Przepisy uchwalone w ramach ustaw z „Tarczy antykryzysowej” częściowo odpowiadają na potrzeby samorządu terytorialnego. Bez wątpienia skutki pandemii koronawirusa wpłyną na zmniejszenie dochodów gmin. W takiej sytuacji okazać może się niezbędne pozyskiwanie środków z innych źródeł, w tym z finansowania dłużnego. Należy więc postulować dokonanie kolejnych zmian legislacyjnych

Zawieszenie janosikowego, ograniczenie inwestycji z budżetu obywatelskiego i odstąpienie od planowania tego budżetu na rok 2021 to główne rozwiązania projektu ustawy, którą proponuje Senat. Senatorowie przyjęli w środę uchwałę w sprawie poparcia projektu i wniesienia go do Sejmu.

W kwietniu do ZUS wpłynęło ok.19,5 mld zł z tytułu składek. To o 4,6 mld zł mniej, niż w kwietniu 2019 roku i aż o 6,4 mld zł mniej, niż w marcu br. Rosną wydatki na zasiłki opiekuńcze, a spada liczba aktywnych płatników - w marcu o 200 tysięcy. Dziura w FUS będzie się powiększać, bo rośnie liczba bezrobotnych, a w kryzysie - osób, które korzystają ze świadczeń rentowych, zasiłków chorobowych i emerytur.

Pomysły ujmowania przy wyliczaniu nadwyżki operacyjnej wydatków związanych z COVID-19 i utraconych dochodów są nieporozumieniem. Zapisy te są mało precyzyjne i sprawią, że różne regionalne izby obrachunkowe będą je różnie interpretowały, co spowoduje chaos. Jeśli ma to być realna pomoc dla samorządów, przepisy powinny być proste, jasne i precyzyjne – uważa Krzysztof Mączkowski

Dotyczy to zarówno przedsiębiorców, jak i publicznych beneficjentów, jakimi są samorządy. Spodziewają się one dość poważnych spadków w dochodach, co będzie się przekładało na ich potencjał finansowy i możliwość realizowania projektów. Pewnie będzie tak, że z części zadań, planowanych jeszcze na początku roku, będą musiały rezygnować – mówi Marcin Szmyt,

Rozwiązaniem może być tu zastosowanie konstrukcji tzw. siły wyższej, ale niedoprecyzowana jest jej kwalifikacja oraz przypadki, w których można ją zastosować. Musimy mieć jasne wyznaczniki, które pozwolą na wytłumaczenie beneficjentów, że z powodu niezależnych od nich czynników nie uda się osiągnąć efektów ani utrzymać w okresie trwałości projektu - mówi Wojciech Magnowski, dyrektor Departamentu Zarządzania RPO w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego.

Jednym z głównych zadań Ministerstwa Finansów teraz jest zapewnienie firmom możliwości przetrwania. Jednak uwolnienie środków z rachunków VAT o masowym, niekontrolowanym charakterze, mogłoby zostać wykorzystane do wyłudzeń. Pracujemy nad tzw. systemem estońskim. Mniejsi podatnicy CIT nie zapłacą podatku od reinwestowanego dochodu - mówi Jan Sarnowski,

Zwiększenie dostępności mieszkań na wynajem dla osób o niskich dochodach, poprawę warunków mieszkaniowych w już istniejących lokalach, dopłaty do czynszów, wakacje czynszowe w TBS, możliwość dojścia do własności w nowo budowanych mieszkaniach w TBS - taki pakiet mieszkaniowy za ok. pół miliarda złotych rocznie do 2024 r. - zapowiada Jadwiga Emilewicz,

Od samorządów oczekuje się wsparcia przedsiębiorców, ale samorządom na rękę nie chce pójść nikt. Proponuje się nam poluzowanie możliwości zaciągania kredytów, ale żadnych nowych pieniędzy. Tyle że kredyt będzie trzeba w przyszłości spłacić z odsetkami – mówi Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich.

Jeśli gmina umorzy firmie np. podatek od nieruchomości, straci dwa razy. Nie dostanie podatku, a w ramach subwencji otrzyma mniej pieniędzy. Taką zasadę chce wprowadzić rząd w kolejnej już wersji przepisów tarczy antykryzysowej. Na tej zmianie najwięcej stracą gminy najbiedniejsze. Przepisy, które już obowiązują, powodują natomiast, że samorząd po zwolnieniu najemców z czynszu, musi zapłacić VAT. Zdaniem ekspertów, to absurdalne.

