Franczyza często przedstawiana jest jako jeden z najbardziej dostępnych sposobów rozpoczęcia działalności gospodarczej. Znana marka, gotowy model biznesowy, wsparcie organizacyjne - wszystko to brzmi jak bezpieczny start w przedsiębiorczość. W praktyce jednak franczyza bywa także relacją o bardzo nierównych zasadach gry. Szczególnie wtedy, gdy pojawia się pytanie: co zrobić, gdy współpraca przestaje działać? - pisze Monika Mielnik-Kurek, doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Opolskiego.

W wyniku nielegalnego porozumienia dealerów maszyn rolniczych Claas rolnicy przez ponad dekadę nie mogli kupować maszyn i części zamiennych od samodzielnie wybranego sprzedawcy. Zmowa cenowa została właśnie ukarana - sieć dealerska będzie musiała zapłacić 170 milionów złotych kary.

Sklepy muszą dostosować się do startującego w październiku systemu kaucyjnego. Wymaga to zarówno podpisania umów z operatorami, jak i zapewnienia niezbędnych finansów. Tymczasem - choć jest jeszcze wiele niewyjaśnionych kwestii i kontrowersji - sklepy już boją się wysokich sankcji finansowych, biurokracji, trudności z systemami IT i kłopotów z rozliczaniem pieniędzy z kaucji.

Sieci franczyzowe, do których chcą wejść mali przedsiębiorcy, nie zawsze chcą negocjować umowę. Często narzucają swoje warunki. Franczyzobiorca i jego bliscy czy znajomi wspólnie podpisują też weksle in blanco albo nawet oświadczenia notarialne o poddaniu się egzekucji. Grzechów niektórych franczyzodawców jest znacznie więcej. Dlatego coraz częściej mówi się o konieczności kompleksowego uregulowania franczyzy. Raz już taki projekt powstał. Trafił jednak do kosza, tuż po tym, jak skończyła się kadencja Sejmu.

Wraz z rozwojem franczyzy jako modelu biznesowego na rynku pojawiają się problemy, które wymagają interwencji organów regulacyjnych. Jednym z nich może być narzucanie franczyzobiorcom przez franczyzodawców sztywnych cen odsprzedaży towarów lub usług. Tego rodzaju praktyki, jako mogące prowadzić do ograniczenia konkurencji na rynku, podlegają nadzorowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - piszą dr Marcin Wnukowski, radca prawny oraz Patrycja Pacholczak, adwokat w Squire Patton Boggs.

W codziennym wirze biznesowych układów i umów, nieustannie stajemy przed wyzwaniem zdefiniowania precyzyjnych granic między różnymi formami współpracy gospodarczej. Wśród tych form, umowa franczyzy zajmuje szczególne miejsce, ale co się dzieje, gdy okazuje się, że nie wszystkie umowy, które na pierwszy rzut oka przypominają franczyzę, rzeczywiście nią są - zastanawia się Monika Mielnik-Kurek, prawnicza oraz doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Opolskiego.

Regulacja franczyzy w Polsce staje się coraz bardziej pilna w obliczu coraz większej liczby przypadków nadużyć i dysproporcji w relacjach między franczyzodawcami a franczyzobiorcami. Konieczne jest wprowadzenie kompleksowych zmian prawnych, które zapewnią równość szans i ochronę praw dla wszystkich stron umowy franczyzowej. Tylko w ten sposób można zagwarantować uczciwy i zrównoważony rozwój franczyzowego modelu biznesowego w Polsce - pisze Monika Mielnik-Kurek, doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Opolskiego.

Rośnie liczba przypadków naruszeń umów franchisingowych w Polsce. Pojawiła się więc potrzeba zastanowienia się nad uregulowaniem tej dziedziny. Istnieje szereg argumentów zarówno za, jak i przeciw. Niemniej jednak wszystko na to wskazuje, że prędzej czy później doczekamy się takich przepisów - pisze Monika Mielnik-Kurek, doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Opolskiego.

Choć w poprzedniej kadencji parlamentu propozycja uregulowania franczyzy w kodeksie cywilnym zdążyła trafić do Sejmu, nie udało się wówczas jej przyjąć. Wciąż jest na to szansa, bo choć projekt został wycofany, o jego dalszych losach zadecyduje resort sprawiedliwości. Zdaniem ekspertów to dobry moment, by poprawić propozycję, a także rozważyć, czy franczyzobiorcom - czyli słabszym stronom umów - bardziej nie przysłużyłaby się osobna ustawa.

W ramach stosunku prawnego franczyzy można zauważyć, że faktyczna pozycja stron tego stosunku prawnego bardzo różni się od siebie. Franczyzodawca najczęściej jest podmiotem bardzo silnym kapitałowo, doświadczonym w branży w której działa, znającym większość ryzyk działalności, współpracujący w ramach stosunków prawnych opartych o identyczny model umowy z wieloma kontrahentami. Posiada zatem bogactwo doświadczenia - pisze prof. dr hab. Rafał Adamus.

Wbrew intencjom, którymi kierował się resort sprawiedliwości przy tworzeniu projektu ustawy regulującej kwestie dotyczące franczyzy, część rozwiązań zawartych w przepisach może w przyszłości okazać się niekorzystna dla franczyzobiorców. Chodzi na przykład o możliwość natychmiastowego wypowiedzenia umowy, która - choć w założeniu ma chronić franczyzobiorcę - może skończyć się roszczeniami odszkodowawczymi.