Policjant interweniujący wobec zamachowcy potrzebuje gwarancji prawnych

Policjanci, którzy powstrzymali w Krakowie 24-letniego zamachowca, zachowali się bohatersko i profesjonalnie. Jak najszybciej powinny zostać jednak wzmocnienie procedury chroniące funkcjonariuszy w tego typu akcjach. Chodzi o to, by policjant miał wprost wskazane w przepisach, że gdy ma do czynienia z osobą strzelającą do przypadkowych osób, która np. po wyjściu z samochodu wyciąga broń, powinien ją natychmiast zneutralizować, bez ostrzeżeń i bez poleceń – pisze Jacek Kudła, biegły sądowy z zakresu czynności operacyjno-śledczych.

To co się stało w Krakowie niewątpliwie jest dla wszystkich szokująca. Podobnie jak duże wrażenie budzi zachowanie policjantów, którzy ostatecznie napastnika powstrzymali. Dzięki nim nie kontynuował masowej strzelaniny, w której przypomnijmy, wcześniej zginęło sześć osób, nie licząc jego bliskich zamordowanych przed atakiem.

Oczywiste jest też, że niezwykle trudno przedstawić pewne zagadnienia dla osób, które nie są prawnikami i nie znają procedur wynikających ex lege z prawa karnego, w tym prawa karnego procesowego. Jeżeli chodzi o śledztwo dotyczące zamachowcy Michała Oksińskiego, to art. 17 par. 1 pkt 5 k.p.k.: nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy oskarżony zmarł. I to dotyczy wszelkich czynności procesowych in personam, które są prowadzone przeciwko temu mężczyźnie w ramach postępowania, choć jako zapowiedziała prokuratura będzie prowadzone śledztwo mające na cele wyjaśnić motywy i ustalić ewentualne powiązania mężczyzny.

Czytaj: Sprawcy masowej strzelaniny grozi bezwzględne dożywocie>>

Co z policjantami? Czeka ich postępowanie

Wróćmy jednak do bohaterskich policjantów. Czy mają właściwie zabezpieczone gwarancje procesowe? No niestety organ procesowy jest ex officio zmuszony do wszczęcia postępowania także w przedmiocie działań policji. Innymi słowy będzie wyjaśniane, czy policjanci podczas swoich działań nie przekroczyli uprawnień. Wierzę, bo zajmuje się tym od lata, że w tym przypadku będzie to naprawdę tylko formalność, i że policjanci po wyjściu ze szpitala nie będą „męczeni” kilkugodzinnymi przesłuchaniami, by ustalić klatka po klatce co tam się stało.

Dlaczego o tym mówię. Bo taka jest obowiązująca procedura, że prokuratura ex officio wszczyna, w takim przypadku postępowanie z in rem art. 155 k.k. (nieumyślne spowodowanie śmierci) jak również z 231 k.k. (nadużycie uprawnień przez funkcjonariusza). Wierzę, że postępowanie, które musi być wszczęte zostanie wszczęte i odpowiednio szybko zakończone umorzeniem. Jednak prędzej czy później funkcjonariusze podejmujący wzorowo interwencję podkreślam ex officio zostaną przesłuchani w charakterze świadków. Tak powinno się stać w wielu przypadkach, w których wydawałem opinię i pewnie tak stanie i w tym szczególnym przypadku. Jednak w dalszym ciągu , są też przypadki postępowań, w których stawiane są policjantom zarzuty, w związku z użyciem przez nich broni, w mojej ocenie niezasadnie, bo „na wszelki wypadek”. I z tym należy kategorycznie skończyć.

Tak akcja przeprowadzona wzorowo

Zresztą tą interwencję widziała cała Polska, więc nie muszę prowadzić jej drobiazgowej oceny. Uważam, że była przeprowadzona wzorowo. Natychmiast po otrzymaniu informacji funkcjonariusze podjęli pościg za zamachowcem. Powiem więcej, za terrorystą, który pozbawił życia wiele osób i chciał pozbawić życia jeszcze większą liczbą osób, oddając strzały z karabinu samopowtarzalnego AM 15. Jak widać na filmie, gdy sprawca w panice uderzył w inny pojazd i podjął decyzje, że nie będzie kontynuował ucieczki autem, wysiadł z niego i już w tym momencie przygotował karabin do oddania strzałów w kierunku interweniujących policjantów. Oni szybciej niż sprawca wysiedli z radiowozu i zgodnie z metodyką i szkoleniem wzorowo wyciągnęli broń i zaczęli wydawać polecenia, kierując ją broń w jego kierunku. Nie chcieli go zabić. Ale konsekwentne przestrzeganie metodyki i wytycznych ze szkoleń spowodowało, że funkcjonariusze, odnieśli aż tak wielkie obrażenia.

Terrorysta w czasie ataku powinien być natychmiast zneutralizowany

Otóż w mojej ocenie, gdy mamy do czynienia z terrorystą, który już strzelał do przypadkowych osób, a po wyjściu z samochodu ma przy sobie broń, gotową do użycia, to powinien być przez policjantów natychmiast zneutralizowany. Bez żadnych ostrzeżeń, bez wydawania poleceń.

O braku konieczności wydawania poleceń, w tym przypadku stanowi norma prawna z art. 48 ust. 3 pkt 2 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, które wskazuje sytuacje w jakich można od całej procedury, szczególnie strzału ostrzegawczego odstąpić.

Natomiast, co warto podkreślić, o konieczności natychmiastowej neutralizacji zamachowca nie stanowi expressis verbis żadna norma prawna. Stąd funkcjonariusze są szkoleni, żeby w najtrudniejszych sytuacjach sprawca odniósł jak najmniej dolegliwe obrażenia zgodnie z zasadami u.ś.p.b. (np. przypadek z Wiszni Małej, gdzie zginął nasz kolega kontrterrorysta od kul bandyty wybiegającego z bronią AKMS z kontenera z bankomatem).

Potrzebne wzmocnienie procedur

W mojej ocenie funkcjonariusze nie są więc wystarczająco zabezpieczeni od strony prawnej. W takich przypadkach powinni natychmiast neutralizować zamachowca bez żadnych ostrzeżeń. Kolejną kwestią jest wszczynanie, każdorazowo postępowanie in rem. Być może powinno być ono przeprowadzone dla celów gwarancyjnych tzw. zabezpieczenia prawnego policjantów, ale nie przeciwko nim! Zatem są to kolejne wyzwania dla polskiego ustawodawcy.

I w analizowanym przypadku wyraźnie widać tego konsekwencje. Funkcjonariusze nadgorliwie przestrzegają procedur, po prostu boją się dokonać na wstępnym etapie interwencji neutralizacji terrorysty. W wyniku czego odnoszą bardzo dotkliwe obrażenia postrzałowe.

Jak wspomniałem od kilku lat wydaję opinie jako biegły sądowy, a od kilkunastu lat wypowiadam się na łamach Prawo.pl, zawsze poszukując rozwiązań najtrudniejszych zagadnień prawnych i taktycznych, związanych z tematyką polskich służb. Uważam, że państwo powinno wreszcie zadbać o swoich funkcjonariuszy i wzmocnić procedury ich chroniące, określając przy tym konkretne warunki dopuszczalności tak policjant nie bał się zneutralizować terrorysty.