Termin na uchwały w sprawie wyodrębnienia w gminie funduszu sołeckiego nie był wstrzymany przez przepisy koronawirusowe. Gminy nie mogły więc decydować o funduszu sołeckim na 2021 rok po 31 marca 2020 roku. Uchwały tych, które to zrobiły, są teraz unieważniane.

Z funduszu inwestycji samorządowych będą mogły korzystać samorządy, by sięgać po środki europejskie. To wyjście naprzeciw problemom wielu z nich, które nie mają pieniędzy na wkład własny umożliwiający udział w projektach dofinansowanych z UE. Środki przeznaczone na fundusz to 20-30 miliardów złotych.

Coraz bardziej odchodzimy od modelu organizacji państwa subsydiarnego. I nie chodzi tylko o bezpośrednie odbieranie kompetencji – choć ono też ma miejsce. Częściej zmiany przeprowadzane są w białych rękawiczkach przez narzucanie coraz bardziej szczegółowych standardów i procedur świadczenia usług – mówi Andrzej Płonka, prezes Związku Powiatów Polskich.

Słaba współpraca i brak zaufania między rządem a samorządami, ale także podziały w lokalnych strukturach - to zdaniem ekspertów bolączki samorządów. Wyzwaniem na przyszłość jest stabilizacja finansów samorządowych, ale konieczne są też zmiany w gospodarce przestrzennej, która powoduje ogromne koszty.

Przepisy dotyczące podatku od nieruchomości są skrajnie niekorzystne dla właścicieli gruntów. Jeśli nieruchomość np. rolników, którym odebrano prawo do korzystania z ziemi, jest wykorzystywana firmy przemysłowe czy kopalnie, muszą oni płacić daninę według najwyższych stawek, przewidzianych dla prowadzących działalność gospodarczą.

Możliwość nierównowagi strony bieżącej budżetu JST o ubytek w dochodach będący skutkiem epidemii, złagodzenie w 2020 roku reguły fiskalnej ograniczającej zadłużenie – to niektóre rozwiązania tarczy antykryzysowej 4. Projekt, który trafił właśnie do Sejmu, ma wesprzeć budżety samorządów.

Władze samorządowe mają niewielki wpływ na budżet swoich jednostek, a dotacje i subwencje są niewystarczające. Niedofinansowana jest oświata, ale także obszar ewidencji ludności i urzędów stanu cywilnego. A zdaniem ekspertów żadna z wersji tarczy nie obejmuje realnej pomocy dla samorządów.

Gminy mogą wziąć udział w ankiecie na temat ich roli i utrudnień w stymulowaniu procesów rozwoju gospodarczego na poziomie lokalnym. Badanie odbywa się w kontekście trudnej sytuacji spowodowanej epidemią COVID-19 i ma być szansą na zainicjowanie debaty o roli samorządów we wspieraniu rozwoju. Rezultatem będzie raport, który zostanie opublikowany w czerwcu.

W przyjętym przez rząd projekcie ustawy są kolejne zmiany dla samorządów. Tarcza antykryzysowa 4 wprowadza możliwość wcześniejszego przekazywania samorządom w 2020 r. subwencji ogólnej z budżetu państwa, m.in. w części oświatowej. Wśród rozwiązań jest też uelastycznienie w 2020 r. wymogu równoważenia strony bieżącej budżetu.

Wiele miast już na początku epidemii podjęło decyzje o rezygnacji z opłat w strefie płatnego parkowania. Właśnie wznawiają ich pobieranie, bo trwa „odmrażanie” gospodarki, jest więcej autobusów, a na ulgach straciły wpływy do budżetów. Tymczasem okazuje się, że zawieszanie opłat miało błędne podstawy, bo wydawali je burmistrzowie i prezydenci, a powinny - rady.

Przepisy uchwalone w ramach ustaw z „Tarczy antykryzysowej” częściowo odpowiadają na potrzeby samorządu terytorialnego. Bez wątpienia skutki pandemii koronawirusa wpłyną na zmniejszenie dochodów gmin. W takiej sytuacji okazać może się niezbędne pozyskiwanie środków z innych źródeł, w tym z finansowania dłużnego. Należy więc postulować dokonanie kolejnych zmian legislacyjnych

Propozycję wprowadzenia finansowego narzędzia wsparcia dla obszarów wiejskich w postaci Gminnego Bonu Inwestycyjnego przedstawił Związek Gmin Wiejskich RP. Korporacja chce, ze wsparciem rządu, wprowadzić bon w wysokości 1 miliona złotych na każdą gminę. Pieniądze miałyby być przeznaczone na inwestycje i wkład własny do projektów i przeciwdziałać kryzysowi i stagnacji gospodarczej.

Zawieszenie janosikowego, ograniczenie inwestycji z budżetu obywatelskiego i odstąpienie od planowania tego budżetu na rok 2021 to główne rozwiązania projektu ustawy, którą proponuje Senat. Senatorowie przyjęli w środę uchwałę w sprawie poparcia projektu i wniesienia go do Sejmu.

Pomysły ujmowania przy wyliczaniu nadwyżki operacyjnej wydatków związanych z COVID-19 i utraconych dochodów są nieporozumieniem. Zapisy te są mało precyzyjne i sprawią, że różne regionalne izby obrachunkowe będą je różnie interpretowały, co spowoduje chaos. Jeśli ma to być realna pomoc dla samorządów, przepisy powinny być proste, jasne i precyzyjne – uważa Krzysztof Mączkowski

Dotyczy to zarówno przedsiębiorców, jak i publicznych beneficjentów, jakimi są samorządy. Spodziewają się one dość poważnych spadków w dochodach, co będzie się przekładało na ich potencjał finansowy i możliwość realizowania projektów. Pewnie będzie tak, że z części zadań, planowanych jeszcze na początku roku, będą musiały rezygnować – mówi Marcin Szmyt,

Rozwiązaniem może być tu zastosowanie konstrukcji tzw. siły wyższej, ale niedoprecyzowana jest jej kwalifikacja oraz przypadki, w których można ją zastosować. Musimy mieć jasne wyznaczniki, które pozwolą na wytłumaczenie beneficjentów, że z powodu niezależnych od nich czynników nie uda się osiągnąć efektów ani utrzymać w okresie trwałości projektu - mówi Wojciech Magnowski, dyrektor Departamentu Zarządzania RPO w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego.

Od samorządów oczekuje się wsparcia przedsiębiorców, ale samorządom na rękę nie chce pójść nikt. Proponuje się nam poluzowanie możliwości zaciągania kredytów, ale żadnych nowych pieniędzy. Tyle że kredyt będzie trzeba w przyszłości spłacić z odsetkami – mówi Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich.

Jeśli gmina umorzy firmie np. podatek od nieruchomości, straci dwa razy. Nie dostanie podatku, a w ramach subwencji otrzyma mniej pieniędzy. Taką zasadę chce wprowadzić rząd w kolejnej już wersji przepisów tarczy antykryzysowej. Na tej zmianie najwięcej stracą gminy najbiedniejsze. Przepisy, które już obowiązują, powodują natomiast, że samorząd po zwolnieniu najemców z czynszu, musi zapłacić VAT. Zdaniem ekspertów, to absurdalne.

Przesunięcie płatności „janosikowego” to kredyt dla samorządów od rządu. Im wyższe dochody w przeszłości, tym większy podatek musimy zapłacić dwa lata później. Najgorsze są czasy kryzysu, bo wtedy wpłata jest duża, a wpływy drastycznie spadają. Na poziomie gmin i powiatów mechanizmu korygującego nie ma, trzeba więc będzie uzupełniać brakujące dochody z budżetu państwa – mówi marszałek Adam Struzik.

Rada gminy podejmując uchwałę w ramach tarczy antykryzysowej o zwolnieniu z podatku od nieruchomości lub przedłużeniu terminu płatności rat tego podatku, nie może wymagać od wnioskodawców złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej – informuje RIO w Lublinie.