Niektóre usługi świadczone przez gminy podlegają VAT. Nie wszystkie można bowiem zaliczyć do wykonywanych w ramach zadań ustawowych. Podatnikiem VAT jest jednostka samorządu terytorialnego wraz ze wszystkimi swoimi jednostkami organizacyjnymi, które wykonują jej zadania. Wyjaśnia ta wydana właśnie przez MF interpretacja podatkowa.

Unieważniane przez wojewodów uchwały w sprawie budżetów obywatelskich skutkują wstrzymaniem uruchomionych już procedur, co utrudnia działania miastom i nie budzi zaufania mieszkańców. Ryzyko mogłoby być mniejsze, gdyby uchwały były wieloletnie, zamiast każdego roku. Restrykcyjne prawo, rozbieżność racji samorządów, organów nadzoru i sądów są zniechęcające.

Dużo wcześniej niż pojawiła się pandemia i problemy z niej wynikające, samorządy sygnalizowały, że ich finansowa kondycja się pogarsza. W zeszłym roku wiele gmin już mocno poczuło, że te prognozy stały się faktem – mówi Krzysztof Matyjaszczyk. Jak podkreśla, coraz więcej rozwiązań prawnych uszczupla budżety samorządów, a cel reformy, a więc decentralizacja obowiązków i zadań, stopniowo jest podważany.

Samorządowcy po spotkaniach z przedstawicielami Ministerstwa Rozwoju apelują o przygotowanie prawdziwej tarczy antykryzysowej dla samorządów i o zwiększenie ich realnych dochodów, na przykład w formie subwencji ogólnej. Ich zdaniem sama możliwość większego zadłużania się już nie wystarczy.

Trudna sytuacja finansowa samorządów wiąże się z dylematem, które wydatki ciąć. Rezygnacja z inwestycji spowodowałaby upadek firm i przyrost beneficjentów pomocy społecznej. Wygasić światła, obciąć dotacje, czy... oszczędzić na urzędnikach? Zwolnień raczej nie będzie - kadr cały czas brakuje. Deklaracje samorządów są jasne co do tego, że nie będzie podwyżek i nagród.

Finansowanie oświaty zaczyna być dla samorządowców sprawą gardłową, gdyż w związku z kryzysem finansowym wywołanym przez koronawirusa, gminy i powiaty nie mają już z czego dokładać do tych zadań. Trzeba dyskutować, jak powinno wyglądać finansowanie poszczególnych zadań w różnych szczeblach samorządu – uważa MEN.

W roku 2020 oprócz zwykłych zwolnień podatkowych samorządy udzielają także ulg podmiotom dotkniętym przez ograniczenia wprowadzone przez rząd w związku z epidemią. Te ulgi powinny być zrekompensowane z budżetu państwa – uważają samorządowcy.

Rada gminy, podejmując uchwałę o zwolnieniu grup przedsiębiorców z podatku od nieruchomości w związku z konsekwencjami COVID-19, nie może uzależniać pomocy od złożenia wniosku przez podatnika. Nie może też limitować wielkości środków przeznaczonych na udzielnie pomocy – przypomina RIO w Rzeszowie.

Termin na uchwały w sprawie wyodrębnienia w gminie funduszu sołeckiego nie był wstrzymany przez przepisy koronawirusowe. Gminy nie mogły więc decydować o funduszu sołeckim na 2021 rok po 31 marca 2020 roku. Uchwały tych, które to zrobiły, są teraz unieważniane.

Z funduszu inwestycji samorządowych będą mogły korzystać samorządy, by sięgać po środki europejskie. To wyjście naprzeciw problemom wielu z nich, które nie mają pieniędzy na wkład własny umożliwiający udział w projektach dofinansowanych z UE. Środki przeznaczone na fundusz to 20-30 miliardów złotych.

Coraz bardziej odchodzimy od modelu organizacji państwa subsydiarnego. I nie chodzi tylko o bezpośrednie odbieranie kompetencji – choć ono też ma miejsce. Częściej zmiany przeprowadzane są w białych rękawiczkach przez narzucanie coraz bardziej szczegółowych standardów i procedur świadczenia usług – mówi Andrzej Płonka, prezes Związku Powiatów Polskich.

Słaba współpraca i brak zaufania między rządem a samorządami, ale także podziały w lokalnych strukturach - to zdaniem ekspertów bolączki samorządów. Wyzwaniem na przyszłość jest stabilizacja finansów samorządowych, ale konieczne są też zmiany w gospodarce przestrzennej, która powoduje ogromne koszty.

Przepisy dotyczące podatku od nieruchomości są skrajnie niekorzystne dla właścicieli gruntów. Jeśli nieruchomość np. rolników, którym odebrano prawo do korzystania z ziemi, jest wykorzystywana firmy przemysłowe czy kopalnie, muszą oni płacić daninę według najwyższych stawek, przewidzianych dla prowadzących działalność gospodarczą.

Możliwość nierównowagi strony bieżącej budżetu JST o ubytek w dochodach będący skutkiem epidemii, złagodzenie w 2020 roku reguły fiskalnej ograniczającej zadłużenie – to niektóre rozwiązania tarczy antykryzysowej 4. Projekt, który trafił właśnie do Sejmu, ma wesprzeć budżety samorządów.

Władze samorządowe mają niewielki wpływ na budżet swoich jednostek, a dotacje i subwencje są niewystarczające. Niedofinansowana jest oświata, ale także obszar ewidencji ludności i urzędów stanu cywilnego. A zdaniem ekspertów żadna z wersji tarczy nie obejmuje realnej pomocy dla samorządów.

Gminy mogą wziąć udział w ankiecie na temat ich roli i utrudnień w stymulowaniu procesów rozwoju gospodarczego na poziomie lokalnym. Badanie odbywa się w kontekście trudnej sytuacji spowodowanej epidemią COVID-19 i ma być szansą na zainicjowanie debaty o roli samorządów we wspieraniu rozwoju. Rezultatem będzie raport, który zostanie opublikowany w czerwcu.

W przyjętym przez rząd projekcie ustawy są kolejne zmiany dla samorządów. Tarcza antykryzysowa 4 wprowadza możliwość wcześniejszego przekazywania samorządom w 2020 r. subwencji ogólnej z budżetu państwa, m.in. w części oświatowej. Wśród rozwiązań jest też uelastycznienie w 2020 r. wymogu równoważenia strony bieżącej budżetu.

Wiele miast już na początku epidemii podjęło decyzje o rezygnacji z opłat w strefie płatnego parkowania. Właśnie wznawiają ich pobieranie, bo trwa „odmrażanie” gospodarki, jest więcej autobusów, a na ulgach straciły wpływy do budżetów. Tymczasem okazuje się, że zawieszanie opłat miało błędne podstawy, bo wydawali je burmistrzowie i prezydenci, a powinny - rady.

Przepisy uchwalone w ramach ustaw z „Tarczy antykryzysowej” częściowo odpowiadają na potrzeby samorządu terytorialnego. Bez wątpienia skutki pandemii koronawirusa wpłyną na zmniejszenie dochodów gmin. W takiej sytuacji okazać może się niezbędne pozyskiwanie środków z innych źródeł, w tym z finansowania dłużnego. Należy więc postulować dokonanie kolejnych zmian legislacyjnych

Propozycję wprowadzenia finansowego narzędzia wsparcia dla obszarów wiejskich w postaci Gminnego Bonu Inwestycyjnego przedstawił Związek Gmin Wiejskich RP. Korporacja chce, ze wsparciem rządu, wprowadzić bon w wysokości 1 miliona złotych na każdą gminę. Pieniądze miałyby być przeznaczone na inwestycje i wkład własny do projektów i przeciwdziałać kryzysowi i stagnacji gospodarczej.