MSWiA ujawniło zasady podziału środków na ochronę ludności
Jednostki samorządu terytorialnego mają otrzymać około 25,2 mld zł na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Jak wynika z informacji MSWiA, pieniądze będą dzielone według algorytmu uwzględniającego liczbę mieszkańców, poziom urbanizacji oraz położenie geograficzne. Dodatkowe środki trafią do województw objętych programem „Tarcza Wschód”.
Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031 przewiduje ponad 102 mld zł na rozwój systemu bezpieczeństwa ludności w Polsce. Z tej puli ok. 25 mld zł ma trafić do samorządów. Nowy Program OLiOC określa siedem obszarów finansowania, priorytety inwestycyjne, zasady podziału środków oraz warunki realizacji przedsięwzięć.
Dokument, przyjęty uchwałą Rady Ministrów z 6 października 2026 r., został opublikowany już 19 października 2026 r. w Monitorze Polskim. Jego realizacja rozpocznie się od 1 stycznia 2027 r. Będzie kontynuacją działań rozpoczętych w latach 2025–2026, ale wprowadza również istotne rozwiązania dotyczące wieloletniego finansowania inwestycji, planowania zasobów, rozwoju infrastruktury ochronnej oraz oceny skuteczności realizowanych przedsięwzięć. Więcej w tekście: Ponad 102 mld zł na ochronę ludności. Rząd przyjął program na lata 2027-2031.
Dla jednostek samorządu terytorialnego kluczowe jest pytanie nie „czy ten zakup mieści się w programie", lecz „jaką mierzalną zdolność systemu ten wydatek tworzy i jak zapewnić jego utrzymanie w kolejnych latach" – zwraca uwagę dr Agnieszka Bednarczyk-Płachta, radca prawny, wykładowczyni Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie.
Zwraca uwagę, że program wprowadza nową logikę inwestowania: inwestycje oparte na analizie ryzyka i planowaniu obronnym, właściwej dyslokacji zasobów, odporności i zastępowalności. Uwzględnia cały cykl życia, czyli utrzymanie, serwis, gotowość operacyjną. A także komplementarność z innymi programami i źródłami finansowania, także z Unii Europejskiej.
Czytaj też w LEX: Finansowanie zadań ochrony ludności i obrony cywilnej na poziomie samorządu >
Co najmniej 85 proc. środków dla wojewodów i samorządów
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przedstawiło właśnie szczegóły dotyczące finansowania samorządowych inwestycji w ramach POLiOC na lata 2027-2031. W programie przyjęto podział środków na część centralną oraz wojewódzką. Co najmniej 85 proc. pieniędzy ma pozostawać w dyspozycji wojewodów i samorządów, natomiast nie więcej niż 15 proc. będzie stanowić część centralną, zarządzaną przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Łączna kwota przeznaczona do realizacji przez wojewodów w latach 2027-2031 wynosi 27,99 mld zł. Z tej puli wojewodowie mają przekazywać do jednostek samorządu terytorialnego nie mniej niż 90 proc. środków części wojewódzkiej. Oznacza to, że do samorządów trafi około 25,2 mld zł.
Według projektu programu środki mają rosnąć z roku na rok. W 2027 r. do dyspozycji wojewodów przewidziano ponad 5 mld zł, a w 2031 r. już ponad 6,19 mld zł.
Zobacz szkolenie online w LEX: Obiekty zbiorowej ochrony i punkty schronienia − zagadnienia praktyczne dla samorządów w procesach planowania i przygotowania miejsc schronienia dla ludności >
MSWiA ujawniło również zasady podziału środków między województwa. Wysokość limitów wojewódzkich zależy od liczby mieszkańców miast oraz terenów wiejskich. Przyjęto modyfikator urbanizacji, zgodnie z którym:
- liczba mieszkańców miast ma wagę 0,65,
- liczba mieszkańców obszarów wiejskich wagę 0,35.
Dodatkowo zastosowano modyfikator geograficzny związany z programem „Tarcza Wschód”. Ma on rekompensować niższą liczbę ludności w województwach położonych najbliżej potencjalnych zagrożeń. Najwyższy współczynnik, wynoszący 0,3, otrzymały województwa warmińsko-mazurskie i podlaskie. Z kolei dla województw podkarpackiego i lubelskiego przewidziano współczynnik 0,2.
