SN: Nie może orzekać sędzia, który „zasłużył się" w tworzeniu nowej KRS

Izba Karna Sądu Najwyższego uchyliła skazujący wyrok w sprawie podwójnego oszustwa. Powodem było orzekanie przez sędziego, który poparł inną osobę do nowej KRS i awansował na komisarza wyborczego. Z reguły tylko ci sędziowie, którzy mieli "zasługi" w tworzeniu niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa mogli liczyć na takie powołania – dodał Sąd Najwyższy.

Wyrokiem z 13 marca 2025 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie uznał oskarżonego Krzysztofa M. za winnego dwóch oszustw, w tym oszustwa kredytowego. Sąd wymierzył oskarżonemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny ustalając, iż wysokość jednej stawki dziennej grzywny wynosi 10 zł. Wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego kary zostało warunkowo zawieszone na okres próby wynoszący dwa lata. Ponadto oskarżony miał obowiązek naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 67 734, 73 zł.

Zarzuty kasacji: wadliwa obsada sądu

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w Częstochowie 2 października 2025 r. utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:

1.      Rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie: art. 439 par. 1 pkt 2 kpk - polegające na niewłaściwym obsadzeniu Sądu Okręgowego w Częstochowie poprzez udział w składzie orzekającym sądu odwoławczego sędziego powołanego po 2017 roku przez nową KRS.

2.      Podnosząc ten zarzut, obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedziach na kasację obrońcy skazanego zastępca Prokuratora Rejonowego Prokuratury Rejonowej Częstochowa - Południe w Częstochowie wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej, zaś pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie - o jej oddalenie.

Czytaj też w LEX: Wyłączenie sędziów jako reakcja na wadliwe ich powołanie >

Brak innych okoliczności, niż powołanie sędziego

Sąd Najwyższy uznał, że prokurator nie miał racji. Kasacja okazała się oczywiście zasadna. Nie ma przy tym żadnego normatywnego znaczenia, że skarżący w toku postępowania odwoławczego nie składał wniosku o wyłączenie sędziego.

Zgodnie z uchwałą trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. "Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 par. 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności".

Czytaj też w LEX: Niezawisłość sędziego to nie sposób jego powołania. Omówienie wyroku TS z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21 (Rzecznik Praw Obywatelskich) >

Brak wskazania przez skarżącego okoliczności dodatkowych, a zatem tych nie związanych z samym faktem otrzymania powołania w wadliwym konstytucyjnie trybie, nie zwalnia Sądu Najwyższego od zbadania wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie w kwestii zagwarantowania stronie prawa do sądu niezawisłego i bezstronnego.

Podkreślić jeszcze należy, że konkluzja uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. była wynikiem rozważań czynionych także na gruncie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) w kontekście konwencyjnego standardu rzetelnego procesu sądowego i jego elementu, jakim jest prawo do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1).

Czytaj też w LEX: Status sędziów powołanych z naruszeniem prawa po 6 marca 2018 r. oraz wydanych przez nich orzeczeń >

Odporność na presję

Co istotne, w kwestii niezawisłości podkreślono, że istotna jest ocena nie tylko stanu umysłu, który wskazuje na odporność sędziego na zewnętrzną presję, ale również zestaw instytucjonalnych ustaleń, obejmujących tryb powoływania sędziów w sposób zapewniający ich niezawisłość. To w odniesieniu do potrzeby dokonania takich właśnie ustaleń, a zatem czy miało miejsce naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC, Trybunał wypracował trzystopniowy test.

Wykonanie uchwały trzech Izb stanowi jednocześnie o prawidłowej realizacji standardu z art. 6 ust. 1 Konwencji, w zakresie w jakim zawarte jest w tym przepisie prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ponadto, nawiązując do faktu braku wniosku o wyłączenie sędziego, w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 stwierdzono, że brak złożonego w oparciu o art. 41 k.p.k. wniosku strony nie zamyka drogi do badania tej kwestii przez sąd z urzędu (pkt 3 uchwały).

Odnosząc się zatem do podniesionego zarzutu wskazać należy, że w odniesieniu do tego sędziego Sąd Najwyższy przeprowadził już testy i okoliczności wskazują na niespełnienie przez sędziego standardu niezawisłości i bezstronności.

Czytaj też w LEX: Konwencja a konstytucja – wroga czy przyjazna interpretacja przez sądy >

Szybki awans

Sędzia ten jako sędzia Sądu Rejonowego poparł kandydaturę innego sędziego na członka nowo powołanej Krajowej Rady Sądownictwa. Takie działanie, w kontekście negatywnej oceny niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa, powszechnie odczytywane było i jest, jako wyraz poparcia dla władzy wykonawczej i forsowania przez nią niekonstytucyjnych zmian w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości.

To właśnie ta Krajowa Rada Sądownictwa, której wybór dokonany został z naruszeniem Konstytucji w 2019 r., podjęła uchwałę w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie tego sędziego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Sądzie Okręgowym w Częstochowie. Dodatkowo, minister sprawiedliwości powoływał tego sędziego jako swojego przedstawiciela w Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej.

Czytaj też w LEX: Uprawnienie sądu administracyjnego do uznania za niebyłe orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w nieprawidłowym składzie >

Okolicznością istotną jest również, że 27 marca 2023 r. sędzia ten został powołany na stanowisko komisarza wyborczego, co w kontekście procesu wyboru komisarzy wyborczych (na wniosek ministra właściwego dla spraw wewnętrznych) uprawnia do stwierdzenia, iż z reguły tylko ci sędziowie, którzy mieli "zasługi" w tworzeniu niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa mogli liczyć na takie powołania - wskazał SN.

Wszystkie te okoliczności przekonują, że zaangażowanie sędziego w związki z ówczesną władzą wykonawczą, nie pozostawało bez wpływu na rozwój jego kariery zawodowej, a w szczególności na awans do Sądu Okręgowego w Częstochowie.  A to z kolei daje podstawy do powzięcia istotnych wątpliwości co do jego bezstronności w tym postępowaniu.

Dlatego SN uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy orzekał w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący), ‎SSN Jarosław Matras (sprawozdawca) oraz ‎SSN Waldemar Płóciennik.

Wyrok Izby Karnej Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2026 r., sygnatura akt IV KK 60/26

Czytaj też w LEX: Granice aktywności sędziów w mediach społecznościowych w kontekście odpowiedzialności dyscyplinarnej – zarys problematyki >