Samorządy i przedsiębiorstwa mogą już ubiegać się o wsparcie z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), którego wartość wynosi około 23 mld zł. Środki z Krajowego Planu Odbudowy mają finansować inwestycje wzmacniające bezpieczeństwo państwa, w tym infrastrukturę ochrony ludności, cyberbezpieczeństwo, mobilność wojskową oraz rozwój technologii o znaczeniu strategicznym.

Od 1 lipca zmienią się standardy dla jednostek OSP, działających i chcących przystąpić do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Chodzi m.in. o większą liczbę kierowców uprawnionych do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi i strażaków ratowników przeszkolonych w kwalifikowanej pierwszej pomocy. Po wejściu w życie przepisów część już istniejących jednostek może nie spełniać nowych kryteriów.

Budżet Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) został zwiększony do ponad 23 mld zł. Samorządy dostaną połowę środków, a nabory na finansowanie inwestycji ruszą jeszcze w 2026 r. Wsparcie obejmie m.in. inwestycje w schrony, infrastrukturę oraz cyberbezpieczeństwo.

W czerwcu rozpoczną się zapisy na Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności, organizowane przez MSWiA we współpracy z OSP i PCK. Ogólnopolski program ma przygotować uczestników do reagowania w sytuacjach kryzysowych. W ramach inicjatywy wiedzę i umiejętności z zakresu reagowania na sytuacje kryzysowe będzie mogło zdobyć 102 tys. osób.

Do uzgodnień międzyresortowych trafił projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony, który dostosowuje przepisy do ostatnich zmian ustawowych. Kluczową nowością jest wprowadzenie do ewidencji informacji o tzw. punktach schronienia – nowej kategorii infrastruktury ochronnej.

Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która wprowadza pakiet zmian strukturalnych, organizacyjnych i finansowych. Nowe przepisy porządkują zasady funkcjonowania podmiotów ochrony ludności, rozszerzają katalog infrastruktury schronowej o „punkty schronienia”, modyfikują zasady finansowania Programu OLiOC oraz upraszczają Ewidencję Obrony Cywilnej.

Ponad rok obowiązywania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że budowa skutecznego systemu bezpieczeństwa to "bieg" długodystansowy, a nie legislacyjny sprint. Uczestnicy debaty „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, zorganizowanej przez Wolters Kluwer Polska i Prawo.pl, zgodnie wskazywali na braki w stabilnym finansowaniu, chaos decyzyjny, nadmierną biurokrację oraz niedostosowanie obowiązków do realnych możliwości samorządów. Podkreślili, że bez wzmocnienia planowania i odporności społecznej, nawet najlepsze przepisy pozostaną na papierze.

Mimo kluczowej roli sołtysów w działaniach ratunkowych podczas powodzi i innych kryzysów, obowiązująca od 2025 r. ustawa o ochronie ludności nie przewiduje dla nich żadnej formalnej funkcji. Eksperci wskazują, że brak ujęcia sołectw w katalogu podmiotów ochrony ludności tworzy lukę systemową i ogranicza możliwości gmin w zarządzaniu kryzysowym. MSWiA widzi sołtysów w obronie cywilnej.

Ponad rok funkcjonowania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania stojące przed administracją rządową, samorządową oraz instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. W Sejmie trwają prace legislacyjne mające na celu doprecyzowanie kluczowych rozwiązań. Właśnie tym zagadnieniom poświęcona będzie debata „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, organizowana przez Wolters Kluwer Polska oraz serwis Prawo.pl.

Osoby głuche wciąż nie mają zapewnionego odpowiedniego wsparcia w sytuacjach zagrożenia. Widać to choćby w braku dostępności „Poradnika bezpieczeństwa” czy wprowadzeniu żółtego trójkąta jako sygnału alarmowego – bez konsultacji ze środowiskiem osób niesłyszących. Osoby głuche wskazują, że ustawa o dostępności nie jest dekoracją, a realnym zobowiązaniem państwa.

