Powoli zmienia się podejście banków do sporów z frankowiczami. Wprawdzie jeszcze nikt nie uznaje reklamacji kwestionujących treść umowy kredytowej, ale niektóre banki coraz chętniej uznają wyroki w pierwszej instancji i dążą do porozumień kompensacyjnych w celu zakończenia sporu. Z drugiej strony sprawy, które dotąd wpłynęły, już przyblokowały Sąd Apelacyjny w Warszawie.

24 października TSUE odpowie na pytanie, czy frankowicze wynajmujący mieszkania to jeszcze konsumenci czy już przedsiębiorcy. Gdyby okazało się, że należy traktować ich jako konsumentów, będą mogli pić szampana. Jeśli Trybunał uzna kredytobiorców za przedsiębiorców, trudniej im będzie wygrać z bankiem, bo wtedy nie chroni ich unijna dyrektywa konsumencka.

Sprawy dotyczące ważności umów kredytowych frankowiczów z Getin Noble Bank nie muszą czekać do zakończenia postępowania upadłościowego wobec banku, mogą być kontynuowane. Takie orzeczenie wydał w czwartek, 19 września, Sąd Najwyższy. Oznacza to, że kredytobiorcy nie będą latami pozostawać w zawieszeniu.

Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie umów kredytowych zdarza się coraz częściej. Chodzi o to, że większość problemów związanych z kredytami walutowymi została już rozstrzygnięta - choćby wadliwe klauzule ryzyka walutowego i klauzul przeliczeniowych. Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu przez sąd - przypomniał Sąd Najwyższy.

Rozpoczęła się procedura zmiany przewodniczącego XXVIII Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Warszawie - tzw. wydziału frankowego. Powodem jest - jak wynika z nieoficjalnych informacji Prawo.pl - sposób awansowania sędziego dra Tomasza Niewiadomskiego, czyli przy udziale tzw. neo-KRS ukształtowanej nowelizacją z grudnia 2017 r. Obaw nie kryją i pełnomocnicy frankowiczów, i sędziowie. Tym bardziej, że tzw. neo-sędziów w wydziale jest ok. 30 - na 35 sędziów.

Przychód podatkowy z innych źródeł występuje w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. Kwota dodatkowa otrzymana przez kredytobiorcę na podstawie ugody z bankiem nie stanowi jednak przychodu podatkowego – nie spowoduje faktycznego przyrostu majątku kredytobiorcy, stanowi jedynie ekwiwalent poniesionych uprzednio wydatków. Nie podlega więc opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Niektóre banki stosują zarzut potrącenia roszczeń wobec frankowiczów, który obejmuje również odsetki. Zdaniem Związku Banków Polskich oświadczenie o potrąceniu pozwala na szybkie i stosunkowo łatwe pokrycie wzajemnych roszczeń stron, a tego rodzaju kompensacja świadczeń ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Objęcie nim odsetek za opóźnienie nie jest jednak zgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego.

Temat ugód frankowiczów z Getin Noble Bankiem w upadłości posuwa się do przodu bardzo opornie. Syndyk deklaruje, że chciałby zakończyć ugodami jak najwięcej spraw sądowych, ale jeszcze nie opracował programu ugód. Priorytetem jest dla niego odzyskiwanie aktywów do masy upadłości w celu spłacenia wierzycieli upadłego banku.

Postępowania frankowe nadal trwają latami i to mimo ujednolicania orzecznictwa sądów i wskazówek płynących z unijnego Trybunału Sprawiedliwości. Część prawników próbuje temu zaradzić poprzez składanie skarg na przewlekłość - przyznają jednak, że ich skutek bywa marny. Orzecznictwo w tym zakresie nie jest spójne, w podobnych sprawach sąd raz stwierdza, że państwo ponosi odpowiedzialność, w innych, że opóźnienie jest usprawiedliwione. A odszkodowanie to przeciętnie 3 tys. złotych.

Sądy zaczynają uchylać wyroki sędziów powołanych przy udziale tzw. neo-KRS. Prawnicy podkreślają, że rozwiązanie systemowe w tym zakresie potrzebne jest jak najszybciej, bo są takie kategorie spraw, w których neo-sędziowie orzekają znacznie częściej. Chodzi tu m.in. o kredyty hipoteczne. Banki na razie kwestionują jedynie skład SN, który wydał tzw. uchwałę frankową. Gdyby jednak zaczęły podnosić kwestie powołania i innych "nowych" sędziów, mogłoby to prowadzić do masowego uchylania wyroków frankowych.

