W sądach trwają zgromadzenia i zebrania, w trakcie których mają zostać zaopiniowani kandydaci do Krajowej Rady Sądownictwa. Gra toczy się o wysoką stawkę, bo Sejm w specjalnej uchwale zadeklarował, że wskazanie sędziów uwzględni. Nic więc dziwnego, że największe stowarzyszenia sędziowskie wzięły sprawę w swoje ręce i mocno wspierają sędziów ze wspólnej listy poparcia. Do tego stopnia, że do swoich członków przesłały SMS-a/przypominajkę z 15 numerami odpowiadającymi numerom ich kandydatów na liście do opiniowania.

Ministerstwo Sprawiedliwości zapewnia w odpowiedzi dla Prawo.pl, że obecnie obowiązujące przepisy zarządzenia w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej nie wyłączają możliwości dokonania wydruku apelacji w postępowaniu cywilnym, pism procesowych wniesionych w toku postępowania wywołanego wniesieniem tej apelacji oraz załączników do tej apelacji oraz do tych pism. W tej sprawie rozważane jest pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego.

W większości sądów od 17 do 22 kwietnia organizowane są zgromadzenia i zebrania, podczas których ma być opiniowanych 60 kandydatów na sędziów/członków Krajowej Rady Sądownictwa. 10 spośród 11 prezesów apelacji zwracało się do sędziów o jak najliczniejszy udział - nie jest to jednak obowiązkowe. Pojawiają się też głosy, że ruch ze strony sędziów problemu nie rozwiąże, bo prezydent może m.in. z tego powodu, ale też z powodu zakwestionowania przez TK części przepisów dotyczących wyboru do KRS, nie uznawać nowego składu Rady.

Zaplanowane na 20 kwietnia 2026 r. opiniowanie sędziów - kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa jawi się jako próba uzależnienia składu Rady od władzy wykonawczej i stowarzyszeń sędziowskich - tych, które publicznie deklarują wsparcie działań ministra sprawiedliwości. To niedopuszczalne w przypadku konstytucyjnego organu, który ma strzec niezależności sądów i niezawisłości sędziów zarówno od ministra, jak i stowarzyszeń. Z kolei sam udział sędziów w takich „prawyborach” będzie niczym innym, jak powrotem do nieprawidłowych praktyk sprzed 2018 r., kiedy część sądów oraz sędziowie sądów rejonowych byli pomijani w wyborach do Rady - pisze sędzia Kinga Śliwińska-Buśkiewicz, członek zarządu OZS "AEQUITAS”.

Sąd Okręgowy w Sosnowcu, rozpoznając sprawę karną o publiczne propagowanie zachowania o charakterze pedofilskim, powziął poważne wątpliwości dotyczące składu sądu po wyroku uchylającym Sądu Najwyższego. Sędzia referent został powołany przez nową KRS, ale strony nie składały w ogóle wniosku o wyłączenie tego sędziego, co do którego nigdy nie przeprowadzono też procedury testu niezawisłości.

Już 17 kwietnia, w piątek, mają odbyć się pierwsze zgromadzenia ogólne sędziów w celu zaopiniowania 60 kandydatów zgłoszonych na sędziów/członków KRS. Kolejne zgromadzenia, ale też zebrania, zaplanowano do 22 kwietnia. Głosy mają być zliczane przez komisje skrutacyjne, następnie przekazywane do sądów apelacyjnych, a stamtąd – po przeliczeniu ze wszystkich podległych sądów – do rąk marszałka Sejmu. Co ważne, nie będą podejmowane w tym zakresie uchwały. Problem może być z samą frekwencją – część sędziów już zapowiada, że nie weźmie w tym udziału, podkreślając, że takie „prawybory" nie mają podstawy prawnej.

