Sejm zajmuje się dwoma projektami, które mają nowelizować Prawo o adwokaturze i Ustawę o radcach prawnych. Problem w tym, że część wprowadzanych propozycji nie jest tożsama, a to - jeśli nie zostanie poprawione i uwzględnione - może pogorszyć sytuację np. aplikantów adwokackich. Chodzi m.in. o to, że po poprawkach w ustawie adwokackiej znikną ograniczenia w zastępowaniu adwokata przez aplikanta radcowskiego. Projekt zmian w ustawie o radcach prawnych tego nie przewiduje.

Wydłużają się prace rządu nad projektem ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, które mają zastąpić ubezwłasnowolnienie. Do końca października ma on ponownie być rozpatrywany przez Komitet Stały Rady Ministrów. Wcześniej został z niego wycofany do ponownych ustaleń międzyresortowych, a te wciąż trwają. Jedną z nadal nierozstrzygniętych kwestii jest finansowanie rozwiązań zaproponowanych w ustawie. Środowisko osób z niepełnosprawnościami oczekuje, że projekt jak najszybciej znajdzie się w parlamencie.

Z roku na rok w Polsce przybywa kotów, moda na posiadanie tego zwierzęcia wręcz wzrasta. Obecność tych czworonogów w mieszkaniach, na klatkach schodowych, w przestrzeni publicznej i za płotem sąsiada generuje problemy w prawie cywilnym, karnym i administracyjnym. Nic więc dziwnego, że sprawami z wątkami tych futrzastych zwierzaków musi zajmować się Temida.

Prokurator krajowy Dariusz Korneluk zdecydował o przekazaniu środków finansowych w wysokości 5 tys. zł brutto na etat do wszystkich jednostek organizacyjnych prokuratury. Cel to jednorazowa wypłata jako rekompensata braku zaplanowanych podwyżek w ramach „drugiego kroku". W piśmie skierowanym do Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP, wskazuje m.in. na pogorszenie się sytuacji finansowej prokuratury i zapewnia, że nie wycofuje się z obietnic.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych zwróciło się do Ministerstwa Finansów o przeanalizowanie budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich. Środki dla Rzecznika muszą być adekwatne do potrzeb. Według MSZ, skuteczne działanie RPO pozwala zmniejszyć liczbę kierowanych przeciwko Polsce skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, co w ogólnym rozrachunku przyczynia się to do zmniejszania zobowiązań budżetowych związanych z wypłacaniem odszkodowań.

Sąd rejonowy skontroluje, czy decyzja prokuratora o odmowie ustanowienia pełnomocnika dla przesłuchiwanego świadka była zasadna. Będzie miał na to siedem dni, a odmowna decyzja prokuratora będzie wykonalna z chwilą uprawomocnienia. Równocześnie dopuszczalne będzie przesłuchanie świadka bez pełnomocnika i przed decyzją sądu, w sytuacjach niecierpiących zwłoki lub ze względu na ważny interes śledztwa - projekt zmian w procedurze karnej trafił właśnie do opiniowania.

Trudna sytuacja w wymiarze sprawiedliwości skutkuje kolejnymi decyzjami, które mogą stać się podstawą do wzruszania wyroków. Tym razem chodzi o sędziów, którzy skończyli 65 lat życia, nie uzyskali zgody obecnej KRS na dalsze orzekanie, a pozostają czynnymi sędziami. Jest ich obecnie 53, a prawnicy nie mają wątpliwości, że przy ich orzeczeniach są podstawy do podnoszenia zarzutu nienależytego składu. Są też głosy, że obecne przepisy - uzależniające dalsze orzekanie od zgody KRS - są niekonstytucyjne.

Od 1989 r. aż do dzisiaj, stan sędziowski nie rozliczył się całościowo i ostatecznie ze swoją przeszłością, w tym ze stalinowskim sądowym bezprawiem - napisał prezydent Karol Nawrocki w liście do uczestników konferencji w Sądzie Najwyższym poświęconej sądownictwu lat 1945-1989. Dodał, że część środowisk politycznych i prawniczych nie ma problemu z uznawaniem niezawisłości sędziów mianowanych przez komunistyczną Radę Państwa, a jednocześnie - według niego - ostentacyjnie i bezprawnie kwestionuje status sędziów wykształconych i powołanych w wolnej Polsce.

W czwartek, 23 października, rusza ogólnopolski projekt Ministerstwa Sprawiedliwości, promujący zawód asystenta sędziego - „Asystent Sędziego - Prawo. Praktyka. Przyszłość". Celem ma być zwiększenie świadomości wśród studentów i absolwentów prawa na temat roli asystentów sędziów w wymiarze sprawiedliwości oraz zachęcenie młodych prawników do wyboru tej ścieżki kariery. Sami asystenci apelują do resortu o poprawę warunków pracy, wyższe wynagrodzenia i ułatwienia w awansie na stanowisko sędziego.

Sędzia sam zdecyduje, czy może orzekać po 65. roku życia. Jeśli będzie czuł się na siłach, poinformuje o takiej woli prezesa „swojego" sądu apelacyjnego – nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed urodzinami. Będzie musiał dodać do takiego oświadczenia zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że jego stan zdrowia na to pozwala. Następnie prezes „niezwłocznie" zawiadomi o tym ministra sprawiedliwości i KRS – wynika z projektu noweli Prawa o ustroju sądów powszechnych, który trafił do opiniowania.

