Sąd Najwyższy w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych uchylił i przekazał do ponownego rozpoznania wyrok dotyczący kredytu frankowego. Orzeczenie zapadło na skutek skargi nadzwyczajnej rzecznika praw obywatelskich, który dopatrzył się naruszenia standardów europejskich w rozpoznaniu sporu o charakterze konsumenckim, w którym jedna strona jest wyraźnie słabsza.

Obecnie w sądach jest ponad 202 tys. spraw frankowych, do końca września 2024 r. wpłynęło ich 80 126, reszta to zaległości z poprzednich lat. W najtrudniejszej sytuacji - jak wynika z danych zebranych przez Ministerstwo Sprawiedliwości - są obecnie sądy apelacyjne, obciążone i apelacjami, i zażaleniami, np. na zabezpieczenia spłat kredytu. Jednym ze sposobów na uporanie się z problemem mają być nowe technologie, w tym digitalny asystent sędziego.

Sąd Okręgowy w Suwałkach uznał za nieważne postanowienie umowy kredytowej dotyczące WIBOR-u. Zdaniem części prawników reprezentujących złotówkowiczów, to przełomowy wyrok. Liczą, że wywoła efekt domina i sądy "spuchną" od spraw wiborowych. Inni wskazują jednak, że argumenty sądu są chybione, a wyrok zostanie szybko uchylony.

Pełnomocnicy kredytobiorców frankowych od dawna wskazują, że przesłuchanie stron i świadków tylko przedłuża postępowanie, a często nie jest konieczne w sprawach frankowych. Niedawny wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie potwierdził to stanowisko. Sąd uznał, że wobec braku kwestionowania przez bank statusu konsumenta dowód taki jest zbędny.

Od dwóch miesięcy kredytobiorcom z upadłego Getin Noble Banku łatwiej jest o postanowienie zabezpieczające roszczenia poprzez wstrzymanie płatności rat kredytowych. Jest to efekt jednej z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego. Ciągle jednak dużo zależy od konkretnego sędziego - są tacy, którzy nadal niechętnie udzielają zabezpieczeń frankowiczom z tego banku. Są już jednak w zdecydowanej mniejszości.

Frankowicze z mBank-u dostają pisma, że nie muszą spłacać rat do czasu zakończenia postępowania o unieważnienie umowy kredytowej. To nowa praktyka banku. Kredytobiorcy nie muszą już więc mieć postanowienia zabezpieczającego roszczenie. Jednak prawnicy frankowi ostrzegają - zmiana polityki banku ma na celu ograniczanie własnych strat i kosztów, a kredytobiorca może stracić m.in. na zwrocie odsetek ustawowych. Bank odpowiedział Prawo.pl, że nie komentuje swojej strategii procesowej, a do każdej sprawy podchodzi indywidualnie.

Sąd jest związany kolejnością żądań określoną przez powoda także wtedy, gdy żąda on zwrotu nienależnego świadczenia, które obejmuje część nadpłaconych rat z powodu bezskuteczności niedozwolonych postanowień umowy kredytu, ewentualnie zwrotu nienależnego świadczenia spełnionego ‎w wykonaniu nieważnej umowy kredytu – taką uchwałę podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.

W przypadku, gdy sąd unieważni umowę kredytu frankowego, mamy do czynienia z sytuacją, jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia. Nie można więc uznać, że kredytobiorca go spłacił. Nie skorzysta z ulgi mieszkaniowej, czyli w takim przypadku na spłatę kredytu - twierdzi dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej. Według prawników, przepisy nie nadążają za rzeczywistością. Mimo iż podatnik wydał środki na własne cele mieszkaniowe, to nie może ich uwzględnić w rozliczeniu.

Zmiany proponowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego, dotyczące procesów w sprawach frankowych, wydają się być krokiem w dobrym kierunku. Część propozycji wymaga poprawy - np. wstrzymanie spłaty kredytu powinno - wydaje się - następować wcześniej niż z doręczeniem pozwu. Warto też pochylić się nad przepisami międzyczasowymi, by z nowych regulacji można było korzystać jak najskuteczniej, ale też - by nie budziły wątpliwości lub krytyki - pisze Damian Nartowski, radca prawny, partner w kancelarii WN Legal Wątrobiński Nartowski.

Frankowicze, którzy unieważnili umowy kredytowe, a korzystali w poprzednich latach z ulgi odsetkowej, mogą mieć problemy z fiskusem. Jeśli bank zwróci im odliczone wcześniej odsetki, będą musieli zwrócić fiskusowi ulgę nawet za 20 lat, czyli doliczyć te odsetki do swoich dochodów. Dla niektórych może to oznaczać wysoki podatek. Jest jednak rozwiązanie, które pozwala uniknąć takich problemów.

