Inspekcja pracy jest corocznie kontrolowana przez ten organ kontroli państwowej, co ma swoje umocowanie w art. 4 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli. NIK przeprowadza kontrolę działalności Państwowej Inspekcji Pracy (12 części budżetu państwa) pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności (art. 2 ust. 5) – pisze Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, odnosząc się do propozycji wnioskowania przez Radę Ochrony Pracy do Sejmu o przeprowadzenie kontroli działalności Państwowej Inspekcji Pracy przez Najwyższą Izbę Kontroli.

Rada Ochrony Pracy chce, żeby PIP podlegała audytowi zewnętrznemu nie rzadziej niż raz na 2 lata. Ocenie podlegać mają m.in. działania GIP, a także adekwatność, prawidłowość i wiarygodność corocznego sprawozdania z działalności PIP oraz gospodarność, celowość i rzetelność dokonywania wydatków ze środków publicznych oraz udzielania zamówień publicznych. Zdaniem prawników, to dość nietypowe rozwiązanie. Zwracają uwagę, że obszar podlegający audytowi zewnętrznemu znacząco wykracza poza kwestie finansów. To najwyraźniej próba rozszerzenia nadzoru Rady nad PIP.

Tylko rzetelny i odpowiedzialny dialog społeczny ze wszystkimi uczestnikami rynku pracy oraz dokładna analiza skutków planowanych regulacji pozwolą wyjść z impasu w pracach nad ograniczaniem nadużywania umów cywilnoprawnych w stosunkach zatrudnienia – uważa prof. Jacek Męcina, doradca zarządu Konfederacji Lewiatan i przewodniczący zespołu ds. prawa pracy w Radzie Dialogu Społecznego.

Premier Donald Tusk poinformował we wtorek, że podjął decyzję, aby nie kontynuować prac nad reformą Państwowej Inspekcji Pracy. Chodzi o nowelizację, która miała umożliwić okręgowym inspektorom zmiany umowy o dzieło, umowy-zlecenia czy B2B na umowy o pracę. Jednak trzy dni później, w piątek, po spotkaniu z liderem Lewicy Włodzimierzem Czarzastym politycy przekazali, że sprawa reformy PIP będzie miała ciąg dalszy. O przekształceniu umowy ma decydować sąd, a nie urzędnik.

Wbrew wielu opiniom wyposażenie PIP w uprawnienie do stwierdzania decyzją administracyjną, że umowy cywilnoprawne, w tym umowy o świadczenie usług w ramach współpracy B2B, w rzeczywistości są umową o pracę, a więc że między stronami istnieje stosunek pracy, nie byłaby to żadna „zamiana” lub „przekwalifikowanie” umów. Nie byłoby to również tak unikatowe uprawnienie. Analogiczne uprawnienia ma bowiem ZUS.

Według obecnych założeń 1 stycznia 2026 roku ma wejść w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która może znacznie wstrząsnąć rynkiem pracy w Polsce. Reforma może odmienić sytuację wielu osób zatrudnionych dotychczas na umowę zlecenie lub B2B, zleceniodawców narazić na poważne konsekwencje finansowe, a gospodarkę na potencjalne wzrosty kosztów towarów i usług. Najdotkliwiej jednak zmianę mogą odczuć cudzoziemcy, którzy na mocy decyzji inspektora mogą stracić prawo do legalnej pracy w Polsce.

Komitet Stały Rady Ministrów wprowadził bardzo istotne zmiany do projektu ustawy przygotowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – poinformował minister Maciej Berek w czwartek wieczorem, w programie „Pytanie dnia” na antenie TVP Info. Jak poinformował, projekt nowelizacji ustawy o PIP powinien trafić do Sejmu w grudniu 2025 roku, aby prace nad nim w Parlamencie trwały w I kwartale 2026 r.

Przygotowany przez ministerstwo pracy projekt zmian w ustawie o PIP, przyznający inspektorom pracy uprawnienie do przekształcania umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę, łamie konstytucję i szkodzi polskiej gospodarce – ogłosili posłowie PSL na zorganizowanej w czwartek w Sejmie konferencji prasowej. I zażądali zdjęcia tego projektu z dzisiejszego porządku posiedzenia Komitetu Stałego Rady Ministrów.

26 września 2025 r. Polska złożyła wniosek o rewizję CID, czyli Decyzji Wykonawczej Rady. Nie zawierał on żadnego wniosku o odroczenie realizacji kamienia milowego A71G, który dotyczy wejścia w życie projektu noweli ustawy o PIP, przyznającej inspektorom pracy uprawnienie do reklasyfikacji umów cywilnoprawnych, w tym B2B - dowiedział się serwis Prawo.pl ze źródeł zbliżonych do Komisji Europejskiej. Zdaniem prawników projekt wykracza poza założenia KPO. Pracodawcy zaś twierdzą, że rząd nie powinien podejmować takich zobowiązań w KPO samodzielnie, bez pogłębionych konsultacji.

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy, pozwalające na administracyjne przekształcenie kontraktu B2B w umowę o pracę, mogą wywołać lawinę problemów nie tylko na linii pracodawca-pracownik. Dla tysięcy samozatrudnionych, korzystających z leasingu operacyjnego, decyzja inspektora oznacza konieczność zmiany umowy na leasing konsumencki. W praktyce to koniec odliczania VAT i kosztów uzyskania przychodu, co drastycznie podnosi realny koszt użytkowania pojazdu.

