Resort finansów walczy z kolejną szarą strefą - po objęciu kilka lat temu monitoringiem transportów odpadów, teraz nadszedł czas na przewozy budowlanki, i to zarówno do klientów biznesowych, jak i zwykłych Kowalskich. System SENT będzie w konsekwencji bardziej represyjny, dlatego firmy dostaną kilka miesięcy na rzetelne przygotowanie się do jego stosowania.

Rząd przedstawił założenia nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości w gminach. Proponowane zmiany - m.in. różnicowanie opłat za śmieci od ich masy i jakości segregacji, zwiększenie liczby PSZOK oraz rozszerzenie katalogu odbieranych frakcji, budzą kontrowersje. Pojawiają się obawy o wzrost kosztów i obciążenia mieszkańców oraz pogłębienie problemów systemu odpadowego. Ale są też dobre pomysły.

Opłata wnoszona przez producentów ma być ponoszona za każdy kilogram wprowadzanych opakowań, a Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska będzie pełnić rolę organizacji odzysku. Podstawowe założenia przepisów o rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) trafiły wreszcie do wykazu prac Rady Ministrów, a projekt ustawy ma być gotowy w III kwartale br.

Podmiotom wprowadzającym na rynek produkty w opakowaniach i samorządom trudno porozumieć się co do zasad rozszerzonej odpowiedzialności producenta, nakładających opłaty za wprowadzane opakowania. Pierwsi chcą, by pieniądze trafiały do niezależnych podmiotów. Drudzy nie mają nic przeciwko rządowej ingerencji w system. Ustawa o ROP miałaby zostać przyjęta jeszcze w 2025 r., ale wciąż nie znamy jej projektu. A do kompromisu droga daleka.

Od stycznia gminy muszą zapewnić mieszkańcom możliwość selektywnego oddawania odpadów tekstylnych. Realizacja tego obowiązku zależy jednak od lokalnych władz. Jedni stawiają tylko na PSZOK, inni rozwijają mobilne zbiórki, ustawiają pojemniki w przestrzeni miejskiej albo sięgają po nowoczesne rozwiązania jak paczkomaty. Nowe unijne przepisy miały uporządkować kwestię zbiórki tekstyliów – w praktyce pokazały, jak samorządy interpretują "minimum" i "realne rozwiązanie".

Opieszała legislacja, zła organizacja, brak rzetelnych danych o odpadach, nieprawidłowości w selektywnej zbiórce, niewystarczający poziom finansowania. NIK oceniła negatywnie działania administracji publicznej na rzecz ograniczenia powstawania odpadów oraz zapewnienia ich recyklingu. W skali całego kraju do odzysku przekazano zaledwie 47,6 proc. odpadów, w tym do recyklingu niespełna 16 procent.

W 2025 r. gminy powinny osiągnąć poziom 55 proc. recyklingu odpadów. Większość samorządowców twierdzi, że to niemożliwe, a karanie gmin nie rozwiąże przecież problemu. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski apeluje do Ministerstwa Klimatu i Środowiska o pilne zmiany prawa i podjęcie działań, które wesprą gminy w realizacji obowiązku. Takie zmiany postulują także eksperci.

Resort klimatu i środowiska zaprezentował założenia do ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta, które wzbudziły aplauz samorządów i branży odpadowej. Ale nie spodobały się wprowadzającym i organizacjom odzysku. Przedsiębiorcy szacują, że opłaty za recykling mogą wzrosnąć nawet trzykrotnie. System miałby zacząć funkcjonować stopniowo od 2026 roku.

Trzeba wstrzymać ustawę o kaucjach i wprowadzić je łącznie z przepisami o ROP - postulują samorządowcy i eksperci. Batalia o rozszerzoną odpowiedzialność producentów będzie miała miejsce dziś podczas sejmowej podkomisji. Zapewne ostra, bo rządowe założenia budzą potężny rozdźwięk między wprowadzającymi opakowania a samorządami. Te ostatnie wskazują, że ciężar finansowania systemu spocznie na konsumencie.

Niewielkie ilości warzyw i owoców bez plastikowych owijek. Sól, pieprz, ketchup w obiektach gastronomicznych na stołach, a na wynos nie w plastikowych jednorazówkach, zakaz pakowania w zbyt duże opakowania - to tylko niektóre wymogi, z którymi przyjdzie się zmierzyć przedsiębiorcom. Do 2030 roku praktycznie wszystkie opakowania na rynku Unii Europejskiej mają nadawać się do recyklingu w rentowny sposób.