Przy pozwach banków przeciwko frankowiczom pojawił się za sprawą Sądu Okręgowego w Płocku nowy argument dla kredytobiorców: kontrpowództwa banków przeciwko frankowiczom doczekały się porównania przez sąd do praktyki, która określana jest jako pozew typu SLAPP, mający na celu nie tyle zwycięstwo, co wyniszczenie przeciwnika.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wysłała 28 października do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej swoje stanowisko w sprawie kredytów mieszkaniowych ze stawkami WIBOR. Nie budzi ono zaskoczenia: rząd sprzeciwia się traktowaniu dyrektywy 93/13 jako narzędzia do podważania systemu dotyczącego wskaźników referencyjnych.

Usunięcie z klauzuli przeliczeniowej, zawartej w umowie kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego, postanowienia dotyczącego ustalanej arbitralnie przez bank marży i pozostawienie w umowie mechanizmu przeliczenia franków na złote i odwrotnie w oparciu o kursy średnie NBP, do których umowa odsyła, nie prowadzi do istotnej zmiany umowy powodującej jej nieważność - orzekł niedawno Sąd Najwyższy.

Czy skończy się masowe składanie pozwów przez banki w celu przerwania biegu przedawnienia? Do TSUE trafiły właśnie dwa pytania warszawskiego sądu w tej sprawie. Co roku frankowicze z kolejnego "rocznika" dostają pisma z banków. W tym roku trafiają one do osób, które w 2021 roku wystąpiły o unieważnienie umowy kredytowej lub w inny sposób weszły w spór z bankiem. Roszczenia banków przedawniają się bowiem po upływie trzech lat.

Sąd będzie częściej orzekał na posiedzeniu niejawnym, a świadkowie będą mogli być przesłuchiwani zdalnie - mimo sprzeciwu strony. Z kolei pozew frankowicza z chwilą doręczenia bankowi, z mocy prawa wstrzyma spłatę kredytu. Wyłączone zostaną również ograniczenia co do zarzutu potrącenia, będzie można go zgłaszać aż do zakończenia sprawy w drugiej instancji, a ugoda będzie mogła być zawarta zdalnie - to założenia projektu nowelizacji autorstwa Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, która ma usprawnić sprawy frankowe.

Postanowienia indeksacyjne umowy kredytu walutowego są abuzywne, więc od początku z mocy samego prawa są dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy - oceniła Izba Cywilna Sądu Najwyższego i oddaliła skargę kasacyjną banku. Chyba, że kredytobiorca udzieliłby świadomej i wolnej zgody na te klauzule. Jednak w tej sytuacji takiej zgody nie było.

Ciągle większość spraw frankowych znajduje finał w apelacji, a na rozprawę apelacyjną zwykle trzeba dość długo poczekać, czasem nawet ponad dwa lata. Z punktu widzenia kredytobiorców jedynym plusem są odsetki, które są naliczane bankowi i dodatkowe koszty zastępstwa procesowego. Same banki czasem cofają apelacje, ale nadal jest to rzadkie.

Dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy – orzekła Izba Cywilna Sądu Najwyższego, nie przyjmując skargi kasacyjnej banku do rozpoznania.

Z wyroku TSUE z 24 października 2024 r. wynika, że w przypadku gdy celem zawarcia umowy kredytu hipotecznego był zakup jednej nieruchomości przeznaczonej do odpłatnego wynajmowania, kredytobiorca zachowuje status konsumenta w rozumieniu dyrektywy Rady 93/13/EWG, jeżeli nie działał w celach związanych z jego działalnością gospodarczą lub zawodową. Teraz banki będą musiały przeanalizować swoją taktykę procesową, czy warto składać apelacje od wyroków korzystnych dla frankowiczów, którzy wynajmowali swoje nieruchomości.

Są już pierwsze jaskółki po uchwale Sądu Najwyższego w sprawie Getin Noble Banku. SN orzekł, że sprawy dotyczące ważności umów kredytowych frankowiczów z GNB nie muszą czekać do zakończenia postępowania upadłościowego wobec banku, mogą być kontynuowane. Jeden z sądów wrocławskich odmówił właśnie odrzucenia pozwu oraz oddalił wnioski o zawieszenie postępowania i o przekazanie sprawy syndykowi jako zgłoszenia wierzytelności.