Do rzecznika praw obywatelskich wpływają skargi sędziów sądów powszechnych w sprawie niewyrażania zgód przez Krajową Radę Sądownictwa na dalsze zajmowanie przez nich stanowiska po ukończeniu 65. roku życia. Rzecznik Marcin Wiącek wystąpił w tej sprawie do przewodniczącej KRS Dagmary Pawełczyk-Woickiej. Jest już odpowiedź Rady. Wynika z niej, że w 2025 r. na 85 oświadczeń woli dalszego orzekania wydano 51 odmów.

Zastępca przewodniczącego Trybunału Stanu adwokat Piotr Andrzejewski wydał zarządzenie o zwrocie wniosku w sprawie wyrażenia zgody na pociągnięcie przewodniczącej Trybunału Stanu I prezes Sądu Najwyższego Małgorzaty Manowskiej do odpowiedzialności karnej. Według Andrzejewskiego pod pismem brakuje podpisu poprzedniego prokuratora krajowego Dariusza Barskiego.

W Europejskim Trybunale Praw Człowieka wciąż na ocenę czeka kilkaset skarg z Polski, złożonych przez sędziów lub kandydatów na sędziów. A po odebraniu im statusu „szybkich”, na wyroki trzeba będzie jeszcze czekać latami – przypomina Jacek Skrzydło, adwokat, profesor Uniwersytetu Łódzkiego. Mówi o możliwych w tych sprawach ugodach, ale swoim klientom ich nie poleca. Nieco wyżej ceniłby jednostronne deklaracje rządu o naruszeniu konwencyjnych standardów, ale takie propozycje nie pojawiają się.

Społeczna szkodliwość wykroczenia drogowego sędziego była znikoma - orzekł Sąd Najwyższy. Sędzia zrezygnowała z postępowania wykroczeniowego, nie przyjęła mandatu i punktów karnych, więc w tej sposób naraziła się na długie postępowanie dyscyplinarne, które jednak potwierdziło jej zawinienie. Sąd orzekł, że nie zachowała szczególnej ostrożności, ale kary nie poniesie.

Postępowanie elektroniczne przed sądami administracyjnymi, choć od lat zapowiadane jako istotny krok w kierunku cyfryzacji sądownictwa, w praktyce funkcjonuje w sposób dalece odbiegający od ustawowych założeń. Problem nie wynika jednak wyłącznie z braku sprawności organizacyjnej poszczególnych sądów wojewódzkich, lecz z niedostatecznego nadzoru instytucjonalnego – pisze dr Bartosz Bacia, radca prawny.

Trudna sytuacja w wymiarze sprawiedliwości skutkuje kolejnymi decyzjami, które mogą stać się podstawą do wzruszania wyroków. Tym razem chodzi o sędziów, którzy skończyli 65 lat życia, nie uzyskali zgody obecnej KRS na dalsze orzekanie, a pozostają czynnymi sędziami. Jest ich obecnie 53, a prawnicy nie mają wątpliwości, że przy ich orzeczeniach są podstawy do podnoszenia zarzutu nienależytego składu. Są też głosy, że obecne przepisy - uzależniające dalsze orzekanie od zgody KRS - są niekonstytucyjne.

Od 1989 r. aż do dzisiaj, stan sędziowski nie rozliczył się całościowo i ostatecznie ze swoją przeszłością, w tym ze stalinowskim sądowym bezprawiem - napisał prezydent Karol Nawrocki w liście do uczestników konferencji w Sądzie Najwyższym poświęconej sądownictwu lat 1945-1989. Dodał, że część środowisk politycznych i prawniczych nie ma problemu z uznawaniem niezawisłości sędziów mianowanych przez komunistyczną Radę Państwa, a jednocześnie - według niego - ostentacyjnie i bezprawnie kwestionuje status sędziów wykształconych i powołanych w wolnej Polsce.

Wniosek sędziego o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia nie został uwzględniony przez ministra sprawiedliwości. Powodem był argument, że oczekiwanie na zabieg operacyjny nie jest wystarczającą przesłanką do skorzystania z takiego świadczenia. Sąd Najwyższy umorzył postępowanie po wniesieniu zażalenia na decyzję, twierdząc - wbrew opinii sędziego, że – odwołanie przestało być aktualne.

Sędzia Grzegorz Żmij został obwiniony o to, że składał wnioski o wyłączenie w rozpoznawaniu spraw w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego po wyroku ETPCz w Strasburgu w listopadzie 2021 r. Natomiast sędzia Wojciech Katner z Izby Cywilnej usłyszał zarzut niewyłączenia się z rozpoznawania sprawy. Sąd Najwyższy umorzył postępowania.

Zmiana w systemie losowego przydziału spraw w sądach powszechnych wzbudziła liczne protesty. Pojawiły się zarzuty o ręczne sterowanie składami sędziowskimi. Tymczasem w Naczelnym Sądzie Administracyjnym nikt nie zgłasza uwag do systemu, w którym sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, z uwzględnieniem wydziału i specjalizacji orzeczniczej sędziów.

