Bankowi nie przysługuje prawo do powoływania się na zarzut zatrzymania, jeśli doprowadziłoby do odebrania konsumentowi możliwości uzyskania zasądzonych świadczeń – wynika z postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego 8 maja 2024 roku. Nie ma natomiast przeszkód, żeby kredytobiorcy powoływali się na ten zarzut.

W dużej uchwale frankowej SN przesuwa początek biegu terminu przedawnienia, co jest wynikiem uwzględnienia grudniowego wyroku TSUE. Postanowienie TSUE z 7 maja 2024 roku niczego nowego zaś nie wnosi, co przyznał sam TSUE, wydając postanowienie, a nie wyrok. Pytania prejudycjalne zadane w sprawie zakończonej tym postanowieniem nie dotyczyły w ogóle przedawnienia, a jedynie dochodzenia roszczeń przez konsumenta - twierdzi Wojciech Wandzel, adwokat, lider Praktyki Banking & Finance w Kubas Kos Gałkowski.

Banki zaczynają wycofywać apelacje w sprawach frankowych albo ich w ogóle nie składają. To dopiero pierwsze przypadki - studzą emocje prawnicy frankowi. Ich zdaniem z czasem będzie ich coraz więcej. Natomiast na masową skalę banki wycofują te części apelacji, które dotyczą wynagrodzenia i waloryzacji - twierdzi Związek Banków Polskich. 

Przykład frankowiczów przyzwyczaił nas do myślenia, że największe szanse na unieważnienie swoich umów kredytowych mają konsumenci. Nic bardziej mylnego. Przedsiębiorcy również mają szansę na osiągnięcie tego efektu, a jeżeli profesjonalnie zadbają o swoje prawa, może to nie być wiele trudniejsze niż w przypadku konsumentów.

Trybunał Sprawiedliwości UE uznał niedawno, że przepisy art. 6 i 7 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej, zgodnie z którą skutki uznania umowy za nieważną są uzależnione od warunku zawieszającego (pkt 32 orzeczenia). W ten sposób TSUE kolejny raz potwierdził, że ochrona konsumentów jest bezwarunkowa, co oznacza, że nie można jej uzależniać od składania przez konsumenta jakiegokolwiek oświadczenia - pisze Wiktor Budzewski, adwokat i partner zarządzający w kancelarii KBiW Kurpiejewski Budzewski i Wspólnicy.

Jak co roku, banki będą w 2024 r. masowo składać pozwy w sądach przerywające bieg przedawnienia. Tym razem pism w swojej skrzynce pocztowej mogą spodziewać się frankowicze, którzy w 2021 r. wystąpili o unieważnienie umowy kredytowej lub w inny sposób weszli w spór z bankiem. Korzystne dla kredytobiorców orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego niewiele w tym zakresie zmieniło.

Po kredytach frankowych przyjdzie czas na kredyty złotówkowe, udzielane w oparciu o WIBOR. Ten wskaźnik był ustalany jednostronnie przez banki. Dlatego obawiam się, że dojdzie do sytuacji, kiedy banki oddadzą pieniądze kredytobiorcom, które ci wpłacili, a roszczenia o zwrot kapitału banków się przedawnią. Banki nie będą mogły żądać więc odsetek, ani waloryzacji. Kredytobiorcy będą mieli za darmo pieniądze z banku, a to nie tylko wpłynie na kondycję sektora finansowego, ale całej gospodarki - ostrzega prof. Rafał Adamus.

Uchwała Sądu Najwyższego dotycząca kredytów frankowych okazała się prokonsumencka. Jednak cieniem na niej kładzie się nierozpoznanie wniosku prokuratora generalnego o wyłączenie ze składu "nowych sędziów", a konkretnie to, jak go potraktowała I Prezes SN. Prawnicy uważają, że SN powinien wydać postanowienie niezależnie od abstrakcyjności uchwały czy terminu jego wpłynięcia. Sędziowie SN wskazują na lukę w przepisach, która powinna zostać uregulowana.

Niedawna uchwała frankowa Sądu Najwyższego będzie prawdopodobnie zachętą dla tych frankowiczów, którzy z pozwem dotąd czekali. Pełnomocnicy na specjalne przyspieszenie w sądach raczej jednak nie liczą, choć - jak podkreślają - może się zmienić podejście sędziów, np. ograniczą czynności dowodowe. Sposobem na zatory mogłyby być szkolenia i wsparcie merytoryczne dla sędziów, ograniczenie papierologii i wyciąganie dyscyplinarnych konsekwencji w przypadku przewlekłości.

Już ponad rok działa nowelizacja, zgodnie z którą frankowicz ma wnosić pozew do sądu w swoim miejscu zamieszkania. Problem w tym, że przed zmianą pozwy "szły" głównie do warszawskiego wydziału frankowego. Ten w tym momencie pęka w szwach, na biegu jest ponad 45 tys. spraw, a sędziowie mają ich w referatach średnio po 1500. Efekt? Nawet na zabezpieczenie czeka się miesiącami. Pełnomocnicy jedno z rozwiązań widzą w możliwości przenoszenia zawisłych spraw do sądu właściwego miejscowo dla kredytobiorcy. Na przeszkodzie stoją jednak przepisy.

