Votum: O tym, kto jest asesorem, nie rozstrzyga premier ani minister sprawiedliwości
Kompetencja do mianowania asesora sądowego przysługuje prezydentowi, działającemu na wniosek KRS. Z chwilą doręczenia aktu mianowania asesor uzyskuje status uprawniający go do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Ani premier, ani minister sprawiedliwości nie dysponują kompetencją do rozstrzygania o tym, czy osoba, której doręczono taki akt, jest asesorem sądowym ani o dopuszczeniu jej do orzekania – wskazuje Zarząd Stowarzyszenia Absolwentów i Aplikantów KSSiP VOTUM.
28 lipca prezydent Karol Nawrocki wręczył nominacje na w sumie 211 stanowisk asesorów sądów rejonowych i 18 asesorów wojewódzkich sądów administracyjnych. Premier Donald Tusk wcześniej wstrzymał się z kontrasygnatą pod nominacjami dla asesorów wojewódzkich sądów administracyjnych, czego skutkiem były skargi kandydatów na bezczynność. Następnie, w czerwcu br., Trybunał Konstytucyjny orzekł, że taka kontrasygnata premiera przy mianowaniu asesorów w sądach powszechnych czy wojewódzkich sądach administracyjnych nie jest prezydentowi potrzebna. Wyrok ten, podobnie jak inne wyroki TK wydane począwszy od grudnia 2024 r., nie został przez rząd opublikowany. Ostatecznie na aktach mianowania na stanowiska asesorskie nie ma kontrasygnaty premiera.
Czytaj: Nie ma kontrasygnaty premiera, nie ma asesora. MS wyjaśnia sytuację absolwentów KSSiP>>
Absolwenci KSSiP już po mianowaniu na asesorów, ale bez kontrasygnaty premiera>>
28 lipca prezydent wręczy nominacje na stanowiska asesorskie, na które czekają absolwenci KSSiP>>
MS: nie ma kontrasygnaty, nie ma asesora
Już wcześniej Prawo.pl miało sygnały, że prezesi sądów, nie dopuszczą nowych asesorów do orzekania, jeśli nie uzyskają kontrasygnaty. Potwierdziło to MS w piśmie skierowanym do prezesów sądów apelacji, który również opisaliśmy, a które miało wyjaśniać sytuację „egzaminowanych aplikantów KSSiP”, w związku z brakiem kontrasygnaty premiera.
Resort poinformował, że „egzaminowani aplikanci”, będący asystentami i referendarzami, podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy, a prawo do świadczeń mogą zachować jeszcze przez 30 dni po jego ustaniu. Natomiast egzaminowani aplikanci niepozostający w stosunku zatrudnienia, mogą podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i zachować prawo do świadczeń z tytułu uzyskania statusu bezrobotnego. Zapewniono też, że „tym samym nie zachodzi ryzyko pozbawienia egzaminowanych aplikantów prawa do świadczeń opieki zdrowotnej”.
Czytaj też w LEX: Instytucja asesora sądowego w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości – czy istnieje potrzeba reformy jej statusu ustrojowego? >
Kompetencja prezydenta, nie premiera
Zarząd Stowarzyszenia Absolwentów i Aplikantów KSSiP VOTUM w swoim stanowisku wyraża stanowczy sprzeciw wobec prób podważania statusu asesorów sądowych mianowanych przez prezydenta 28 lipca 2026 roku oraz – jak dodano – wobec sytuacji, w której osoby te pomimo skutecznego nawiązania stosunku służbowego miałyby pozostawać bez dopuszczenia do orzekania, bez wynagrodzenia oraz bez ubezpieczenia zdrowotnego i społecznego, „do czasu zakończenia czynności o charakterze wyłącznie technicznym, związanych z obiegiem dokumentacji kadrowej”.
Zgodnie z art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy i trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz, a stosownie do art. 10 ust. 1 Konstytucji ustrój Rzeczypospolitej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, powierzone na mocy art. 2 par. 1a ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych także asesorom sądowym, stanowi istotę tej odrębnej władzy. W tym zakresie zarówno sędziowie, jak i asesorzy sądowi są niezawiśli i podlegają wyłącznie Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji) - czytamy.
Zarząd dodaje, że o tym, kto jest asesorem sądowym i komu przysługuje prawo sprawowania wymiaru sprawiedliwości, nie może rozstrzygać władza wykonawcza.
Kompetencja do mianowania asesora sądowego przysługuje prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, działającemu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa; z chwilą doręczenia aktu mianowania asesor sądowy uzyskuje status uprawniający go do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Ani prezes Rady Ministrów, ani minister sprawiedliwości nie dysponują kompetencją do rozstrzygania o tym, czy osoba, której doręczono akt mianowania, jest asesorem sądowym ani o dopuszczeniu jej do orzekania. Przyjęcie odmiennego zapatrywania oznaczałoby wkroczenie władzy wykonawczej w sferę zastrzeżoną dla władzy sądowniczej i podważenie konstytucyjnych gwarancji niezawisłości – wskazano.
Czytaj też w LEX: Dylematy wokół konstytucyjnego statusu prawniczych zawodów zaufania publicznego. Prawnicze zawody zaufania publicznego w Konstytucji RP >
Prezes nie może nie dopuścić mianowanego asesora do orzekania?
Kompetencji takiej – jak zaznaczono – pozbawione są również organy nadzoru administracyjnego nad działalnością sądów, w tym prezesi sądów.
Nadzór ten obejmuje wyłącznie zapewnienie właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu i sprawności postępowań. Zgodnie z art. 9b ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych czynności z zakresu nadzoru administracyjnego nie mogą wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie i asesorzy sądowi są niezawiśli. Odmowa dopuszczenia mianowanego asesora sądowego do orzekania nie mieści się zatem w granicach nadzoru administracyjnego i stanowi jego nadużycie – wskazuje Votum.
Polecamy w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
Stowarzyszenie dodaje, że zgodnie z art. 106i par. 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych stosunek służbowy asesora sądowego nawiązuje się po doręczeniu mu aktu mianowania.
- Bezsporne jest, że w dniu 28 lipca 2026 roku, podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim, asesorom sądowym doręczono akty mianowania. Trwałość tego stosunku ustawodawca uzależnił wyłącznie od zgłoszenia się asesora sądowego, w terminie 14 dni, do sądu wyznaczonego w trybie art. 106i par. 2 powołanej ustawy; dopiero bezskuteczny upływ tego terminu powoduje, że mianowanie traci moc. Wykładnia literalna przywołanych przepisów wprost wskazuje, że stosunek prawny zostaje nawiązany z chwilą doręczenia aktu mianowania, a jego trwałość jest jedynie warunkowana zgłoszeniem się do właściwego sądu. (…) Oznacza to, że z chwilą doręczenia aktów mianowania asesorom sądowym przysługują uprawnienia pracownicze. Ewentualne wątpliwości co do prawidłowości procesu mianowania, w tym co do zgodności z prawem aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku służbowego, winny być rozstrzygane na korzyść asesora sądowego i mogą wywoływać skutki wyłącznie ex nunc – podsumowano.
Zobacz w LEX: Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >
Nowym asesorom należy się wynagrodzenie z sądów
Nawiązując bezpośrednio do pisma MS do prezesów sądów, Votum zaznacza, że egzaminowany aplikant aplikacji sędziowskiej z chwilą doręczenia aktu mianowania uzyskuje status asesora sądowego i nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna.
Jako asesor sądowy per se nie spełnia bowiem przesłanek pozwalających zakwalifikować go jako osobę bezrobotną w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Należy przy tym podkreślić, że oświadczenia zawarte we wniosku o rejestrację jako osoby bezrobotnej składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 55 ust. 10 powołanej ustawy). Mając powyższe na uwadze, asesorzy sądowi mianowani w dniu 28 lipca 2026 roku, pod warunkiem zgłoszenia się do wyznaczonych jednostek sądownictwa, winni zostać niezwłocznie dopuszczeni do pełnienia służby oraz do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a także otrzymać wynagrodzenie: bądź to z tytułu świadczenia pracy, bądź w razie niedopuszczenia do jej świadczenia – z tytułu gotowości do jej wykonywania, przy braku możliwości świadczenia pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy - wskazano.
Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >
KRS strażnikiem niezawisłości sędziów – niech zajmie stanowisko
Zarząd Stowarzyszenia apeluje równocześnie do Krajowej Rady Sądownictwa o niezwłoczne zajęcie stanowiska w kwestii statusu osób powołanych w dniu 28 lipca br. na urząd asesora sądowego.
Zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji KRS stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, a jej konstytucyjne zadania obejmują także ochronę niezawisłości asesorów sądowych, którzy sprawują wymiar sprawiedliwości i korzystają z tożsamych gwarancji. Wystąpienie w obronie asesorów sądowych, którym doręczono akty mianowania, nie jest przy tym kwestią uznania Rady, lecz należy do jej podstawowych, konstytucyjnych obowiązków. Zaniechanie działania oznaczałoby uchylenie się od powinności, dla której Rada została ustanowiona. Winna zatem niezwłocznie i stanowczo stanąć w obronie osób powołanych na urząd asesora sądowego oraz zapewnić, by mogły bez przeszkód przystąpić do pełnienia służby – podsumowano.
Czytaj też w LEX: Wpływ Krajowej Rady Sądownictwa na status prawny asesorów sądowych i nowo powoływanych sędziów >
Plan na kontrasygnatę następczą?
Sygnały o tym, że istnieje plan rozwiązania problemu braku kontrasygnaty premiera, docierały do nas już w ubiegłym tygodniu. Do sądów rejonowych, w których mają orzekać powołani asesorzy, trafiło już wcześniej pismo w tej sprawie. Wynika z niego, że sądy mają odbierać oryginały aktów powołania od nowo powołanych asesorów sądowych, jak wskazano, „z uwagi na obowiązek przedstawienia tych dokumentów Prezesowi Rady Ministrów”.
Według pisma, do którego dotarł serwis Prawo.pl, zaplanowano nawet, że oryginały aktów powołania zostaną odebrane z sądów rejonowych podległych danej apelacji przez kierowców właściwych sądów okręgowych, i to w określonym terminie, tj. do 30 lipca. Wszystko po to, by "usprawnić obieg dokumentów". Stanowisko w tej sprawie ma też podjąć KRS.
Promptowanie, czyli sztuka zadawania trafnych pytań przez prawników - zobacz w LEX >
