Coraz więcej powiatów przekazuje alarmowanie Państwowej Straży Pożarnej

Coraz więcej powiatów rezygnuje z organizowania całodobowych dyżurów własnych pracowników i powierza zadania związane z ostrzeganiem oraz alarmowaniem ludności o zagrożeniach z powietrza Państwowej Straży Pożarnej. Umożliwiają to przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2026 r., które pozwalają starostom przekazać wykonywanie zadań powiatowego centrum zarządzania kryzysowego komendantom powiatowym lub miejskim PSP.

W 2025 r. zmodyfikowano obieg informacji w ramach systemu ostrzegania i alarmowania wojsk oraz ludności cywilnej o zagrożeniu uderzeniami z powietrza. W oparciu o procedurę operacyjną SPO-13 (Ostrzeganie i alarmowanie wojsk oraz ludności cywilnej o zagrożeniu uderzeniami z powietrza), ujętą w Krajowym Planie Zarządzania Kryzysowego, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wspólnie Komendą Główną PSP opracowało Tymczasową instrukcję ostrzegania i alarmowania ludności cywilnej o zagrożeniu uderzeniami z powietrza (część cywilna). Instrukcja SPO-13 została przekazana do samorządów. 

Jak wyjaśnia MSWiA, ujęte w niej rozwiązania w znacznym stopniu skracają czas przekazania, a następnie odebrania komunikatu o zagrożeniu przez Powiatowe Centra Zarządzania Kryzysowego – odpowiadające za procedurę alarmowania ludności cywilnej na terenie powiatu, w szczególności z wykorzystaniem syren alarmowych. Ponadto zakłada ona wykorzystanie sił i środków Państwowej Straży Pożarnej (PSP) do ostrzegania i alarmowania ludności na zagrożonym terenie poprzez włączenie do systemu ostrzegania syren wykorzystywanych na potrzeby alarmowania jednostek ochotniczej straży pożarnej.

Zobacz w LEX: System alarmowania i ostrzegania o zagrożeniu z powietrza w Polsce >

W maju 2026 r. instrukcja została zaktualizowana. Powodem było uruchomienie dodatkowego kanału komunikacji opartego na systemie łączności trankingowej (efektywniejsze wykorzystanie komunikacji radiowej), doprecyzowanie zadań PSP związanych z ostrzeganiem i alarmowaniem ludności. Tymczasowe zasady mają obowiązywać do czasu uruchomienia docelowego krajowego systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania przewidzianego w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej.

Przeczytaj także: RSO zamiast nowej aplikacji? Wystarczy usprawnić istniejący system ostrzegania

Powiaty wskazywały na problemy organizacyjne

Na początku 2026 r. przyjęte rozwiązania skrytykowali samorządowcy. Związek Powiatów Polskich zwracał uwagę, że regulacje nie uwzględniają specyfiki pracy starostw, które musiały zapewniać gotowość powiatowych centrów zarządzania kryzysowego bez formalnego wprowadzania dyżurów pracowniczych w rozumieniu kodeksu pracy. W praktyce oznaczało to konieczność angażowania urzędników poza standardowymi godzinami pracy, również nocą, w weekendy i święta.

Dlatego ZPP postulował, aby większą część zadań związanych z odbiorem i przekazywaniem komunikatów o zagrożeniach przejęła Państwowa Straż Pożarna, dysponująca całodobowymi stanowiskami kierowania.

Czytaj też w LEX: Zarządzanie ciągłością działania w urzędzie >

Starosta może przekazać zadania PSP

Sposób organizacji powiatowego centrum zarządzania kryzysowego pozostaje w kompetencji starosty. Zgodnie z art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, to starosta określa organizację, siedzibę i tryb pracy centrum, w tym sposób zapewnienia całodobowego obiegu informacji w sytuacjach kryzysowych.

Zgodnie z art. 18 ust. 3a ustawy, starosta może powierzyć wykonywanie zadań powiatowego centrum zarządzania kryzysowego komendantowi powiatowemu (miejskiemu) Państwowej Straży Pożarnej. Rozwiązanie to ma charakter fakultatywny – decyzja o jego zastosowaniu należy do starosty i powinna uwzględniać lokalne uwarunkowania oraz przyjętą organizację systemu zarządzania kryzysowego na terenie powiatu. Taka możliwość obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.

Czytaj też w LEX: Systemy wykrywania, powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach w JST >

Wiesław Leśniakiewicz, wiceminister spraw wewnętrznych i administracji, wskazuje, że obowiązujące przepisy zapewniają elastyczność pozwalającą na dostosowanie sposobu realizacji zadań do lokalnych uwarunkowań i dostępnych zasobów.

Starosta może zapewnić całodobową realizację zadań w ramach własnego powiatowego centrum zarządzania kryzysowego albo powierzyć wykonywanie jego zadań właściwemu komendantowi powiatowemu (miejskiemu) PSP. Tym samym obowiązujące regulacje umożliwiają takie zorganizowanie realizacji zadań na szczeblu powiatowym, aby wykorzystać funkcjonujące całodobowo stanowiska kierowania komend powiatowych i miejskich PSP – wskazuje Wiesław Leśniakiewicz.

