Zmiana właściwości sądów ma rozładować zatory w Poznaniu i w Warszawie

Ministerstwo Sprawiedliwości skierowało do opiniowania nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego, która ma spowodować, że pozwy wnoszone przez firmy skupujące w drodze cesji roszczenia dotyczące sankcji kredytu darmowego (SKD), nie będą trafiać jedynie do sądów w dużych ośrodkach - np. w Poznaniu czy w Warszawie. Proponuje doprecyzowanie, że przelew wierzytelności w danej sprawie, nie wpływa na właściwość sądu. Ma się to odnosić także do polisolokat.

Skupowanie roszczeń dotyczących sankcji kredytu darmowego i tzw. polisolokat powoduje zatory w niektórych sądach, stąd resort sprawiedliwości planuje zmianę przepisów dotyczących właściwości sądów. O zamiarze tym pisaliśmy w tekście: Tysiące pozwów o SKD obciążało sąd w Poznaniu - MS zmienia przepisy>> 
Projekt jest już opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. - Od połowy 2024 r. w sądach powszechnych zlokalizowanych w dużych aglomeracjach, których swoje siedziby mają największe banki i podmioty ubezpieczeniowe ma miejsce lawinowy wpływ spraw związanych z realizacją tzw. sankcji kredytu darmowego w ramach umowy kredytu konsumenckiego oraz spraw związanych z umowami ubezpieczenia na życie związanymi z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi oraz takich w których świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe, a które w przeważającej mierze służą lokowaniu składek w celach inwestycyjnych – uzasadnia Ministerstwo Sprawiedliwości. Przyczyną jest skupowanie przez profesjonalne podmioty wszelkich wierzytelności m.in. z tytułu umów ubezpieczenia z całego kraju i kierowanie spraw do sądów właściwości ogólnej pozwanego.

Czytaj też w LEX: Charakterystyka umowy ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym >

Zmiana właściwości sądów

Projekt nowelizacji przewiduje, że powództwo o roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby strony czynności bankowej zawartej z bankiem, inną jednostką organizacyjną uprawnioną do wykonywania czynności bankowych lub ich następcami prawnymi. Przelew wierzytelności nie będzie wpływał na właściwość sądu.

Powództwo o roszczenie związane z zawarciem umowy ubezpieczenia oraz o roszczenia wynikające z umowy ubezpieczenia, będzie się wytaczać wyłącznie przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia albo przed sąd właściwy dla miejsca zaistnienia zdarzenia powodującego szkodę.

Tzw. polisolokaty często mają niemal symboliczny komponent ubezpieczeniowy i żeby rozwiać wątpliwości co do kwestii, do którego sądu mają być kierowane powództwa dotyczące tych produktów, przewidywany jest przepis, że za umowę ubezpieczenia uważa się również umowę ubezpieczenia na życie związaną z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, a także umowę ubezpieczenia na życie, w której świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe, zawierającą wszystkie istotne postanowienia umowy ubezpieczenia na życie, nawet jeśli umowa ta w przeważającej mierze służy lokowaniu składek w celach inwestycyjnych.

Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >

Kolejna zmiana dotyczy sankcji kredytu darmowego. W okresie 5 lat od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu powództwo konsumenta o roszczenie związane ze stosowaniem sankcji będzie wytaczać się przed sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. Jeżeli konsument nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, powództwo wytacza się według ostatniego miejsca jego zamieszkania w Polsce.

Celem zmian jest zatem rozproszenie spraw do różnych sądów w Polsce i równomierne ich obciążenie, co mogłoby w sposób znaczący przełożyć się na przyspieszenie postępowań sądowych – piszą w uzasadnieniu autorzy projektu.

Najbardziej obciążone są Poznań i Warszawa

W przypadku SKD wzrost spraw jest szczególnie wysoki w Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu oraz w Sądzie Rejonowym dla Warszawy – Woli w Warszawie. W pierwszym z wymienionych sądów od listopada 2024 r. do września 2025 r. wpłynęło 6 605 spraw dotyczących SKD, do drugiego z ww. sądów od początku 2025 r. do 16 września 2025 r. wpłynęło ok. 2 200 spraw z tego obszaru i wartości te stale rosną.

W przypadku polisolokat powód może bowiem wytoczyć pozew według przepisów o właściwości ogólnej, ale może również wytoczyć pozew przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia, jednak wiele powództw wytaczanych jest na zasadach ogólnych, a więc w sądzie właściwym dla siedziby pozwanego. Jak podano w OSR, w dużej mierze są to sprawy związane z realizacją roszczeń profesjonalnych podmiotów skupujących wszelkie wierzytelności z tytułu umów ubezpieczenia z całego kraju, które to podmioty kierują sprawy do sądów właściwości ogólnej pozwanego.

