Organizacje samorządowe trzy miesiące temu złożyły do MSWiA pakiet propozycji zmian kilkudziesięciu ustaw. Resort pracuje jednak nad własnym projektem tzw. ustawy kompetencyjnej, dotyczącej decentralizacji państwa. Ma się w niej znaleźć część rozwiązań, które proponują samorządowcy. Na razie przychylność rządu zyskały nieliczne propozycje, m.in. drobna korekta w kodeksie wyborczym.

W obowiązujących od początku 2025 r. nowych przepisach o podatku od nieruchomości nie zachowano – wbrew zapowiedziom – podatkowego status quo ani nie zerwano z odwołaniem do prawa budowlanego. Nowe definicje budowli i budynku nie są na tyle precyzyjne, by wyeliminować ryzyko sporów. Co w praktyce będzie sprawiać podatnikom i organom podatkowym największe problemy - o tym dyskutowali uczestnicy debaty Prawo.pl.

Od ustaw systemowych, poprzez oświatę, energetykę, zdrowie, ochronę środowiska do przepisów dotyczących rzecznika konsumenta i IPN. Pakiet zmian kilkudziesięciu ustaw, które mają poprawić działalność samorządów terytorialnych, trafił do MSWiA. Samorządowcy liczą, że na początku lutego, podczas komisji wspólnej, rząd zadeklaruje, które z tych postulatów zamierza zrealizować. Niektóre propozycje są jak gorący kartofel.

Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje reforma finansowania samorządów. W założeniu za główne źródło dochodów samorządów służyć teraz będą dochody podatkowe, a nie subwencje z budżetu państwa. Jak ocenia ekspertka Fundacji Batorego, powiaty i województwa pozbawione są w praktyce własnych, zależnych od ich decyzji dochodów. Powinna więc wrócić dyskusja o własnych dochodach dla samorządów wszystkich szczebli.

Od początku 2025 roku obowiązują nowe definicje budynków i budowli, co oznacza też konieczność złożenia po raz pierwszy deklaracji DN-1 na nowych zasadach. Przedsiębiorcy mogą zyskać dodatkowe dwa miesiące, jeśli zawiadomią gminę do końca stycznia. Prawnicy alarmują jednak, że czasu nie zostało zbyt wiele, zwłaszcza gdy firma ma rozległy majątek w różnych lokalizacjach. Niektórzy będą musieli zaangażować rzeczoznawcę majątkowego. W przypadku wątpliwości warto wystąpić o interpretację, ponieważ nowe definicje nie zawsze są jednoznaczne.

Pod koniec grudnia władze Radomia skierowały do sądu pozew w związku z niewystarczającą subwencją oświatową za 2021 r. - to 62,9 mln złotych. To kolejny samorząd, który domaga się od Skarbu Państwa zwrotu pieniędzy za wydatki poniesione na oświatę. I zapewne nie ostatni, bo - jak się okazuje - w tej kwestii reforma finansowania samorządów ma charakter bardziej wizerunkowy niż faktyczny.

W Polsce żadna z jednostek samorządu terytorialnego nie posiada zdolności upadłościowej ani restrukturyzacyjnej. Zadłużenie gmin w Polsce stanowi jednak realny problem, a to jednoznacznie uzasadnia sens poszukiwania odpowiednich środków prawnych na wypadek niewypłacalności. Czas na dyskusję o potrzebie niewypłacalności municypalnej w Polsce – uważa prof. Rafał Adamus.

Od 2025 roku wszyscy właściciele miejsc postojowych w budynkach mieszkalnych zapłacą preferencyjną "mieszkaniową" stawkę podatku od nieruchomości (ok. 1 zł za 1 mkw). Dla części osób to 10-krotna obniżka. Skorzystają z niej automatycznie, bez konieczności składania do urzędu gminy informacji IN-1, jeśli złożyli ją w poprzednich latach. Urzędnicy odpowiedzialni za pobór podatku ostrzegają jednak, że może to prowadzić do błędnych ustaleń. Wątpliwości budzi też fakt, że garaże wolnostojące nadal będą opodatkowane wyższą stawką.

Przedstawiciele Związku Gmin Wiejskich RP chcą, aby do projektu nowelizacji ustawy o doradztwie podatkowym dodać przepisy, które umożliwią doradcom podatkowym świadczenie usług także na rzecz jednostek samorządu terytorialnego w zakresie, w jakim wykonują funkcję organu podatkowego (a nie podatnika lub płatnika).