Projektowane przepisy ustawy o PIP stanowią o możliwości stwierdzenia stosunku pracy za okres od dnia jego nawiązania. Dzień ten będzie określał inspektor i może go oznaczyć na wiele lat wstecz - tak naprawdę od początku współpracy między usługodawcą i usługobiorcą. W toku rozmów wokół projektu pojawił się pomysł, aby zastosować tu ograniczenie trzyletnie, aczkolwiek trzeba mieć na uwadze, że ta obietnica nie musi być ostatecznie spełniona - mówi Marcin Bodziony, doradca podatkowy, ekspert w zakresie kontroli i postępowań podatkowych.

Przekwalifikowanie działalności gospodarczej w umowę o pracę nie wpłynie bezpośrednio na ważność umowy leasingu, np. samochodu, jaką zawarła osoba pracująca dotąd w modelu B2B. Umowa taka teoretycznie może nadal obowiązywać lub zostać przekształcona w leasing konsumencki. Inni mogą chcieć ją wypowiedzieć, przenieść na inny podmiot lub wykupić pojazd. Powstaje jednak pytanie o sens ekonomiczny każdego z tych rozwiązań.

Od 1 stycznia 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy będzie miała prawo przekwalifikowania umów B2B i zlecenia na umowę o pracę, jeśli uzna, że faktyczny sposób wykonywania pracy ma cechy stosunku pracy. Eksperci ostrzegają, że może to mieć daleko idące skutki, także podatkowe. Największego zagrożenia upatrują w natychmiastowej wykonalności decyzji PIP. Jeśli jednak zostałaby ona uchylona, konieczne będzie ponowne przywrócenie wcześniejszych rozliczeń podatkowych, co spowoduje wielokrotne korekty.

Reklasyfikacja umów cywilnoprawnych na stosunek pracy oznacza dla przedsiębiorców podwójne obciążenie: dopłaty za przeszłość oraz wyższe koszty w przyszłości. Dla domniemanych pracowników oznacza to z kolei spadek wynagrodzenia netto - pisze Joanna Narkiewicz-Tarłowska. Jak podkreśla, różnice te wynikają zarówno z pełnych składek ZUS i NFZ, jak i z mniej korzystnych zasad opodatkowania PIT w przypadku umowy o pracę.

Resort pracy opublikował trzecią już wersję projektu zmian w ustawie o PIP. Chce, żeby nawet wtedy, gdy decyzja inspektora pracy, stwierdzająca istnienie stosunku pracy, zostanie uchylona przez Głównego Inspektora Pracy albo decyzja GIP - uchylona przez sąd, to stwierdzony w niej stosunek pracy będzie trwał - od dnia doręczenia pracodawcy decyzji okręgowego inspektora pracy do dnia jej uchylenia przez GIP albo do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu albo do rozwiązania stosunku pracy, jeśli rozwiązanie to nastąpiło przed wydaniem prawomocnego orzeczenia. Utrzymano największe kontrowersje i pogłębiono wątpliwości - wskazują prawnicy.

Odpowiedzialność odszkodowawcza za błędne decyzje inspektorów pracy, możliwość uchylenia rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji przez Głównego Inspektora Pracy lub sąd oraz wprowadzenie możliwości przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę maksymalnie do trzech lat wstecz - to trzy zmiany, które do trzeciej wersji projektu zmian w ustawie o PIP wprowadziło MRPiPS. Partnerzy społeczni, którzy dziś byli na spotkaniu w ministerstwie, nowej wersji projektu nie otrzymali. Nie ma go też na stronach Rządowego Centrum Legislacji.

Zgodnie z projektem nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, okręgowi inspektorzy pracy zyskają nowe uprawnienie - będą mogli wydać decyzję o uznaniu umowy cywilnoprawnej, takiej jak kontrakt B2B, za stosunek pracy. Zmiana ta, choć z pozoru dotyczy głównie rynku pracy i relacji między pracodawcą a pracownikiem, może mieć znacznie szersze konsekwencje - zwłaszcza w kontekście zatrudniania cudzoziemców - pisze Emilia Piechota w Vialto Partners Poland.

1 września 2019 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten ma stanowić realizację kamienia milowego nr 4.7 (Ograniczenie segmentacji rynku pracy) w ramach Krajowego Planu Odbudowy – piszą Agata Mierzwa i Wiktoria Kokoszka z kancelarii Domański Zakrzewski Palinka. I zauważają, że pospieszne uchwalanie ustawy, obarczonej dużymi wadami, może jednak okazać się bardziej negatywne w skutkach niż jej uchwalenie w późniejszym czasie, ale w zdecydowanie poprawionej formie.

Środowisko przedsiębiorców jednoznacznie krytycznie ocenia propozycję projektu ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Przyznanie organowi kompetencji do dokonywania władczych rozstrzygnięć w zakresie stosunków zobowiązaniowych budzi zasadnicze zastrzeżenia również w świetle postanowień Konstytucji RP - napisała Rada Przedsiębiorczości w apelu skierowanym do premiera Donalda Tuska.

Przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę w drodze decyzji okręgowego inspektora pracy, zostało negatywnie zaopiniowane przez Rządowe Centrum Legislacji, z uwagi na zasadnicze wady prawne oraz poważne i często nieodwracalne skutki dla pracodawców. A nie są to jedyne krytyczne oceny zgłoszone w ramach uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych. Mimo to, MRPiPS nie rezygnuje z kontrowersyjnych rozwiązań, modyfikując je.