Osoby, które od lat spłacają hipotekę opartą na WIBOR, nie powinny liczyć, że nadchodząca zmiana wskaźnika na POLSTR rozwiąże wszystkie ich problemy. Przed TSUE czekają na rozstrzygnięcie kolejne sprawy dotyczące zmiennego oprocentowania, a równolegle wciąż ustalane są zasady przejścia na nowy wskaźnik. Dla kredytobiorców kluczowe będą dwie kwestie: co zaproponują im banki i czy podpisanie aneksu nie zamknie im drogi do roszczeń za przeszłość – podkreśla Stanisław Rachelski, radca prawny.
Reforma wskaźników referencyjnych to dziś jeden z najważniejszych procesów na polskim rynku kredytowym. Zgodnie z aktualną mapą drogową od początku 2027 r. WIBOR nie powinien trafiać do nowych umów i instrumentów finansowych. Wyjątkiem będą niektóre transakcje zabezpieczające. Wskaźnik nie zniknie jednak z dnia na dzień. Najważniejsze stawki, w tym WIBOR 3M i 6M, mają być publikowane do końca 2036 r., tak aby banki mogły dalej obsługiwać zawarte już umowy. W praktyce przez kolejne lata na rynku będą funkcjonować obok siebie kredyty liczone według różnych reguł. Kto spłaca hipotekę rozpisaną na dwadzieścia czy trzydzieści lat, musi więc patrzeć szerzej niż tylko na różnice między wskaźnikami. Równie ważne jest to, jakie skutki prawne niesie podpis pod aneksem.
Reformy wskaźników nie należy jednak mylić z rozstrzygnięciem sporów o dotychczasowe umowy. To dwie różne sprawy. Pierwsza dotyczy tego, czym zastąpić WIBOR. Druga tego, czy postanowienia umowy były prawidłowe i czy konsument otrzymał wystarczające informacje. Kredytobiorcy powinni pamiętać o tej różnicy, zwłaszcza gdy bank zaproponuje im zmianę warunków umowy.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał 12 lutego br. wyrok w sprawie C-471/24. Dotyczyła ona kredytu hipotecznego oprocentowanego według WIBOR powiększonego o marżę banku. Trybunał uznał, że bank nie musi przekazywać konsumentowi szczegółowych informacji o metodologii, według której powstaje regulowany wskaźnik referencyjny. Jednocześnie potwierdził, że klauzule zmiennego oprocentowania mogą podlegać ocenie na gruncie przepisów chroniących konsumentów przed nieuczciwymi warunkami umownymi.
Czytaj w LEX: WIBOR a dyrektywa 93/13. Omówienie wyroku TS z dnia 12 lutego 2026 r., C‑471/24 (PKO BP) >
Lutowy wyrok TSUE nie oznacza, że każda umowa z WIBOR jest prawidłowa. Nie daje też podstaw do hurtowego podważania wszystkich takich kredytów. O wyniku sprawy przesądzają szczegóły: brzmienie klauzuli oprocentowania, informacje przekazane kredytobiorcy i stan prawny obowiązujący w dniu podpisania umowy. Ten wyrok trzeba czytać w całości, a nie wybierać z niego fragmenty pasujące jednej ze stron sporu. Trybunał określił granice obowiązków informacyjnych banków, ale nie wykluczył badania, czy postanowienia umowy są przejrzyste i uczciwe. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Samo zastosowanie WIBOR nie przesądza ani o wadliwości umowy, ani o braku podstaw do jej zakwestionowania.
Zobacz w LEX: Wyrok TSUE w sprawie C-471/24 (WIBOR) - pogłębiona analiza i propozycje rekomendacji praktycznych >
Duży wpływ na dalsze orzecznictwo mogą mieć połączone sprawy C-586/25 i C-630/25. Dotyczą one umów zawartych, zanim zaczęto stosować rozporządzenie BMR, czyli unijne przepisy o nadzorze nad wskaźnikami referencyjnymi. Przy starszych umowach pojawia się więcej pytań. Jak wówczas ustalano WIBOR? Jakie informacje otrzymywali kredytobiorcy? Czy takie postanowienia można oceniać w świetle dyrektywy 93/13/EWG? Odpowiedzi TSUE mogą wpłynąć na to, jak polskie sądy będą analizować umowy sprzed 2018 r. Przewidywanie wyniku byłoby jednak przedwczesne. Nawet korzystne dla konsumentów stanowisko TSUE nie doprowadziłoby automatycznie do unieważnienia kredytów.
Zobacz w LEX: Kredyty walutowe powiązane z EURO - analiza orzecznictwa oraz najważniejszych zagadnień procesowych >
Przy umowach zawartych przed 2018 rokiem liczy się nie tylko treść klauzuli oprocentowania. Znaczenie ma także otoczenie prawne i sposób funkcjonowania wskaźnika w chwili podpisania umowy. Kolejne pytania prejudycjalne pokazują, że nie wszystkie kwestie zostały rozstrzygnięte. Zanim ktoś zdecyduje się na proces, powinien dokładnie przeanalizować dokumentację kredytową i rozważyć możliwe konsekwencje procesowe.
