SN: Czy sędzia lub dr hab. może zastąpić Prokuratorię?
Problemy sędziego Pawła Juszczyszyna z Izbą Dyscyplinarną SN, która go zawiesiła w czynnościach służbowych – nie wygasły. Siedmioro sędziów Izby Cywilnej rozpozna zagadnienie budzące poważne wątpliwości prawne: czy organ jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, będący sędzią lub doktorem habilitowanym nauk prawnych, jest uprawniony do wykonywania zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym, czy też wyłączona jest zdolność do złożenia skargi kasacyjnej takiego organu?
Sprawa sędziego Juszczyszyna toczyła się przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku przeciwko Skarbowi Państwu – Sądowi Najwyższemu o ustalenie i ochronę dóbr osobistych. Postępowanie to dotyczyło uchylenia skutków zawieszenia sędziego przez zlikwidowaną Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego.
Czytaj: I prezes SN przegrała z sędzią Juszczyszynem, odrzucono jej kasację>>
Sporna uchwała o zawieszeniu sędziego
Sąd Apelacyjny w Białymstoku wydał wyrok 18 października 2024 r., zmieniając orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie. Uznał, że żądanie ustalenia, iż uchwała o zawieszeniu nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego, jest niedopuszczalne na drodze sądowej i odrzucił pozew w tej części. Jednocześnie Sąd utrzymał w mocy nakaz zaniechania naruszania dóbr osobistych powoda i usunięcia spornej uchwały ze stron Sądu Najwyższego.
W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Najwyższemu – I Prezesowi Sądu Najwyższego i Skarbowi Państwa - Prezesowi Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego sędzia Juszczyszyn wniósł o ustalenie, że uchwała Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z 4 lutego 2020 r., która zawieszała go w czynnościach służbowych i obniżyła jego wynagrodzenia o 40 proc. nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego. Domagał się także zaniechania naruszania jego dobrego imienia i godności i w tym celu nakazanie pozwanemu usunięcia tej uchwały ze strony internetowej Sądu Najwyższego.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem zaocznym z 30 lipca 2021 roku stwierdził, że jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, której dotyczy pozew w tej sprawie jest Sąd Najwyższy w Warszawie. Ustalił też, że uchwała zawieszająca sędziego w czynnościach służbowych nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego. Ponadto - nakazał pozwanemu zaniechania naruszania dobrego imienia i godności powoda i w tym celu nakazał pozwanemu usunięcie uchwały ze strony internetowej Sądu Najwyższego, gdzie została opublikowana w zakładce „Baza Orzeczeń”.
Czytaj też w LEX: Dopuszczalność sądowej kontroli aktu powołania na urząd sędziego. Uwagi na tle prawa francuskiego i polskiego >
Ten wyrok zaoczny został zaskarżony sprzeciwem przez prokuratora oraz Skarb Państwa – Sąd Najwyższy. Obaj skarżący domagali się uchylenia tego wyroku i zawieszenia rygoru natychmiastowej wykonalności.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 grudnia 2021 r. utrzymał w mocy w całości wyrok zaoczny oraz oddalił wniosek pozwanego o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego wyrokowi zaocznemu.
Odwołanie z delegacji
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynikało, że powód od września 2019 r. przebywał na delegacji służbowej w Sądzie Okręgowym. W dniu 20 listopada 2019 r. orzekając w składzie Sądu Okręgowego wydał postanowienie dowodowe, w którym zażądał przedstawienia sądowi list poparcia sędziowskich członków Krajowej Rady Sądownictwa. Fakt ten stanowił podstawę do odwołania go z delegacji w trybie pilnym przez ministra sprawiedliwości oraz przedstawienia mu zarzutów dyscyplinarnych przez zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych.
Prezes Sądu Rejonowego w Olsztynie wydał natomiast zarządzenie o natychmiastowej przerwie w wykonywaniu czynności służbowych wobec powoda do czasu wydania uchwały przez Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego.
Jak ustalił sąd I instancji, fakt wydania tej uchwały komentowały wszystkie największe media w Polsce. Przed Sądem Najwyższym dziennikarze oczekiwali na wynik postępowania, zaś niezwłocznie po ogłoszeniu uchwały, wszystkie media uznawane za najbardziej poczytne, z największą oglądalnością oraz o największych zasięgach, podały informację o treści wydanej uchwały, wraz z jej sygnaturą. Jednocześnie, uchwała została opublikowana na stronie internetowej Sądu Najwyższego, w zakładce „Baza Orzeczeń” z opisem „uchwała SN z dnia 4 lutego 2020 r.", gdzie jest dostępna do chwili obecnej. Sąd Najwyższy uznał zatem uchwałę za pochodzącą od Sądu Najwyższego i umożliwił każdej dowolnej osobie zapoznanie się z jej treścią.
Czytaj też w LEX: Instytucja asesora sądowego w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości – czy istnieje potrzeba reformy jej statusu ustrojowego? >
W związku z wydaniem uchwały, powodowi uniemożliwiono wykonywanie czynności służbowych. W ocenie Sądu Okręgowego powód udowodnił, że posiada interes prawny w uzyskaniu orzeczenia ustalającego, iż wskazana przez niego uchwała nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego.
Promptowanie, czyli sztuka zadawania trafnych pytań przez prawników - zobacz w LEX >
Odrzucenie skargi kasacyjnej
Pozwany Sąd Najwyższy - Skarb Państwa nie zgodził się z tym orzeczeniem SO. A Sąd Apelacyjny w Białymstoku odrzucił jego skargę kasacyjną w lutym 2025 r. Sąd odwoławczy uznał, że pozwany Skarb Państwa był wadliwie reprezentowany, gdyż skargę kasacyjną sporządziła nie Prokuratoria Generalna SP , a... sędzia. Zażalenie na to postanowienie złożył SN – Skarb Państwa w piśmie procesowym twierdząc, że odrzucenie skargi było bezprawne.
Zażalenie to rozpoznawał sędzia Izby Cywilnej Krzysztof Grzesiowski i powziął poważne wątpliwości, które przedstawił rozszerzonemu składowi Izby. Dlatego, że zachodzi kolizja między kodeksem postępowania cywilnego a ustawą o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
Polecamy w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
Zgodnie z k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje bowiem zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych (…). Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 87 ze znaczkiem 1 par 1 k.p.c).
Natomiast ustawa o Prokuratorii w art. 4 ust.1 stanowi, że do zadań Prokuratorii Generalnej należy wyłączne zastępstwo Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym. Tyle, że w tej sprawie Prokuratoria odmówiła wywiedzenie skargi kasacyjnej w ramach sprawowania zastępstwa procesowego i wydała opinię o jej bezzasadności.
Jak ocenił sędzia Grzesiowski orzecznictwo w takich sprawach nie jest rozbudowane i dotyczy poprzedniego stanu prawnego. Dlatego zwrócił się z pytaniem następującej treści, prosząc o wydanie uchwały: Czy organ jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa będący sędzią lub doktorem habilitowanym nauk prawnych uprawniony jest do wykonywania zastępstwa procesowego reprezentowanej statio fisci przed Sądem Najwyższym, czy też wyłączona jest zdolność postulacyjną takiego organu?
Sygnatura akt III CZP 27/26
Zobacz w LEX:
Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >
