Tegoroczna kampania prezydencka miała wyjątkowo burzliwy przebieg - emocje sięgnęły zenitu i długo jeszcze nie opadną. Co za tym idzie, w mediach społecznościowych pojawiają się ostre i często niezbyt wyrafinowane komentarze na temat prezydenta-elekta. Choć godność prezydenta chroni prawo karne, to elekta ten przepis nie dotyczy - musi dochodzić sprawiedliwości jak każdy obywatel.

W sporach budowlanych dobrze jest unikać emocji. Oszczędność czasu może zapewnić arbitraż. Mediacja, chociaż nie zawsze skuteczna, również bywa dobrym narzędziem dla tych, którym rzeczywiście zależy na ugodzie. Rozmawiali o tym uczestnicy konferencji „Spory budowlane - negocjacje, mediacje, sąd”.

Trybunał Konstytucyjny odroczył w czwartek bez terminu rozprawę w sprawie uchwalonej w lipcu 2024 r. nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Wcześniej pełen skład TK wysłuchał uczestniczących w posiedzeniu: doradcy prezydenta RP Dariusza Dudka i dwóch członków Rady. Według założeń nowelizacji, 15 sędziów KRS wybieraliby wszyscy sędziowie w Polsce w wyborach bezpośrednich, poprzez tajne głosowanie.

Opublikowano rozporządzenie wprowadzające nowe stawki wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Nowością jest określenie maksimum dla stanowisk kierowniczych na poziomie do 23 tys. zł. W przypadku stanowisk samodzielnych górna stawka wzrośnie z 14,5 tys. zł do 18,9 tys. zł. Nie będzie dolnych widełek. Przepisy zaczną obowiązywać 19 czerwca br.

Martwe dusze na listach poparcia niemal wszystkich kandydatów, nieaktualne nazwiska, niewłaściwe podpisy, PESEL-e, wyborcy bez praw wyborczych - i nikt za to nie odpowiada. Zakończona kampania prezydencka pokazała, że system rejestracji komitetów i samych kandydatów należy poprawić. Czy trzeba jednak zwiększyć limity 1000 podpisów dla utworzenia komitetu i 100 tys. na zarejestrowanie kandydata? Eksperci wskazują inne rozwiązania. I dziwią się, dlaczego wciąż nie ma woli politycznej, aby je wprowadzić.

Od wielu miesięcy planowane były przez rząd kroki przywracające praworządność w wymiarze sprawiedliwości. Teraz, gdy na prezydenta został wybrany Karol Nawrocki, przygotowywane ustawy mogą nie wejść w życie. Prawnicy mówią wprost: trzeba przemyśleć kroki związane choćby z Sądem Najwyższym, Trybunałem Konstytucyjnym czy Krajową Radą Sądownictwa. W przypadku tej ostatniej – w ich ocenie – warto rozważyć wybór nowych sędziów/członków na podstawie obecnej regulacji, ale z udziałem zgromadzeń sędziowskich.

Adwokatura zaapelowała właśnie do premiera o wstrzymanie prac nad obecnie proponowanymi zmianami w ustawie dotyczącej nieodpłatnej pomocy prawnej. Z kolei Krajowa Rada Radców Prawnych wyraża sprzeciw wobec propozycji przewidującej rezygnację z obowiązku składania przez beneficjentów pisemnych oświadczeń o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej.

Trybunał Konstytucyjny opublikował raport, który ma pokazać „Bezprawne czyny wymierzone w TK po 13 grudnia 2023 roku”. W opracowaniu znalazł się m.in. rozdział poświęcony nieuzupełnianiu wakatów sędziowskich. Wskazano, że takie decyzje mogą prowadzić do wniosku, iż obecna większość rządząca nie tyle kwestionuje status sędziów Trybunału lub legalność jego orzeczeń, ile w rzeczywistości uważa, że sąd konstytucyjny jest po prostu niepotrzebny.

Resort sprawiedliwości planuje, że 1 stycznia 2027 r. wejdzie w życie ustawa o biegłych. Projekt – jeszcze nieupubliczniony – jest w uzgodnieniach wewnątrzresortowych. W powołaniu biegłego miałaby uczestniczyć m.in. Komisja Certyfikacyjna Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, której budżet wstępnie szacowano nawet na 1,8 mld zł. Obecnie trwają rozmowy o „akceptowalnym limicie wydatków”. Biegli z kolei obawiają się tego, kto i na jakiej podstawie wejdzie do organu, a tym samym – kto ich będzie oceniał.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie uznał właśnie powództwo sądowego związkowca na etacie, który ze względu na pracę w organizacji związkowej ma pomniejszone sądowe premie i nagrody. Wyrok jest na razie nieprawomocny, ale może być przełomowy. W sądzie walczą też związkowcy pracowników skarbowych, którzy od IV kwartału 2021 r. nie otrzymują nagród.