Sędziowie najczęściej powołują się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i samą Konwencję w orzeczeniach, które dotyczą sędziowskiego statusu. Konwencja zdaje się im jednak umykać np. w sprawach dotyczących tymczasowego aresztowania, bo niezmiennie akceptują ponad 90 proc. prokuratorskich wniosków. Część z nich odwołania do niej umieszcza w uzasadnieniu, ale tego nie rozwija, inni powielają "wzór" z innych orzeczeń - wynika z analizy orzecznictwa sędziów w latach 2024-2025, opracowanej przez dr. Marcina Mrowickiego z Uniwersytetu Warszawskiego.

Już większość sędziów Sądu Najwyższego nie uwzględnia w swoich orzeczeniach pierwszeństwa prawa unijnego nad prawem krajowym w kwestii niezawisłości sędziowskiej. I nie wyłącza od orzekania sędziów, którzy zostali powołani na urząd w 2018 r. Twierdzą, że do źródeł prawa nie należą wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE, i jako takie nie mogą stanowić podstawy wydawanych rozstrzygnięć. Oto jeden z ostatnich przykładów.

Projekt regulujący status sędziów powołanych od 2018 r. znosi Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Jej sędziowie będą mieć jednak możliwość startu w konkursach na stanowiska sędziowskie w innych izbach. Zmiany dotkną także Izbę Odpowiedzialności Zawodowej – pozostanie, ale sędziów do niej wskaże I prezes SN, a nie prezydent. Do lamusa ma przejść skarga nadzwyczajna – wprowadzony zostanie mechanizm zapobiegający występowaniu w systemie więcej niż jednego orzeczenia o tym samym spadku.

Na opiniowanie projektu, regulującego m.in. status sędziów powołanych od 2018 r. jest zaledwie 10 dni. Co do zasady, uchwały obecnej KRS w zakresie wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego SN, sądu apelacyjnego, sądu okręgowego, sądu rejonowego i m.in. sędziego NSA, po jej wejściu w życie, zostaną pozbawione mocy prawnej. Równocześnie ex lege zostanie potwierdzony status tych, którzy objęli pierwsze stanowisko sędziowskie albo korzystali z prawa powrotu do zawodu sędziego.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce, by na początku 2026 r. zakończyły się rządowe prace nad projektem regulującym status sędziów powołanych od 2018 r. Sporo emocji budzą m.in. propozycje dotyczące tych, którzy przyszli spoza zawodu - byłych adwokatów, radców czy prokuratorów. Resort oferuje im m.in. stanowisko referendarza, ponad 12 tys. zł brutto i możliwość ponownego startu w sędziowskich konkursach. Ci, którzy przyszli z prokuratury, mogliby też do niej wrócić. Tyle że nie satysfakcjonuje to wskazanych sędziów, referendarze mówią o niesprawiedliwości, a prokuratorzy pytają o koszty.

15 października 2025 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy Uniwersytetem Warszawskim, Wydziałem Prawa i Administracji, a Sądem Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej z siedzibą w Warszawie. W praktyce ma to polegać m.in. na organizacji wspólnych konferencji, seminariów i szkoleń, wymianie materiałów informacyjnych i publikacji, ale także przyjmowaniu studentów na praktyki i staże.

Immunitet formalny przysługuje sędziemu i sędziemu w stanie spoczynku oraz prokuratorowi wyłącznie w okresie pozostawania przez nich w stosunku służbowym. Uchwała ta ma moc zasady prawnej - orzekła Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego uchwale w składzie siedmiu sędziów. Uchwała zapadła jednogłośnie.

Mediacja jest obecna w Polsce od 20 lat, ale ciągle jesteśmy w fazie eksperymentu. Ta faza zakończy się, gdy strony co do zasady będą korzystały z mediacji, a do sądu udadzą się dopiero w ostateczności. Obecnie jednak tylko czasami idzie się do mediatora. Tymczasem, stosowanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów daje ogromne korzyści. Warto edukować strony, pełnomocników i sędziów w tym przedmiocie - wskazuje sędzia Agata Gawłowska-Sobusiak, Prezes Sądu Rejonowego w Brzesku.

Młodzi sędziowie po KSSiP utrzymają swój status dzięki uchwałom zmienionej KRS, awansowani od 2018 r. wrócą na poprzednie stanowiska, ale przez dwa lata zostaną w obecnych sądach na delegacji, z możliwością udziału w nowych konkursach, a osoby, które przyszły z innych zawodów prawniczych, stracą sędziowski status. Projekt trafił już do wykazu prac legislacyjnych rządu, jego przyjęcie planowane jest na pierwszy kwartał 2026 r. Wyroki wadliwie powołanych sędziów mają obowiązywać, chociaż byłaby możliwość ich kwestionowania.

W związku z pismem prokuratora generalnego Waldemara Żurka do 21 sędziów orzekających w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego prezes kierująca pracą tej Izby prof. dr hab. Joanna Misztal-Konecka odpowiedziała, że to jest „atak na niezależność władzy sądowniczej, niezawisłość sędziów oraz gwarantowane konstytucyjnie prawo do rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie”. I brak szacunku dla sędziów.