Ministerstwo przedstawiło nowy projekt rozporządzenia. W porównaniu z wersją skierowaną do uzgodnień 30 lipca br., projekt z 23 września br. zawiera szereg zmian zarówno merytorycznych, jak i porządkujących.
Zmiany w procedurze nadawania przydziałów mobilizacyjnych
Nowa wersja projektu modyfikuje także procedury składania wniosków o nadanie przydziału mobilizacyjnego. Usunięto odrębne przepisy dotyczące wójta, burmistrza i prezydenta miasta, którzy według wcześniejszej wersji mieli kierować wnioski do wojewody za pośrednictwem starosty.
Jednocześnie dodano nowe rozwiązania dotyczące podmiotów ochrony ludności podległych lub nadzorowanych przez ministrów, wykonujących zadania na poziomie wykraczającym poza granice jednej gminy lub mających charakter wojewódzki. Dane takich podmiotów będą trafiały bezpośrednio do właściwego wojewody.
Projekt upraszcza również procedurę dostarczania wezwania do służby w obronie cywilnej. Z projektu usunięto zapis wskazujący, że wojewoda doręcza wezwanie za pośrednictwem kierownika podmiotu sporządzającego wniosek. Ten zapis był jednym z punktów spornych między resortem a samorządami.
Ministerstwo przychyliło się do stanowiska strony samorządowej, że doręczenie wezwań do służby w obronie cywilnej jest zadaniem wojewody. To on został wskazany jako organ, który ma to zorganizować – mówi Adrian Pokrywczyński, radca prawny Związku Powiatów Polskich.
Przypomina, że art. 13 ust. 1 pkt 13 tej ustawy wskazuje, że to wojewoda dostarcza wezwania do służby w obronie cywilnej. Także art. 139 ust. 3 przypisuje wojewodzie organizację dostarczania takich wezwań. Regulacje te nie przewidują rozdzielania tego zadania na inne organy czy podmioty, a przepisy dotyczące katalogu działań wójta i starosty nie przewidują ich udziału w dostarczaniu wezwań.
Więcej czasu na aktualizację danych
W nowej wersji projektu wydłużono termin na wprowadzenie lub aktualizację danych w Ewidencji Obrony Cywilnej. Dotychczas projekt przewidywał, że dane należy aktualizować niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni od uzyskania informacji stanowiącej podstawę wpisu. Po konferencji uzgodnieniowej termin ten został wydłużony do 30 dni.
Postulat ten zgłaszał m.in. Związek Gmin Wiejskich RP, wskazując, że w gminach wiejskich, gdzie jedna osoba realizuje równolegle zadania z zakresu obronności, ochrony ludności, zarządzania kryzysowego i spraw obywatelskich tak krótki termin może być niewystraczający aby dopełnić procedury.
Termin na wykonanie obowiązków powinien być dostosowany do rzeczywistej złożoności tych czynności. Wydłużenie terminu do 30 dni pozwoli zachować aktualność danych, a jednocześnie ograniczy ryzyko błędów – wskazuje Mariusz Marszał, zastępca dyrektora biura ds. legislacyjnych Związku Gmin Wiejskich RP.
Resort wydłużył też vacatio legis przepisów z 14 do 30 dni, od dnia ogłoszenia. Związek Gmin Wiejskich RP postulował wydłużenie tego terminu do 90 dni.
Rozszerzono krąg podmiotów przekazujących dane
Projektodawca rozbudował również przepisy określające, kto będzie przekazywał dane niezbędne do nadawania przydziałów mobilizacyjnych oraz wydawania kart tożsamości i tabliczek identyfikacyjnych.
W wersji lipcowej obowiązek ten spoczywał przede wszystkim na kierownikach jednostek organizacyjnych określonych podmiotów. Wrześniowy projekt wskazuje dodatkowo ministrów kierujących działami administracji rządowej oraz kierowników podmiotów ochrony ludności realizujących zadania na poziomie ogólnokrajowym.
W praktyce oznacza to szersze włączenie administracji rządowej do procesu tworzenia i aktualizacji zasobów kadrowych obrony cywilnej.
Nowe przepisy o utracie dokumentów
Nowością są także regulacje dotyczące zagubienia lub zniszczenia dokumentów związanych ze służbą w obronie cywilnej.
Po raz pierwszy projekt przewiduje procedurę postępowania w przypadku utraty lub zniszczenia tabliczki identyfikacyjnej. Osoba, której wydano taki dokument, będzie zobowiązana zgłosić ten fakt kierownikowi właściwego organu lub podmiotu ochrony ludności. Informacja zostanie odnotowana w ewidencji, a zainteresowanemu będzie mógł zostać wydany duplikat.
Dodano również przepisy dotyczące utraty karty przydziału mobilizacyjnego lub innych dokumentów wydawanych przy powołaniu do służby. W takim przypadku kierownik podmiotu będzie musiał niezwłocznie zawiadomić organ, który przydział nadał, wskazując datę i okoliczności zdarzenia.
