SN: Konsument nie może zrzec się zarzutu przedawnienia

Konsument nie może zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia w stosunku do swojego długu – tak brzmi najnowsza uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Powstała ona w wyniku pytania postawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu o to, czy konsument może zrzec się zarzutu przedawnienia w kontekście zmian wprowadzonych nowelizacją kodeksu cywilnego w 2018 roku. Uchwała jest ważna głównie dla firm windykacyjnych.

Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu historii regulacji związanych z przedawnieniem, w tym z możliwością zrzeczenia się zarzutu przedawnienia zawartych w art. 117 k.c., stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym powrócono do koncepcji uwzględniania przedawnienia przez sąd z urzędu, tyle że jedynie w odniesieniu do roszczeń przeciwko konsumentom. Odmienna redakcja przepisu po 2018 roku sprawiła, że w doktrynie pojawiły się rozbieżności co do wykładni art. 117 k.c. w odniesieniu do możliwości zrzeczenia się przez konsumenta zarzutu przedawnienia.

Czytaj: Komisja kodyfikacyjna proponuje 3-letnie przedawnienie roszczeń cywilnych 

Zrzeczenie jest niemożliwe

Sąd drugiej instancji przedstawił pogląd, że już samo literalne brzmienie tego przepisu może wskazywać, iż konsument przestał być dysponentem zarzutu przedawnienia i dlatego wątpliwość budzi możliwość stosowania do stosunków konsumenckich zrzeczenia się przez konsumenta zarzutu przedawnienia. - W przypadku, gdy przedawnienie uwzględniane jest na zarzut, art. 117 par. 2 k.c. pozwala na zrzeczenie się tego zarzutu, ale sama wykładnia językowa dodanego wskutek nowelizacji paragrafu 2(1) nie odnosi się do zarzutu. Dlatego, że przepis ten traktuje upływ terminu przedawnienia jako źródło korzystnej sytuacji prawnej powstającej z mocy prawa. Wyraża się ona w okoliczności, że niemożliwe jest w odniesieniu do tej sytuacji zrzeczenie się wynikających z niej korzyści - ocenił sąd pytający.

Chęć zawarcia ugody

Z drugiej strony wykładnia funkcjonalna art. 117 k.c. doprowadziła sąd okręgowy do wniosków odmiennych od tych, które wynikają z wykładni językowej. Niezależnie od art. 117 par. 2(1)  k.c. konsument może świadomie podnieść zarzut przedawnienia samodzielnie oraz może także zrzec się uprawnienia wynikającego z przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przyjmuje postać jednostronnego oświadczenia woli, podlegając ocenie z punktu widzenia wad oświadczeń woli.

Czytaj: Termin przedawnienia roszczeń - zasady obliczania nie takie proste 

Jako praktyczny aspekt zrzeczenia się zarzutu przedawnienia przeciwko roszczeniu przysługującemu wobec konsumenta sąd okręgowy podał chęć zawarcia ugody z wierzycielem. - Sąd w takim wypadku powinien ocenić ugodę z punktu widzenia tego, czy nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego lub czy nie zmierza do obejścia prawa - wskazał sąd okręgowy.

Realizacja prawa podmiotowego

Sąd przedstawiający zagadnienie prawne zaproponował, aby zrzeczenie się przez konsumenta zarzutu przedawnienia postrzegać jako przejaw przysługującego mu prawa podmiotowego. Zauważył, że skoro w praktyce obrotu czynność ta najczęściej pozostaje w związku z zawieraniem ugód między dłużnikiem-konsumentem a wierzycielem będącym podmiotem profesjonalnym, to zasadne jest powiązanie dopuszczalności takiego zrzeczenia z funkcjonowaniem zasady swobody umów. Co więcej, skoro sens art. 117 par. 2 k.c. sprowadza się do uwzględnienia przedawnienia roszczenia wobec konsumenta z urzędu, a więc jest to wyjątek od zasady uwzględniania przedawnienia jedynie na zarzut, to wyjątek ten należy interpretować ściśle, a nie rozszerzająco. - Zatem - wyjątek ten nie powinien się rozciągać na uprawnienie konsumenta do zrzeczenia się możliwości skorzystania z przedawnienia – wskazał sąd pytający.

Koniec z ugodami i zrzeczeniem się

Argumentację sądu okręgowego podzielił Sąd Najwyższy. Uchwała podjęta w składzie trzech sędziów SN ucina wieloletnie dyskusje prawne i w praktyce niemal całkowicie blokuje firmom windykacyjnym oraz bankom możliwość masowego handlu i egzekwowania starych, przedawnionych zobowiązań, choćby tzw. chwilówek, za pomocą ugód wymuszających takie zrzeczenie.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej orzekał w składzie: SSN Mariusz Łodko (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Jacek Grela oraz SSN Maciej Kowalski

Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 22 października 2026 r., sygnatura akt III CZP 18/26