Przesunięcie płatności „janosikowego” to kredyt dla samorządów od rządu. Im wyższe dochody w przeszłości, tym większy podatek musimy zapłacić dwa lata później. Najgorsze są czasy kryzysu, bo wtedy wpłata jest duża, a wpływy drastycznie spadają. Na poziomie gmin i powiatów mechanizmu korygującego nie ma, trzeba więc będzie uzupełniać brakujące dochody z budżetu państwa – mówi marszałek Adam Struzik.

Odłożenie płatności tak zwanego „podatku janosikowego” na później, co proponuje samorządom rząd, nie rozwiązuje ich zdaniem problemu. Uważają, że w czasie pandemii i znacznego obciążenia ich budżetów, to państwo powinno wziąć na siebie wyrównanie strat słabszym samorządom. Tym bardziej, że ten podatek jest obliczany na podstawie dochodów sprzed dwóch lat, czyli czasów dobrej koniunktury.

Wykorzystanie funduszy unijnych na lata 2014-2020 jest mocno zaawansowane, więc przesunięcia środków są bardzo ograniczone. Do dyspozycji pozostaje nam około 30-40 mld zł. Jednak instytucje zarządzające wszystkimi programami starają się, aby wcześniej zaplanowane zadania inwestycyjne były w jak największym stopniu zrealizowane - mówi Małgorzata Jarosińska-Jedynak

Polskie regiony są za przesunięciem obecnej perspektywy finansowej o rok, żeby wydatkowanie pieniędzy z UE możliwe było do końca 2024 roku. Przez pandemię nie uda im się zmieścić w terminach normalnego toku realizacji projektów, a chcą wykorzystać fundusze do ostatniego euro. Jednak zdaniem rządu opóźnianie obecnej perspektywy nie będzie korzystne

Obowiązuje drugi pakiet legislacyjny dla działań antycovidowych. Komisja Europejska poluzowała procedury, żeby łatwiej można było przesuwać pieniądze unijne na służbę zdrowia czy dla przedsiębiorców. Przyjęte rozwiązania obejmują między innymi dodatkową elastyczność w przenoszeniu środków miedzy funduszami polityki spójności.

Rada Unii Europejskiej przyjęła w środę drugi już akt ustawodawczy zmieniający przepisy polityki spójności o wykorzystaniu unijnych funduszy strukturalnych. Chodzi o lepsze wykorzystywanie pieniędzy z polityki spójności na pomoc w walce z pandemią Covid-19. Już od piątku, 24 kwietnia, państwa członkowskie będą mogły przekierować zasoby na działania związane z kryzysem.

Ustawa o wyborach korespondencyjnych czeka w Senacie, a prawo do takiego głosowania mają teraz tylko osoby starsze i niepełnosprawne. Tymczasem rozpoczęto druk kart do głosowania korespondencyjnego dla wszystkich. Zdaniem prawników nie ma obecnie do tego podstaw prawnych, a pieniądze na ten cel mogą być zmarnowane, co może skutkować zarzutami o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Trzeba zabiegać, by inwestycje samorządowe ucierpiały jak najmniej, bo mają wpływ na pobudzanie wzrostu gospodarczego. Ale samorządy odpowiadają za pomoc społeczną, gdzie w sytuacji załamania gospodarki wydatki będą rosły. Wsparcie dla samorządów jest więc niezbędne, ale poluzowanie zadłużenia może być krótkofalowe i mieć negatywne konsekwencje – mówi prof. Paweł Swianiewicz.

W ciągu najbliższych dni rząd przedstawi projekt wsparcia budżetów samorządów. Zdaniem samorządów propozycje nie są wystarczające, a niektóre mogą wręcz osłabić ich finanse. Chcą rozważenia możliwości wprowadzenia nowej części subwencji ogólnej, która zrekompensowałaby ubytki w dochodach własnych spowodo­wane stosowaniem przepisów ustawy CoViD-19.

Zmiany wprowadzane w związku z epidemią dotkną też finansów samorządowych. Według ekspertów samorządy będą raczej ponosiły skutki pomocy sektorowi prywatnemu zgodnie ze specustawą koronawirusową, niż korzystały na rozwiązaniach przewidzianych przez rząd. Przez epidemię ich budżety mogą się zmniejszyć łącznie o 13,5 mld zł. O ile spadną dochody z podatków, dowiemy się w lipcu. Najświeższe dane wskazują, że w I kwartale były niższe o 1,2 procent niż rok temu.