Sędzia po ukończeniu 65 lat, który złożył oświadczenie o woli dalszego zajmowania stanowiska i przedstawił zaświadczenie stwierdzające że jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków sędziego, jest osobą uprawnioną do orzekania. Tak długo jak nie zostanie zakończone postępowanie o dalszym zajmowaniu stanowiska przez takiego sędziego lub nie zaistnieje inna przyczyna powodująca przejście sędziego w stan spoczynku - taką uchwałę podęło trzech sędziów Izby Karnej SN. Aby mogło dojść do skutecznego zakończenia takiego postępowania, konieczna jest zgoda organu spełniającego wymogi konstytucyjne - wskazał Sąd Najwyższy.
Tłem tej sprawy jest postępowanie przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu. Sąd ten przedstawił Izbie Karnej zagadnienie budzące poważne rozbieżności i wątpliwości prawne. W tle tej jednostkowej sprawie mamy poważny problem systemowy - chodzi o uchwałę wadliwie powołanej Krajowej Rady Sądownictwa.
Sprawa dotyczyła dwóch sędziów wojskowych, ale uchwała ma znaczenie także dla sędziów sądów powszechnych. Pisemne uzasadnienie zostanie sporządzone w terminie 30 dni.
Czytaj też: Sędzia chce dalej orzekać, KRS odmawia - pytanie do TSUE
Do Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynęło zażalenie skazanego w kwestii uchylenia warunkowego, przedterminowego zwolnienia. W trakcie orzekania sąd odwoławczy podjął wątpliwość co do właściwej obsady sądu i wykładni obowiązujących przepisów.
Ustalono, że KRS podjęła uchwałę w marcu 2024 r., w której nie wyrażono zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego z Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni. W uzasadnieniu wskazano jedynie treść wyroku Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2023 r.
Od tej uchwały sędzia się odwołał, a Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w lutym 2025 r. odrzuciła to odwołanie.
Jednak Sąd Rejonowy w Gdyni w Wydziale Pracy 1 lipca 2024 r. udzielił sędziemu zabezpieczenia przez nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu dalsze zatrudnienie na stanowisku sędziego tego sądu. I to do czasu prawomocnego zakończenia procedury w sprawie oświadczenia o chęci dalszego zajmowania stanowiska.
Zastępca Prokuratora Rejonowego ds. Wojskowych PR w Gdyni stwierdził, że prawo o ustroju sądów wojskowych nie dopuszcza możliwości oceny przez inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
Według art. 69 Prawa o ustroju sądów powszechnych sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 65. roku życia, chyba że nie później niż na 6 miesięcy i nie wcześniej niż na 12 miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczy Krajowej Radzie Sądownictwa wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata na stanowisko sędziowskie.
Po spełnieniu tych warunków i przy braku sprzeciwu ze strony KRS (lub po pozytywnym rozpatrzeniu sprawy zgodnie z obowiązującą procedurą), sędzia może orzekać zazwyczaj do 70. roku życia, a w niektórych przypadkach (np. sędziowie Sądu Najwyższego w przeszłości) nawet dłużej. Przepisy te dotyczą zarówno sędziów sądów powszechnych, jak i wojskowych.
Czytaj też w LEX: Przymusowy wcześniejszy stan spoczynku sędziego. Omówienie wyroku TS z dnia 3 lipca 2025 r., C-646/23 i C-661/23 (Lita i Jeszek) >
Sąd pytający rozważał tezy wyroku SN z 19 stycznia 2021 r. ( sygn. I NKRS 2/21). Sąd Najwyższy orzekł w tym wyroku, że interes wymiaru sprawiedliwości lub ważny interes społeczny sprzeciwia się pozostawieniu na stanowisku sędziego, który zgłosił wolę dalszego pełnienia służby, jeżeli spełnia on wszystkie wymogi formalne, co w praktyce oznaczało uchylenie zaskarżonej uchwały KRS.
Główne tezy wyroku koncentrowały się na interpretacji przepisów dotyczących przechodzenia sędziów w stan spoczynku (art. 61 par. 1b w zw. z art. 69 par. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych), wskazując, że:
Jak wyjaśniała w ustnym uzasadnieniu sędzia Małgorzata Wąsek-Wiaderek, do sędziów sądów wojskowych ma zastosowanie, zgodnie z art. 70 par. 1 Prawo o ustroju sądów wojskowych - art. 69 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ważne w tej sprawie jest ostatnie zdanie ust. 1 b) - w przypadku nie zakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez niego 65. roku życia, sędzia pozostaje na stanowisku. To dotyczy sędziów sądów wojskowych.
Sędzia sprawozdawca wskazała, że sędzia wojskowy, którego sprawa się toczy, złożył dwukrotnie wniosek do KRS, ale Rada nie udzieliła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska. Odwołanie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zostało odrzucone. Sąd rozpoznający odwołanie powziął wątpliwość co do dalszego orzekania.
Zdaniem Izby Karnej SN zagadnienie to jest istotne. SN przypomniał, że już wcześniej wyrażał stanowisko choćby w wyroku III KK 214/25, że KRS ustanowiona ustawą z 8 grudnia 2027 r. nie jest organem zgodnym z Konstytucja RP. I potwierdziły to liczne wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.
Uchwała Izby Karnej SN z 25 marca 2026 r., sygnatura akt I KZP 6/25
Czytaj też w LEX: Materialnoprawne rozważania na temat nieusuwalności z powodu wieku sędziów Sądu Najwyższego w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości >
Zobacz również linię orzeczniczą: Udział w sprawie sędziego nieuprawnionego do orzekania w danym sądzie jako przyczyna odwoławcza >
