Miasto Chełm (woj. lubelskie) zapowiada zażalenie na odrzucenie przez sąd pozwu dotyczącego wypowiedzenia przez resort kultury umowy na ok. 162 milionów złotych dotacji na budowę i urządzenie Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej. Droga sądowa jest niedopuszczalna, gdyż nie jest to sprawa cywilna – uzasadniał w postanowieniu z 19 listopada ubr. Sąd Okręgowy w Lublinie odrzucenie powództwa. Sprawa dotyczy bowiem porozumienia administracyjnego. -Kwestia ustalenia obowiązywania takiego porozumienia czy skuteczności jego rozwiązania nie należy do sądów powszechnych, ale do sądów administracyjnych – uznał sąd powołując się m.in. na art. 199 par. 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego, a także ustawę z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935). Postanowienie jest jeszcze nieprawomocne. Chełm zapowiada, że po zapoznaniu się z pisemnym uzasadnieniem postanowienia złoży zażalenie do Sądu Apelacyjnego w Lublinie.

Bieżąca polityka i trudna historia

Tworzenie muzeum rozpoczęło się w 2020 r. przy współudziale ówczesnego rządu Zjednoczonej Prawicy. Półtora roku trwały negocjacje z właścicielem 7 hektarów pod budowę instytucji, który został kupiony dzięki dotacji z budżetu państwa pod warunkiem utworzenia muzeum. Koszt inwestycji szacowano na 180 milionów złotych (z czego 162 mln zł miała właśnie stanowić cofnięta dotacja z resortu kultury).

Umowę między Chełmem a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN), zakładającą przyznanie miastu dotacji na budowę i decyzję o współprowadzeniu Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej, zawarto w listopadzie 2023 r. Wtedy ostatnie dni ministrem kultury był Piotr Gliński (PiS). W styczniu 2024 r. Bartłomiej Sienkiewicz, nowy szef resortu kultury z rządu Donalda Tuska, zdecydował o jej wypowiedzeniu.

W 2024 r. ministerstwo przekazało tylko milion złotych dotacji podmiotowej na bieżącą działalność placówki. Poza bieżącą polityką, w tle są także różne oceny historyczne. Polskę i Ukrainę od wielu lat różni pamięć o roli Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), która w latach 1943-45 dopuściła się ludobójczej czystki etnicznej na ok. 100 tysiącach polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Dla Polski jest to zbrodnia ludobójstwa (masowa i zorganizowana), a stanowisko to potwierdza oficjalnie Uchwała Sejmu RP z 11 lipca 2023 r.  w 80. Rocznicę Rzezi Wołyńskiej (Monitor Polski z 2023 r. poz. 733). Ukraina zaś przyjmuje interpretację, że był to efekt symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który w równym stopniu odpowiedzialne były obie strony, a OUN i UPA postrzega wyłącznie jako organizacje antysowieckie (ze względu na ich powojenny ruch oporu wobec ZSRR), a nie antypolskie.

Sprawa sądowa o ustalenie

Ponad rok temu miasto złożyło do sądu pozew przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez resort kultury. Chodziło o ustalenie istnienia stosunku prawnego umowy z dnia 27 listopada 2023 r., która zakładała współprowadzenie przez resort kultury planowanego muzeum oraz finansowanie budowy instytucji. Chełm twierdził, że wypowiedzenie umowy przez resort było bezskuteczne i nie wywołało skutków prawnych. MKiDN przekonywało zaś, że umowa o współprowadzeniu muzeum została wypowiedziana po negatywnej ocenie przesłanek stojących za jej podpisaniem oraz w związku z brakiem w budżecie resortu odpowiednich środków na realizację wielomilionowych zobowiązań.

Wsparcie finansowe dla muzeum zapowiada też od listopada ubr. Władysław Kosiniak-Kamysz, wicepremier i szef Ministerstwa Obrony Narodowej. Muzeum Wołyńskie powstałoby w Chełmie (czyli tak, jak to planowano wcześniej) i byłoby zamiejscowym oddziałem Muzeum Wojska Polskiego.