Początkowo część starostw miała wątpliwości, w jaki sposób formalnie przekazywać te obowiązki. Resort wyjaśnił, że powinno odbywać się to na podstawie porozumienia zawieranego między samorządem a PSP.

Czytaj też w LEX: Cyberbezpieczeństwo jako element systemu zarządzania kryzysowego >

Straż pożarna przejmuje dyżury

Z danych przedstawionych przez Komendę Główną PSP wynika, że współpraca samorządów z Państwową Strażą Pożarną w zakresie ostrzegania i alarmowania jest już szeroko stosowana. Zgodnie z danymi z września br.

• w 136 powiatach zawarto porozumienia dotyczące całodobowej realizacji zadań związanych z ostrzeganiem i alarmowaniem ludności;
• w 34 przypadkach zawarto porozumienia przewidujące realizację tych zadań w terminie późniejszym;
• w 76 powiatach funkcjonują porozumienia przewidujące częściową realizację przez PSP zadań związanych z ostrzeganiem i alarmowaniem.

Łącznie oznacza to funkcjonowanie różnych form współpracy z PSP w 246 powiatach i miastach na prawach powiatu.

• w 49 przypadkach działają całodobowe centra zarządzania kryzysowego prowadzone bezpośrednio przez samorządy, dlatego nie zawarto tam analogicznych porozumień.

Bernadeta Skóbel, radca prawny i kierownik Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Związku Powiatów Polskich, podkreśla, że nie istnieje jeden uniwersalny model organizacji systemu.

Najlepsze rozwiązanie to takie, które odpowiada lokalnym warunkom. W przypadku małego powiatu problemem może być chociażby zapewnienie odpowiedniej obsady dyżurów. Z kolei duże starostwa czy urzędy miast na prawach powiatu, dysponujące rozbudowanymi wydziałami zarządzania kryzysowego lub ochrony ludności, często są w stanie realizować te zadania własnymi siłami - mówi Bernadeta Skóbel.

Czytaj też w LEX: Przekształcanie ochrony ludności w obronę cywilną – konsekwencje prawne dla JST >

Resort rozwija nowe kanały ostrzegania

Wiceminister Leśniakiewicz zapewnia, że równolegle administracja rządowa pracuje nad dalszym rozwojem systemu ostrzegania i alarmowania ludności. W odpowiedzi na interpelację poselską nr 19742 wymienia, że Rządowe Centrum Bezpieczeństwa zawarło już porozumienia z Polskim Radiem, Telewizją Polską i Polską Agencją Prasową, które umożliwiają szybkie rozpowszechnianie komunikatów o zagrożeniach. Trwają też prace nad wdrożeniem technologii Cell Broadcast dla sieci 4G i 5G oraz integracją komunikatów RCB o zagrożeniach z aplikacją mObywatel, co ma umożliwić dostarczenie powiadomień o zagrożeniu wszystkim użytkownikom aplikacji w czasie rzeczywistym.

Czytaj też w LEX: Alarm związany z zagrożeniem (w tym militarnym) – obowiązki pracodawcy i organizacja działań krok po kroku >

Z kolei modernizacja alertu RCB pozwoli na pominięcie zidentyfikowanych punktów możliwej awarii, pominięcie ręcznego pośrednictwa operatorów w przekazywaniu danych do wysyłki oraz automatyzację procesów odbierania wstępnych danych. W praktyce oznacza to skrócenie czasu przetwarzania informacji, a co za tym idzie szybsze wysyłanie powiadomienia.

Zaktualizowano Instrukcję funkcjonowania systemu powszechnego ostrzegania wojsk oraz ludności cywilnej o zagrożeniu uderzeniami z powietrza (część wojskowa), co pozwoliło na uzyskanie dostępu do graficznego zobrazowania rejonów zagrożonych, opartego na usługach sieciowych w sieci internet poprzez dedykowaną do tego celu aplikację. Obecnie aplikacja jest w fazie testowania przez podmioty zarządzania kryzysowego oraz PSP – informuje Wiesław Leśniakiewicz.

Komenda Główna PSP rozwija natomiast system SOiA-ALERT, który ma usprawnić wymianę informacji między wszystkimi uczestnikami systemu zarządzania kryzysowego, a w przyszłości umożliwić mieszkańcom otrzymywanie komunikatów o zagrożeniach za pośrednictwem dedykowanej aplikacji. Zaletą tej aplikacji będzie możliwość jej anonimowego, bezpłatnego pobrania wraz z możliwością określenia obszaru, dla którego mają być przekazywane komunikaty o zagrożeniu.

Czytaj też w LEX: Przedsiębiorca w systemie zarządzania kryzysowego – nowe obowiązki przedsiębiorców >