SN: Wystawienie mandatu wyklucza ponowne karanie
Prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie stoi na przeszkodzie objęciu czynu ukaranego w tym trybie odmianą czynu ciągłego – taką uchwałę podjęło trzech sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego. Tłem tej sprawy była kradzież sklepowa zabawek, która kwalifikowała się jako wykroczenie. A powodem podjęcia uchwały – istotne rozbieżności w orzecznictwie.
Konrad L. został oskarżony o kradzież zabawek ze sklepu o wartości 509 zł. Czyn ten miał miejsce 4 kwietnia 2025 roku i został zakwalifikowany jako wykroczenie z art.119 par. 1 kodeksu wykroczeń.
Kara za kradzież zabawek, a za kosmetyki - mandat
Sąd Rejonowy uznał winę Konrada L. i skazał go na miesiąc prac na cele społeczne w wymiarze 30 godzin. Natomiast umorzył postępowanie w sprawie kradzieży kosmetyków ze sklepu o wartości 360 zł. Sąd Rejonowy wyjaśnił, że wcześniej za kradzież tych kosmetyków mężczyzna został ukarany mandatem wartości 500 zł.
Apelację od tego wyroku złożył prokurator. Twierdził on, że wyrok Sądu Rejonowego jest wadliwy, gdyż ukaranie mandatem nie wyklucza zastosowania instytucji czyny ciągłego. Nie ma tu racji bytu zasada ne bis in idem, czyli zakaz karania rzeczy osądzonej. Prokurator zażądał zastosowania art.12 ust.2 kk i zmiany wyroku w zakresie kary oraz kwalifikacji czynu.
Możliwość osądzenia
Sąd II instancji rozważał dotychczasowe orzecznictwo SN w tym zakresie. Według Izby Karnej SN i wyroku z 9 maja 2024 r. przyjęcie mandatu karnego za wykroczenie nie wyklucza możliwości osądzenia czynów w ramach czynu ciągłego (sygn. IV KK 29/24),
Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie stanowi orzeczenia co do winy i kary – wskazał w tym orzeczeniu sędzia sprawozdawca Igor Zgoliński. Organem powołanym do orzekania w sprawach o wykroczenia jest, co do zasady sąd, zaś mandaty karne nakładane są przez inne organy. Mandat karny stanowi więc rozstrzygnięcie w rozumieniu procedury wykroczeniowej i oznacza ukaranie sprawcy, lecz nie jest prawomocnym orzeczeniem kreującym powagę rzeczy osądzonej. Postępowanie mandatowe jest postępowaniem pozasądowym zastępczym w stosunku do postępowania jurysdykcyjnego. Co istotne, jest prowadzone tylko za zgodą sprawcy. Ukaranie grzywną w drodze mandatu jest więc dobrowolne i zależne od decyzji sprawcy wykroczenia. Przyjęcie odmiennego poglądu skutkowałoby uznaniem, że to nie niezawisły sąd, sprawujący w myśl art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości, decyduje o zakresie odpowiedzialności za wykroczenie, a czyni to inny organ, uprawniony do nakładania mandatów karnych. Skoro postępowanie mandatowe nie jest postępowaniem sądowym, to tym samym nie może prowadzić do innych, pozamandatowych, konsekwencji prawnych.
Jednak istnieje również inna linia orzecznicza, która stoi na dokładnie przeciwnym stanowisku: obowiązuje zasada rzeczy osądzonej, nawet w formie mandatu. I to nie tylko w Sądzie Najwyższym, ale też i w sądach powszechnych. Orzeka tak np. Sąd Okręgowy w Rybniku.
Zagadnienie wymagające uchwały
Sąd Okręgowy w Sosnowcu powziął wątpliwość, którą przedstawił Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Chodzi o to, czy prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie stoi na przeszkodzie objęciu czynu ukaranego w tym trybie odmianą czynu ciągłego z art. 12 par. 2 k.k.?
Prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie stoi na przeszkodzie objęciu czynu ukaranego w tym trybie odmianą czynu ciągłego z art. 12 par 2 k.k. - brzmi pełny tekst uchwały, która teraz czeka na uzasadnienie. Uzasadnienie uchwały ukaże się w ciągu miesiąca.
Sąd Najwyższy orzekał w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący), SSN Andrzej Stępka oraz SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca).
Uchwała trzech sędziów Izby Karnej z 19 marca 2026 r., sygnatura akt I KZP 7/25.