Czytaj też w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >

Jak czytamy w OSR, „w samych tylko dzielnicach Wola i Bemowo, będących we właściwości Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie, nastąpił w ciągu ok. 10 lat ponad 18 proc. wzrost liczby przedsiębiorców w sekcji działalność finansowa i ubezpieczeniowa z 2 335 do 2 765, co stanowi przyrost biorąc pod uwagę skalę działalności banków i ubezpieczycieli oraz związaną z tym liczbę roszczeń. Skutkiem tego jest zwiększenie liczby spraw związanych z roszczeniami z umów ubezpieczenia do sądów w aglomeracji warszawskiej, w tym w szczególności do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie, w którego właściwości siedzibę mają dwaj najwięksi ubezpieczyciele, tj. Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. i Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji Warta S.A. w Warszawie.”

Czytaj też w LEX: Przedawnienie roszczeń. Ewolucja regulacji – aktualne problemy – potrzeba nowej regulacji >

Lepsza pozycja instytucji finansowych?

Proponowana zmiana oznacza odejście od ogólnych reguł procesu cywilnego, zgodnie z którymi powód co do zasady pozywa pozwanego według jego miejsca zamieszkania albo - w przypadku osoby prawnej - według jej siedziby. Opinie na ten temat są podzielone.

 Na tym tle banki i ubezpieczyciele uzyskują szczególną pozycję procesową, ponieważ konsument nie będzie mógł skierować pozwu do sądu właściwego dla ich siedziby. Nie jest to rozwiązanie prokonsumenckie, lecz rozwiązanie ograniczające procesową swobodę konsumenta. Gdyby projekt miał na celu wzmocnienie pozycji konsumenta, powinien przewidywać właściwość przemienną i pozostawiać powodowi wybór: pozywać bank według jego siedziby albo według własnego miejsca zamieszkania. Tymczasem projekt tego wyboru konsumentowi nie daje – uważa Bartosz Czupajło, adwokat i partner zarządzający Czupajło Ciskowski Partnerzy.

W jego ocenie planowane rozwiązanie stwarza realne ryzyko przeciążenia sądów rejonowych w całym kraju, ponieważ skala tych spraw jest bardzo duża.

Zobacz też w LEX: Legal AI Academy: Co wolno, a czego nie? Best practices w promptowaniu i researchu prawnym >

- Gdyby natomiast pozwy były kierowane według siedziby banku lub ubezpieczyciela, można byłoby rozważać tworzenie wyspecjalizowanych wydziałów zajmujących się wyłącznie tego rodzaju sprawami - na wzór wydziałów frankowych - w tych miastach, w których byłoby to rzeczywiście potrzebne. Takie wydziały sprzyjają specjalizacji sędziów w złożonej dziedzinie prawa, a zarazem zwiększają spójność orzeczniczą. Jest to szczególnie istotne w sprawach z zakresu sankcji kredytu darmowego, gdzie rozbieżności w orzecznictwie są dziś bardzo duże, a doświadczenie wielu sądów w rozpoznawaniu tego rodzaju sporów pozostaje nadal ograniczone. Może to negatywnie odbić się zarówno na przewidywalności rozstrzygnięć, jak i na jednolitości praktyki sądowej – komentuje mec. Czupajło.

Co jeszcze w projekcie? 

Projekt przewiduje ponadto, podobnie jak wcześniej w sprawach frankowych, że przelew wierzytelności nie będzie wpływał na właściwość sądu.

 Rozwiązanie to ma znaczenie nie tylko formalne. W praktyce utrudni działalność podmiotów, które skupują od konsumentów roszczenia i dochodzą ich na większą skalę. Cesjonariusz nie będzie mógł dzięki cesji przenieść spraw do wybranego sądu, skoncentrować portfela sporów w kilku dogodnych ośrodkach ani budować modelu masowego dochodzenia roszczeń przed sądami postrzeganymi jako najbardziej przewidywalne organizacyjnie i orzeczniczo – wskazuje Bartosz Czupajło.

Z kolei Wojciech Bochenek, adwokat, komplementariusz w Bochenek, Ciesielski i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp.k. pozytywnie ocenia proponowane zmiany, uważając, że przyspieszą one rozstrzyganie sporów.

 Doskonałym przykładem były i są postępowania w sprawach kredytów frankowych, które początkowo były kierowane głównie do Warszawy, gdzie swoje siedziby miały banki. Wprowadzenie zmiany właściwości miejscowej sądów w pierwszej fazie miały charakter fakultatywny, a następnie obligatoryjny, co przyczyniło się ostatecznie do przyśpieszenia rozpatrywania spraw frankowych i znacznie skróciło czas oczekiwania na wyrok. W zależności od sądu, wyrok I instancji można uzyskać nawet w 3 miesiące – mówi mec. Bochenek.

W jego ocenie możliwość kierowania spraw do sądów w całym kraju nie będzie powodowała paraliżu organizacyjnego jednego sądy, tylko napływ spraw będzie rozproszony proporcjonalnie w skali całego kraju.

- To również duży komfort dla samego konsumenta, który nie będzie musiał organizować wyjazdu do Warszawy, aby wziąć udział w rozprawie, tylko będzie mógł udać się do sądu właściwego dla jego miejsca zamieszkania – kwituje mec. Bochenek.

Czytaj też w LEX: Egzekucja wierzytelności z polisolokat >