Rząd chce naprawić Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe
Rząd planuje zmiany w przepisach dotyczących Społecznych Inicjatywach Mieszkaniowych, powstałych z wykorzystaniem środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa. Projekt ustawy w tej sprawie został właśnie wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Analiza dokumentacji tego funduszu oraz wnioski sformułowane przez Najwyższą Izbę Kontroli wskazały na najważniejsze problemy. Projektowana ustawa ma je poprawić.
Choć znaczna część z utworzonych z wykorzystaniem środków RFRM SIM-ów działa dobrze i z powodzeniem realizuje kolejne inwestycje mieszkaniowe, równie liczne są przypadki nieprawidłowości i zaniedbań – powiedział Tomasz Lewandowski, wiceminister rozwoju i technologii.
Do najczęściej stwierdzanych problemów należą:
- nieterminowa realizacja kolejnych etapów inwestycji,
- wysokie koszty części inwestycji,
- niedopełnianie obowiązków dotyczących umarzania udziałów i zawierania umów powierzenia usługi publicznej z gminą,
- niedostosowanie oferty najmu i wnoszonej partycypacji do możliwości finansowych lokalnej społeczności,
- a przede wszystkim błędne informowanie najemców o warunkach najmu.
Problemy są znane, czas na naprawę
Raport NIK wyraźnie wykazał, że prowadzony w latach 2021-2024 proces tworzenia spółek SIM realizowano bez jakiejkolwiek analizy zapotrzebowania na mieszkalnictwo społeczne. W wielu miejscach, zamiast realizowanego na siłę budownictwa społecznego, właściwszym byłoby podjęcie przez samorząd inwestycji w mieszkania komunalne lub działań opartych np. o formułę kooperatyw mieszkaniowych w segmencie budownictwa jednorodzinnego. Model spółek SIM, czyli budownictwa opartego o najem z przystępnym czynszem, choć skuteczny w skali kraju, nie jest modelem uniwersalnym, który sprawdzi się w każdych lokalnych uwarunkowaniach – mówi Tomasz Lewandowski, wiceminister w MRiT.
Jak wskazuje MRiT, projekt jest wynikiem przeprowadzonej przez MRiT analizy dokumentacji tego funduszu po przejęciu jej od Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej w połowie 2025 r. Opiera się też na wnioskach sformułowanych przez Najwyższą Izbę Kontroli w wystąpieniu pt. „Wykorzystanie środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa”.
Czytaj też w LEX: Budownictwo społeczne jako przykład instytucji państwa dobrobytu >
Planowane zmiany
Projektowana ustawa przewiduje z jednej strony wdrożenie efektywniejszych mechanizmów dyscyplinujących SIM do skutecznego prowadzenia prac budowlanych, a z drugiej wzmacnia rozwiązania umożliwiające gminie wycofanie się ze spółki. Nowe przepisy zakładają możliwość kontynuowania inwestycji przez SIM, które w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy uzyskają pozwolenie na budowę, pomimo wcześniejszych uchybień lub opóźnień. Te, które tego warunku nie spełnią, zostaną bezwzględnie zobowiązane do zwrotu uzyskanych z RFRM środków gminie, która będzie mogła je wykorzystać np. na budowę mieszkań komunalnych.
Projekt przewiduje też ograniczenie uprawnień korporacyjnych Skarbu Państwa, wykonywanych przez Krajowy Zasób Nieruchomości w spółkach SIM. Obecnie przeważająca większość z 50 spółek SIM utworzonych w latach 2021-2024 z udziałem Skarbu Państwa ma w umowach zapis, który zapewnia KZN wyłączne prawo do wskazywania kandydata na prezesa spółki oraz do wyznaczania 3 członków rady nadzorczej. Uprawnienia takie przysługują bez względu na wielkość reprezentowanego udziału, co wspomniany raport NIK uznał za dalece nieprawidłowe.
Czytaj też: Społeczności energetyczne istnieją głównie na papierze? Jest skarga do KE >
Zgodnie z projektem liczba możliwych do wskazania członków rad nadzorczych zostanie ograniczona. Udziałowcy będą mieć prawo do wskazania tylko jednego członka na każde rozpoczęte 25 proc. udziałów. Za nieważne uznane zostaną też postanowienia umów spółek SIM przyznających któremukolwiek z udziałowców wyłączne prawo do wskazywania prezesa zarządu.
Chcemy zwrócić SIM-y tworzącym je samorządom. Stojąca za działaniami KZN teza o zapewnieniu nowotworzonym spółkom lepszego wsparcia merytorycznego oraz wykwalifikowanych kadr nie potwierdziła się w świetle stwierdzonych nieprawidłowości – komentuje projektowane zmiany Tomasz Lewandowski, podsekretarz stanu w MRiT.
