Gminy mogą wziąć udział w ankiecie na temat ich roli i utrudnień w stymulowaniu procesów rozwoju gospodarczego na poziomie lokalnym. Badanie odbywa się w kontekście trudnej sytuacji spowodowanej epidemią COVID-19 i ma być szansą na zainicjowanie debaty o roli samorządów we wspieraniu rozwoju. Rezultatem będzie raport, który zostanie opublikowany w czerwcu.

W przyjętym przez rząd projekcie ustawy są kolejne zmiany dla samorządów. Tarcza antykryzysowa 4 wprowadza możliwość wcześniejszego przekazywania samorządom w 2020 r. subwencji ogólnej z budżetu państwa, m.in. w części oświatowej. Wśród rozwiązań jest też uelastycznienie w 2020 r. wymogu równoważenia strony bieżącej budżetu.

Wiele miast już na początku epidemii podjęło decyzje o rezygnacji z opłat w strefie płatnego parkowania. Właśnie wznawiają ich pobieranie, bo trwa „odmrażanie” gospodarki, jest więcej autobusów, a na ulgach straciły wpływy do budżetów. Tymczasem okazuje się, że zawieszanie opłat miało błędne podstawy, bo wydawali je burmistrzowie i prezydenci, a powinny - rady.

Przepisy uchwalone w ramach ustaw z „Tarczy antykryzysowej” częściowo odpowiadają na potrzeby samorządu terytorialnego. Bez wątpienia skutki pandemii koronawirusa wpłyną na zmniejszenie dochodów gmin. W takiej sytuacji okazać może się niezbędne pozyskiwanie środków z innych źródeł, w tym z finansowania dłużnego. Należy więc postulować dokonanie kolejnych zmian legislacyjnych

Propozycję wprowadzenia finansowego narzędzia wsparcia dla obszarów wiejskich w postaci Gminnego Bonu Inwestycyjnego przedstawił Związek Gmin Wiejskich RP. Korporacja chce, ze wsparciem rządu, wprowadzić bon w wysokości 1 miliona złotych na każdą gminę. Pieniądze miałyby być przeznaczone na inwestycje i wkład własny do projektów i przeciwdziałać kryzysowi i stagnacji gospodarczej.

Zawieszenie janosikowego, ograniczenie inwestycji z budżetu obywatelskiego i odstąpienie od planowania tego budżetu na rok 2021 to główne rozwiązania projektu ustawy, którą proponuje Senat. Senatorowie przyjęli w środę uchwałę w sprawie poparcia projektu i wniesienia go do Sejmu.

Pomysły ujmowania przy wyliczaniu nadwyżki operacyjnej wydatków związanych z COVID-19 i utraconych dochodów są nieporozumieniem. Zapisy te są mało precyzyjne i sprawią, że różne regionalne izby obrachunkowe będą je różnie interpretowały, co spowoduje chaos. Jeśli ma to być realna pomoc dla samorządów, przepisy powinny być proste, jasne i precyzyjne – uważa Krzysztof Mączkowski

Dotyczy to zarówno przedsiębiorców, jak i publicznych beneficjentów, jakimi są samorządy. Spodziewają się one dość poważnych spadków w dochodach, co będzie się przekładało na ich potencjał finansowy i możliwość realizowania projektów. Pewnie będzie tak, że z części zadań, planowanych jeszcze na początku roku, będą musiały rezygnować – mówi Marcin Szmyt,

Rozwiązaniem może być tu zastosowanie konstrukcji tzw. siły wyższej, ale niedoprecyzowana jest jej kwalifikacja oraz przypadki, w których można ją zastosować. Musimy mieć jasne wyznaczniki, które pozwolą na wytłumaczenie beneficjentów, że z powodu niezależnych od nich czynników nie uda się osiągnąć efektów ani utrzymać w okresie trwałości projektu - mówi Wojciech Magnowski, dyrektor Departamentu Zarządzania RPO w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego.

Od samorządów oczekuje się wsparcia przedsiębiorców, ale samorządom na rękę nie chce pójść nikt. Proponuje się nam poluzowanie możliwości zaciągania kredytów, ale żadnych nowych pieniędzy. Tyle że kredyt będzie trzeba w przyszłości spłacić z odsetkami – mówi Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich.