W 9 gminach z województw śląskiego, świętokrzyskiego, łódzkiego i małopolskiego zlikwidowane zostaną nielegalne składy niebezpiecznych odpadów. Samorządy otrzymają na ten cel z Ministerstwa Klimatu i Środowiska 200 mln złotych. Na pieniądze czeka jeszcze 14 innych samorządów, które same nie poradzą sobie z tym problemem.

Samorządowcy coraz częściej skarżą się na lokalne monopole na rynku odpadów komunalnych. Bardzo często w przetargu uczestniczy tylko jedna firma, co w rezultacie oznacza dyktat cenowy. I kolejne podwyżki dla mieszkańców, z roku na rok trudniejsze do udźwignięcia. Zdaniem ekspertów wpływ na koszty mają nie tylko inflacja czy trudna sytuacja na rynku pracy, ale i niewłaściwe działania czy wręcz zaniechania ze strony samorządów.

Ustalenie przez radę gminy wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a nie stawki tej opłaty, narusza w sposób istotny przepis art. 6k ust. 1 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Rada gminy nie może też uzależniać wprowadzenia częściowego zwolnienia z opłaty właścicieli nieruchomości kompostujących bioodpady od tego, czy ktoś segreguje, bądź nie segreguje śmieci – wytknęła Regionalna Izba Obrachunkowa.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska chce dać dodatkowe narzędzia gminom do weryfikacji deklaracji śmieciowych. Mają dostać wgląd do różnych baz danych, systemów i ewidencji, co ma pomóc ukrócić patologie. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych popiera nowelizację art. 6o ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ale uważa, że zaproponowane przepisy są bardzo ogólne i nieprecyzyjne, co nadal stwarza ryzyko nadużyć.

Można przypuszczać, że mieszkańcy nadal będą wrzucali tekstylia do koszy na zmieszane śmieci, bo komu się będzie chciało wieźć dziurawą skarpetkę czy rozerwaną bluzkę do punktu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Ci, którzy nie będą segregować, mogą się spodziewać karnych opłat. Niestety, niewiele samorządów proponuje mieszkańcom coś więcej niż zbiórkę w PSZOK. Sytuację ratują kontenery PCK, a czasami jednostki OSP.

Ministerstwo Klimatu rozpoczęło pracę nad zmianą przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Gminy i podmioty, którym powierzono gospodarowanie odpadami mają uzyskać większy dostęp do rejestrów i danych, aby mogły zweryfikować złożone deklaracje odpadowe.

Opóźnienie wejścia w życie systemu kaucyjnego o trzy kwartały przysporzy problemów samorządom i podmiotom zajmującym się gospodarką odpadami. Konieczne może okazać się renegocjowanie zawartych, nawet kilka miesięcy temu, umów. Zmiany odbiją się zapewne też na cenach odbioru odpadów dla mieszkańców.

System kaucyjny nie ruszy 1 stycznia 2005 r., tylko dziewięć miesięcy później, czyli 1 października br. W Nowy Rok weszły w życie przepisy, które przesuwają system kaucyjny w czasie, co nie zadawala przedsiębiorców. Chcieliby odroczenia daty wejścia w życie aż do 1 stycznia 2026 roku.

W nowym roku przedsiębiorcy zmierzą się z kolejnymi zmianami w zakresie odpadów. Nie trzeba będzie segregować budowlanych resztek na placu budowy, zabierze je odpowiednia firma. Niestety, znacznie drożej zapłacą za korzystanie z bazy danych o odpadach. Za to, zawodny dziś, system ma działać lepiej. Podnoszenie opłat za korzystanie z tak niedopracowanego oprogramowania, to jak płacenie za produkt w wersji demo - komentują prawnicy.

Spółdzielnie mieszkaniowe obawiają się obowiązkowej selektywnej zbiórki tekstyliów i alarmują resort środowiska. Przewidują, że mieszkańcy nadal będą wrzucali stare buty czy ubrania do koszy na zmieszane śmieci. A to zdecydowanie zwiększy prawdopodobieństwo karnych opłat za brak segregacji odpadów.