Sejm w piątek przyjął poprawki Senatu do obszernej nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która wprowadza pakiet zmian strukturalnych, organizacyjnych i finansowych. Nowe przepisy porządkują zasady funkcjonowania podmiotów ochrony ludności, rozszerzają katalog infrastruktury schronowej o „punkty schronienia”, modyfikują zasady finansowania Programu OLiOC oraz upraszczają Ewidencję Obrony Cywilnej.

MSWiA chce podnieść standardy dla jednostek OSP, działających i chcących przystąpić do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Chodzi m.in. o większą liczbę kierowców uprawnionych do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi i strażaków ratowników przeszkolonych w kwalifikowanej pierwszej pomocy. Po wejściu w życie przepisów część już istniejących jednostek może nie spełniać nowych kryteriów.

Ponad rok obowiązywania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że budowa skutecznego systemu bezpieczeństwa to "bieg" długodystansowy, a nie legislacyjny sprint. Uczestnicy debaty „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, zorganizowanej przez Wolters Kluwer Polska i Prawo.pl, zgodnie wskazywali na braki w stabilnym finansowaniu, chaos decyzyjny, nadmierną biurokrację oraz niedostosowanie obowiązków do realnych możliwości samorządów. Podkreślili, że bez wzmocnienia planowania i odporności społecznej, nawet najlepsze przepisy pozostaną na papierze.

Mimo kluczowej roli sołtysów w działaniach ratunkowych podczas powodzi i innych kryzysów, obowiązująca od 2025 r. ustawa o ochronie ludności nie przewiduje dla nich żadnej formalnej funkcji. Eksperci wskazują, że brak ujęcia sołectw w katalogu podmiotów ochrony ludności tworzy lukę systemową i ogranicza możliwości gmin w zarządzaniu kryzysowym. MSWiA widzi sołtysów w obronie cywilnej.

Ponad rok funkcjonowania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania stojące przed administracją rządową, samorządową oraz instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. W Sejmie trwają prace legislacyjne mające na celu doprecyzowanie kluczowych rozwiązań. Właśnie tym zagadnieniom poświęcona będzie debata „Zmiany w systemie ochrony ludności w Polsce”, organizowana przez Wolters Kluwer Polska oraz serwis Prawo.pl.

Osoby głuche wciąż nie mają zapewnionego odpowiedniego wsparcia w sytuacjach zagrożenia. Widać to choćby w braku dostępności „Poradnika bezpieczeństwa” czy wprowadzeniu żółtego trójkąta jako sygnału alarmowego – bez konsultacji ze środowiskiem osób niesłyszących. Osoby głuche wskazują, że ustawa o dostępności nie jest dekoracją, a realnym zobowiązaniem państwa.

Z pozoru banalne pytania o numery rejestracyjne strażackich wozów, pojemność silników, zakupiony sprzęt, czy słabe punkty cyberochrony spływają do gmin w całym kraju – i to niemal hurtowo. Samorządowcy coraz częściej podejrzewają, że nie chodzi o ciekawość obywateli, lecz o rozpoznanie wywiadowcze. Eksperci ostrzegają: w epoce wojny hybrydowej luka w przepisach o dostępie do informacji publicznej oraz ustawie o otwartych danych staje się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa.

Prezydent Karol Nawrocki nie podjął jeszcze decyzji w sprawie ustawy wdrażającej unijny program SAFE - potwierdził we wtorek szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki. Dodał, że premier Donald Tusk domagał się szczegółów dotyczących „polskiego SAFE 0 proc.” i dziś je otrzymał. Wskazał również, że Sejm może już pracować nad złożonym projektem „polskiego SAFE”. Chodzi tu o prezydencki projekt ustawy o Polskim Funduszu Inwestycji Obronnych.

Podmioty należące do związków międzygminnych nie są uznawane za organy ani podmioty ochrony ludności, a więc nie mogą samodzielnie ubiegać się o dotacje z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej – wskazuje MSWiA w odpowiedzi na interpelację poselską. Resort podkreśla jednak, że jednostki samorządu terytorialnego mogą składać wnioski o dofinansowanie, którego beneficjentami będą m.in. gminne spółki komunalne, a wojewodowie mają autonomię w sposobie dystrybucji środków.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji dostarczyło już obywatelom 11 mln „Poradników bezpieczeństwa". W pierwszej kolejności poradniki otrzymały osoby zamieszkujące województwa lubelskie, podlaskie i warmińsko-mazurskie. Resort deklaruje, że do końca stycznia 2026 r. publikacja trafi do każdego polskiego domu.