Jeśli gmina umorzy firmie np. podatek od nieruchomości, straci dwa razy. Nie dostanie podatku, a w ramach subwencji otrzyma mniej pieniędzy. Taką zasadę chce wprowadzić rząd w kolejnej już wersji przepisów tarczy antykryzysowej. Na tej zmianie najwięcej stracą gminy najbiedniejsze. Przepisy, które już obowiązują, powodują natomiast, że samorząd po zwolnieniu najemców z czynszu, musi zapłacić VAT. Zdaniem ekspertów, to absurdalne.

Przesunięcie płatności „janosikowego” to kredyt dla samorządów od rządu. Im wyższe dochody w przeszłości, tym większy podatek musimy zapłacić dwa lata później. Najgorsze są czasy kryzysu, bo wtedy wpłata jest duża, a wpływy drastycznie spadają. Na poziomie gmin i powiatów mechanizmu korygującego nie ma, trzeba więc będzie uzupełniać brakujące dochody z budżetu państwa – mówi marszałek Adam Struzik.

Rada gminy podejmując uchwałę w ramach tarczy antykryzysowej o zwolnieniu z podatku od nieruchomości lub przedłużeniu terminu płatności rat tego podatku, nie może wymagać od wnioskodawców złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej – informuje RIO w Lublinie.

Odłożenie płatności tak zwanego „podatku janosikowego” na później, co proponuje samorządom rząd, nie rozwiązuje ich zdaniem problemu. Uważają, że w czasie pandemii i znacznego obciążenia ich budżetów, to państwo powinno wziąć na siebie wyrównanie strat słabszym samorządom. Tym bardziej, że ten podatek jest obliczany na podstawie dochodów sprzed dwóch lat, czyli czasów dobrej koniunktury.

Samorządowcy podkreślają, że zasadne jest wprowadzenie do ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nowej części subwencji ogólnej - rekompensującej, która wyrównałaby samorządom ubytki w dochodach własnych spowodowane stosowaniem przepisów ustawy CoViD-19.

Wykorzystanie funduszy unijnych na lata 2014-2020 jest mocno zaawansowane, więc przesunięcia środków są bardzo ograniczone. Do dyspozycji pozostaje nam około 30-40 mld zł. Jednak instytucje zarządzające wszystkimi programami starają się, aby wcześniej zaplanowane zadania inwestycyjne były w jak największym stopniu zrealizowane - mówi Małgorzata Jarosińska-Jedynak

Polskie regiony są za przesunięciem obecnej perspektywy finansowej o rok, żeby wydatkowanie pieniędzy z UE możliwe było do końca 2024 roku. Przez pandemię nie uda im się zmieścić w terminach normalnego toku realizacji projektów, a chcą wykorzystać fundusze do ostatniego euro. Jednak zdaniem rządu opóźnianie obecnej perspektywy nie będzie korzystne

W ramach tarczy antykryzysowej gmina może zwolnić czasowo przedsiębiorców z podatku od nieruchomości lub przedłużyć terminy płatności rat podatku. Może też ustalić grupy przedsiębiorców, które obejmie wsparciem. Resort finansów sugeruje, aby samorządy podchodziły do tej formy wsparcia elastycznie i pamiętały o dochodach własnych.

Trzeba zabiegać, by inwestycje samorządowe ucierpiały jak najmniej, bo mają wpływ na pobudzanie wzrostu gospodarczego. Ale samorządy odpowiadają za pomoc społeczną, gdzie w sytuacji załamania gospodarki wydatki będą rosły. Wsparcie dla samorządów jest więc niezbędne, ale poluzowanie zadłużenia może być krótkofalowe i mieć negatywne konsekwencje – mówi prof. Paweł Swianiewicz.

W ciągu najbliższych dni rząd przedstawi projekt wsparcia budżetów samorządów. Zdaniem samorządów propozycje nie są wystarczające, a niektóre mogą wręcz osłabić ich finanse. Chcą rozważenia możliwości wprowadzenia nowej części subwencji ogólnej, która zrekompensowałaby ubytki w dochodach własnych spowodo­wane stosowaniem przepisów ustawy CoViD-19.