Trybunał Konstytucyjny orzekł w czwartek, 16 kwietnia, że przepis ustawy o KRS dający ministrowi sprawiedliwości uprawnienie do potwierdzenia statusu sędziów popierających kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z Konstytucją. Niekonstytucyjne, w ocenie Trybunału, jest też uregulowanie o możliwości zaskarżenia nieprzyjęcia zgłoszenia kandydata do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od dnia doręczenia decyzji.

Rzeczniczka generalna TSUE Tamara Ćapeta w wydanej w czwartek opinii zaproponowała, by Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie tego, czy decyzja o przyjęciu przez Radę UE polskiego Krajowego Planu Odbudowy była zgodna z unijnym prawem. Wcześniej skargę stowarzyszeń sędziowskich, m.in. Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia, odrzucił sąd niższej instancji. Sędziowie podnosili, że choć po wyborach w 2023 r. sytuacja się poprawiła, nadal nie zostali zrehabilitowani.

Wciąż brakuje klarownej wizji sędziowskiego zarządzania sprawami, co mogłoby w istotny sposób usprawnić pracę sądów – twierdzi prof. Aneta Łazarska, sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie. Wśród przyczyn tego stanu wymienia m.in. brak szkoleń w tym zakresie, ale też nadmierne i nieproporcjonalne w skali kraju obciążenia sędziów sprawami. Trudno zarządzać referatem rzędu kilkuset spraw, a obowiązujący od kilku lat System Losowego Przydziału Spraw jeszcze pogłębił ten problem – podkreśla.

Gdy prezes Trybunału Konstytucyjnego odmawia dopuszczenia do orzekania czworga z szóstki wybranych przez Sejm sędziów, pojawiają się pytania o możliwości przymuszenia go do tego lub „obejścia” tej blokady. Przydatnym doświadczeniem może być batalia o przywrócenie do orzekania sędziego Pawła Juszczyszyna i kilkorga innych sędziów zawieszonych przez Izbę Dyscyplinarną SN. Zapadło w tych sprawach wiele wyroków sądów powszechnych, ale z ich egzekucją trzeba było czekać do wymiany prezesów sądów.

Nowo wybrany sędzia Trybunału Konstytucyjnego prof. Krystian Markiewicz zrzekł się urzędu sędziego Sądu Okręgowego w Katowicach. Według nieoficjalnych informacji Prawo.pl, ze względu na to, że wybrano go do Trybunału, miał też zrezygnować z funkcji przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury przy MS. Z kolei sędzia TK Anna Korwin‑Piotrowska poinformowała ministra sprawiedliwości o zwolnieniu etatu w SO w Opolu i wskazała, że jej stanowisko sędziowskie przekształciło się w stanowisko sędziego Trybunału.

Zrzeczenie się urzędu sędziego winno nastąpić jeszcze przed złożeniem ślubowania przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a - zgodnie z utartą praktyką nie później niż po ślubowaniu, a przed stawieniem się w miejscu służbowym - czyli siedzibie TK, w celu podjęcia obowiązków służbowych. Pozostawanie przez osobę wybraną na sędziego TK w stosunku służbowym z sądem powszechnym obliguje prezesa Trybunału do odmowy dopuszczenia jej do wykonywania czynności - pisze dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji.

Zgodnie z przepisami sędzia, który został mianowany lub wybrany do pełnienia m.in. funkcji w organach państwowych, musi niezwłocznie zrzec się swojego urzędu, chyba że przechodzi w stan spoczynku. W ocenie prawników dotyczy to też sędziów Trybunału Konstytucyjnego - w tym prof. Krystiana Markiewicza i sędzi Anny Korwin‑Piotrowskiej. Jak wskazują, powinno to nastąpić po złożeniu ślubowania, bo to ono jest podstawą do zawiązania stosunku służbowego. Część prawników uważa, że następuje to z mocy prawa, a sędziowie w swoich sądach nie mogą już orzekać.

