Funkcję męża zaufania w II turze wyborów samorządowych może pełnić osoba, która w wyborach samorządowych kandydowała na radnego i uzyskała lub nie uzyskała mandat radnego. Przepisy obowiązującego prawa nie przewidują bowiem, aby funkcji męża zaufania nie mógł pełnić radny lub osoba dopiero co wybrana na tę funkcję.

Wydłużenie przez PiS kadencji organów samorządu terytorialnego spowodowało bałagan w przepisach ustawy o samorządzie gminnym. Jedna regulacja wskazuje, że kadencja organów trwa do 30 kwietnia br., druga, że komisarz wyborczy zwołuje sesję rady gminy w ciągu 7 dni po ogłoszeniu wyników wyborów. Państwowa Komisja Wyborcza wydała wytyczne.

Sejm w piątek znowelizował ustawę o samorządzie gminnym, której celem jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania samorządu w przypadku wyboru organu wykonawczego - wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na posła, senatora lub europarlamentarzystę.

Kampanię wyborczą przed II turą wyborów mogą prowadzić wyłącznie te komitety wyborcze, których kandydaci uczestniczą w tym głosowaniu. I tylko one mogą pozyskiwać pieniądze. Limity wpłat od jednej osoby fizycznej na rzecz jednego komitetu wyborczego i limity wydatków komitetów nie ulegną jednak zwiększeniu.

Ponad trzy lata temu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że decyzja ówczesnego premiera Mateusza Morawieckiego z 2020 r., zobowiązująca Pocztę Polską do przygotowania wyborów korespondencyjnych, rażąco naruszyła prawo. W wyniku skargi kasacyjnej sprawa trafiła następnie do NSA. Termin jej rozpoznania został właśnie wyznaczony na 28 czerwca br. w składzie trojga sędziów z Izby Ogólnoadministracyjnej.

Janusz Zemanek, wójt gminy Wilkowice, w powiecie bielskim, nie miał kontrkandydata w wyborach. Niedzielne głosowanie miało więc charakter plebiscytu poparcia. Wójt wybory jednak przegrał. Kodeks wyborczy przewiduje, że teraz głos będzie miała rada gminy.

50,97 proc. wyniosła frekwencja w wyborach samorządowych do godz. 8.00. po przeliczeniu głosów w ponad 76 proc. obwodów do głosowania. Największa frekwencja była w województwach: mazowieckim, świętokrzyskim, łódzkim, najniższa w: opolskim, śląskim i zachodniopomorskim. W wyborach samorządowych w 2018 r. po pierwszej turze frekwencja wyniosła - 54,99 proc. głosów.

Próba przekupstwa wyborczego, agitacja wyborcza, kradzież, zniszczenia mienia, propagowanie systemu totalitarnego, utrudnienie wyborów, pełnienie czynności wyborczych w stanie nietrzeźwości. Od momentu ogłoszenia ciszy wyborczej do zakończenia wyborów policja odnotowała łącznie 38 przestępstw oraz 450 wykroczeń.

W wyborach samorządowych ważnym głosem jest karta, na której wstawiono znak „x” przy nazwisku jednego kandydata. Głosem nieważnym jest natomiast, co do zasady, brak wskazania jakiegokolwiek kandydata, ale też wybór więcej niż jednego nazwiska. Wyjaśniamy krok po kroku jak znaleźć lokal wyborczy, jak przygotować się do głosowania i oddać ważny głos.

W wyborach samorządowych głos oddaje się wyłącznie w miejscu stałego zamieszkania. Nie można oddać głosu w innym miejscu. Nie można zatem pobrać zaświadczenia o prawie do głosowania oraz złożyć wniosku o jednorazową zmianę miejsca głosowania. Nie można też głosować za granicą lub na statkach.

W stosunku do 2018 r. wzrosła liczba gmin, w których o kandydowanie na włodarza ubiega się tylko jeden kandydat. W 2018 r. było ich 332, teraz aż 412. Pewnych swego miejsca w radzie jest 3330 kandydatów na radnych, bo nie mają kontrkandydata. Najstarszy kandydat ma 94 lata i chce zostać radnym Lęborka.

Kodeks wyborczy posługuje się instytucją stałego zamieszkiwania jako jedną z przesłanek determinującą możliwość kandydowania do organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, a później sprawowania tej funkcji. Czy w dobie coraz większej mobilności, wykorzystania technologii we wzajemnej komunikacji utrzymywanie tej przesłanki ma nadal sens - zastanawia się Dariusz Lasocki, radca prawny.

Statystyczny kandydat w wyborach samorządowych, które odbędą się już w niedzielę, 7 kwietnia 2024 r., jest mężczyzną w średnim wieku, legitymującym się wyższym wykształceniem i nie należącym do partii politycznej – to wynik opracowania sporządzonego przez Fundację im. Batorego. O urzędy wójtów, burmistrzów i prezydentów miast ubiegają się ludzie w wieku około 50 lat niezależnie od płci.

Dzisiaj Trybunał Konstytucyjny nie wyda wyroku w sprawie wniosku o zbadanie zgodności z ustawą zasadniczą poleceń premiera rządu w związku z przygotowaniem wyborów korespondencyjnych w 2020 r., w oparciu o przepisy "antycovidowe". Dalszy ciąg rozprawy - 17 kwietnia br. Zdaniem posłów zaskarżone przepisy ograniczają skuteczność działań prezesa Rady Ministrów, przez co naruszają konstytucyjną zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego.

Przed wyborami w 2023 roku Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich oceniło dostępność 143 lokali wyborczych i jedynie w 36 nie stwierdzono żadnego uchybienia. Pomimo zmian w prawie i prac na poziomie samorządów, problem pozostaje aktualny i wciąż ma charakter systemowy. RPO apeluje przed kolejnymi wyborami do samorządów, aby skorzystały z przygotowanych rekomendacji i umożliwiły tej grupie obywateli udział w wyborach.

Nie ma przeszkód prawnych, aby wyborca nawet cztery razy pojawił się w dniu wyborów w lokalu wyborczym i osobno głosował w wyborach na wójta, do rady gminy, do rady powiatu i do sejmiku. Może też pobrać tylko jedną, wybraną kartę do głosowania. Ale gdy już pobierze wszystkie, jednej z nich nie może komisji zwrócić.

Pełnomocnicy wyborczy komitetów wyborczych zarejestrowanych przez Państwową Komisję Wyborczą powinni zarejestrować w Bazie Mężów Zaufania osoby, które podczas wyborów samorządowych będą pełnić tę funkcję. Dzięki temu mężowie zaufania dostaną dostęp do specjalnej aplikacji, przy pomocy której będą mogli przesyłać materiały dokumentujące czynności wyborcze przeprowadzone w lokalach wyborczych.

Choroba wywołana koronawirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) nie uprawnia już wyborcy do głosowania korespondencyjnego na podstawie przepisów Kodeksu wyborczego. Obecne rozwiązania prawne nie przewidują już stosowania kwarantanny lub nadzoru epidemiologicznego w przypadku wystąpienia tej choroby.

Kandydat na radnego, czy prezydenta miasta nie może wieszać swoich plakatów wyborczych czy banerów na balkonach, czy ogrodzeniach według własnego widzimisię. Musi mieć zgodę wspólnoty mieszkaniowej albo właściciela posesji. Ale nawet jednak, gdy są one nielegalne, nie można ich tak po prostu zerwać. Naraża się bowiem na grzywnę, a nawet areszt.

Dziś, 29 marca mija termin na składanie wniosków o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania przez wyborców niepełnosprawnych oraz przez wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 60 lat. Pełnomocnikiem może być osoba posiadająca prawo wybierania. Wniosek należy zgłosić do właściwego wójta, burmistrza, prezydenta miasta.