W internecie pojawia się coraz więcej ofert dotyczących sprzedaży kredytu frankowego. Z tego rozwiązania chętnie korzystają osoby, które chcą mieć "święty spokój" i raz na zawsze pozbyć się problemu. Nie chcą czekać długich lat na wyrok sądowy i płacić prawnikom. Nie zawsze jednak to się opłaca. Dokonanie sprzedaży nie oznacza też wcale, że uniknie się wizyt w sądzie. Pułapek na kredytobiorców czyha jednak znacznie więcej. 

Niezależenie od kontrowersji wokół mocy wiążącej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., jej treść bez wątpienia będzie miała wpływ na orzecznictwo sądów powszechnych, nawet jeśli oceniana będzie, nie jako wiążące orzeczenie SN, lecz opinia cywilistów o uznanym autorytecie. Nie bez znaczenia jest również, że choć uchwałę wydali „nowi” sędziowie SN, to nie pozostaje w sprzeczności z wyrokami wydanymi przez „starych sędziów” w sprawach „frankowych” - pisze Marcin Szymański, adwokat, partner w Kancelarii Prawnej Drzewiecki Tomaszek i Wspólnicy.

Nie ma obecnie w przepisach podstawy do zastępowania wadliwych postanowień w umowach frankowych. Wadliwość klauzuli przeliczeniowej prowadzi do upadku całej umowy, a przedawnienie roszczenia banku rozpoczyna się od momentu zakwestionowania przez konsumenta jej postanowień. Dodatkowo ani bank, ani frankowicz nie mają podstaw do wynagrodzenia, roszczeń za korzystanie z kapitału - wynika z czwartkowej uchwały Izby Cywilnej SN.

Kompleksowa uchwała Sądu Najwyższego, która ma zostać podjęta w czwartek, 25 kwietnia, jest spóźniona o co najmniej cztery lata. To przysłowiowa musztarda po obiedzie – nie jest ona już potrzebna ani konsumentom dochodzącym swoich roszczeń przeciwko bankom w sądach, ani nawet samym sądom powszechnym, które wypracowały już dość stabilną i jednorodną linię orzecznictwa - Tomasz Konieczny, radca prawny i partner w Konieczny, Polak Partnerzy

W ostatnich tygodniach, a nawet godzinach, coraz silniej w przestrzeni publicznej rezonuje uchwała frankowa SN. Jest to o tyle interesujące, że nie została ona jeszcze podjęta, choć wszystko wskazuje, że wydarzy się to już niebawem. Z wielu środowisk płyną argumenty, zazwyczaj kwestionujące potrzebę jej podjęcia. Co zdumiewające, stało się to także udziałem części sędziów SN, także tych, którzy w świetle obowiązującego prawa winni wziąć udział w naradzie nad wypracowaniem stanowiska pełnej Izby Cywilnej, a następnie w tej sprawie orzekać - pisze sędzia prof. dr hab. Mariusz Załucki.

Już za kilka dni w Izbie Cywilnej SN może zapaść uchwała dotycząca kredytów frankowych. Jeśli zostanie podjęta, to przez skład tzw. neo-sędziów. Pełnomocnicy obawiają się, że przy okazji może spełnić się koszmar frankowiczów, bo "nowi" sędziowie mogą pójść w kierunku odfrankowienia. Sędziowie apelacyjni zapewniają jednak, że dobrze się zastanowią zanim na tej podstawie uchylą wyroki. Podkreślają, że uchwała SN ich nie wiąże, a "na stole" są m.in. orzeczenia TSUE.

Po przeszło trzech latach Sąd Najwyższy odpowie w końcu na sześć pytań dotyczących kredytów frankowych, czy jednak obecnie ma to jeszcze jakikolwiek sens? Część prawników twierdzi, że uchwała jest spóźniona i jedynie należy mieć nadzieję, że SN nie będzie próbował zawracać Wisły kijem oraz, że potwierdzi dotychczas wypracowane stanowisko TSUE. Jedyne pytanie, na które wciąż odpowiedź jest ważna, dotyczy przedawnienia. Nie wszyscy jednak tak uważają.

Sądy orzekają o nieważności umów spłaconych kredytów frankowych, a kredytobiorcy odzyskują nadpłacone pieniądze. Wielu frankowiczów wciąż jednak nie podjęło jeszcze żadnych działań w celu unieważnienia swojej umowy kredytowej i odzyskania nadpłaconych pieniędzy. Tymczasem można wystąpić do sądu w tej sprawie nawet po wielu latach.

Pod koniec 2023 roku w sądach było ok. 180 tys. spraw frankowych. Z pewnością jeszcze ich przybędzie. Prokonsumenckie orzecznictwo TSUE, ale i bilans wygranych, zachęca kolejne osoby do kierowania pozwów. W efekcie na pierwszą rozprawę w sprawie frankowej trzeba czekać nawet kilka lat. MS ma propozycje zmian - m.in. digitalizację spraw, bazę z orzecznictwem dla sędziów czy e-pozwy. Sędziowie też postulują zmiany w przepisach.

TSUE czeka na rozstrzygnięcie pytania prejudycjalnego polskiego sądu, dotyczące przedawnienia roszczeń banków wobec frankowiczów. Z opublikowanych właśnie uzasadnień do tych pytań wynika, że sąd odpowiada się za takim samym traktowaniem roszczeń kredytobiorców i banków. Nie wiadomo jednak, czy TSUE w ogóle się nimi zajmie - uważają prawnicy, bo sąd wychodzi z błędnego założenia, że przepisy UE mają zastosowanie do sposobu rozliczenia roszczeń restytucyjnych stron nieważnej umowy kredytu.