Tradycyjny model zarządzania kryzysowego, zakładający powrót do stanu bezpieczeństwa po opanowaniu zagrożenia, przestał odpowiadać współczesnym realiom. Państwo powinno przygotować się na nieustanne funkcjonowanie w warunkach permanentnego kryzysu, a kluczową rolę w budowaniu odporności mają odegrać edukacja społeczeństwa i lepsze wykorzystanie systemu zarządzania kryzysowego – przekonywał prof. Mariusz Szyrski podczas panelu poświęconego bezpieczeństwu na XXXV Forum Ekonomicznym w Karpaczu.

Jak skutecznie chronić mieszkańców w sytuacjach kryzysowych? Jakie obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa czekają urzędy po zmianach w prawie? W jaki sposób budować odporność instytucji publicznych, uczelni i społeczności lokalnych na współczesne zagrożenia? Odpowiedzi na te pytania będą poszukiwać uczestnicy Forum Bezpieczeństwa 360°, które odbędzie się 21 i 22 września 2026 r. Wydarzenie zgromadzi przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, środowiska naukowego, służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo oraz ekspertów zajmujących się ochroną ludności, zarządzaniem kryzysowym i cyberbezpieczeństwem.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało do konsultacji projekt rozporządzenia w sprawie służby w obronie cywilnej oraz Ewidencji Obrony Cywilnej. Najwięcej kontrowersji budzi propozycja, która zdaniem samorządów po raz kolejny próbuje przerzucić na gminy i powiaty obowiązek dostarczania wezwań do służby w obronie cywilnej, mimo że ustawa przypisuje to zadanie wojewodzie. Samorządowcy krytykują również brak finansowania nowych obowiązków oraz niewystarczający poziom cyfryzacji procedur.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła część rozwiązań dotyczących przygotowania obiektów użyteczności publicznej do sytuacji kryzysowych w województwach podlaskim i warmińsko-mazurskim. Kontrola wykazała, że tylko w 36 proc. sprawdzonych obiektów przeprowadzano praktyczne ćwiczenia ewakuacyjne. Zdaniem NIK obowiązek organizacji takich ćwiczeń powinien zależeć od maksymalnej liczby osób mogących przebywać w obiekcie, a nie od liczby zatrudnionych pracowników.

W sobotę, 29 sierpnia, w całej Polsce odbędzie się Krajowy Trening Reagowania organizowany w ramach Akademii Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC). Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zapowiada uruchomienie bezpłatnych punktów edukacyjnych, w których mieszkańcy będą mogli zdobyć praktyczne umiejętności przydatne w sytuacjach kryzysowych. W wydarzenie zaangażowani są m.in. wojewodowie, samorządy, Państwowa Straż Pożarna, Ochotnicze Straże Pożarne, policja i organizacje społeczne.

Po ponad roku od wejścia w życie ustawy o ochronie ludności wydano rozporządzenie regulujące m.in. przydziały mobilizacyjne obrony cywilnej. Obowiązywało ono jednak niespełna miesiąc, bo po nowelizacji ustawy utraciło moc. Wygaszenie rozporządzenia nie likwiduje systemu ochrony ludności, ale tworzy poważną lukę w jego funkcjonowaniu. Eksperci ostrzegają, że samorządy mają obowiązek utrzymywania gotowości, lecz nie dysponują pełnym zestawem narzędzi do przypisywania personelu do służby. Może to utrudnić przygotowanie obsady obrony cywilnej na czas kryzysu lub wojny.

W 10 z 17 powiatów objętych alarmem nie uruchomiono syren ostrzegawczych po informacji o zagrożeniu związanym z naruszeniem polskiej przestrzeni powietrznej. Krzysztof Komorski, wojewoda lubelski, zapowiedział zmiany w systemie alarmowania, skrócenie ścieżki decyzyjnej oraz zwiększenie liczby nowoczesnych syren umożliwiających zdalne uruchamianie.

Włączenie syren alarmowych, po naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej przez niezidentyfikowany obiekt, miało ostrzec mieszkańców przed potencjalnym zagrożeniem. Problem polega na tym, że za alarmem nie poszła szybka i spójna informacja wyjaśniająca, co się dzieje i jak należy się zachować. Eksperci wskazują, że sam sygnał syreny nie wystarcza, a ostatnie wydarzenia na Lubelszczyźnie pokazały słabości systemu komunikacji kryzysowej.

Samorządy województw alarmują, że w różnych regionach kraju te same przepisy dotyczące realizacji zadań finansowanych z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej są interpretowane odmiennie. W efekcie część województw może korzystać z własnych jednostek organizacyjnych przy wykonywaniu zadań, podczas gdy inne napotykają sprzeciw wojewodów. Zdaniem Związku Województw RP prowadzi to do nierównego traktowania samorządów i utrudnia wzmacnianie systemu ochrony ludności.

