Samorządowcy protestowali w związku z zapowiedzią zawetowania unijnego budżetu przez polski rząd – w wielu miejscach zgasły światła 1 grudnia o godzinie 17. Samorządy alarmują, że w razie polskiego weta, nasz kraj może zostać pozbawiony ogromnych środków unijnych przeznaczonych na odbudowę po pandemii COVID-19.

Transfer około 1,4 miliarda złotych rocznie z budżetów samorządów do budżetu centralnego przy niezmniejszeniu ich zadań i braku rekompensaty w dochodach – to główne zarzuty do ustaw podatkowych. Samorządowcy są zdania, że nowe przepisy naruszają Konstytucję.

Spadek dochodów podatkowych samorządów jest nieunikniony i nie wiadomo, czy wzrost subwencji i dotacji rządowych może go zrekompensować – wynika z raportu prof. Pawła Swianiewicza i dr Julity Łukomskiej z Uniwersytetu Warszawskiego. Tym bardziej, że w większości chodzi o dotacje celowe, które zmniejszają autonomię polityk wydatkowych samorządów.

Senacki projekt miał usunąć problem luki, w wyniku której samorządy tracą na zwolnieniach z podatków od nieruchomości gruntów zajętych na działalność kolejową. Według Ministerstwa Infrastruktury mógłby doprowadzić do obciążenia publicznych spółek kolejowych wysokimi opłatami, nie popiera więc propozycji. Samorządy chcą porozumienia i zaprzestania ich „okradania w majestacie prawa”.

Rozstrzygnięcie drugiego naboru do Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych ma nastąpić do końca przyszłego tygodnia - poinformował samorządowców Paweł Szefernaker, wiceminister spraw wewnętrznych i administracji. Samorządy czekają na wyniki analizy wniosków w ramach programu, który łącznie w skali całego kraju obejmuje 6 miliardów złotych.

Przedstawiciele samorządów alarmują, że przez niższe wpływy z podatku PIT, mieszkańcy stracą swoje pieniądze. Zgodnie z procedowaną w Senacie ustawą, 1,5 miliarda złotych rocznie przesunięto do budżetu centralnego, a ta kwota mogłaby finansować drogi, oświetlenie czy kanalizację. Powstał projekt zwiększający udziały w PIT, a na znak protestu, 1 grudnia zgasną w gminach latarnie.

W pierwszej wersji przepisów na przedsiębiorców wytwarzających energię elektryczną nakładano nowy podatek sektorowy. Miał on wypełnić lukę w polskim prawie podatkowym, która uniemożliwiała opodatkowanie morskich elektrowni wiatrowych podatkiem od nieruchomości. Tymczasem do komisji prawniczej na etapie rządowego procesu legislacyjnego trafiła nowa wersja projektu.

W ustawie okołobudżetowej uelastyczniona ma być reguła wydatkowa dla samorządów na rok 2021. Oznacza to, że samorządy będą mogły wziąć kredyt na wydatki bieżące równy ubytkom, jakie spowodował koronawirus w ich budżetach. Samorządowcy twierdzą jednak, że szkoda, że zmiana nie została wprowadzona przed terminem przedłożenia projektów uchwał budżetowych.

Samorządy dostają więcej czasu na uchwalanie budżetów, ale wiele z nich ma i będzie miało problem, żeby je dopiąć. Przesuwanie zadań inwestycyjnych, żeby budżet nie był "tylko na papierze", szukanie oszczędności i cięcie wydatków na przyszły rok - to niektóre z koniecznych działań w wielu jednostkach. W tym roku do starych trudności finansowych dochodzi jeszcze COVID.

Dochody budżetu gminy mogą do końca 2020 roku zostać wykorzystane na działania związane z przeciwdziałaniem COVID-19. Wydatek wskazany jako zakup laptopów do zdalnego nauczania dzieci w szkołach może być wiązany z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19 - odpowiada ekspert na pytanie czytelnika.

Baseny, parki wodne, kina, teatry, galerie, biblioteki prowadzone przez samorządy, pomimo tego, że dotowane są z samorządowych kas, dużą część swojej działalności finansowały z opłat w postaci biletów i karnetów czy wynajmu powierzchni. Dotąd nie były one adresatami tarczy antykryzysowej. Samorządowcy z Wielkopolski proszą o wsparcie tych podmiotów.

Jest szansa na rozwiązanie problemu unikania opodatkowania przez firmy, które mają na swoim terenie choćby fragment infrastruktury kolejowej, np. bocznice. Resort infrastruktury przygotował projekt zmian w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Jednak zaproponował poszerzenie katalogu zwolnień z podatku od nieruchomości, na co samorządowcy nie dawali zgody.

Małgorzata Jarosińska-Jedynak jest wiceministrem w resorcie finansów, funduszy i polityki regionalnej. Do 6 października była ministrem w zlikwidowanym resorcie funduszy i polityki regionalnej. Pełni również funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw przygotowania Światowego Forum Miejskiego w Katowicach w 2022 roku.

Zasady rekompensaty za niepobieranie opłaty targowej są niesprawiedliwe – uważają samorządowcy z Wielkopolski i apelują o zmiany w projekcie. Ich zdaniem pozbawienie rekompensaty będzie dotyczyło znacznej części gmin, a przy wzrostach wydatków samorządów, również na walkę z pandemią, liczą się nawet najmniejsze pieniądze.

Ograniczanie samochodów w miastach można nazwać trendem, bo decyduje się na nie coraz więcej samorządów. Zaczyna się od poszerzenia stref płatnego parkowania, wzrostów opłat. Utrudnienia skierowane są także do mieszkańców, na przykład warszawska drastyczna podwyżka abonamentu za parkowanie drugiego samochodu.

Spadek dochodów miast z tytułu udziału w podatku PIT wynosi blisko 7 procent rok do roku, a dochodów z CIT – prawie 8 procent – wynika z badań prowadzonych przez Związek Miast Polskich. Analizy dotyczą finansów miast po trzech kwartałach 2020 roku w porównaniu z identycznym okresem sprawozdawczym z lat 2018 i 2019 w ujęciu kwartalnym.

Prezydenci i burmistrzowie są wzywani do apeli do posłów i senatorów w sprawie systematycznego osłabienia finansów samorządowych. - Brak rekompensat i zmniejszenia nałożonych obowiązków narusza Konstytucję RP, która gwarantuje adekwatność zasilania finansowego do zakresu nałożonych zadań – pisze do nich prezes Związek Miast Polskich.

Ograniczenie budżetów samorządów wpływa także na bezpieczeństwo mieszkańców i ograniczenie w mniejszych gminach wydatków na ochotnicze straże pożarne, które są podstawą do pomagania mieszkańcom przy epidemii tam, gdzie nie ma straży gminnych.

Są obawy samorządowców o politykę regionalną po likwidacji resortu funduszy. Czy będzie traktowana tylko jako źródło finansowania różnych działań, czy też wyznacznik celów rozwoju przy wykorzystaniu unijnych środków UE? Jest też ryzyko paraliżu wykonywania zadań z powodu połączenia zarządzania i audytu. A to grozi problemami jeszcze w obecnej perspektywie.

Estoński CIT będzie kosztował samorządy 1,3 miliarda złotych tylko w pierwszym roku, nie przewidziano dla nich rekompensaty za spadek wpływów – mówił w Sejmie wiceminister finansów. Dla budżetu państwa będzie to koszt 4,3 mld zł. MF potwierdza, że samorządy nie mogą liczyć na rekompensaty.