W połowie października mają być zaprezentowane założenia do ustawy o pracownikach sądowych. Projekt - jak już wcześniej zapowiadało Ministerstwo Sprawiedliwości - miałby być gotowy pod koniec 2025 r. lub na przełomie 2025 i 2026 r. Rozważane jest m.in. uregulowanie zatrudniania pracowników - część związków postuluje mianowanie, oraz nowy model wynagradzania, np. uzależnienie go od przeciętnej płacy. Przedstawiciele MS zapowiedzieli również zwiększenie o prawie 400 etatów urzędniczych w sądach w 2026 r.

18 września ponownie zebrał się Trybunał Stanu w sprawie wniosku Prokuratury Krajowej o uchylenie immunitetu prof. Małgorzaty Manowskiej, I prezes Sądu Najwyższego. Było to niejawne posiedzenie trzyosobowego składu, które zwołał sędzia adw. Piotr Andrzejewski. Postępowanie zostało umorzone. Część sędziów TS uważa, że obrady były bezprawne.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek poinformował, że trwają intensywne prace m.in. nad dwoma priorytetowymi projektami – ustawą o praworządności, która reguluje m.in. kwestie statusu sędziów powołanych od 2018 r., oraz ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa. Ta ostatnia ma zakładać przywrócenie składu sędziowskiego sprzed poprzedniej noweli ustawy KRS, czyli sprzed grudnia 2017 r. Podstawą zmiany ma być przerwanie kadencji poprzednich sędziów/członków Rady.

W tle spór ustrojowy o niezawisłość polskich sądów. Na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej starły się w czwartek dwa poglądy prawne - ich znaczenie wzrasta po wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 4 września br. Rzecznicy dyscyplinarni sędziów sądów powszechnych występują jednocześnie, ale nawzajem siebie nie uznają. Na ławie obrońców – tzw. paleo-sędziowie, stwierdzający, że TSUE przesądził o powołaniach sędziowskich po 2018 roku.

Nie zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej sędzia w stanie spoczynku za skazanie dwóch opozycjonistów sprzeciwiających się wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku w PRL. Sąd Najwyższy uznał, że mógł popełnić błąd w zakresie wykładni, między innymi poprzez nie rozważenie kwestii związania sądu wojskowego retroaktywnością dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym.

Decyzja ministra Waldemara Żurka o odwołaniu 25 prezesów i wiceprezesów sądów, mimo negatywnych opinii kolegiów i bez opinii KRS, dzieli prawników. Część uważa, że krok był słuszny i uzasadniony prawnie, są jednak i tacy, którzy wskazują, że minister powinien trzymać się przepisów, a odwołanym w ten sposób sędziom przysługują roszczenia od Skarbu Państwa. Podnoszą, że skład obecnej KRS może się nie podobać, ale obowiązuje domniemanie konstytucyjności przepisów, które go regulują.

Jest to pierwsza tego typu sprawa sędziego, którego oświadczenie majątkowe wzbudziło podejrzenie prokuratora. Sześć lat temu do mieszkania sędzi sądu rejonowego weszli funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Prosili o odszukanie kopii rachunków bankowych, które świadczyłyby o posiadanych zasobach finansowych. Teraz prokurator chce uchylenia sędzi immunitetu. Sąd Najwyższy odroczył ogłoszenie orzeczenia do 22 października br.

Kryzys rządów prawa to nie tylko polski problem, bo podobne zjawiska lub ich wczesne symptomy można obserwować w wielu państwach, w których wcześniej te standardy obowiązywały. W Europie, Ameryce Południowej, a nawet we wzorcowej niegdyś demokracji, jaką były USA – twierdzi prof. Marek Safjan, były prezes Trybunału Konstytucyjnego i były sędzia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ocenia ten trend jako bardzo niebezpieczny, ale widzi nadzieję na odrodzenie tej zasady rządzenia.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek powołał Joannę Halinę Raczkowską - sędzię Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie na stanowisko rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych. Sędzia Raczkowska będzie sprawować tę funkcję przez kolejne cztery lata. Wcześniej minister Adam Bodnar przerwał kadencję sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie Piotra Schaba na tym stanowisku.

Naczelna Rada Adwokacka podtrzymała stanowisko wyrażone niedawno przez swoje prezydium, że obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na to, by aplikant adwokacki mógł pracować na stanowisku asystenta sędziego. Główne argumenty to ryzyko konfliktu interesów, zagrożenie dla niezależności aplikanta, ale też i dla wizerunku samej adwokatury. W ocenie jej przedstawicieli rolą poszczególnych izb jest m.in. wsparcie aplikantów w poszukiwaniu pracy w kancelariach adwokackich.

