Do 31 grudnia br mają zostać wypłacone wyrównania wynagrodzeń prokuratorów za 2023 r. - zakłada nowelizacja ustawy okołobudżetowej, którą podpisał prezydent Andrzej Duda. Jej cel to zrównanie sytuacji prokuratorów z sędziami. Chodzi o to, że po raz trzeci z rzędu, w 2023 roku, podstawę wynagrodzeń obu tych zawodów kształtowano ustawą okołobudżetową. 8 listopada TK orzekł jednak, że w przypadku sędziów jest to niezgodne z Konstytucją. Z kolei Ministerstwo Finansów wskazało, że do wyrównań dla prokuratorów konieczna jest zmiana legislacyjna.

Jawność rozprawy to - jak podkreślają prawnicy - jedna z podstaw prawa do sądu. Problem w tym, że od lipca br. obowiązuje zmiana procedury cywilnej, zgodnie z którą strona musi, i to w pierwszym piśmie procesowym, zawnioskować o wysłuchanie jej na rozprawie. Jeśli tego nie zrobi, sąd niemal z automatu będzie mógł zastosować tryb niejawny. I tu pojawia się kolejna kwestia - czym jest wysłuchanie i ile jest "wysłuchania" w przesłuchaniu.

Gdy policja zatrzymała prowadzącą auto, miała już ona tymczasowo wcześniej utracone uprawnienia i pokazała zastępczy kartonik, wskazujący, że wyrabianie prawa jazdy jest w toku. Policja nie uznała tych uprawnień i sprawa trafiła do sądu, który wydał wyrok nakazowy. To był błąd – stwierdził Sąd Najwyższy, gdyż takie postępowanie może się toczyć tylko wtedy, gdy nie ma żadnych wątpliwości co do winy i okoliczności czynu.

Skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy. Wobec tego Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie może odpowiedzieć na zagadnienie prawne i co do istoty pytań prejudycjalnych przedstawionych przez ten organ – orzekł 21 grudnia br. TSUE.

Nowy Prezes Izby Karnej Zbigniew Kapiński odroczył mające się odbyć 20 grudnia br. zgromadzenie sędziów tej Izby, po tym jak został złożony wniosek o podjęcie uchwał dotyczących przywrócenia zasad praworządności w Sądzie Najwyższym. W związku z tym sędziowie Izby Karnej Sądu Najwyższego wydali oświadczenie, w którym apelują, by osoby wadliwie powołane do orzekania w SN powstrzymały się od rozstrzygania spraw.

Trybunał Konstytucyjny zaczyna drżeć w posadach. Przy jego wyrokach publikowanych w Dzienniku Ustaw zaczęły się pojawiać adnotacje o wadliwym składzie czyli udziale w nim sędziów dublerów. Prawnicy są w tej kwestii podzieleni. Jedni wskazują, że nie ma do tego podstaw w przepisach, inni że dzięki temu m.in. sądy wiedzą czego nie stosować. Problem tkwi też w tym, że opublikowany wyrok TK istnieje i nie można go, ot tak, unieważnić.

Sejm, po ekspresowych pracach i burzliwych obradach, przyjął uchwałę, w której stwierdził, że 15 członków/sędziów Krajowej Rady Sądownictwa zostało wybranych do jej składu, wbrew Konstytucji RP. Wezwał ich równocześnie do niezwłocznego zaprzestania działalności w Radzie, gdyż ta podważa porządek konstytucyjny RP. I tu pojawia się problem, bo np. przewodnicząca Rady rezygnować nie zamierza, a część prawników ma wątpliwości czy uchwała będzie mieć skutki prawne. Minister Adam Bodnar zapowiada prace nad ustawą.

Skupimy się na tym, co jest niezbędne do przyjęcia w celu wypełnienia kamieni milowych i na tym, co byłoby do zaakceptowania przez prezydenta. Nie chcemy tworzyć żadnych zbędnych konfliktów - zapewniał w środę, 20 grudnia, minister sprawiedliwości Adam Bodnar. Tego dnia spotkał się z wiceprzewodniczącą Komisji Europejskiej Verą Jourovą.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że 15 członków Krajowej Rady Sądownictwa w części tzw. sędziowskiej zostało wybranych do jej składu wbrew Konstytucji RP i wzywa ich do niezwłocznego zaprzestania działalności w Krajowej Radzie Sądownictwa, gdyż ta podważa porządek konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej - taką autopoprawkę do projektu uchwały dotyczącej KRS, która ma być 20 grudnia rozpatrywana przez Sejm zgłosiła Koalicja Obywatelska.

Z części sądów płyną już do Ministra Sprawiedliwości apele o jak najszybsze usunięcie ze stanowisk obecny prezesów i wiceprezesów sądów. Sprawa w myśl obowiązujących przepisów, nie jest jednak taka łatwa, a problemem może okazać się obecna KRS, bo to ona miałaby decydujący głos w sytuacji negatywnej opinii kolegium sądu. A to tworzy błędne koło, bo członkami kolegiów są przede wszystkim... prezesi. Sytuację może jednak zmienić uchwała Sejmu wskazująca, że obecny skład KRS jest niezgodny z Konstytucją.

