Obowiązująca ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje możliwość wprowadzenia przez radę gminy dwóch opłat pobieranych od osób fizycznych przebywających krótkotrwale, ale dłużej niż dobę, na obszarze gminy: są to opłata miejscowa i opłata uzdrowiskowa.
Opłata miejscowa może być pobierana od osób przebywających w miejscowościach w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych, pod warunkiem, że gmina lub jej część spełnia łącznie trzy kryteria ustawowe:
- posiada korzystne właściwości klimatyczne,
- wyróżnia się walorami krajobrazowymi,
- zapewnia warunki umożliwiające pobyt osób w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych.
Opłata uzdrowiskowa może być pobierana tylko w gminach o statusie obszaru ochrony uzdrowiskowej.
Czytaj więcej w LEX: Przesłanki wprowadzenia opłaty miejscowej i uzdrowiskowej >
Zdaniem autorów projektu, obowiązujące w Polsce opłaty obwarowane są kryteriami i warunkami, które istotnie ograniczają możliwość ich poboru. Chodzi przede wszystkim o kryteria środowiskowe oraz sposób oceny jakości powietrza, które wykluczają z możliwości poboru opłaty klimatycznej gminy silnie obciążone ruchem turystycznym, w tym duże miasta. Co istotne, uzyskanie prawa do poboru opłaty w praktyce wymaga zgody władz centralnych, co ogranicza autonomię samorządów terytorialnych.
Przykładem jest Kraków, który w 2024 r. odwiedziło 14,7 mln turystów, generując łącznie 6,5 mln noclegów. Miasto pobierało opłatę miejscową w latach 2005–2015, jednak z przyczyn środowiskowych utraciło do tego prawo.
W listopadzie 2024 r. konieczność zmian w obszarze opłaty turystycznej wskazywała Unia Metropolii Polskich, zrzeszająca 12 największych miast w Polsce. W 2017 r. z projektem wprowadzenia opłaty turystycznej wystąpił również Związek Miast Polskich, jednak inicjatywa ta nie została sfinalizowana.
Czytaj też w LEX: Czy już czas na opłatę turystyczną? >
Jakie zmiany niesie projekt?
Projekt zmian ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (druk 2127), skierowany został do pierwszego czytania, zakłada:
- rezygnację z dotychczasowych kryteriów klimatycznych i krajobrazowych, dzięki czemu każda gmina będzie mogła wprowadzić opłatę turystyczną;
- możliwość wprowadzenia opłaty turystycznej jedynie dla wybranych miejscowości, jednostek pomocniczych gminy (np. sołectw, dzielnic, osiedli) lub jednostek niższego rzędu (np. osiedli tworzonych przez dzielnice w Warszawie);
- wprowadzenie, w przypadku gdy płatność za nocleg następuje za pośrednictwem pośrednika (np. przy użyciu strony internetowej lub aplikacji) obowiązku poboru i przekazania gminie opłaty turystycznej przez pośrednika;
- określenie maksymalnej wysokości stawki opłaty turystycznej na poziomie 25 proc. minimalnej stawki godzinowej za pracę;
- możliwość różnicowania wysokości stawek opłaty turystycznej:
- dla poszczególnych miejscowości, jednostek pomocniczych gminy lub jednostek niższego rzędu,
- w zależności od tego, czy płatność za nocleg następuje za pośrednictwem pośrednika.
Autorzy, powołując się na dane odnośnie ruchu turystycznego w 2024 r. ,wskazują że gdyby przepisy weszły w życie, to przy opłacie skalkulowanej na poziomie 8 zł za nocleg na obszarze całego miasta, szacunkowe roczne dochody z opłaty turystycznej mogłyby wynosić:
- w Warszawie - 57,5 mln zł
- w Krakowie - 47 mln zł
- we Wrocławiu - 16,5 mln zł
- w Poznaniu - 10,5 mln zł
- w Łodzi - 8 mln zł,
- w Szczecinie – 7,8 mln zł
- w Katowicach - 5,5 mln zł
- w Częstochowie – 2 mln zł.