Zmieniono zasady uchylania przydziałów
Projekt po konferencji uzgodnieniowej przebudowuje również procedurę uchylania przydziałów mobilizacyjnych. Najważniejszą zmianą jest odejście od zasady, zgodnie z którą wszystkie wnioski trafiały do wojewody. W nowym brzmieniu mają być one kierowane do organu, który nadał dany przydział mobilizacyjny.
Dodatkowo osoba, której uchylono przydział, będzie mogła nie tylko zwrócić kartę przydziału, ale także poinformować o przyczynach braku możliwości jej zwrotu.
Resort dopisał również przepisy odnoszące się do ochrony prywatności osób objętych wezwaniem do służby. O ile wcześniejsza wersja przewidywała jedynie możliwość publikowania informacji o wezwaniu w formie obwieszczeń i ogłoszeń, o tyle wrześniowa wersja wyraźnie wskazuje, że działania te muszą odbywać się z zachowaniem zasad ochrony danych osobowych i prywatności osoby objętej wezwaniem. Jednocześnie wojewoda będzie określał zakres informacji podawanych do publicznej wiadomości.
Ekspertka: projekt rozporządzenia porządkuje procedurę przydziałów mobilizacyjnych
Dr Katarzyna Myślińska, adiunkt na Wydziale Prawa Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, ocenia projekt rozporządzenia jako krok w stronę bardziej użytecznej procedury. Zaznacza, że poprzedni akt (uchylony z dniem 29 maja 2026 r.) obowiązywał krótko, dlatego byłoby przedwczesne formułowanie stanowczych ocen o jego praktycznych skutkach.
Możemy jednak porównać konstrukcję obu tekstów i wskazać, gdzie projekt daje organom oraz podmiotom ochrony ludności jaśniejsze instrukcje działania. Pierwsza istotna poprawa dotyczy obiegu danych i wniosków o przydział mobilizacyjny. Projekt dokładniej wskazuje, kto przekazuje dane ministrowi, kto przekazuje je wojewodzie i jakie znaczenie ma poziom, na którym dany podmiot wykonuje zadania ochrony ludności i obrony cywilnej – wskazuje dr Myślińska.
Przypomina, że wcześniejsze rozporządzenie regulowało część tych czynności, ale nie przedstawiało równie szczegółowo drogi danych pochodzących od podmiotów działających na różnych szczeblach. To ważne, ponieważ nawet poprawnie zebrane dane nie doprowadzą do nadania przydziału, jeżeli nie będzie jasne, do którego organu należy je skierować.
Projekt wiąże właściwość miejscową wojewody przy składaniu wniosku z siedzibą podmiotu ochrony ludności. W poprzednim rozporządzeniu punktem odniesienia było planowane miejsce pełnienia służby.
Nowe kryterium może być prostsze do ustalenia już na początku postępowania, kiedy miejsce służby pozostaje jeszcze planowane – zwraca uwagę dr Katarzyna Myślińska.
Pozytywnie ocenia też wyraźne uwzględnienie organu upoważnionego przez wojewodę przy uzgadnianiu przydziału z właściwym szefem wojskowego centrum rekrutacji. Przepis lepiej pokazuje, kto może wykonać tę czynność w praktyce.
Po trzecie, zdaniem dr. Myślińskiej, projekt znacznie pełniej opisuje uchylenie przydziału mobilizacyjnego, prowadza wzór wniosku, określa drogi jego złożenia i przewiduje udział szefa wojskowego centrum rekrutacji w określonych przypadkach. Reguluje też sytuację, w której osoba nie może zwrócić karty przydziału, a także utratę lub zniszczenie dokumentów.
To potrzebne doprecyzowanie. Procedura przydziału powinna być czytelna przez cały okres jego trwania, również wtedy, gdy pojawia się podstawa do jego uchylenia – uważa rozmówczyni Prawo.pl.
Więcej porządku w dokumentacji personelu obrony cywilnej
Czwarta zmiana dotyczy dokumentów personelu obrony cywilnej. Poprzedni akt przewidywał przygotowanie i przechowywanie kart oraz tabliczek tożsamości. Projekt dodaje zasady prowadzenia ich imiennej ewidencji, rozróżnia dokumenty zdeponowane i wydane oraz przewiduje ich zwrot po zakończeniu stanu wojennego lub wojny. Dzięki temu łatwiej ustalić, gdzie znajduje się dokument i kto odpowiada za jego wydanie lub odebranie.
Największą zaletą projektu jest dokładniejsze opisanie współpracy między podmiotem ochrony ludności, organem sporządzającym wniosek, wojewodą, ministrem oraz organami wojskowymi. Projekt lepiej odpowiada na praktyczne pytanie: kto wykonuje następną czynność i na podstawie jakich danych – podsumowuje dr Katarzyna Myślińska.