Wynagrodzenie sędziego w 2024 r. ma być liczone zgodnie z Prawem o ustroju sądów powszechnych, a nie tak jak od 2021 r. - na podstawie ustawy okołobudżetowej. Czyli podstawą będzie tym razem 7005,76 zł. Tak samo ma być z powiązanymi zawodami czyli referendarzami i asesorami sądowych. W przypadku prokuratorów w projekcie ustawy budżetowej wskazano na podwyżki, ale w Sejmie jest autopoprawka do okołobudżetówki autorstwa byłego rządu, zgodnie z którą również ich wynagrodzenia mają być liczone na podstawie ustawy ustrojowej.

Nowy minister sprawiedliwości cofnął nominacje sześciu nowym prezesom sądów, powołanym tuż przed odejściem przez b. ministra Zbigniewa Ziobrę. Nie zdążyli oni objąć stanowisk, więc nie jest to odwołanie w trakcie trwania kadencji. W innym przypadku wymagałoby opinii kolegiów sądów, a w razie negatywnej sprawa oparłaby się o KRS.

Na stronach Sejmu zamieszczono już projekt uchwały dotyczącej Krajowej Rady Sądownictwa. Ma być ona podstawą do stwierdzenia, że wybór 15 sędziów/członków, na podstawie noweli ustawy o KRS z grudnia 2017 r. jest sprzeczny z Konstytucją. Sejm - zgodnie z nią - wzywa tych sędziów do ustąpienia, a prezydenta Andrzeja Dudę - do podjęcia działań mających na celu przywrócenie jej pozycji ustrojowej oraz funkcji określonych w Konstytucji.

Roman Giertych składa do Marszałka Sejmu wniosek o uchylenie immunitetu Zbigniewowi Ziobrze. Poseł KO uzasadnia, że został zniesławiony. Chodzi o jeden z wywiadów, w którym b. minister sprawiedliwości miał mu zarzucić, że "udaje wielkie panisko, które może stać ponad prawem". Co więcej, Giertych chce też wnieść o zbadanie Ziobry przez biegłych sądowych, by ustalić czy może brać udział w procesie.

Mimo zmian w przepisach, wciąż zdarza się, że scheda z długami trafia do osoby, która nawet nie za bardzo znała swojego krewnego i nie miała pojęcia, że jego zstępni odrzucili spadek niczym gorący kartofel. Choć przepisy w tej kwestii w ostatnich latach stały się nieco łaskawsze dla takich spadkobierców, wciąż jednak nie są idealne.

Jeśli prawo obywateli do sądu ma być realizowane i jeśli ma być zagwarantowane sprawne zarządzanie sądami, konieczne jest niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do odwołania prezesów i wiceprezesów sądów apelacyjnych, okręgowych oraz rejonowych w apelacji krakowskiej, którzy sprzeniewierzyli się przysiędze sędziowskiej - podnoszą w swojej uchwale krakowscy sędziowie, członkowie Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia.

Pierwsza prezes Sądu Najwyższego uważa, że projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości autorstwa Adama Bodnara jest rażąco niezgodny z Konstytucją - to naruszenie niezawisłości sędziowskiej, jakiej nie było nawet w PRL. Uważa za niedopuszczalne zobowiązywanie sędziów w drodze rozporządzenia do uwzględniania takich lub innych treści normatywnych w wydawanych orzeczeniach i sporządzanych uzasadnieniach, niezależnie od tego, o jakie unormowania chodzi.

Nie podzielam poglądu, że przywrócenie rządów prawa jest niemożliwością. System prawny – jego ogólne zasady oraz wartości – ma sens wtedy, kiedy może spełniać swoją funkcję jako gwaranta – uważa prof. Marek Safian. I dodaje, że zastosowanie instrumentów nie tylko prawniczych, byłoby straszliwym błędem oraz ciosem wymierzonym w społeczeństwo obywatelskie, jak również w naszą konstytucyjną i prawną kulturę.

Przedsiębiorcy już liczą na odszkodowania za reklamy usunięte w związku z wejściem w życie uchwał krajobrazowych. Szanse na to daje wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Firmy nie mogą jednak przegapić daty jego publikacji, bo do sądu trzeba będzie wystąpić w ciągu miesiąca od tego dnia. Kwestie związane z odszkodowaniami spędzają przedsiębiorcom sen z powiek od początku obowiązywania ustawy krajobrazowej.

Nie wystarczy wyrównanie stawek za "urzędówki" i z wyboru, konieczne jest uwzględnienie realiów rynku, wzrostu m.in. płacy minimalnej i urealnienie ich wysokości - to wniosek płynący z pism, które samorząd adwokacki skierował do nowego ministra sprawiedliwości Adama Bodnara oraz z opinii m.in. Krajowej Rady Radców Prawnych do projektów rozporządzeń poprzedniego kierownictwa resortu, które utknęły na etapie opiniowania.