W ocenie Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury opiniowany właśnie projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, dotyczący sędziowskich dyscyplinarek, wymaga poprawy. Chodzi m.in. o składy sądów dyscyplinarnych – Komisja uważa, że propozycje, by w każdym z nich był jeden sędzia delegowany do apelacji z sądu okręgowego, spowodują zbyt duży wpływ ministra sprawiedliwości. To z kolei może uderzyć w niezależność nowo ukształtowanych sędziowskich sądów dyscyplinarnych.

Badanie spełnienia przez sędziego sądu powszechnego, wojskowego i Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz postępowania po powołaniu czyli test niezawisłości i bezstronności sędziego, jest sprzeczny z zasadą swobodnego zasady dostępu do służby publicznej - orzekł 22 września br. Trybunał Konstytucyjny, w wadliwym 7-osobowym składzie.

Czyn ten cechował się znacznym stopniem szkodliwości społecznej. Poszkodowana, potrącona przez kierującą sędzię, kobieta miała złamaną kość. Niewątpliwie naruszono dwa dobra prawem chronione, tj. bezpieczeństwo w komunikacji oraz zdrowie człowieka. Mimo, że wypadek był nieumyślny, sędzia straciła immunitet i będzie odpowiadać karnie – orzekła Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego.

Izba Karna Sądu Najwyższego nie podjęła uchwały w sprawie delegacji sędziowskiej. Wskazała na błąd formalny. Jednak wątpliwości zostały już rozwiązane przez nowelizację ustawy oraz orzecznictwo. W kontekście niezawisłości sędziowskiej i nieusuwalności sędziów nie przedstawiono żadnych argumentów. Zasada stałości orzeczeń i samodzielności jurysdykcji sądowej nie prowadzą do wniosku, że instytucja delegowania tworzy skład nienależycie obsadzony - uznała Izba Karna SN,

Siedmioro sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych miało podjąć uchwałę w sprawie odwołania do Krajowej Rady Sądownictwa od podziału czynności sędziego. I to w sposób skutkujący zmianą zakresu obowiązków sędziego, zwłaszcza – przeniesieniem do innego wydziału sądu. Izba odmówiła jednak podjęcia uchwały, twierdząc, że problem powinien rozstrzygnąć sąd zadający pytanie.

Postępowanie dyscyplinarne wobec sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie Marcina Ferka trwa od pięciu lat. I tym razem sprawa się nie kończy z powodu nieprzybycia na rozprawę sędziego Tomasza Demendeckiego. W poniedziałek, 14 września br. Izba Odpowiedzialności Zawodowej miała rozpoznać odwołanie Krajowej Rady Sądownictwa od postanowienia tej Izby, lecz do tego nie doszło.

Naszym celem jest usprawnienie sędziowskich postępowań dyscyplinarnych i uwolnienie ich od ryzyka wpływu czynników politycznych. Dlatego proponujemy nie tylko zmianę modelu w zakresie sądów dyscyplinarnych, ale też w wyborze m.in. rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych i jego zastępców. Tu decydujący głos będzie miał samorząd sędziowski, a wejście samej ustawy w życie spowoduje przerwanie kadencji dotychczasowych rzeczników - mówi Dominik Czeszkiewicz, dyrektor Departamentu Nadzoru Administracyjnego w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Nastąpiła radykalna zmiana w ocenie kadencji rzeczników dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych. Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego uznała legalność nowych rzeczników dyscyplinarnych powołanych przez ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka. Chociaż, jak zaznaczył SN, przepisy nie przewidują kiedy ma być powołany nowy rzecznik dyscyplinarny. Może on być powołany zarówno przed upływem kadencji, jak i po jej upływie.

W Sądzie Najwyższym nadal trwa spór o to, czy były podstawy do odwołania m.in. sędziego Piotra Schaba ze stanowiska rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, mimo trwającej kadencji, czego nie przewiduje wprost ustawa. W projekcie nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych Ministerstwo Sprawiedliwości przewiduje więc swoisty reset. Jej wejście w życie ma oznaczać wygaszenie kadencji wszystkich rzeczników dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych i wojskowych, ich zastępców, a także zastępców rzeczników działających przy sądach okręgowych i sądach apelacyjnych. Od razu mają też ruszyć wybory nowych.

Minister sprawiedliwości powołał w 2024 roku wskazanych sędziów na stanowisko sędziów sądów dyscyplinarnych przy Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku, bez opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Okazało się, że powołania te były wadliwe i spowodowały uchylenie przez Izbę Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego wydanego wyroku w sprawie o nie złożenie oświadczenie majątkowego.

Prezes sądu powinien mieć możliwość, w ramach swoich kompetencji, swoistego wyrównania obciążenia referatami sędziów. Oczywiście musi się to odbywać z zachowaniem losowego przydziału spraw i z uwzględnieniem klauzul generalnych, w tym prawa obywateli do bezstronnego sądu, ale i rozpatrywania spraw bez zbędnej zwłoki – mówi serwisowi Prawo.pl sędzia Rafał Wagner, wiceprezes Sądu Okręgowego w Warszawie do spraw cywilnych.

Wiceprezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa przydzielił po pięć starych spraw nowym asesorom i sędzi, która wróciła do wydziału cywilnego. Zrobił to poza systemem losowego przydzielania spraw i uzasadnił m.in. dbałością o równomierne obciążenie sędziów i potrzebą ograniczenia skarg na przewlekłość. Zarząd Stowarzyszenia Absolwentów i Aplikantów KSSiP VOTUM, ocenia, że taka decyzja zapadła z rażącym naruszeniem przepisów i godzi w konstytucyjne oraz konwencyjne gwarancje niezawisłości sędziowskiej. Jak nieoficjalnie dowiedziało się Prawo.pl zarządzenie zostało uchylone przez prezesa sądu.

W ciągu dwóch dni Sąd Najwyższy zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Okręgowego i zawiesił go w czynnościach za prowadzenie auta po pijanemu. Sędzia jechał zygzakiem, nie chciał się zatrzymać mimo interwencji przechodniów. Stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu stwierdzono na poziomie 2 promili. Sąd Najwyższy obniżył wynagrodzenie sędziemu na czas zawieszenia o 50 procent.

Skoro Polska nie zlikwidowała Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przez dwa i pół roku od orzeczenia Trybunału w Strasburgu, to sędziowie tej Izby mogą nadal rozstrzygać skargi. Odpowiedzialność za skutki ewentualnego stwierdzenia, że ten sposób realizacji wyroku jest nieprawidłowy czy niewystraczający, ponosić będzie władza wykonawcza i ustawodawcza. Dalsze oczekiwanie na usunięcie wad polskiej procedury nominacji sędziów nie jest możliwe ze względu na obowiązek sądu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie – orzekł sędzia sprawozdawca.

Sędzia SN Grzegorz Żmij złożył wniosek o wyłączenie go ze sprawy Tomasza Demendeckiego. Sędzia ten miał badać spełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego. Sędzia Maria Szczepaniec nie zgodziła się na wyłączenie, twierdząc, że wyroki TSUE nie są źródłem polskiego prawa.

W pracach nad modelem dojścia do zawodu sędziego rozważane jest m.in. wprowadzenie stażu pracy w wymiarze sprawiedliwości jako warunku rozpoczęcia aplikacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Równocześnie pojawiają się głosy, że być może warto podnieść granicę wieku dla przyszłych sędziów. Co więcej, stanowisko sędziego powinno być zwieńczeniem kariery w innych zawodach prawniczych. Rozmówcy Prawo.pl są jednak w tym zakresie podzieleni, a duża część z nich uważa, że takie rozwiązania są trudne lub wręcz niemożliwe do wprowadzenia w polskich realiach.

Powołanie nowego sędziego Trybunału Konstytucyjnego przed upływem kadencji tzw. sędziego dublera może powodować ryzyko kwestionowania jego statusu i składów z jego udziałem. Część prawników może podnosić bowiem, że jest następcą dublera, więc składy z jego udziałem są nadal wadliwe – mówi dr hab. Monika Haczkowska, prof. Uniwersytetu Opolskiego, adwokatka, mediatorka, konstytucjonalistka (Kancelaria Adwokacka dr Monika Haczkowska). Jak dodaje, rozwiązaniem byłoby np. przyjęcie oświadczenia od trzech sędziów prawidłowo wybranych w 2015 r., że odmawiają ślubowania, albo rozpoczęcie procedury wyboru przez Sejm już po upływie kadencji tzw. sędziego dublera.

Projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, regulujący m.in. sposób powoływania i odwoływania prezesów sądów, uchyla przepis, który zakazywał kolegiom i samorządom sędziowskim podejmowania uchwał, jak wskazano, podważających zasady funkcjonowania władz Rzeczypospolitej Polskiej i jej konstytucyjnych organów. Regulacje wprowadziła tzw. ustawa kagańcowa, której celem było zdyscyplinowanie sędziów, ale która ograniczała również działanie samorządu sędziowskiego. Od początku była mocno krytykowana przez środowisko prawnicze.

Ochrona immunitetem prokuratora okręgowego i umorzenie postępowania karnego spowodowały, że Sąd Najwyższy uznał, że nie doszło do przestępstwa. Przewinienia dyscyplinarne zarzucane obwinionemu prokuratorowi, takie jak prowadzenie auta w stanie nietrzeźwości i nakłanianie policjantów do odstąpienia od czynności, w pierwszej kolejności musi natomiast rozpoznać Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym.

Nie milkną echa kandydatury dra Macieja Berka na stanowisko nowego, ósmego już, sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Część konstytucjonalistów zwraca uwagę, że jest wybierany na miejsce sędziego Justyna Piskorskiego, wskazanego w uchwale Sejmu z marca 2024 r. wprost jako następcę dublera, który nie jest sędzią TK, i którego orzeczenia są dotknięte wadą prawną. Mają wątpliwości, czy w takim razie i nowy sędzia Trybunału, wybrany we wrześniu br., nie będzie kolejnym następcą tzw. sędziego dublera.