Jeszcze w tym roku ma być gotowy projekt o charakterze deregulacyjnym, rozszerzający zastosowanie tzw. milczącego załatwiania spraw z kodeksu postępowania administracyjnego. Założenia zmian, o które postulowali przedsiębiorcy, trafiły już do wykazu prac rządu. Równocześnie ustawa ma nie wyłączać aktywnego działania administracji w sprawach, w których wprowadza się tryb milczącej zgody.

Sejm zajmie się nie tylko nowelizacją prawa o Adwokaturze, ale też zmianami w ustawie o radcach prawnych. Projekt, który wzięła na siebie komisja sprawiedliwości i praw człowieka, wniesiony przez KRRP wraz z petycją, zakłada m.in. zaostrzenie odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego „radca prawny" poprzez wprowadzenie kary ograniczenia wolności albo grzywny do 100 tys. zł. Proponuje się też, by orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego były prawomocne i natychmiastowo wykonalne.

Ministerstwo Sprawiedliwości wyznaczyło zaledwie 10 dni na zgłaszanie uwag do obszernego projektu regulującego m.in. status sędziów powołanych od 2018 r. Uzasadnia to tym, że „gonią" je terminy związane z wyrokiem pilotażowym Wałęsa kontra Polska. Nie przekonuje to jednak ani konstytucjonalistów, ani ekspertów od legislacji. W ich ocenie tak szybkie opiniowanie jest „pozorne", wpływa negatywnie na jakość przyjmowanych ustaw i na prawa obywateli. Nie jest jednak niczym wyjątkowym.

Prokuratura skierowała akt oskarżenia wobec byłego wiceministra sprawiedliwości, obecnie posła PiS, Michała Wosia w sprawie przekazania 25 mln zł z Funduszu Sprawiedliwości na zakup Pegasusa – poinformowała rzeczniczka prasowa prokuratora generalnego prok. Anna Adamiak. Stawiane mu są zarzuty przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków.

Zmiana w systemie losowego przydziału spraw w sądach powszechnych wzbudziła liczne protesty. Pojawiły się zarzuty o ręczne sterowanie składami sędziowskimi. Tymczasem w Naczelnym Sądzie Administracyjnym nikt nie zgłasza uwag do systemu, w którym sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, z uwzględnieniem wydziału i specjalizacji orzeczniczej sędziów.

Sędziowie najczęściej powołują się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i samą Konwencję w orzeczeniach, które dotyczą sędziowskiego statusu. Konwencja zdaje się im jednak umykać np. w sprawach dotyczących tymczasowego aresztowania, bo niezmiennie akceptują ponad 90 proc. prokuratorskich wniosków. Część z nich odwołania do niej umieszcza w uzasadnieniu, ale tego nie rozwija, inni powielają "wzór" z innych orzeczeń - wynika z analizy orzecznictwa sędziów w latach 2024-2025, opracowanej przez dr. Marcina Mrowickiego z Uniwersytetu Warszawskiego.

Sądy odrzucają skargi składane przez system e-Doręczeń, wskazując, że to niepoprawny system komunikacji. Odrzucenie skargi zamyka drogę sądową. Podatnicy tracą konstytucyjne prawo do sądu, a ich pełnomocnicy narażeni są na odpowiedzialność cywilną za błąd w sztuce. Nadzieją dla jednych i dla drugich jest korzystne postanowienie w tej kwestii Naczelnego Sądu Administracyjnego, które może przełamać impas.

Upowszechnianie się sztucznej inteligencji, w tym łatwo dostępnej i prostej w użyciu technologii deepfake, pozwalającej m.in. na wykorzystywanie wizerunku danej osoby bez jej wiedzy i zgody, niesie niespotykane dotąd zagrożenia. Ponieważ obecne regulacje nie są dostosowane do tych wyzwań, trwają prace nad zmianami w prawie, a najbardziej sporną kwestią jest, czy wprowadzić kary konkretnie za deepfake’i.

Sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka wniosła projekt nowelizacji Prawa o Adwokaturze. Chodzi o zmiany, które postulowała Naczelna Rada Adwokacka. Zakłada m.in. doprecyzowanie kwestii związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Do katalogu czynności zawodowych adwokata mają zostać dodane m.in. pośrednictwo w zawieraniu umów, ale też zorganizowane dochodzenie roszczeń od osób trzecich – czyli np. sprawy frankowe i odszkodowawcze.

Projekt regulujący status sędziów powołanych od 2018 r. znosi Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Jej sędziowie będą mieć jednak możliwość startu w konkursach na stanowiska sędziowskie w innych izbach. Zmiany dotkną także Izbę Odpowiedzialności Zawodowej – pozostanie, ale sędziów do niej wskaże I prezes SN, a nie prezydent. Do lamusa ma przejść skarga nadzwyczajna – wprowadzony zostanie mechanizm zapobiegający występowaniu w systemie więcej niż jednego orzeczenia o tym samym spadku.