Prezes Kapiński nie widzi kryzysu: wyroki TK normalizują sytuację
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego z nadzieją odnotował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2026 r., odnoszący się do wymogu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów dla skuteczności aktów Prezydenta RP w wymiarze sprawiedliwości – oświadczył w opublikowanym na stronach Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w tym wyroku, że skuteczność aktów Prezydenta RP co do wyznaczenia sędziów do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej oraz stanowiących wykonywanie kompetencji poprzedzających powołanie I Prezesa i prezesów SN, kierujących pracą poszczególnych izb, nie może być uzależniona od woli premiera, zwłaszcza tej motywowanej politycznie.
Zdaniem I Prezesa Sądu Najwyższego, dotychczasowa praktyka uzależniania wskazanych aktów Prezydenta RP od kontrasygnaty premiera, prowadziła do przewlekłego paraliżu konstytucyjnych i ustawowych mechanizmów, służących zapewnieniu ciągłości funkcjonowania Sądu Najwyższego.
Wyrok ten – w opinii Prezesa, otwiera drogę do normalizacji sytuacji w Sądzie Najwyższym. Dotyczy to po pierwsze, obsady stanowiska Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, które pozostaje nieobsadzone od września 2024 r. Po drugie, otwiera drogę do uzupełnienia składu Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w której trzy stanowiska pozostają nieobsadzone na skutek przejścia sędziów w stan spoczynku. Powołanie Prezesa kierującego pracą izby i powołanie sędziów ma fundamentalne znaczenie dla sprawnego funkcjonowania tych jednostek organizacyjnych Sądu Najwyższego, co bezpośrednio przekłada się na ochronę praw obywateli, stabilność orzecznictwa oraz realizację konstytucyjnych zadań SN.
Skutki nieogłaszania wyroku
Nie stanowi przy tym przeszkody do uwzględnienia skutków wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego fakt jego nieogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do niedopuszczalnego skutku ustrojowego. Oznaczałoby bowiem, że organ odpowiedzialny za publikację wyroku mógłby, przez zaniechanie wykonania spoczywającego na nim obowiązku konstytucyjnego, zawiesić praktyczne znaczenie orzeczenia TK i pośrednio decydować o jego skuteczności. Tego rodzaju wykładnia pozostawałaby w sprzeczności z zasadą państwa prawnego, zasadą podziału i równowagi władz, a w odniesieniu do Sądu Najwyższego – naruszałaby także gwarantowaną konstytucyjnie odrębność władzy sądowniczej – uważa Prezes.
Oświadczenia majątkowe sędziów
Podobnie - przepisy dotyczące oświadczeń majątkowych sędziów są stosowane z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., K 2/23. W wyroku tym Trybunał stwierdził niezgodność regulacji przewidujących powszechną jawność oświadczeń majątkowych sędziów, w tym sędziów Sądu Najwyższego, z konstytucyjną ochroną życia prywatnego, prawem do autonomii informacyjnej oraz zasadą proporcjonalności.
- Nie kwestionuję samego obowiązku składania oświadczeń majątkowych ani znaczenia mechanizmów służących przeciwdziałaniu konfliktom interesów i korupcji – oświadcza prezes Kapiński - Obowiązki te muszą być jednak wykonywane w sposób zgodny z Konstytucją. Czym innym jest bowiem złożenie oświadczenia właściwemu organowi oraz możliwość jego kontroli przez uprawnione instytucje, a czym innym powszechne udostępnianie w Biuletynie Informacji Publicznej szczegółowych informacji dotyczących majątku sędziego, jego sytuacji rodzinnej oraz danych, które mogą dotyczyć także osób trzecich (zwłaszcza małżonka i dzieci). W świetle wyroku K 2/23 dalsze publiczne udostępnianie takich danych prowadziłoby do nieproporcjonalnej ingerencji w prawa jednostki. Dlatego oświadczenia majątkowe objęte zakresem rozstrzygnięcia Trybunału zostały usunięte ze strony internetowej Sądu Najwyższego.
Czytaj też w LEX: Kryzys obowiązywania Konstytucji RP >
W Sądzie Najwyższym respektowane jest również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do sędziów SN powołanych po 1 stycznia 2019 r., którzy ukończyli 65. rok życia. Trybunał Konstytucyjny udzielił zabezpieczenia przez zawieszenie stosowania art. 37 par. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym. Następnie wyrokiem z 26 listopada 2025 r., stwierdził niekonstytucyjność regulacji różnicujących sytuację sędziów Sądu Najwyższego w zakresie przechodzenia w stan spoczynku w zależności od daty objęcia stanowiska.
Polecamy w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
Stan spoczynku
Według Zbigniewa Kapińskiego brak publikacji tego wyroku nie może prowadzić do przyjęcia, że sędzia Sądu Najwyższego, który objął stanowisko po dniu 1 stycznia 2019 r., automatycznie przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 65. roku życia. Taki skutek oznaczałby bezpośrednie zastosowanie normy, której konstytucyjność została zakwestionowana w ostatecznym orzeczeniu Trybunału. Byłby również sprzeczny z udzielonym zabezpieczeniem, które nie upadło wraz z wydaniem wyroku. Sędziowie Sądu Najwyższego powołani po dniu 1 stycznia 2019 r., którzy ukończyli 65. rok życia, pozostają więc sędziami w stanie czynnym, jeżeli nie zachodzi inna podstawa przejścia w stan spoczynku, w szczególności, jeżeli sami nie złożyli oświadczenia w tym przedmiocie – uważa I Prezes.
Zachowują oni zarówno prawo, jak i obowiązek, orzekania w przydzielonych im sprawach, a także inne prawa i obowiązki związane ze sprawowanym urzędem. Żaden organ władzy publicznej nie powinien zatem, powołując się na brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przyjmować fikcji prawnej, że utracili oni status sędziów czynnych, albo że nie mogą wykonywać czynności orzeczniczych – dodaje.
Czytaj też w LEX: Metodyka postępowania w razie awarii systemów PISP, KSeF, e-Doręczenia - poradnik dla profesjonalnych pełnomocników >
Nie ma Trybunału
Z poglądami I Prezesa nie zgadzają się m.in. byli prezesi Trybunału Konstytucyjnego: Marek Safjan, Jerzy Stępień, Andrzej Zoll.
W opublikowanym 14 lipca br. oświadczeniu stwierdzili, że przedłużający się kryzys związany z Trybunałem Konstytucyjnym obniża autorytet naszego państwa, może być ukazywany jako dowód nieefektywności funkcjonowania instytucji państwa prawa. Tym samym odnieśli się do działań prezesa TK blokujących podjęcie pracy przez nowo wybranych sędziów TK.
– Wszelkie składy orzekające, powoływane przez prezesa TK bez uwzględnienia nowo wybranych sędziów, są dotknięte nieważnością – stwierdzają w swoim oświadczeniu Marek Safjan, Jerzy Stępień i Andrzej Zoll.
Czytaj też w LEX: Safjan Marek, O stosowaniu Konstytucji w niekonstytucyjnym otoczeniu, czyli jak uniknąć naruszania rządów prawa w procesie przywracania rządów prawa >