Czy skończy się masowe składanie pozwów przez banki w celu przerwania biegu przedawnienia? Do TSUE trafiły właśnie pytania krakowskiego sądu, w których podważa teorię dwóch kondykcji lansowaną przez Sąd Najwyższy. To z jej powodu raz w roku frankowicze z kolejnego "rocznika" dostają pisma z banków. W tym roku trafią do osób, które w 2021 roku wystąpiły o unieważnienie umowy kredytowej lub w inny sposób weszły w spór z bankiem. Roszczenia banków przedawniają się bowiem po upływie trzech lat.

Niby identyczny problem, ale rozstrzygnięcie inne. Mimo bogatego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego frankowicze nie mają gwarancji, że ich sprawy zostaną potraktowane tak samo w różnych rejonach Polski. To efekt nie tylko niezawisłości sędziowskiej, ale również braku precyzji w procedurze cywilnej.

Samowolne zaprzestanie spłacania rat kredytu jest dla frankowiczów ryzykowne. Wyjątkiem są klienci Getin Noble Banku, którzy nadpłacili kapitał, gdyż nie mają oni szansy na jego odzyskanie. Lepszym rozwiązaniem jest wystąpienie o zabezpieczenie powództwa w postaci zaprzestania spłacania rat, ale zdarza się, że sądy rozpatrują takie wnioski nawet przez kilkanaście miesięcy.

Od kilku tygodni banki masowo wysyłają do frankowiczów wezwania do zwrotu kapitału kredytu. Powody są dwa. W tym roku wcześniej banki rozpoczynają "akcję" przerywania biegu przedawnienia kolejnego "rocznika" kredytobiorców. Tym razem dotyczy to  osób, które zaciągnęły kredyt w 2021 r. Ale nie tylko o to chodzi. Banki planują naliczać również odsetki za opóźnienie za okres po terminie wskazanym w wezwaniu na zwrot środków, co zdaniem prawników frankowiczów jest działaniem bezprawnym. 

Sąd Okręgowy we Wrocławiu uwzględnił ostatnio powództwo wniesione przez miejskiego rzecznika konsumentów, w imieniu grupy liczącej blisko pięciuset frankowiczów i orzekł, że bank ponosi wobec członków grupy odpowiedzialność za zamieszczenie w umowach kredytu nieuczciwych postanowień wiążących wysokość rat kredytu i salda zadłużenia z kursem CHF wyznaczanym przez ten bank. Wyrok jest interesujący ze względu na sposób rozstrzygnięcia kwestii dotyczących pozwu grupowego - pisze Marcin Szymański, adwokat, partner w Kancelarii Prawnej Drzewiecki Tomaszek i Wspólnicy.  

Jeśli sąd drugiej instancji, w wyniku rozpoznania apelacji od wyroku uwzględniającego żądanie główne, uznaje to żądanie za niezasadne, powinien zmienić zaskarżony wyrok, oddalając żądanie główne i oznaczając zmieniony wyrok jako częściowy oraz uchylić zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach procesu – taki jest sens uchwały Izby Cywilnej SN z 3 lipca br.

Banki nie zawsze występują w terminie z żądaniem rozliczenia roszczeń w związku z nieważnością umowy kredytowej. Coraz częściej wykorzystują to frankowicze a sądy orzekają, że doszło do przedawnienia i oddalają powództwa banków. Roszczenia banków związane ze zwrotem kwoty wypłaconego kapitału kredytu, co do zasady, przedawniają się z upływem trzech lat licząc od dnia, w którym kredytobiorca po raz pierwszy wyraził swoją wolę w kwestii unieważnienia umowy.

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy. Problem sformułowany w skardze przez bank udzielający kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich został już wyjaśniony – orzekł Sąd Najwyższy i skargę banku oddalił. Tak zresztą, jak i inne skargi banków kwestionujące niekorzystne dla nich wyroki.

Rozliczenie się z bankiem po prawomocnym wyroku ustalającym nieważność umowy kredytu frankowego nie wymaga zazwyczaj interwencji komornika, gdy polubowne załatwienie kwestii rozliczeń jest dla strony przegranej w sądzie korzystniejsze. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy zachodzi konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Banki i frankowicze będą mogli zawierać ugody w oparciu o wzór, nad którym prace właśnie się rozpoczynają. Czy to dobry pomysł? Zdania na ten temat są mocno podzielone. Wzór się przyda, ale czy cokolwiek zmieni? Jedni widzą w tym świetne rozwiązanie, bo dziś każdy bank stosuje swoje wzory, co utrudnia wytropienie klauzul abuzywnych. Inni uważają, że ugody są dobre jedynie dla banków.