Czytaj też w LEX: Opłata miejscowa i uzdrowiskowa jako źródło dochodów lokalnych – analiza wysokości stawek na wybranych przykładach >
Kierunek słuszny, ale po zmianach
Związek Powiatów Polskich popiera, co do zasady, kierunek zmian, zgłaszając jednocześnie szereg szczegółowych uwag i postulatów modyfikacji projektu. Pierwsza z nich dotyczy proponowanego uzależnienia poboru opłaty od celu pobytu, tj. turystycznego, wypoczynkowego lub szkoleniowego.
- W praktyce osoby pobierające opłatę nie są w stanie ustalić rzeczywistego celu pobytu osoby korzystającej z noclegu. Problem ten będzie szczególnie widoczny w dużych miastach, które mają być głównymi beneficjentami projektowanej zmiany. W ich przypadku nie jest jasne, czy oświadczenie osoby wynajmującej nocleg co do charakteru pobytu będzie wystarczającą podstawą do odstąpienia od poboru opłaty – wskazuje Andrzej Płonka, prezes Związku Powiatów Polskich.
Związek ma też zastrzeżenia do proponowanej regulacji dotyczącej zakres terytorialny wprowadzenia opłaty turystycznej. Proponuje nowe brzmienie przepisu, zgodnie z którym rada gminy mogłaby wprowadzić opłatę na obszarze całej gminy, poszczególnych miejscowości lub ich części.
Obecne sformułowanie, odwołujące się do „wybranych” miejscowości, zdaniem ZPP może sugerować, że gminy składające się z więcej niż jednej miejscowości, nie będą mogły objąć opłatą całego swojego obszaru. ZPP podnosi także wątpliwości jakie jednostki niższego rzędu niż jednostki pomocnicze, mają na myśli projektodawcy. Postuluje większą elastyczność regulacji, pozwalającą gminom samodzielnie określać części miejscowości objęte opłatą, na przykład poprzez wskazanie konkretnych ulic.
Przeczytaj także: Podatek od psa w odwrocie, ale ministerstwo finansów nie widzi potrzeby zmian
Ryzykowny pobór za pomocą pośredników
Autorzy nowelizacji przewidują, że pobór opłaty turystycznej mógłby odbywać się za pośrednictwem platform pośredniczących. Przedstawiciele powiatów chcą wykreślenia tego zapisu. Wskazują, że platformy te często prowadzone są przez podmioty mające siedzibę poza granicami Polski. To może powodować trudności w dochodzeniu należnych opłat, zwłaszcza przez mniejsze gminy.
Związek zwraca także uwagę na wątpliwości dotyczące obowiązku poboru i przekazania opłaty przez pośrednika w sytuacji, gdy wynajmujący nie poinformuje go o konieczności jej poboru.
- Obowiązek przekazania opłaty powinien spoczywać na wynajmującym miejsce noclegowe – wskazuje Andrzej Płonka.
ZPP podkreśla, że proponowana zmiana dotycząca podmiotów pośredniczących, wymagałaby modyfikacji przepisów o inkasentach, bo obecne wymogi wobec nich mogą być niewystarczające do precyzyjnego określenia obowiązków pośredników w zbieraniu opłaty.
Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność inkasentów opłaty uzdrowiskowej >
Większe stawki także w uzdrowiskach
Samorządowcy sugerują również zmianę dotyczącą maksymalnych stawek opłaty uzdrowiskowej. Po wejściu w życie projektowanych przepisów, stawki te miałyby być niższe niż stawki opłaty miejscowej, co zdaniem ZPP jest rozwiązaniem nieuzasadnionym.
Związek podkreśla, że opłata uzdrowiskowa ma na celu utrzymanie i rozwój uzdrowisk oraz rekompensatę dla gmin za ograniczenia w pozyskiwaniu innych dochodów własnych, wynikające z nadania danemu obszarowi statusu uzdrowiska. Powinny być wyższe niż opłata klimatyczna.
Sprawdź w LEX: Czy mieszkanka miejscowości uzdrowiskowej jest zwolniona z opłaty uzdrowiskowej? >
Autorzy chcieliby, aby ustawa weszła w życie 1 stycznia 2027 roku.
Cena promocyjna: 242.1 zł
|Cena regularna: 269 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 215.2 zł
