Członków KRS wybiorą sędziowie - Sejm za nowelizacją

Ustawa, którą w piątek przyjął Sejm, ma przywrócić praworządność w wymiarze sprawiedliwości. Chodzi o nowelizację ustawy o KRS, zakładającą wybór jej 15 członków-sędziów przez sędziów, a nie przez Sejm. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zwrócił uwagę, że przyjęcie projektu zagwarantuje, że w składzie KRS-u znajdą się sędziowie „legitymujący się odpowiednim doświadczeniem i odpowiednią wiedzą z zakresu funkcjonowania różnych szczebli sądownictwa”.

Za nowelizacją głosowało 232 posłów, przeciw było 183, zaś 12 posłów wstrzymało się od głosu. Wcześniej Sejm nie zaakceptował m.in. wniosku PiS o odrzucenie tych rozwiązań w całości.

Pierwsza z przyjętych poprawek obniżyła wymaganą liczbę podpisów poparcia dla sędziowskich kandydatów do KRS ze 100 do 50 osób; druga - wykreśliła zakaz kandydowania do KRS przez dotychczasowych sędziowskich członków Rady wybranych do niej wcześniej przez Sejm.

Nowelizacja ustawy o KRS była procedowana w Sejmie w przyspieszonym tempie. Jej pierwsze czytanie oraz posiedzenie komisji sejmowej po pierwszym czytaniu odbyły się w środę. Drugie czytanie miało miejsce w piątek przed południem.

Teraz nowelizacja trafi do Senatu.

Sędziowie wybiorą członków KRS

Według zapowiedzi resortu sprawiedliwości zmiana ma przywrócić „konstytucyjne standardy” wyboru sędziowskich członków KRS przez sędziów. Najważniejszą zmianą jest więc to, że 15 sędziów – członków KRS będzie wybieranych w bezpośrednich i tajnych wyborach - organizowanych przez Państwową Komisję Wyborczą - przez wszystkich sędziów, a nie – jak dotychczas – przez Sejm. MS przekonuje, że chodzi o odebranie politykom wpływu na Radę i oddanie go środowisku sędziowskiemu, co ma przywrócić jej niezależność.

W nowo ukształtowanej Radzie ma być reprezentacja wszystkich rodzajów i szczebli sądów. W KRS mają się znaleźć reprezentanci sędziów sądów powszechnych - apelacyjnych, okręgowych i rejonowych, sądu wojskowego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mandaty mają być rozdzielone proporcjonalnie do liczby sędziów w poszczególnych sądach – w skład 15 sędziów/członków KRS będą wchodzić: 1 sędzia Sądu Najwyższego, 2 sędziów apelacyjnych, 3 okręgowych, 6 rejonowych, po 1 z sądów wojskowych, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych.

Do KRS mogliby kandydować sędziowie z co najmniej 10-letnim stażem orzeczniczym i co najmniej 5-letnim w sądzie, w którym orzekają. Oznaczałoby to, że mogłyby to być także niektóre osoby awansowane do sądu wyższej instancji ponad pięć lat temu już z udziałem KRS w jej obecnym kształcie. Czynne prawo wyborcze będą mieli wszyscy sędziowie.

Dodatkowo, poprzez utworzoną Radę Społeczną przy KRS, ma być realizowana transparentna dla obywateli kontrola działania KRS. Ustawa nie skraca kadencji obecnej Rady.

Czytaj: Ustawa regulująca status sędziów powołanych po 2017 r. już w Sejmie>>

Sędzia "neo" straci stan spoczynku? Będą pozwy i skargi do ETPCz>>

Sędzia "neo", więc wyrok do wzruszenia? Szykuje się Armagedon>>

Czytaj: Projekt ustawy o KRS już w Sejmie>>

Dodatkowo, poprzez utworzoną Radę Społeczną przy KRS, ma być realizowana transparentna dla obywateli kontrola działania KRS. Ustawa nie skraca kadencji obecnej Rady.

Rozwiązania te były procedowane w Sejmie w przyspieszonym tempie. Ich pierwsze czytanie oraz komisja sejmowa po pierwszym czytaniu odbyły się w środę. Drugie czytanie projektu miało miejsce w piątek przed południem.

Minister Żurek zapewnił, że losowania w sądach będą przeprowadzały komisje skrutacyjne, i że ważnym elementem procedury wyborczej, będzie publiczne wysłuchanie kandydatów, obejmujące wystąpienia i możliwość zadawania im pytań. Zaznaczył, że wysłuchanie publiczne będzie transmitowane i udostępniane w internecie.

Kontrola społeczna

Minister Żurek przypomniał, że ustawa wprowadzi rozwiązanie, które sprawi, że osoba wybrana do składu KRS nie będzie mogła łączyć członkostwa w Radzie z pełnieniem funkcji w sądownictwie.

Dodał, że projekt zapewnienia też kontrolę społeczną i transparentności funkcjonowania Rady, w szczególności w zakresie nominacji na stanowiska sędziowskie, gdyż przewidziano w nim, utworzenie Rady Społecznej, złożonej z wszystkich przedstawicieli organizacji zawodów i samorządów prawniczych i trzech przedstawicieli organizacji pozarządowych. - To jest zupełne novum - podkreślił, apelując do Izby o poparcie projektu.

Drugie podejście do zmian w KRS

Projekt tej nowelizacji wpłynął do Sejmu pod koniec grudnia ub.r. wraz z drugim z przygotowanych przez resort sprawiedliwości projektów, czyli rozwiązaniami „o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025”. W odniesieniu do tego drugiego projektu komisja sejmowa zdecydowała w tym tygodniu o przeprowadzeniu wysłuchania publicznego, które wyznaczone zostało na 10 lutego br.

Uchwalona nowelizacja jest drugim podejściem obecnie rządzącej koalicji do zreformowania KRS. Pierwsza nowelizacja ustawy o Radzie – przygotowana jeszcze przez poprzedniego szefa MS Adama Bodnara – została uchwalona latem 2024 r. Wówczas jednak założono, że obecni sędziowie z Rady mieliby stracić mandaty. Nowi mieli zostać wybrani do KRS przez wszystkich sędziów w Polsce, ale prawo do kandydowania na członka KRS nie przysługiwało sędziom, którzy nimi zostali po 2017 r. Tamtą nowelizację dotyczącą KRS ówczesny prezydent Andrzej Duda przed podpisaniem skierował do Trybunału Konstytucyjnego. W listopadzie ub.r. TK orzekł, że nowelizacja była niekonstytucyjna.