Nowa wersja projektu ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadza pojęcie „punktu schronienia” jako element infrastruktury ochronnej. MSWiA uzasadnia, że celem jest zwiększenie dostępności miejsc zapewniających podstawową ochronę. Brak formalnych procedur, minimalnych wymogów technicznych i jasnego statusu prawnego budzi poważne wątpliwości ekspertów i wojewodów.

Aplikacja „Gdzie się ukryć” ma pomóc obywatelom w sytuacji zagrożenia. Większość wskazanych miejsc zlokalizowanych jest w nieruchomościach prywatnych, a ich właściciele... nawet o tym nie wiedzą. To rodzi pytania o odpowiedzialność, dostępność i realne bezpieczeństwo. Eksperci ostrzegają: mapa z pinezkami nie zastąpi procedur, standardów i prawa, a w razie godziny „W” może wręcz pogłębić chaos.

Samorządy, które nie zdołają wydać przekazanych im pieniędzy na zadania z zakresu ochrony ludności, będą mogły to zrobić do 31 marca 2026 r. – przewiduje opublikowane już rozporządzenie Rady Ministrów z 15 grudnia 2025 r. w sprawie wydatków budżetu państwa, które w 2025 r. nie wygasają z upływem roku budżetowego. Chodzi o kwotę 47,1 mln zł. Samorządowcy komentują, że to dobry krok, ale spóźniony o wiele miesięcy.

Starosta ma przeciwdziałać dezinformacji, a wójt i burmistrz również w czasie ewakuacji. Zdarza się, że nieprawdziwe informacje trafiają do milionów odbiorców. Jednak przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej bardzo lakonicznie określają jak realizować ten obowiązek. Część samorządowców mówi, że może to być martwy przepis, bo nie mają odpowiednich narzędzi. Potwierdzają to prawnicy.

W końcu na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt rozporządzenia w sprawie nadawania przydziałów mobilizacyjnych w obronie cywilnej, ale można dostrzec w nim pewne nieścisłości czy brak jasnych terminów dla poszczególnych czynności. Zaproponowana procedura nie stanowi wprost o informowaniu osoby, której ma być nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej – ocenia projekt dr Jarosław Dolny.

Minął prawie rok od uchwalenia ustawy z dnia 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej. Mimo tego nadal nie obowiązuje rozporządzenie w sprawie nadawania i uchylania przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Oznacza to, że wojewodowie nie są w stanie właściwie procedować w tych sprawach i tym samym rekrutować personelu obrony cywilnej - pisze dr Jarosław Dolny.

Nawet 10 tysięcy żołnierzy będzie brało udział od piątku w ogólnopolskiej akcji, która ma zapobiegać aktom sabotażu i dywersji. Mają patrolować szlaki kolejowe, lotniska, węzły komunikacyjne. Na użycie wojska w tych działaniach zgodził się w czwartek wieczorem prezydent Karol Nawrocki, podpisując stosowne postanowienie.

Państwo dokłada ochotniczym strażom pożarnym nowe zadania. W związku z odbudowywanym systemem obrony cywilnej, OSP stały się podmiotami tego systemu z nowymi, trudnymi zadaniami do wykonania z chwilą wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny. Ochotnicy nie zawiedli podczas pandemii, w chwili ataku Rosji na Ukrainę czy podczas powodzi na Dolnym Śląsku w 2024 r. Jednak w ostatnich dwóch latach państwo nie dostrzega ich poświęcenia i zapomina, aby ich docenić. Ochotników obecnie ustawia się w pozycji „roszczeniowych osób” - pisze dr Dariusz P. Kała.

W ciągu roku koszt szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej wzrósł ponad dwukrotnie, a wiele gmin wciąż nie przeszkoliło urzędników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. MSWiA proponuje zmniejszenie częstotliwości obowiązkowych szkoleń, tłumacząc to powtarzalnością treści. Samorządowcy i eksperci ostrzegają: to nie liczba szkoleń jest problemem, lecz ich jakość, dostępność i sposób organizacji.

"wGotowości" - pod takim hasłem Ministerstwo Obrony Narodowej zaprezentowało program powszechnych szkoleń obronnych, który przewiduje dobrowolne i bezpłatne szkolenia dla wszystkich obywateli. Można już zapisywać się za pośrednictwem aplikacji mObywatel. Do wyboru są cztery dziedziny: bezpieczeństwo, medycyna, przetrwanie i cyberhigiena. Pilotaż rozpoczyna się 22 listopada br., wezmą w nim udział 132 jednostki.