W ocenie Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” konieczna jest likwidacja Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Takie było wstępne założenie projektu ustawy regulującej status sędziów powołanych od 2018 r. W poprawionej wersji likwidacja ma objąć jedynie Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Państwo nie może godzić się na istnienie organu sprzecznego z polską Konstytucją – protestuje Stowarzyszenie.

Powyborcze emocje jeszcze nie opadły, ale warto przeanalizować, czy i jakie obietnice rządu uda się zrealizować z nowym prezydentem. Obawy prawników dotyczą przede wszystkim wymiaru sprawiedliwości. Trwa pat wokół Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego i KRS. Do tego dochodzi kwestia statusu sędziów powoływanych od 2018 roku. Elekt w kampanii mówił o własnej ustawie sądowej. Do kosza mogą trafić plany dotyczące wiatraków lądowych, obniżenia składki zdrowotnej czy tzw. ustaw światopoglądowych. Prezydent może zakwestionować budżet.

Referendarze są zaniepokojeni m.in. propozycjami rozszerzenia kompetencji notariuszy w zakresie choćby spraw rejestrowych, dotyczących wpisów do ksiąg wieczystych czy nakazów zapłaty. Referendarskie stowarzyszenia, we wspólnym stanowisku, wskazują, że priorytetem powinien być interes obywateli. W ich ocenie takie kroki osłabią bezpieczeństwo obrotu prawnego, ponieważ notariusz – jak wskazują – dokonujący danej czynności nie gwarantuje w pełni dokonania jej prawidłowej kontroli.

Zbliżają się kolejne wakacje, więc jak bumerang wracają postulaty uregulowania kwestii kalendarza pełnomocnika czy wakacji sądowych. W skrócie chodzi o to, by przez pewien okres – nawet miesiąc – wokandy sądowe były praktycznie puste, a terminy nie ścigały adwokatów oraz radców na urlopach. Dwie uchwały w tym zakresie przyjęło niedawne Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Warszawie. „Za” są także sędziowie – ale, jak podkreślają, „z wyjątkami” na tzw. sprawy pilne.

Na postanowienie sądu o wyłączeniu jawności procesu karnego powinno przysługiwać zażalenie do innego, równorzędnego składu tego sądu, a prokurator nie powinien mieć prawa do wiążącego sprzeciwu wobec decyzji sądu o wyłączeniu jawności rozprawy - uważa Rzecznik Praw Obywatelskich. W jego ocenie pozwoli to uniknąć przewlekłości postępowania i będzie zgodne ze standardem konstytucyjnym oraz strasburskim.

Rada Izby Notarialnej w Gdańsku nie stwierdziła uchybień formalnych w aktach notarialnych sporządzonych przez notariuszy w ramach transakcji nabycia kawalerki Jerzego Ż. - podał w piątek rzecznik RIN. Według komunikatu, odpowiedzialność za zgodność z prawdą złożonych przez strony oświadczeń spoczywa na osobach, które je składają.

Rada Główna do Spraw Społecznej Readaptacji i Pomocy Skazanym - to nowy organ opiniodawczo-doradczy działający przy ministrze sprawiedliwości. Jej głównym celem jest koordynowanie działań w zakresie zapobiegania przestępczości, wykonywania orzeczeń oraz pomocy w readaptacji społecznej skazanych i ich rodzin.

Protestów nie można składać po I turze wyborów prezydenckich. Z tego powodu pojawił się zarzut, iż to „nie zapewnia skutecznego środka odwoławczego, co jest sprzeczne z zobowiązaniami w ramach OBWE". Sąd Najwyższy zauważył, że w wielu państwach europejskich kwestionowanie różnych aspektów procesu wyborczego możliwe jest dopiero po jego zakończeniu. Dobitnym tego przykładem są m.in. Niemcy czy Austria.

Wynik zbliżającej się drugiej tury wyborów okaże się niezadowalający dla prawie połowy głosujących. Już szykowane są protesty wyborcze, dotyczące choćby tego, jak finansowano wsparcie poszczególnych kandydatów. I choć nie będzie łatwo udowodnić ewentualnej nieważności wyborów, wciąż otwarte pozostaje pytanie, kto miałby to zrobić. Zgodnie z przepisami leży to bowiem w gestii Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN - tej samej, której status jest kwestionowany m.in. przez stronę rządzącą.

Aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ponownie apelują o podwyższenie przysługującego im stypendium. Jak wskazują, obecnie oscyluje ono w granicach płacy minimalnej i powoduje, że na aplikacji ciężko się utrzymać. Problem dostrzega zresztą sama KSSiP - jej przedstawiciele nieoficjalnie przyznają, że bez wyższego stypendium trudno przyciągać do szkoły najlepszych merytorycznie kandydatów. A MS zapewnia, że kompleksowe prace nad możliwością zmiany są aktualnie prowadzone.