Nie jest pewne, czy dzięki POLSTR rata spadnie, gdyż wskaźnik ten działa na innej zasadzie niż WIBOR. Opiera się na danych z transakcji na rynku pieniężnym, a reforma ma dostosować polski rynek do rozwiązań wykorzystujących wskaźniki oparte na transakcjach overnight. Kto liczy, że nowy wskaźnik sam obniży ratę, może się rozczarować. Na koszt kredytu składa się nie tylko wskaźnik referencyjny. Liczy się także marża banku, sposób wyznaczania oprocentowania i ewentualne mechanizmy korygujące różnice między wskaźnikami. Najwięcej do przemyślenia będą mieli ci, którym bank zaproponuje dobrowolne przejście z WIBOR na POLSTR albo zmianę na oprocentowanie stałe lub okresowo stałe.
Czytaj też w LEX: Zaskarżanie umów kredytu z klauzulą WIBOR >
Porównanie bieżącej wysokości WIBOR i POLSTR nie wystarczy, żeby ocenić propozycję banku. Trzeba przeanalizować cały mechanizm oprocentowania, czyli marżę, ewentualny spread korygujący i zasady aktualizacji stopy procentowej. Niższy wskaźnik nie musi oznaczać proporcjonalnie niższej raty. Zmiana, która na pierwszy rzut oka wygląda korzystnie, nie zawsze obniża całkowity koszt kredytu.
W miarę postępów reformy część kredytobiorców może otrzymać od banków aneksy zmieniające zasady oprocentowania. Najważniejsze pytanie brzmi: czy dokument ogranicza się do technicznej zmiany wskaźnika, czy wprowadza również inne postanowienia wpływające na prawa i obowiązki stron? Szczególnie uważnie trzeba czytać zapisy dotyczące dotychczasowego sposobu naliczania oprocentowania, potwierdzenia prawidłowości wcześniejszych rozliczeń i ewentualnego zrzeczenia się roszczeń. Nie każdy aneks będzie zawierał takie klauzule. Czy się w nim znalazły i jakie mają skutki prawne, można ocenić dopiero po analizie konkretnego dokumentu.
Kredyty walutowe w EURO – analiza najistotniejszych zagadnień procesowych - czytaj w LEX >
Kredytobiorca powinien dokładnie wiedzieć, pod czym się podpisuje. Aneks, który zmienia wyłącznie wskaźnik referencyjny, może mieć zupełnie inne skutki niż dokument zawierający dodatkowe oświadczenia o dotychczasowym wykonywaniu umowy, dlatego przed podpisaniem warto sprawdzić, czy proponowane rozwiązanie nie wpływa na możliwość dochodzenia roszczeń za wcześniejsze okresy kredytowania. Nie każda zmiana wskaźnika wymaga przy tym indywidualnej zgody kredytobiorcy. Wiele zależy od obowiązujących przepisów, mechanizmów zastępczych i treści samej umowy. Dobrowolny aneks to coś innego niż zmiana wynikająca z przewidzianego prawem mechanizmu zastąpienia wskaźnika.
Dyskusja o WIBOR dotyczy nie tylko praw konsumentów. Pojawia się w niej także pytanie o możliwe koszty dla sektora bankowego. We wrześniu 2026 r. Instytut Sobieskiego opublikował raport o wpływie podważania WIBOR-u na stabilność sektora finansowego i polskiej gospodarki. Autorzy przedstawili scenariusze kosztów zależne od tego, jak sądy będą rozstrzygać sprawy. Przywoływane w debacie dwie kwoty (142 i 284 miliardów złotych) to jednak szacunki scenariuszowe, a nie rzeczywiste straty banków. Ich materializacja zależałaby od szeregu założeń prawnych i ekonomicznych. Spór pokazuje też napięcie między potrzebą stabilności systemu finansowego a ochroną praw konsumentów. Stabilność sektora bankowego jest ważnym elementem bezpieczeństwa gospodarczego, ale sama w sobie nie może przesądzać o ocenie praw konsumentów. Jeżeli umowa zawiera niedozwolone postanowienia, powinny one zostać ocenione zgodnie z obowiązującymi przepisami. Rolą sądu jest rozstrzygnięcie sporu na podstawie prawa i okoliczności sprawy, a nie wyłącznie potencjalnych skutków finansowych dla całego sektora.
Zobacz też szkolenie online w LEX: Kontrola klauzul WIBOR w świetle dyrektywy 93/13 i wyroku TSUE C‑471/24 >
Stanisław Rachelski, radca prawny, wspólnik Kancelarii Rachelski i Wspólnicy
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