Osoba kierująca Trybunałem Konstytucyjnym nie ma prawa oceniać statusu powołanych do tego organu sędziów. Nie może też ograniczać im dostępu do pracy, na którą zawarli „umowę” z Narodem, a nie z prezesem, ani z prezydentem – twierdzi prof. Michał Romanowski z Uniwersytetu Warszawskiego. I dodaje, że po wielu wyrokach sądów krajowych i europejskich, sprawa ta jest obecnie znacznie prostsza od powadzonej przez niego, jako adwokata, batalii w mieniu Pawła Juszczyszyna i kilkorga innych sędziów zawieszanych w obowiązkach.

Wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. stanowi istotny krok w kierunku wygaszenia kryzysu sądownictwa w Polsce, ponieważ po raz pierwszy w sposób jednoznaczny i całościowy potwierdza, że niezawisłości nie można kwestionować zbiorczo, automatycznie ani w oparciu o kryteria czysto formalne. Jednocześnie daje jasny sygnał, że przyszłe reformy muszą mieścić się w standardach prawa Unii, tak aby nie prowadzić do destabilizacji wymiaru sprawiedliwości, lecz do jego wzmocnienia - pisze dr Monika Smusz-Kulesza, sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi, członek zarządu OZS „Aequitas”

Nieprzeprowadzenie rozprawy jawnej, mimo wniosku pozwanej i gdy jawność była obligatoryjna, należy kwalifikować jako pozbawienie możliwości obrony swych praw przez stronę, co powoduje nieważność postępowania – orzekła Izba Cywilna Sądu Najwyższego w wyroku w sprawie o zapłatę. Przewodniczący sądu II instancji mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia zdalnego, bo w sądzie w czasie pandemii takie rozprawy się odbywały. Z tej możliwości jednak nie skorzystał.

Od 1 marca adwokaci i radcy prawni mogą wnosić niektóre pisma procesowe, w tym apelacje, poprzez portal informacyjny sądów. Wiązały się z tym zmiany rozporządzeń, ale też zarządzenia dotyczącego organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych. Tą ostatnią regulacją wyłączono z wydruku pism i załączników e‑apelacje. Część sędziów uważa, że to wprowadzanie akt cyfrowych regulacjami niższego rzędu, co – w ich ocenie – jest wątpliwe prawnie. Sprawa może znaleźć finał w Trybunale Konstytucyjnym, bo rozważane jest pytanie prawne dotyczące m.in. granic upoważnienia ustawowego dla ministra sprawiedliwości.

Przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym w sprawie tzw. testu niezawisłości sędziego, znowelizowane 15 lipca 2022 r., nie mogą stanowić podstawy skutecznego wniosku procesowego - orzekł sędzia Mariusz Załucki w dwóch postanowieniach. Wniosek oparty na tych przepisach jest zatem niedopuszczalny, co powoduje jego odrzucenie. Postanowienia te nawiązują do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z lutego 2026 roku, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw.

Wybór 15 sędziów/członków Krajowej Rady Sądownictwa wstępnie zaplanowany został na posiedzeniu Sejmu, które odbędzie się w dn. 13-15 maja 2026 r. - poinformowała Kancelaria Sejmu. Do izby wpłynęło 61 kandydatur na sędziowskich członków KRS, jedna kandydatura - jak wskazano - nie spełniła wymogów i nie będzie procedowana. Zgromadzenia ogólne sędziów mają zaopiniować kandydatów 20 kwietnia br.

Sejm zajmie się wkrótce projektem, który ma wzmocnić nadzór sądowy nad kontrolą operacyjną. Zakłada on m.in. wprowadzenie obowiązku informowania sądu o wynikach takiej kontroli po jej zakończeniu, a na jego żądanie również o przebiegu tej kontroli w trakcie jej trwania. Wersja ostateczna została poprawiona m.in. w związku z uwagami zgłoszonymi przez ministerstwo. Niezależnie od tego eksperci podkreślają, że sędziom przy nowych kompetencjach przyda się wsparcie np. biegłych, a to ze względu na „kuchnię operacyjną". Nieodzowne może być też wsparcie kadrowe.