Jeśli ochrona sądu nie pozwala wejść do budynku, to tym samym pozbawia stronę możliwości obrony swych praw. Takie zdarzenie powinno być traktowane tak, jak wadliwości czynności procesowych sądu. Do obowiązków sądu, jako organu władzy publicznej, należy również właściwe zorganizowanie warunków technicznych i lokalowych związanych z przeprowadzaniem rozpraw – takie stanowisko przyjmuje Sąd Najwyższy.

Zespół Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury ds. ustawy o Sądzie Najwyższym praktycznie zakończył już prace nad projektem. Jeśli wszystko się ułoży, to będzie przedstawiony całej Komisji 23 września. Proponujemy m.in. wprowadzenie dodatkowego wymogu pięcioletniego stażu pracy w zawodzie prawniczym dla tzw. akademików kandydujących do SN i czteroletnią karencję dla prawników którzy sprawowali m.in. funkcje rządowe czy byli posłami. Obecnie łatwiej się dostać do SN, niż do sądu okręgowego - mówi dr Jarosław Matras, sędzia SN, przewodniczący zespołu.

Ministerstwo Sprawiedliwości wycofało się z obniżania dodatków funkcyjnych dla m.in. prezesów, wiceprezesów sądów i przewodniczących wydziałów. Nowa wersja projektu rozporządzenia zakłada jednak spory wzrost mnożników dla rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych i jego zastępców - z 0,1 do odpowiednio 0,9 i 0,8 podstawy ustalania wynagrodzenia zasadniczego sędziego. MS uzasadnia to tym, że „nowi" rzecznicy będą mocno obciążeni pracą. Projekt negatywnie zaopiniowała obecna, kwestionowana przez ministerstwo, KRS.

Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę o przedstawieniu prezydentowi RP wniosku o mianowanie asesora sądu rejonowego na urząd sędziego rejonowego. Rada poparła też dwie kandydatury asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na urząd sędziów WSA - w Gorzowie Wielkopolskim i w Warszawie, a także jedną kandydaturę na asesora WSA w Gdańsku. W tym ostatnim konkursie o jedno miejsce ubiegało się aż 11 kandydatów.

I prezes Sądu Najwyższego skierowała wniosek do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem, czy przejście w stan spoczynku sędziów SN w wieku 65 lat nie godzi w konstytucyjne zasady niezawisłości i nieusuwalności sędziów. Chodzi przede wszystkim o zabezpieczenie sytuacji finansowej 31 sędziów, którzy do osiągnięcia 65. roku życia nie będą mieli siedmioletniego stażu służby w SN. Jest to bowiem warunek, aby ich wynagrodzenie zostało podwyższone do stawki awansowej.

W Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury kończą się prace nad nową ustawą o Sądzie Najwyższym. Gotowy projekt ma trafić na jej posiedzenie 23 września br. i zakłada m.in. nowy wymóg dla akademickich kandydatów na sędziego SN. Poza tytułem naukowym będą musieli wykazać się 5-letnim stażem w zawodzie prawniczym. Z kolei byłych ministrów, wiceministrów, posłów i senatorów czekałaby 4-letnia karencja przed wystartowaniem w sędziowskim konkursie. Prawnicy widzą w tym szansę na odpolitycznienie i profesjonalizację SN.

Sędzia Jakub Iwaniec oskarżony o ukrycie akt i nieprzekazanie ich rzecznikowi dyscyplinarnemu ad hoc ministra sprawiedliwości zachowa immunitet - orzekła Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego, której przewodniczył sędzia Paweł Wojciechowski. Podstawą do takiej uchwały był brak umocowania sekretarza stanu Arkadiusza Myrchy do podpisywania zarządzenia w tej sprawie.

Społeczna szkodliwość czynu sędziego jest znikoma, więc nie poniesie on odpowiedzialności karnej i zachowa immunitet, choć przekroczył swe uprawnienia - orzekła Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego. W posiedzeniu - co ciekawe - uczestniczył odwołany zastępca rzecznika dyscyplinarnego, którego obecność i czynne uczestnictwo nie zdziwiło przewodniczącego składu sędziowskiego.

Zwlekanie przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z uzasadnieniami przez ponad 80 dni w 166 sprawach jest przewinieniem służbowym i godzi w powagę urzędu – orzekł Naczelny Sąd Administracyjny i wymierzył sędziemu karę upomnienia. We wszystkich przydzielonych sprawach sędzia ma obowiązek podejmować czynności bez zwłoki, bez narażania stron i Skarbu Państwa na niepotrzebne koszty.

Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje, by asystenci sędziów mogli korzystać z akt sądowych poza sądem. Pytanie jednak: po co mieliby je zabierać do domu, jeśli gros z nich nadal nie ma zapewnionych laptopów służbowych, ani – co ważniejsze – nie ma platformy cyfrowej, która umożliwiałaby im, ale przede wszystkim sędziom, pracę zdalną? W końcu kto będzie odpowiadał za ewentualne naruszenie przepisów RODO czy tajemnicy służbowej – pisze sędzia Zbigniew Miczek z Sądu Rejonowego w Tarnowie.