? - sprawdź w LEX >
Dodatkowo projekt zakłada powiązanie okresu ważności zezwolenia na pracę z okresem ważności paszportu cudzoziemca. Oznacza to konieczność jeszcze dokładniejszego monitorowania dokumentów pracowników zagranicznych oraz wcześniejszego planowania kolejnych procesów legalizacyjnych.
W efekcie pracodawca nie tylko zatrudnia cudzoziemca. Musi również stale monitorować jego dokumenty, śledzić terminy, analizować zmieniające się przepisy i realizować coraz szerszy katalog obowiązków informacyjnych.
Kto powinien odpowiadać za weryfikację przestrzegania przepisów?
Oczywiście pracodawcy powinni dochowywać należytej staranności i przestrzegać obowiązujących przepisów. Jest to niezbędny element legalnego zatrudniania cudzoziemców.
Pojawia się jednak pytanie, czy skuteczne egzekwowanie prawa powinno opierać się przede wszystkim na nakładaniu kolejnych obowiązków administracyjnych na przedsiębiorców.
Obowiązki podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi oraz aktywizacja i integracja cudzoziemców - czytaj w LEX >
Państwo dysponuje już dziś instrumentami pozwalającymi skutecznie weryfikować przestrzeganie przepisów. Zarówno Państwowa Inspekcja Pracy, jak i Straż Graniczna posiadają szerokie uprawnienia kontrolne w zakresie legalności zatrudnienia i legalności pobytu cudzoziemców. To właśnie kontrole prowadzone przez wyspecjalizowane organy powinny stanowić podstawowy mechanizm wykrywania nieprawidłowości i egzekwowania obowiązujących regulacji.
Tymczasem kolejne nowelizacje coraz częściej opierają się na założeniu, że to pracodawca powinien samodzielnie identyfikować ryzyka, monitorować zgodność z przepisami i ponosić odpowiedzialność za ewentualne błędy formalne. W praktyce część funkcji kontrolnych zostaje stopniowo przeniesiona z organów państwa na przedsiębiorców.
Czytaj również: Praca tymczasowa cudzoziemców – przepisy do zmiany>>
Skuteczne egzekwowanie przepisów w Polsce wymaga sprawnych kontroli, a nie wyłącznie nowych obowiązków
Uszczelnianie systemu zatrudniania cudzoziemców jest potrzebne. Nikt nie kwestionuje konieczności przeciwdziałania nadużyciom czy pracy wykonywanej niezgodnie z przepisami.
Warto jednak zastanowić się, czy każda kolejna reforma musi prowadzić do zwiększania obciążeń administracyjnych dla firm, które legalnie zatrudniają cudzoziemców. Alternatywą mogłaby być dalsza cyfryzacja procesów, automatyczna wymiana danych pomiędzy urzędami oraz skuteczniejsze wykorzystanie istniejących uprawnień kontrolnych przez organy państwa.
Takie rozwiązania pozwalałyby zwiększać szczelność systemu bez nakładania kolejnych obowiązków na przedsiębiorców.
Czy powierzenie obywatelowi Ukrainy mniejszej liczby godzin wymaga ponownego przesłania powiadomienia? - sprawdź w LEX >
Potrzebna równowaga
Projekt zawiera kilka zmian, które należy ocenić pozytywnie. Nie ulega jednak wątpliwości, że jego szerszym efektem będzie dalsze zwiększenie odpowiedzialności pracodawców za prawidłowe funkcjonowanie systemu zatrudniania cudzoziemców.
Jak postąpić w przypadku wygaśnięcia oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy i wizy? - sprawdź w LEX >
Dlatego obok dyskusji o uproszczeniu procedur warto postawić również pytanie o proporcje. Czy skuteczne egzekwowanie przepisów powinno polegać przede wszystkim na nakładaniu nowych obowiązków na pracodawców, czy raczej na sprawnym działaniu administracji i skutecznych kontrolach prowadzonych przez właściwe organy państwa?
Od odpowiedzi na to pytanie zależy nie tylko efektywność systemu migracyjnego, ale również atrakcyjność Polski jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej i zatrudniania zagranicznych talentów.
Karolina Schiffter, adwokat, partner w kancelarii Fragomen Schiffter