Z pozoru banalne pytania o numery rejestracyjne strażackich wozów, pojemność silników, zakupiony sprzęt, czy słabe punkty cyberochrony spływają do gmin w całym kraju – i to niemal hurtowo. Samorządowcy coraz częściej podejrzewają, że nie chodzi o ciekawość obywateli, lecz o rozpoznanie wywiadowcze. Eksperci ostrzegają: w epoce wojny hybrydowej luka w przepisach o dostępie do informacji publicznej oraz ustawie o otwartych danych staje się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa.

Prezydent Karol Nawrocki nie podjął jeszcze decyzji w sprawie ustawy wdrażającej unijny program SAFE - potwierdził we wtorek szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki. Dodał, że premier Donald Tusk domagał się szczegółów dotyczących „polskiego SAFE 0 proc.” i dziś je otrzymał. Wskazał również, że Sejm może już pracować nad złożonym projektem „polskiego SAFE”. Chodzi tu o prezydencki projekt ustawy o Polskim Funduszu Inwestycji Obronnych.

Podmioty należące do związków międzygminnych nie są uznawane za organy ani podmioty ochrony ludności, a więc nie mogą samodzielnie ubiegać się o dotacje z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej – wskazuje MSWiA w odpowiedzi na interpelację poselską. Resort podkreśla jednak, że jednostki samorządu terytorialnego mogą składać wnioski o dofinansowanie, którego beneficjentami będą m.in. gminne spółki komunalne, a wojewodowie mają autonomię w sposobie dystrybucji środków.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji dostarczyło już obywatelom 11 mln „Poradników bezpieczeństwa". W pierwszej kolejności poradniki otrzymały osoby zamieszkujące województwa lubelskie, podlaskie i warmińsko-mazurskie. Resort deklaruje, że do końca stycznia 2026 r. publikacja trafi do każdego polskiego domu.

Nowa wersja projektu ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadza pojęcie „punktu schronienia” jako element infrastruktury ochronnej. MSWiA uzasadnia, że celem jest zwiększenie dostępności miejsc zapewniających podstawową ochronę. Brak formalnych procedur, minimalnych wymogów technicznych i jasnego statusu prawnego budzi poważne wątpliwości ekspertów i wojewodów.

Aplikacja „Gdzie się ukryć” ma pomóc obywatelom w sytuacji zagrożenia. Większość wskazanych miejsc zlokalizowanych jest w nieruchomościach prywatnych, a ich właściciele... nawet o tym nie wiedzą. To rodzi pytania o odpowiedzialność, dostępność i realne bezpieczeństwo. Eksperci ostrzegają: mapa z pinezkami nie zastąpi procedur, standardów i prawa, a w razie godziny „W” może wręcz pogłębić chaos.

Samorządy, które nie zdołają wydać przekazanych im pieniędzy na zadania z zakresu ochrony ludności, będą mogły to zrobić do 31 marca 2026 r. – przewiduje opublikowane już rozporządzenie Rady Ministrów z 15 grudnia 2025 r. w sprawie wydatków budżetu państwa, które w 2025 r. nie wygasają z upływem roku budżetowego. Chodzi o kwotę 47,1 mln zł. Samorządowcy komentują, że to dobry krok, ale spóźniony o wiele miesięcy.

Starosta ma przeciwdziałać dezinformacji, a wójt i burmistrz również w czasie ewakuacji. Zdarza się, że nieprawdziwe informacje trafiają do milionów odbiorców. Jednak przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej bardzo lakonicznie określają jak realizować ten obowiązek. Część samorządowców mówi, że może to być martwy przepis, bo nie mają odpowiednich narzędzi. Potwierdzają to prawnicy.

W końcu na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt rozporządzenia w sprawie nadawania przydziałów mobilizacyjnych w obronie cywilnej, ale można dostrzec w nim pewne nieścisłości czy brak jasnych terminów dla poszczególnych czynności. Zaproponowana procedura nie stanowi wprost o informowaniu osoby, której ma być nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej – ocenia projekt dr Jarosław Dolny.

Minął prawie rok od uchwalenia ustawy z dnia 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej. Mimo tego nadal nie obowiązuje rozporządzenie w sprawie nadawania i uchylania przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Oznacza to, że wojewodowie nie są w stanie właściwie procedować w tych sprawach i tym samym rekrutować personelu obrony cywilnej - pisze dr Jarosław Dolny.