Po roku rząd przyjął projekt nowelizacji procedury cywilnej z 2019 r. Zmiany mają objąć m.in. przepisy dotyczące posiedzenia przygotowawczego, więcej pracy czeka sądy rejonowe, bo do 150 tys. zł podwyższony ma zostać próg wartości przedmiotu sporu decydujący o właściwości sądu okręgowego. Ukrócone mają być wnioski o wyłączanie sędziów, którzy nie są w składzie orzekającym.

Kolejny sąd ma problem z rozpoznaniem zażalenia strony na odrzucenie nieopłaconego pozwu. Eksperci i sędziowie są zgodni, że ustawodawca w tak wielu miejscach znowelizował przepisy dotyczące zażalenia, że trudno stosować ten środek odwoławczy. Tym razem sąd ma wątpliwości, czy zarządzenie o zwrocie pozwu z powodu braku opłaty mogło być zaskarżone, gdy już opłata ta zostanie uregulowana.

Sędziowie mają wątpliwości natury konstytucyjnej, czy sąd w składzie jednoosobowym, wynikającym z epizodycznych przepisów covidowych, jest „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, skoro ustawa nie podała wyraźnego terminu zakończenia okresu jej obowiązywania. Co więcej, nie uzależnia się tego końcowego terminu od zdarzenia przyszłego.

Nowelizacja procedury cywilnej z 2019 roku nadal budzi wątpliwości sądów. Do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego wpłynęło istotne dla praktyki sądowej zagadnienie prawne - czy sąd odwoławczy z urzędu sporządza uzasadnienie postanowienia o odrzuceniu apelacji oraz czy z urzędu doręcza stronie postanowienie o odrzuceniu apelacji z uzasadnieniem?

Minister sprawiedliwości przepisami antycovidowymi wyłączającymi udział ławników w orzekaniu w sprawach cywilnych chce "załatać" problem przewlekłości postępowań. Nie zgadza się na nowelizację, która przywracałaby konstytucyjne składy sądów i odrzuca projekt w tej sprawie wniesiony przez Senat. Inne zdanie ma minister zdrowia - nie widzi przeszkód, aby przywrócić stan sprzed 1 lipca 2021 r.

Pełnomocnik, który został powołany na urząd sędziego nie może następczo zatwierdzać czynności swoich substytutów. Ale mocodawca czynności procesowych - tak. Sąd Okręgowy powziął wątpliwość na tle procesu o podział majątku, którą przedstawił Sądowi Najwyższemu: Czy udzielone przez radcę prawnego adwokatowi dalsze pełnomocnictwo procesowe traci moc prawną w takich okolicznościach?

Wejście w życie ustawy antycovidowej z 2021 r. spowodowało niemałe zamieszanie w sądach. Nie tylko opóźniło rozpoznawanie spraw, ale też wywołało zasadnicze pytanie: czy na czas pandemii zrywamy z kolegialnością, zwłaszcza przy rozpoznawaniu apelacji spraw w toku. Sąd Najwyższy wyjaśnia w uchwale: referent pozostaje ten sam, dwaj inni sędziowie - będą losowani.

W przypadku odmowy wszczęcia egzekucji z uwagi na oczywisty upływ terminu przedawnienia roszczenia wynikającego z tytułu wykonawczego, gdy wierzyciel nie przedłożył dokumentów świadczących o przedawnieniu, komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10 proc. egzekwowanego świadczenia - taką uchwałę podjął SN na pytanie Sądu Rejonowego w Głubczycach.

W sprawie wszczętej i niezakończonej w pierwszej instancji przed wejściem w życie zmian w kodeksie postępowania cywilnego dotyczących wyłączenia sędziego, sąd drugiej instancji uwzględnia zarzut naruszenia przepisu, gdy to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje innemu sądowi równorzędnemu z sądem pierwszej instancji.

Senatorowie przygotowali projekt nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, w którym wyraźnie zaznaczono zakaz występowania pełnomocników w charakterze świadków. Jednak taki zapis może być wykorzystywany w sposób sprzeczny z prawem; aby wyeliminować niewygodnego świadka, można by ustanowić go swoim pełnomocnikiem.

Składy sądów zarówno cywilnych, jak i karnych w czasie pandemii Covid-19 nadal budzą wątpliwości i powodują rozbieżne interpretacje. Zmiany te wydają się być niezgodne ze standardem konstytucyjnym oraz standardem wynikającym z wiążącego Polskę prawa międzynarodowego. Sąd Najwyższy próbuje je teraz wyjaśniać w swoich najnowszych orzeczeniach.

Postępowanie wywołane zażaleniem na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia umarza sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów - taką uchwałę w składzie trzech sędziów podjęła Izba Cywilna SN, odpowiadając na pytanie związane z rozstrzyganiem o kontaktach dziadków z wnukami.

Do rozpoznania zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sądzie pierwszej instancji, wniesionego po 7 listopada 2019 r., właściwy jest sąd, w którym wydano zaskarżone zarządzenie w składzie trzech sędziów - taki jest sens uchwały, którą podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.

W przypadku zaskarżenia postanowień sądu pierwszej instancji o odrzuceniu pozwu i w sprawie o zabezpieczenie zażalenie na pierwsze z tych postanowień podlega rozpoznaniu przez sąd drugiej instancji, a drugie – przez sąd, który wydał zaskarżone postanowienie. Dotyczy to również przypadku, w którym zaskarżone postanowienia zostały objęte jednym dokumentem, a zażalenia zawarto w jednym piśmie procesowym.

Zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w postępowaniu egzekucyjnym odrzuca sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów - taką uchwałę podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego, odpowiadając na wątpliwości sądu rejonowego, który rozpoznawał zażalenie na postanowienie komornika.

Sądy mają wątpliwości, jakie będą skutki niestosowania się do nowych regulacji w kodeksie postepowania cywilnego, które dotyczą przekazania sprawy innemu sądowi spraw w toku, gdy pozwanym jest Skarb Państwa. A konkretnie sam sąd. Izba Cywilna Sądu Najwyższego rozważy podjęcie uchwały w tej sprawie, mając na uwadze konstytucyjne gwarancje do bezstronnego rozpoznania sprawy.

Na postanowienie referendarza sądowego o odmowie zwolnienia od opłaty od apelacji, wydane w sądzie drugiej instancji, przysługuje skarga - taką uchwałę podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego. Według składu orzekającego, przemawiał za tym status referendarza, który nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości i zapewnienie stronom gwarancji rzetelnego procesu.

W stanie prawnym wprowadzonym od 7 listopada 2019 r. nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego, sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji w sprawie toczącej się w postępowaniu uproszczonym w składzie jednego sędziego - tak brzmi uchwała trzech sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

Już dwa lata minęły od rewolucyjnej zmiany procedury cywilnej, a Sąd Najwyższy nadal odpowiada na pytania jak ją stosować. To z kolei nie służy ani szybkości postępowań, ani samemu orzecznictwu. Co więcej, część instytucji, które miały być flagowe - jak np. posiedzenie przygotowawcze - okazała się martwa, bo uregulowano je zbyt kazuistycznie lub błędnie.

Zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji, wniesione po wejściu w życie kpc, tj. po 6 listopada 2019 r., którego przedmiotem jest wynagrodzenie kuratora, rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji. Także w sprawach, w których wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Do wynagrodzenia kuratora wlicza się VAT - taką uchwałę podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.