Resort poinformował również, że wojewoda mazowiecki będzie traktował priorytetowo inwestycje realizowane na terenie powiatów ostrowskiego, węgrowskiego, mińskiego, siedleckiego, sokołowskiego, garwolińskiego i łosickiego.
Czytaj też w LEX: Kluczowe inwestycje w zakresie obronności i ochrony ludności w samorządach >
Najwięcej środków dla Śląska i Mazowsza
Z danych przedstawionych przez ministerstwo wynika, że już w 2027 r. największe kwoty otrzymają województwa:
- śląskie - 568,4 mln zł,
- mazowieckie - 451,6 mln zł,
- wielkopolskie - 438 mln zł,
- małopolskie - 426 mln zł.
Dla województw wschodnich:
- lubelskie- 298,6 mln zł,
- podkarpackie - 304,7 mln zł,
- warmińsko-mazurskiego - 225,7 mln zł,
- podlaskie - 190,4 mln zł.
Ponad połowa środków na infrastrukturę ochronną
MSWiA podkreśla, że w 2027 r. jednostki samorządu terytorialnego będą mogły wykorzystać około 5,01 mld zł. Z tej kwoty co do zasady 54 proc. powinno zostać przeznaczone na infrastrukturę ochronną: przede wszystkim obiekty zbiorowej ochrony oraz podziemną infrastrukturę medyczną.
Resort wyjaśnił, że to wojewodowie będą określali terminy składania przez samorządy wniosków o finansowanie. Przed rozpoczęciem procedury przyjmowania wniosków wojewoda będzie zobowiązany opracować i przekazać jednostkom samorządu terytorialnego przejrzyste zasady podziału środków, zawierające:
- przyjęte kryteria podziału;
- terminy wnioskowania o środki;
- tryb wnioskowania o środki.
Wiesław Leśniakiewicz, wiceminister spraw wewnętrznych i administracji, podkreśla, że wszystkie jednostki samorządu terytorialnego wykonują zadania ochrony ludności i obrony cywilnej, dlatego też wymagane jest, aby w danym roku każda z nich otrzymała wsparcie, chyba że poinformuje wojewodę o braku zapotrzebowania na takie środki.
Maksymalny poziom wkładu własnego, który może być wymagany przez wojewodę od jednostki samorządu terytorialnego, wynosi 20 proc. wartości inwestycji. W uzasadnionych przypadkach maksymalny wymagany poziom wkładu własnego może zostać zwiększony. Modernizacja istniejących budowli ochronnych, sprawdzonych przez Państwową Straż Pożarną i Inspekcję Nadzoru Budowlanego, powinna być traktowana w sposób priorytetowy, dofinansowanie może wynosić wówczas do 100 proc. kosztów inwestycji – wskazuje Wiesław Leśniakiewicz.
Czytaj też w LEX: Budowle ochronne w budynkach użyteczności publicznej >
Wiceminister Leśniakiewicz wyjaśnia, że w programie zawarto również szczegółowe wytyczne dotyczące realizacji inwestycji. Wskazano w nich m.in., że organ ochrony ludności, realizując inwestycję finansowaną z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, powinien:
- wykazać kwalifikowalność inwestycji do Programu na jeden z poniższych sposobów:
- wskazanie obszaru, podobszaru i zadania, które realizuje inwestycja, wraz z uzasadnieniem,
- wskazanie asortymentu w wykazie kwalifikowanych zakupów;
- stwierdzić kwalifikowalność podmiotową;
- wykazać zasadność inwestycji w zakresie:
- celowości z uwzględnieniem już posiadanych zasobów,
- zgodności z potrzebami obronnymi,
- lokalizacji geograficznej inwestycji;
- określić przewidywany wpływ inwestycji na rozwój zdolności albo na utrzymanie wcześniej osiągniętego poziomu zdolności.
Program nie przewiduje jednak odrębnej, gwarantowanej puli środków dla powiatów ani szczególnego mechanizmu preferencyjnego dla samorządów o mniejszych możliwościach finansowych i organizacyjnych.