Samorządy i przedsiębiorstwa mogą już ubiegać się o wsparcie z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), którego wartość wynosi około 23 mld zł. Środki z Krajowego Planu Odbudowy mają finansować inwestycje wzmacniające bezpieczeństwo państwa, w tym infrastrukturę ochrony ludności, cyberbezpieczeństwo, mobilność wojskową oraz rozwój technologii o znaczeniu strategicznym.

Od 1 lipca zmienią się standardy dla jednostek OSP, działających i chcących przystąpić do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Chodzi m.in. o większą liczbę kierowców uprawnionych do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi i strażaków ratowników przeszkolonych w kwalifikowanej pierwszej pomocy. Po wejściu w życie przepisów część już istniejących jednostek może nie spełniać nowych kryteriów.

Budżet Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) został zwiększony do ponad 23 mld zł. Samorządy dostaną połowę środków, a nabory na finansowanie inwestycji ruszą jeszcze w 2026 r. Wsparcie obejmie m.in. inwestycje w schrony, infrastrukturę oraz cyberbezpieczeństwo.

W czerwcu rozpoczną się zapisy na Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności, organizowane przez MSWiA we współpracy z OSP i PCK. Ogólnopolski program ma przygotować uczestników do reagowania w sytuacjach kryzysowych. W ramach inicjatywy wiedzę i umiejętności z zakresu reagowania na sytuacje kryzysowe będzie mogło zdobyć 102 tys. osób.

Do uzgodnień międzyresortowych trafił projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony, który dostosowuje przepisy do ostatnich zmian ustawowych. Kluczową nowością jest wprowadzenie do ewidencji informacji o tzw. punktach schronienia – nowej kategorii infrastruktury ochronnej.

Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która wprowadza pakiet zmian strukturalnych, organizacyjnych i finansowych. Nowe przepisy porządkują zasady funkcjonowania podmiotów ochrony ludności, rozszerzają katalog infrastruktury schronowej o „punkty schronienia”, modyfikują zasady finansowania Programu OLiOC oraz upraszczają Ewidencję Obrony Cywilnej.

Ponad rok obowiązywania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że budowa skutecznego systemu bezpieczeństwa to "bieg" długodystansowy, a nie legislacyjny sprint. Uczestnicy debaty „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, zorganizowanej przez Wolters Kluwer Polska i Prawo.pl, zgodnie wskazywali na braki w stabilnym finansowaniu, chaos decyzyjny, nadmierną biurokrację oraz niedostosowanie obowiązków do realnych możliwości samorządów. Podkreślili, że bez wzmocnienia planowania i odporności społecznej, nawet najlepsze przepisy pozostaną na papierze.

Mimo kluczowej roli sołtysów w działaniach ratunkowych podczas powodzi i innych kryzysów, obowiązująca od 2025 r. ustawa o ochronie ludności nie przewiduje dla nich żadnej formalnej funkcji. Eksperci wskazują, że brak ujęcia sołectw w katalogu podmiotów ochrony ludności tworzy lukę systemową i ogranicza możliwości gmin w zarządzaniu kryzysowym. MSWiA widzi sołtysów w obronie cywilnej.

Ponad rok funkcjonowania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania stojące przed administracją rządową, samorządową oraz instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. W Sejmie trwają prace legislacyjne mające na celu doprecyzowanie kluczowych rozwiązań. Właśnie tym zagadnieniom poświęcona będzie debata „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, organizowana przez Wolters Kluwer Polska oraz serwis Prawo.pl.

Osoby głuche wciąż nie mają zapewnionego odpowiedniego wsparcia w sytuacjach zagrożenia. Widać to choćby w braku dostępności „Poradnika bezpieczeństwa” czy wprowadzeniu żółtego trójkąta jako sygnału alarmowego – bez konsultacji ze środowiskiem osób niesłyszących. Osoby głuche wskazują, że ustawa o dostępności nie jest dekoracją, a realnym zobowiązaniem państwa.

Z pozoru banalne pytania o numery rejestracyjne strażackich wozów, pojemność silników, zakupiony sprzęt, czy słabe punkty cyberochrony spływają do gmin w całym kraju – i to niemal hurtowo. Samorządowcy coraz częściej podejrzewają, że nie chodzi o ciekawość obywateli, lecz o rozpoznanie wywiadowcze. Eksperci ostrzegają: w epoce wojny hybrydowej luka w przepisach o dostępie do informacji publicznej oraz ustawie o otwartych danych staje się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa.