Przekazanie majątku przedsiębiorstwa do fundacji rodzinnej może wiązać się z pewnymi obowiązkami na gruncie podatku od towarów i usług. O ile jednak do fundacji rodzinnej przekazywany jest cały majątek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zorganizowana część przedsiębiorstwa, obowiązek podatkowy nie powstanie.

W ciągu roku powstało ponad tysiąc fundacji rodzinnych, a kolejne kilkaset czeka na rejestrację. To dużo więcej niż oczekiwano, co potwierdza, jak potrzebna była ta ustawa. Wiadomo już jednak, które elementy wymagają poprawy. Według prawników, należy doprecyzować kwestie prowadzonej przez fundacje działalności gospodarczej oraz opodatkowania świadczeń wypłacanych z fundacji. O wykładni niektórych przepisów zdecydują sądy administracyjne.

Fundacja rodzinna może być lepszym rozwiązaniem dla osób pragnących zapewnić długoterminową ochronę i zarządzanie majątkiem rodzinnym, szczególnie w kontekście przekazywania go kolejnym pokoleniom. Intercyza może być preferowana natomiast przez małżonków chcących uregulować kwestie majątkowe w sposób prostszy - szczególnie, gdy głównym celem jest ochrona majątku przed potencjalnymi roszczeniami wierzycieli jednego z małżonków - piszą Katarzyna Rozenberg i Agata Kotwica-Stefańska z Mariański Group.

Niesłusznie część podmiotów zastanawia się, czy podejmowanie przez fundację rodzinną czynności, takich jak np. incydentalna sprzedaż, należy traktować jako prowadzenie działalności gospodarczej. Nie każde bowiem działanie nosi cechy działalności zorganizowanej, ciągłej i mającej cechy zarobkowe - pisze Anita Pardej, radca prawny i menedżer ds. firm rodzinnych w Mariański Group.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał drugą opinię zabezpieczającą dotyczącą fundacji rodzinnej. Jeśli pozytywna dla fundatorów linia interpretacyjna szefa KAS się utrzyma, można zakładać, że potencjalni fundatorzy, którzy jeszcze przypatrują się fundacji z dystansu, w końcu zdecydują się założyć własną fundację – pisze Michał Kwaśniewski, adwokat, partner w Quidea.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał kolejną korzystną opinię zabezpieczającą dotyczącą fundacji rodzinnej. Potwierdza, że utworzenie fundacji, wniesienie do niej akcji i następnie ich sprzedaż, mimo iż korzystne podatkowo, nie jest działaniem sztucznym podejmowanym w celu unikania opodatkowania. Eksperci zwracają uwagę, że jeśli taka wykładnia zostanie utrzymana, może to przekonać do założenia fundacji tych, którzy się jeszcze wahają.

Fundacja rodzinna może przystępować do spółek handlowych i innych wymienionych ustawowo podmiotów, uczestniczyć w nich oraz wykonywać wszelkie prawa wynikające z tych tytułów (również z nich występować czy zbywać części udziału). Jeśli ma zamiar zbyć udziały polskiej spółki kapitałowej prawa handlowego - spółki z o. o., osiągnięte z tego tytułu przez fundację przychody będą korzystać ze zwolnienia od CIT.

Fundacja rodzinna jest dobrym rozwiązaniem, ale ustawodawca nie ustrzegł się błędów, które należałoby poprawić. Należy dokonać nowelizacji przepisów o PIT w taki sposób, aby pełne zwolnienie w PIT przysługiwało niezależnie od liczby fundatorów, o ile są oni spokrewnieni - mówi dr Mateusz Gogol, doradca podatkowy w Kancelarii Głowacki i Wspólnicy.

Zarówno utworzenie fundacji rodzinnej, jak też niektóre rodzaje transakcji dokonywanych z jej udziałem, mogą być uznane za schematy podatkowe podlegające raportowaniu. Według ekspertów należy szczególnie zwrócić uwagę na zmiany zasad opodatkowania, której skutkiem będzie efektywnie niższa danina, np. sprzedaż akcji za pośrednictwem fundacji. Ale raportowaniu mogą podlegać transakcje w ogóle nie związane z szeroko pojętym planowaniem podatkowym.

Utworzenie fundacji rodzinnej może przynieść wiele korzyści dla rodziny – pozwala zapobiec rozproszeniu majątku oraz zabezpiecza byt wszystkich członków rodziny zgodnie z wolą fundatora. Jednak, aby korzyści te były zauważalne, statut fundacji rodzinnej powinien być prawidłowo skonstruowany w oparciu o ustalenia członków rodziny, a sama fundacja rodzinna powinna zostać zarejestrowana możliwie szybko - piszą Robert Uhl oraz Klaudia Kus z Deloitte Legal.

W 2023 r. zarejestrowano blisko 450 fundacji rodzinnych. Liczba fundacji rodzinnych jest wyższa od oczekiwań. Nie wszystko idzie jednak gładko. Bez wątpienia tempo rozpatrywania wniosków o rejestrację fundacji rodzinnych mogłoby być większe, zwłaszcza gdy porównać je do wniosków o rejestrację spółek kapitałowych.

Być może warto rozszerzyć zakres dopuszczalnej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej, tak by nie różnił się on znacząco od zakresu, w jakim taką działalność prowadzą spółki handlowe. Oczywiście nie jest to temat prosty, ponieważ zwiększenie przestrzeni do swobodnie prowadzonej przez fundację działalności gospodarczej zwiększa jednocześnie ekspozycje na ryzyka nierozerwalnie związane z taką działalnością - pisze Paweł Mardas, adwokat, partner w praktyce Fuzji i Przejęć kancelarii Kochański & Partners.

Fundacja rodzinna daje fundatorowi możliwość wpływu na odległą przyszłość, dlatego jej statut powinien być elastyczny w razie zmiany okoliczności, a także możliwy do dostosowania do nowej rzeczywistości za kilka pokoleń. Jednocześnie istotne by był stabilny i gwarantował niezmienność pewnych ustaleń, w szczególności w zakresie uprawnień przysługujących beneficjentom - piszą Robert Uhl oraz Magdalena Kozak z Deloitte Legal.

Wniesienie przez podatnika darowizny w postaci przedsiębiorstwa do fundacji rodzinnej nie będzie podlegać opodatkowaniu VAT. Fundacja rodzinna nie będzie miała obowiązku korekty naliczonego podatku od towarów i usług, jeśli środki trwałe nabyte w drodze darowizny przedsiębiorstwa będą wykorzystywane wyłącznie do działalności opodatkowanej. Korekty VAT dokonuje się, jeśli dojdzie do zmiany przeznaczenia nabytego majątku. Potwierdza to skarbówka i eksperci.

Minęło już pół roku od momentu wejścia w życie ustawy o fundacjach rodzinnych. Po tym czasie możliwe jest wskazanie pierwszych wniosków, a także obszarów, które są niezwykle istotne z perspektywy planowania sukcesji w tej formie. W naszej ocenie w przygotowaniu do utworzenia fundacji rodzinnej kluczowe znaczenie ma przemyślany proces planowania sukcesyjnego - pisze Robert Uhl, adwokat oraz Jakub Winiecki, radca prawny w Deloitte Legal.

Warto, by ustawodawca pozwolił fundacjom rodzinnym na inwestowanie w detaliczne obligacje skarbowe, choć taka zmiana kursu pewnie będzie wymagała zmiany przepisów ustawy o finansach publicznych. Mankamentem, który będzie trudno naprawić bez interwencji ustawodawcy są również przepisy podatkowe o mechanizmie opodatkowania w przypadku likwidacji fundacji – pisze Michał Kwaśniewski, partner w Quidea.

Regulacje dotyczące fundacji rodzinnych są jednym z tematów piątkowej ogólnopolskiej konferencji naukowej "Prawo spadkowe - notariusz wobec wyzwań współczesności". Jak wskazywali eksperci podczas panelu poświęconego nowej instytucji, może być ona bardzo przydatna w kontekście przekazywania firmy z pokolenia na pokolenie - pod warunkiem, że jej celem rzeczywiście będzie zachowanie ciągłości, a nie unikanie płacenia podatków.

Fundacjami rodzinnymi najpierw zainteresował się największy biznes, a za nim pójdą duże i średnie podmioty. W Polsce jest miejsce dla kilku - kilkunastu tysięcy fundacji. To długo oczekiwane rozwiązanie, które dobrze wpisuje się w koncepcję tworzenia majątku rodzinnego - mówi Paweł Tomczykowski, doradca podatkowy, partner zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska.

Mimo iż podstawowym celem fundacji rodzinnej jest sukcesja i zabezpieczenie rodzinnego majątku, to równie chętnie wykorzystywana jest do pomnażania środków. Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, czy i w jakich sytuacjach fiskus może postawić fundatorom zarzut nadużywania przepisów w celu unikania opodatkowania. Prawnicy zwracają uwagę, że na razie nie ma w tym zakresie żadnej praktyki ani orzecznictwa i zalecają ostrożność.

Waluty wirtualne nie są papierami wartościowymi ani instrumentami pochodnymi. Nie stanowią też zagranicznych środków płatniczych, o których mowa w ustawie o fundacji rodzinnej - twierdzi fiskus. A według niego oznacza to, że obrót kryptowalutami wykracza poza zakres dozwolonej dla fundacji działalności gospodarczej i w efekcie nie ma ona prawa do zwolnienia z CIT. Eksperci wskazują jednak na inne argumenty.