Ustawa przewiduje zamrożenie cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych, ale także obejmie samorządy i podmioty wrażliwe. Cena maksymalna na poziomie 693 zł za MWh netto będzie obowiązywać tylko do końca marca 2025 roku. We wtorek, 10 grudnia, prezydent złożył podpis pod ustawą.

Nowa definicja budowli jest z pewnością bardziej przejrzysta niż miało to miejsce do tej pory. Pochwalić trzeba w szczególności stworzenie załącznika do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, który zawiera listę kategorii obiektów stanowiących budowle. Problem polega jednak na tym, że w samej definicji znajdziemy zwroty bardzo nieprecyzyjne, które rodzą ryzyko swobodnego rozciągania zakresu opodatkowania na bliżej nieokreślone składniki majątkowe - pisze dr Adam Kałążny, radca prawny, partner associate w Deloitte.

Weszły już w życie przepisy nowelizujące ustawę o finansach publicznych, które przedłużają do 2029 roku przepisy łagodzące rygory prowadzenia gospodarki finansowej przez jednostki samorządu terytorialnego. Ma to pozwolić przygotować samorządom w ustawowym terminie realistycznych budżetów na rok 2025 i wieloletnich prognoz finansowych. A także na realne zaplanowanie spłat rat kredytów i pożyczek na rok 2025 i kolejne lata.

Chociaż grupy VAT powstały z myślą o biznesie, to najbardziej korzystają na nich samorządy. Utworzenie samorządowej grupy VAT pozwala na odliczenie VAT od inwestycji, wspiera rozwój lokalnej infrastruktury i redukuje ryzyko podatkowe. Dzięki temu jednostki samorządu terytorialnego mogą znacznie obniżyć koszty realizacji kluczowych projektów oraz odzyskać środki, które w przeciwnym razie byłyby stracone - pisze Joanna Kilijańska, partner w Kancelarii Paczuski Taudul.

Jeszcze w tym roku jednostki samorządu terytorialnego otrzymają dodatkowe 10 mld zł z budżetu państwa. Z tego 8,2 mld zł - proporcjonalnie do wysokości udziału kwoty dochodów na rok 2024 z tytułu udziału we wpływach z PIT. Pozostała kwota zostanie rozdzielona między gminy o najniższych dochodach - wynika z nowelizacji ustawy okołobudżetowej na rok 2024 podpisanej przez prezydenta. Ustawa zastrzega, że przekazanie pieniędzy może nastąpić w ratach.

Uchwalona w środę ustawa przewidująca zamrożenie dla gospodarstw domowych cen energii elektrycznej, obejmuje też samorządy i podmioty wrażliwe. Cena maksymalna na poziomie 693 zł za MWh netto będzie obowiązywać tylko do końca marca 2025 roku. Taką poprawkę wprowadzono już na etapie procedowania ustawy.

Przedstawiciele powiatów z województwa pomorskiego proponują, aby ustawodawca zdjął z samorządów obowiązek kontroli dotacji, które przyznają szkołom niepublicznym. Uważają, że pomiotem właściwym była Krajowa Administracja Skarbowa, która ma do tego odpowiednie kompetencje. Eksperci są podzielni w kwestii tego pomysłu.

Gminy i powiaty, które były objęte stanem klęski żywiołowej, będą mogły skorzystać z dofinansowania do 100 proc. kosztów zadań własnych związanych z odbudową - wynika z nowelizacji ustawy powodziowej podpisanej przez prezydenta. Nowela m.in. doprecyzowuje zasady pierwokupu, usprawnia procedury rozbiórki obiektów i odbudowy dróg publicznych.

Sprawa gminy, która zakończyła się 30 sierpnia 2024 r. uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji organu podatkowego oraz wyroku sądu I instancji, pokazuje, z jak niespójną praktyką fiskusa i orzecznictwem dotyczącym VAT muszą się mierzyć samorządy. Ważne jest jednak, by nie poddawać się niekorzystnym rozstrzygnięciom na początkowym etapie postępowania - pisze Joanna Rudzka, doradca podatkowy.

Tegoroczny deficyt budżetowy zwiększy się o ponad 56 mld zł. Ma być on nie większy niż 240,3 mld zł. Nowela przewiduje też przekazanie samorządom dodatkowych 10 mld zł. Sejm uchwalił w piątek nowelizację budżetu na 2024 r.

Przywrócenie władztwa w prowadzeniu polityki oświatowej, samodzielność w ustalaniu taryf opłat za wodę i ścieki, powrót do samorządów funduszy ochrony środowiska, odwrót od dwukadencyjności, zmiana definicji mieszkańca – takie m.in. postulaty znalazły się w pakiecie propozycji zmian prawa, złożonym przez korporacje samorządowe do MSWiA.